Bijlage Ruimtelijk Raamwerk Nieuwland

Ruimtelijk Raamwerk Nieuwland

Verzilveren van Kwaliteiten

Colofon Datum:

november 2022 Door: Team Ruimtelijke Ontwikkeling en Beleid in samenwerking met Urban Synergy en Witteveen + Bos Literatuur: • Beeldkwaliteitsplan Nieuwland, 2016 • Klimaatadaptatieplan Schiedam, 2019 • Klimaatbeleidsplan ‘Een wereld te winnen’ 2020 • Mobiliteitsvisie, ‘Op weg naar de toekomst’, 2020 • Woonvisie ‘Groei als kans voor de stad’, 2020 • Transitievisie Warmte, 2020 • Economische visie Kansen voor Schiedam, 2021 • Kadernota integrale veiligheid, 2021 • Groenvisie ‘Buitengewoon Groen’, 2021 Het Ruimtelijk Raamwerk Nieuwland is een uitgave van de gemeente Schiedam.

2

Voorwoord Nieuwland is een wijk die aandacht behoef en die ook verdient. Met het Ruimtelijk Raamwerk Nieuwland beschrijven we de kenmerkende structuren binnen de wijk en positioneren we deze als de basis voor de op stapel staande vernieuwing van grote delen van de wijk. De sociaaleconomische problemen in Nieuwland zijn groot in omvang en intensiteit. Mede vanwege de complexiteit van de uitdagingen heeft het Rijk de wijk, samen met Oost, aangewezen als een van de meest kwetsbare gebieden van ons land. We zijn als Schiedammers niet bang voor uitdagingen. De aanwijzing door het Rijk is mede het startsein geweest voor de verdere uitwerking van een stedelijk vernieuwingsplan, inmiddels uitgewerkt tot het Nationaal Programma Nieuwland en Oost. Een kader waarbinnen we een groot aantal activiteiten, plannen en ontwikkelingen vormgeven en op elkaar afstemmen. Sociaaleconomische en maatschappelijke

uitdagingen kennen vaak een fysieke, ruimtelijke kant. Nieuwland kent veel slechte, kleine en verouderde woningen. De woningvoorraad is eenzijdig en behoort tot de laagste prijsklasse. Ook de openbare ruimte in Nieuwland kent haar aandachtspunten. De wijk is in de jaren ‘50 en ‘60 aangelegd vanuit een fraaie ontwerpgedachte, maar de uitgangspunten die toen opgingen passen niet meer bij deze tijd. Het beheer en onderhoud zijn veranderd en, niet in de laatste plaats, de bewoners van Nieuwland hebben andere wensen over het gebruik van de buitenruimte. De wijk past niet meer bij de wensen van nu. Alleen al om die reden tijd voor actie. Voor een goede integrale aanpak van de stedelijke vernieuwing van Nieuwland hebben we voor het ruimtelijke aspect van de wijk nu het voorliggende Ruimtelijk Raamwerk uitgewerkt. Een kader dat de belangrijke structuren op hoofdlijnen schetst, en dat uitgangspunten geeft voor de uitwerking

van herontwikkelingsplannen op buurt- of straatniveau. Hiermee kunnen we aan de slag met de herontwikkeling van delen van de wijk, zonder dat we de ruimtelijke samenhang binnen Nieuwland kwijtraken. We verzilveren de kwaliteiten van Nieuwland, zodat Nieuwland weer het trotse thuis is van vele, zowel bestaande als nieuwe, Schiedammers.

Antoinette Laan Wethouder Bouwen en Wonen Portefeuillehouder Nationaal Programma Nieuwland en Oost

3

figuur 1.  Beeld De Meesterstraat

4

Inhoud 1. Inleiding en context

6

1.1 Aanleiding 6 1.2 Wat is het ruimtelijk raamwerk?

6

2. Dit is Nieuwland 8 2.1 Historie van Nieuwland 8 2.2 Schets van Nieuwland nu

9

2.3 Huidig beleid als vertrekpunt

14

2.4 Opgaven en doelen voor stedelijke vernieuwing

20

3. Ruimtelijk raamwerk 22 3.1 Introductie 22 3.2 Herkenbare radialen verbinden Nieuwland

24

3.3 Nieuwland als 10 minutenstad verstevigen

26

3.4 Singelpark

30

3.5 Verdichten binnen het raamwerk

34

4. Samenwerken aan Nieuwland 4.1 Samen met bewoners

40

40

4.2 Van raamwerk naar uitvoering

40

4.3 Financiën 41

5

1. Inleiding en Context Als start een korte inleiding op de achtergrond van het Ruimtelijk Raamwerk Nieuwland, hoe het gemaakt is en op welke manier het Raamwerk is te gebruiken.

1.1 Aanleiding De Schiedamse wijken Nieuwland en Oost zijn gezamenlijk door het Ministerie van BZK aangewezen als één van de meest kwetsbare gebieden in Nederland. De sociaaleconomische problemen in Nieuwland zijn in omvang en intensiteit ongekend hoog, vergelijkbaar met de meest kwetsbare wijken in de grote steden. Dit terwijl Schiedam met haar 80.000 inwoners qua inwonertal niet tot de grote steden van Nederland behoort. Het Rijk stelt dat voor de aanpak van de sociaaleconomische opgaven in de 16 aangewezen kwetsbare gebieden, een integrale stedelijke vernieuwingsaanpak nodig is. Begin 2021 heeft het college van Schiedam het stedelijk vernieuwingsplan voor Nieuwland en Oost opgesteld. Dit vernieuwingsplan is de aanzet geweest voor de verdere uitwerking in het Nationaal Programma Nieuwland en Oost. In juli 2021 is door het Rijk een subsidie beschikbaar gesteld uit het Volkshuisvestingsfonds voor de herontwikkeling van de Staatsliedenbuurt in Nieuwland. Aan verstrekking van deze subsidie is onder andere de voorwaarde gesteld dat binnen twee jaar na toekenning onomkeerbare stappen in de herontwikkeling moeten zijn gezet. Dit maakt de urgentie om het Ruimtelijk Raamwerk Nieuwland tijdig af te ronden groot.

1.2 Wat is het ruimtelijk raamwerk? De stedelijke vernieuwing is in Nieuwland al gaande, maar bestaat tot nu toe uit afzonderlijke projecten. Het risico bestaat dat hierdoor de wijk steeds meer versnippert; buurtjes die als losse eilandjes fungeren, zonder samenhang. De verbinding tussen buurten onderling wordt slechter, de relatie tussen wijk en stad eveneens.

6

Een integraal raamwerk kan bijdragen aan het creëren van meerwaarde, doordat kaders en structuren op een hoger schaalniveau zijn geduid en daarmee sturing en houvast geven in de aanpak van de stedelijke vernieuwing. Het Ruimtelijk Raamwerk Nieuwland (hierna: het Raamwerk) geeft een globale indeling van Nieuwland met de programmatische hoofdstructuur (stedenbouwkundig) en de ruimtelijke uitwerking op hoofdlijnen (verbindingen en openbare ruimte). Het Raamwerk fungeert als overkoepelend kader. Op basis daarvan kan per buurt concreter invulling worden gegeven aan de specifieke wensen en ambities. Dit zowel voor particuliere en maatschappelijke initiatiefnemers, als voor de gemeente zelf. Het ruimtelijk raamwerk focust zich op een samenhangende, veilige openbare ruimte waarbinnen ontwikkelingen mogelijk zijn. Dat zijn niet alleen ontwikkelingen van woningen of bedrijvigheid maar ook toekomstige concepten op gebied van mobiliteit, energie en warmte. Het raamwerk moet dynamisch genoeg zijn om die toekomstige veranderingen te kunnen opvangen.

figuur 2.  Ontwikkelgebieden Nieuwland

7

2. Dit is Nieuwland Dit is Nieuwland. De wijk die bestaat uit 20 buurten. Hoe is Nieuwland ontstaan? Welke opgaven liggen er? En welk beleidskader ligt er als uitgangspunt voor de stedelijke vernieuwing?

2.1 Historie van Nieuwland Nieuwland is een bijzondere naoorlogse wijk. Waar de meeste naoorlogse stadsuitbreidingen als uitleglocatie in het groen op afstand van de stad werden gebouwd, is Nieuwland direct tegen het oude centrum gepositioneerd. De kromming van de Schie werd doorgezet in de opzet van de wijk met groene scheggen die lucht geven in de nieuwe stad. De wijk ligt daarom nu direct tegen het historisch centrum van Schiedam aan en tussen de spoorlijn (inmiddels metro) naar Vlaardingen/Hoek van Holland, de Schie, de Noordvest, de Vlaardingerdijk, de Poldervaart en de A20.

figuur 3.  Historische foto P.J. Troelstralaan, Nieuwland. Beeld afkomstig van beeldenbank gem. Schiedam. Gemaakt door: Roovers, J.F.H.

8

De periode na de Tweede Wereldoorlog was een optimistische tijd van wederopbouw en groei. In twintig jaar tijd groeide het woningaantal in Schiedam, door onder andere de bouw in de Nieuwlandse polder, met meer dan 8.000 woningen. Dit betekende een afrekening met de slechte leefomstandigheden in de oude stad, en een radicale nieuwe koers ten opzichte van de gangbare stedenbouw. Met de wijk Nieuwland werd een modern, open stadsweefsel ontworpen met ruimte, licht, lucht en veel groen. De wijk is een geordende compositie van gebouwen, wegen en paden, water en opgaande beplantingen. Een compleet stadsdeel met alle benodigde voorzieningen, gericht op de arbeidersklasse en middenstand. Vanaf eind jaren ‘80 is het aanzien van de wijk sterk veranderd. Dit is onder andere terug te vinden in de studie die wordt verricht naar de Stadskarakteristieken van Nieuwland. Door de eenzijdige woningvoorraad en de (als zodanig ervaren) gebrekkige woningkwaliteit vertrokken veel bewoners naar nieuwere wijken. Zij maakten daarbij vaak plaats voor nieuwkomers van allochtone afkomst. Groenstroken in de wijk werden bebouwd met eengezinswoningen en appartementen in hoogbouw. Ook nam het autobezit flink toe. De oorspronkelijke opzet van de wijk kwam hierdoor in het gedrang.

In de jaren ‘90 kwam daarop een eerste =wijkvernieuwing tot stand met grootschalige sloop en nieuwbouw. Diverse kerken werden gesloopt of omgebouwd tot woningen, ook kwam er een moskee. Uit het oogpunt van sociale veiligheid en besparing op beheer en onderhoud zijn veel binnentuinen afgesloten en opgaande beplanting maakte plaats voor grasgazon. Ook werd de metrolijn met de haltes Troelstralaan en Parkweg ingevoegd in de bestaande wijkstructuur. Nieuwland is in vele opzichten exemplarisch voor de levensloop van stadswijken van dezelfde

A20

omvang en leeftijd in Nederland. De wijk bestaat voornamelijk uit portiek- en galerijwoningen van drie en vier lagen, afgewisseld met hogere flats. Het aantal woningen is ruim 6.700, het aantal inwoners circa 16.000. Nieuwland biedt hiermee een thuis aan zo’n 20% van de Schiedamse bevolking. Door allerlei oorzaken is de wijk in sociaaleconomisch opzicht de afgelopen decennia langzaam achteruitgegaan. De laatste twintig jaar is sprake van een aandachtswijk. De stedelijke vernieuwing van de jaren ’90 heeft dat helaas niet kunnen voorkomen.

Spoor

Ziekenhuis Station

Schie

Centrum

figuur 4.  Luchtfoto met noord-zuid radialen die Nieuwland verbinden met het centrum, Prinses Beatrixpark, buitengebied en Schiedam Noord.

9

2.2 Schets van Nieuwland nu Verborgen ruimtelijke kwaliteiten De kwaliteiten die het ontwerp van de wijk in de jaren ’50 en ‘60 van de 20e eeuw kenmerkten zijn in basis nog altijd aanwezig. Nieuwland is een zeer centraal gelegen stadswijk met aan de ene zijde het centrum van Schiedam en aan de andere zijde het Prinses Beatrixpark, Schiedam Noord en het buitengebied. De wijk is direct verbonden met de snelwegen A4 en A20. Met de drie metrohaltes Nieuwland, Parkweg en Troelstralaan is een hoogwaardig OV-knooppunt in nagenoeg de hele wijk op loopafstand. De wijk heeft een stevig groen en blauw netwerk. Daarnaast is het een compleet stadsdeel waar alle voorzieningen aanwezig zijn. Commerciële voorzieningen zijn geclusterd aan de centraal gelegen Monseigneur Nolenslaan en maatschappelijke voorzieningen zijn gekoppeld aan de groenstructuur. Dit biedt een goede basis en kansen voor de stedelijke vernieuwing van Nieuwland. Nieuwland is geen wijk zonder ziel, de wijk hoeft niet vanuit het niets opnieuw te worden gebouwd. De term vernieuwing is wel zeer op zijn plaats: het gaat erom de kwaliteiten die Nieuwland al kent te verzilveren en opnieuw te gelde te maken voor de bewoners van de wijk. En dit in lijn met hoe Nieuwland ooit is bedacht.

figuur 5.  Sociaal-Maatschappelijke indicatoren, Nieuwland in vergelijking met Schiedam en Nederland (In de tabel staan ook cijfers voor de wijk Oost, samen met Nieuwland onderdeel van het Nationaal Programma Nieuwland en Oost.)

10

Verstoringen in de ruimtelijke opzet van de wijk De afgelopen decennia is er veel veranderd in de wijk. De vernieuwingsprojecten hebben hun sporen achtergelaten op de oorspronkelijke netwerken van wegen en groen. De wegenstructuur is in meerdere buurten lastig leesbaar en veel straten zijn doodlopend. De aanleg van extra parkeerplaatsen en het plaatsen van bebouwing in de groenstructuur hebben daarnaast de weldoordachte relatie tussen de verschillende groene ruimtes verstoord.

Sociaal-maatschappelijke uitdagingen Bijgaande tabel geeft een overzicht van diverse sociaal-maatschappelijke indicatoren voor de wijk Nieuwland, in verhouding tot heel Schiedam en Nederland. Deze cijfers stemmen niet positief. Nieuwland scoort substantieel lager dan Schiedam als geheel, en de stad Schiedam lager dan het Nederlandse gemiddelde. Er is dus noodzaak om op specifieke punten een strategische aanpak uit te werken om het welzijn en het welbevinden in Nieuwland te verbeteren.

Veiligheid en ondermijning In de wijk Nieuwland zijn de gevoelens van onveiligheid hoog. Meer dan de helft van de bewoners voelt zich soms tot vaak onveilig. Dit is fors hoger dan het gemiddelde van Schiedam. In de

figuur 6.  Metrostation Parkweg, locatie met veel overlast en ervaren gevoelens van onveiligheid.

Monitor Leefbaarheid en Veiligheid komt Nieuwland meerdere keren voor in de top 15 van de ‘als onveilig ervaren plekken’. Specifiek in de wijk Nieuwland gaat het over de Parkweg, metrostation Parkweg en de Monseigneur Nolenslaan.

11

Ook op het gebied van ondermijning springt de wijk eruit. Nieuwland is een kwetsbare wijk, waar de inkomens laag zijn en de werkloosheid hoog is. De kans is groter dat bewoners zich laten verleiden om de criminaliteit in te stappen. Dat is te zien in illegale hennepteelt, drugs- en wapenvondsten en de toename van drugshandel door jongeren op straat. Het gevaar is dat er op wijkniveau een parallelle samenleving ontstaat waarbij criminelen steeds meer vat krijgen op jongeren of kwetsbare huishoudens. Uit analyses komt het beeld naar voren van personen, netwerken, bedrijven en facilitators die zich met alle onderdelen van de (internationale) keten van drugscriminaliteit bezighouden. Vooral jongeren zijn gevoelig voor de aantrekkingskracht om via deze vormen van criminaliteit snel geld te verdienen.

Wonen Een groot deel van de woningen in Nieuwland is een sociale huurwoning: 55% is in bezit van een corporatie (het merendeel van Woonplus). Van deze corporatiewoningen valt circa 90% onder de eerste aftoppingsgrens van 633 euro huur, bijna alle sociale huurwoningen hebben een WOZ-waarde van minder dan €181.000,- (prijspeil 2021). Dit betekent dat grofweg de helft van de woningen in Nieuwland tot de goedkoopste categorie (sociale huur)woningen behoort.

Van de woningen in particulier bezit wordt ongeveer twee derde bewoond door de eigenaar, en wordt een derde verhuurd. Van de woningen in particulier eigendom heeft ruim de helft een WOZ-waarde van minder dan €181.000,- (prijspeil 2021). Het particuliere woningbezit bevindt zich dus grotendeels in de categorie betaalbare koop, en valt daarmee net als de huurwoningen in de laagste prijsklassen. Overigens stijgt de WOZ-waarde de afgelopen jaren sterk door de gespannen woningmarkt.

bewoners met de wijk. Opgemerkt wordt dat in het algemeen de wens om te verhuizen de afgelopen periode licht daalt. Het is nog niet duidelijk waardoor dit komt.

Leefbaarheid en waardering De waardering van de woon- en leefkwaliteit in Nieuwland wordt minder. Grote delen van de wijk scoren slecht als het gaat om de algehele waardering van de leefkwaliteit. Delen van het openbaar gebied zien er verouderd en verwaarloosd uit. Een groot deel van het woningaanbod is verouderd, de samenstelling is eenzijdig. De woningen zijn slecht geïsoleerd en onvoldoende geschikt voor toekomstige veranderingen in de woonbehoeften. De lage waardering resulteert ook in een grote verhuiswens, wanneer daarnaar wordt gevraagd geven veel bewoners aan dat zij het liefste de wijk zouden willen verlaten. Mede door de vele verhuisbewegingen en wisseling in bewoners, is ook sprake van een relatief lage binding van

12

figuur 7.  Beeld Nieuwland bij Burg. Honnerlage Gretelaan

13

2.3 Huidige beleid als vertrekpunt Het Raamwerk is uitgewerkt op basis van diverse geldende beleidskaders. Een groot deel van de opgaven in Nieuwland bevindt zich in het sociaalmaatschappelijk werkveld. Het Raamwerk wil een bijdrage leveren aan de aanpak van de sociaalmaatschappelijke opgaven, maar is specifiek gericht op het ruimtelijke aspect van de wijk en de opgaven die daar spelen. Naast divers sociaalmaatschappelijk beleid zijn voor het Raamwerk dan ook met name de fysieke beleidsvisies relevant. Deze paragraaf beschrijft kort enkele belangrijke uitgangspunten voor diverse sectorale beleidsvisies.

Mobiliteit

Op basis van onderzoek van de Hogeschool InHolland naar onveiligheidsgevoelens, is gestart met een aanpak op signalplaces. Dit zijn plekken in Schiedam waar een verbetering naar verwachting het meeste effect heeft op het veiligheidsgevoel van Schiedammers. Diverse plekken in Nieuwland krijgen hiermee extra aandacht. Op langere termijn is een bredere aanpak wenselijk, waarin een integraal offensief wordt opgezet met als kern stabiel, schoon, heel en veilig.

Op 3 november 2020 heeft de raad de Mobiliteitsvisie ‘Op weg naar de toekomst’ vastgesteld. Het voornaamste doel van mobiliteit is en blijft om zo eenvoudig en comfortabel mogelijk van A naar B te komen. Grote ruimtelijke opgaven vragen echter om heldere keuzes, zeker ook op het gebied van mobiliteit. De ruimtelijke opgave is dan ook doorslaggevend voor de mobiliteitskeuzes in de komende jaren. Hoe maken we ruimte voor nieuwe

Veiligheid

Station Nieuwland

Op 28 september 2021 heeft de raad de Kadernota integrale veiligheid vastgesteld. Hierin staat aan welke taken de gemeente werkt op het gebied van openbare orde en veiligheid. Prioriteiten zijn gesteld voor fysieke veiligheid, jeugd en veiligheid, ondermijning, openbare orde en veiligheid, woonoverlast en zorg en veiligheid. Daarbij is er extra aandacht voor radicalisering, persoonsgerichte aanpak en de stadsbrede aanpak van ondermijning. Vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid worden gelden beschikbaar gesteld voor de preventieve aanpak van ondermijning (Preventie met Gezag).

NS

M Parkweg M

Troelstralaan M

figuur 8.  OV-structuur Nieuwland

14

ontwikkelingen, en zorgen we ervoor dat we ook op de lange termijn plezierig kunnen wonen, werken en recreëren in de stad? Met de schaars beschikbare ruimte zijn keuzes onvermijdelijk. Om deze kwaliteitsslag te kunnen maken, beschrijft de mobiliteitsvisie dat we toe moeten naar een andere en meer duurzame, ruimtelijke invulling van mobiliteit en wordt ingezet op een mobiliteitstransitie. Deze transitie is gebaseerd op het maken van andere en vooral slimmere keuzes. Dit betekent dat we anders naar de stad gaan kijken. Een stad die we steeds meer inrichten als ruimte om te verblijven in plaats van een ruimte voor verkeer. Ruimte voor spelen, groen en recreatie waarbij het verkeer vooral dienend is. Zo zorgen we voor een schonere, veiliger en gezondere stad waarin mobiliteit toegankelijk is voor iedereen. Samen maken we die mobiliteitstransitie concreet. We zetten daarbij primair in op het verminderen, veranderen en verduurzamen van onze manieren van verplaatsen.

• • • • • • •

groei als kans voor de stad; wooncarrière voor alle Schiedammers; passende en herkenbare woonmilieus; passende woningen; groei van de kwaliteit van de woningvoorraad en de leefomgeving; een veilige en leefbare woonomgeving; verduurzaming van de bestaande bouw en nieuwbouw.

Om deze ambities te realiseren gaat de Woonvisie onder andere uit van het toevoegen van 6.000 woningen en het vervangen van 1.000 woningen tot 2030 in heel Schiedam. Ook worden 2.000 passende woningen voor senioren gerealiseerd (aanpassing en nieuwbouw) en wordt de

sociale woningvoorraad gelijk gehouden (op het niveau 2018). Een substantieel deel van de opgave voor nieuwbouw en kwaliteitsverbetering van de bestaande voorraad is beoogd in Nieuwland. Binnen de wijk willen we het absolute aantal sociale huurwoningen gelijk houden, maar daarbij wel een kwaliteitsverbetering in de sociale voorraad doorvoeren. Door het toevoegen van (sociale) woningen in duurdere segmenten maken we doorstromen binnen de wijk beter mogelijk. Ook versterken we de sociale binding met de wijk, door de in- en uitstroom te verlagen en door betere woningen te bouwen voor alle bewoners. Verduurzaming van woningen door verbetering

Wonen Op 29 september 2020 is de woonvisie ‘Groei als kans voor de stad’ door de raad vastgesteld. De Woonvisie geeft een actuele kijk op het wonen in Schiedam en beschrijft de koers die we de komende 20 jaar willen volgen. De belangrijkste ambities van de Woonvisie zijn:

figuur 9.  Beeld van de Staatsliedenbuurt in Nieuwland

15

van isolatie en aanpassing van de warmte-en energievoorziening is een ander speerpunt in het woonbeleid. Dit gaat op voor zowel particulier eigendom als corporatiebezit.

Economie De economische visie ‘Kansen voor Schiedam’ is door de raad vastgesteld op 2 november 2021. De visie beschrijft de koers ten aanzien van de economische ontwikkeling en het werken en ondernemen in de stad voor de komende vijf jaar, met een doorkijk van tien jaar. De visie vervangt de Kadernota Economie ‘Ruimte voor ondernemen’, zoals die in 2016 is vastgesteld.

groeien. Voor bewoners is het doel voldoende passende en toekomstgerichte werkgelegenheid in de stad en regio te realiseren, met een optimaal voorzieningenniveau. Het doel voor bezoekers is het bieden van een optimale beleving van Schiedam, met optimale voorzieningen. Nieuwland is vanuit economisch perspectief met name te kenschetsen als woonwijk met een duidelijk lokaal voorzieningenaanbod. Behoud en versterking van het kernwinkelgebied aan de

Monseigneur Nolenslaan is van groot belang voor de wijk. Daarnaast zijn diverse (sociaal-maatschappelijke) voorzieningen in de wijk gelegen, vele met een breed belang voor de stad en de regio (onderwijs, zorg etc.). Het is zaak deze goed te faciliteren zodat de bestaande structuur robuust en toekomstbestendig blijft. Tot slot bestaat de wens om te kijken of op enkele plekken passende vormen van horeca zijn te faciliteren, als sociale ontmoetingsplaatsen in de wijk.

De visie kent als uitgangspunt dat de komende jaren wordt gewerkt aan het ontwikkelen en versterken van het economisch vestigingsklimaat door in te zetten op de speerpunten Maken en Beleven. Gekozen is voor een focus op punten waarmee Schiedam zich op het vlak van economische ontwikkeling regionaal, nationaal en wereldwijd op korte en langere termijn kan onderscheiden. De ambitie ten aanzien van een sterke, toekomstbestendige economische ontwikkeling kennen voor ondernemers als doel een optimaal vestigingsklimaat te realiseren, om toekomstbestendig te kunnen ondernemen, investeren en figuur 10.  Huidige voorzieningenstructuur in Nieuwland

16

figuur 11.  Beeld met lokale voorziening op straathoek.

17

Duurzaamheid Klimaatadaptatie In de toekomst komen korte periodes van extreme neerslag, afgewisseld met langere periodes van droogte, steeds vaker voor in Nederland. Ook zullen naar verwachting vaker hittegolven voorkomen. Het is noodzakelijk dat de inrichting van de openbare ruimte en gebouwen hierop inspeelt. In het ‘Klimaatadaptatieplan Schiedam’ (2019) is vastgelegd dat Schiedam in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Het gaat daarbij om vier thema’s, die samenhangen met een ‘teveel’ of een ‘tekort’ aan water: wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen.

Dit draagt ook bij aan het beperken van hittestress. Stedelijk gebied warmt snel op en koelt langzamer af. Een belangrijk uitgangspunt is inzet op het vergroenen, en daarmee verkoelen, van de wijk. Schaduw op loop- en fietsroutes, voldoende aangename verblijfsplekken en goede verbindingen met bijvoorbeeld het Prinses

Beatrixpark zijn belangrijk. Ook op gebouwniveau kunnen ontwerptechnische maatregelen worden genomen die het ontstaan van hittestress voorkomen. Naast de mens biedt de wijk ook ruimte aan planten en dieren. Vernieuwing in Nieuwland kan door gerichte maatregelen in de openbare ruimte en bij gebouwen bijdragen aan een beter leefklimaat voor planten en dieren.

Nieuwland is gevoelig voor wateroverlast in tijden van extreme neerslag. Bij herontwikkeling is het waterbestendig inrichten belangrijk, zowel gelet op droogte als op wateroverlast. Er kunnen voorzieningen aan gebouwen worden getroffen, zoals groene daken of polderdaken. De openbare ruimte wordt zoveel mogelijk groen en waterrijk ingericht. Het water wordt opgevangen, vastgehouden, geborgen en vertraagd afgevoerd. De oevers van open water worden groen ingericht en gecombineerd met speelplekken en andere verblijfsvoorzieningen.

figuur 13.  Beeld van speelvoorziening in het groen

18

Klimaatmitigatie De basis voor het Schiedamse beleid ten aanzien van het beperken van de uitstoot van broeikasgassen is gelegd in het ‘Klimaatbeleid Schiedam: Een wereld te winnen’ (2020). Hierin staat onder andere dat in eerste instantie wordt ingezet op het voorkomen van energieverbruik, bijvoorbeeld door het toepassen van de juiste isolatie. Daarnaast wordt zo veel mogelijk ingezet op het gebruik van hernieuwbare vormen van energie, zoals zonne-energie. Verder wordt er voor de warmtevoorziening bijvoorbeeld gebruikgemaakt van restwarmte uit industriële processen.

Schiedam niet. De ervaring in Groenoord leert dat de energietransitie in de gebouwde omgeving een complexe en veelomvattende taak is. Deze onzekerheden maken dat het nog niet gewenst is in dit stadium al kaders in het Raamwerk op te nemen over aansluiting van bebouwing in Nieuwland op een eventueel toekomstig warmtenet. Wel moet het Raamwerk voldoende ruimte bieden om dit in de toekomst mogelijk te maken.

Nieuwland is in de op 3 november 2020 door de raad vastgestelde ‘Transitievisie Warmte’ (TVW) opgenomen als tweede Schiedamse wijk, na Groenoord, om over te stappen van aardgas op restwarmte als primaire energiebron voor de warmtevoorziening. In de visie is opgenomen dat in 2022 met planvorming voor de omschakeling wordt gestart. Een hiervoor benodigd Wijkenergieplan (wijkgericht uitvoeringsplan) voor Nieuwland kan echter alleen tot uitvoer komen wanneer er voldoende structurele middelen vanuit het Rijk komen ter dekking van de te maken kosten. Momenteel bestaat daar geen zekerheid over. Middelen om zelf aanleg van een warmtenet te financieren heeft figuur 14.  Groenstructuur Nieuwland

19

2.4 Opgaven en doelen voor stedelijke vernieuwing Om de stedelijke vernieuwing voor Nieuwland vorm te geven zijn in het ‘Nationaal Programma Nieuwland en Oost’ zeven sociaalmaatschappelijke doelen geformuleerd. Deze doelen zijn met name gericht op kansen en ontwikkeling van de wijkbewoners zoals het beheersen van de Nederlandse taal, het vinden van werk, gemakkelijk rondkomen, een gezonde leefstijl en binding met de eigen wijk. Aanvullend daarop is in het ‘Nationaal Programma’ geformuleerd dat de bewoners zich verbonden voelen met de wijk, zich veilig voelt en er een evenwichtiger woningvoorraad ontstaat en kwalitatief betere verbindingen. Deze doelen zijn verder uitgewerkt naar opgaven voor de fysieke ruimte in de wijk. Ruimtelijke kwaliteitsverbeteringen dragen namelijk bij aan het behalen van de sociaal-maatschappelijke doelen voor Nieuwland.

Opgaven stedelijke vernieuwing Nieuwland is al volop in beweging en ontwikkeling. Renovatie en nieuwbouw zullen Nieuwland de komende jaren geleidelijk transformeren. Het belangrijkste doel van stedelijke vernieuwing is om de bestaande woningvoorraad te verbeteren, te verduurzamen en om meer en diverse woningen aan de wijk toe te voegen. Hiermee worden naast bestaande bewoners ook nieuwe doelgroepen aangetrokken. In de stedelijke vernieuwing worden circa 300 woningen gerenoveerd, waarvan 117 levensloopbestendige woningen/appartementen in de Wiltonflats. Naast renovatie worden er woningen gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw. In totaal zullen er meer woningen teruggebouwd worden. De opgave is een groei van circa 2000 woningen. Nieuwland kan een groei van 2000 woningen opvangen als die op een goede manier wordt ingepast. De wijk heeft voldoende voorzieningen en ligt goed verbonden. Toch vraagt de verdichting en het aantrekken van nieuwe doelgroepen om een leefbare en toekomstbestendige wijk. Om dit te bereiken zijn voor het Raamwerk de volgende opgaven geformuleerd.

1. Goed wonen voor verschillende doelgroepen Het eerste doel is een evenwichtige en kwalitatief goede woningvoorraad, door middel van het renoveren, vernieuwen en bouwen van woningen. Voldoende diversiteit in woningtypen en prijsklassen is belangrijk. Het toevoegen van woningen in duurdere segmenten maakt doorstromen binnen de wijk beter mogelijk. Dit verlaagt de in- en uitstroom van bewoners, wat de sociale binding met de wijk versterkt. De verhouding tussen koop- en sociale huurwoningen verandert door het toevoegen van meer koopwoningen en het gelijk houden van het huidige aantal sociale huurwoningen. Verbeteren van isolatie en aanpassen van de warmte- en energievoorziening dragen bij aan duurzame en kwalitatief goede woningen. Ook de aanpak van geluidhinder en -overlast dragen bij aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

20

2. Kwalitatief verbinden

3. Schoon, heel en veilig

4. Mobiliteit voor iedereen

Een van de grote kwaliteiten van Nieuwland is de ligging nabij het centrum van Schiedam, de snelwegen en het Prinses Beatrixpark. Het tweede doel is daarom om Nieuwland nog beter te integreren met de rest van de stad door aantrekkelijke verbindingen te maken tussen de wijk en haar omgeving. Ook binnen de wijk zijn goede en veilige verbindingen belangrijk. Deze verbindingen maken de kwaliteiten van de wijk zichtbaar, de voorzieningen makkelijk bereikbaar en bevorderd het verblijven en ontmoeten in de buitenruimte. Naast fysieke verbindingen focust Nieuwland in de toekomst ook op het verbinden van de mens en de natuur. Door natuurinclusief te bouwen draagt Nieuwland zowel op lokaal niveau als voor de stad als geheel bij aan de biodiversiteit en het klimaat.

Het derde doel is het vergroten van het veiligheidsgevoel. Levendigheid op straat draagt bij aan het gevoel van veiligheid. Hiervoor moet de openbare ruimte van Nieuwland aantrekkelijker worden voor wandelen, fietsen, bewegen en verblijven. Daarnaast is het belangrijk dat de openbare ruimte netjes is ingericht en dat deze schoon en heel wordt gehouden.

De aanwezigheid van maar liefst drie metrohaltes is een grote kracht van de wijk. Het vierde doel is om het gebruik van het openbaar vervoer en langzaam verkeer te stimuleren en daarmee te vergroten. Deze vormen van mobiliteit moeten voor alle bewoners van de wijk bereikbaar zijn. Dit vraagt om een veilig, toegankelijk en comfortabel langzaam verkeersnetwerk in de wijk. De bestaande verkeersruimte zal straks gedeeld moeten worden door diverse gebruikers. Er is speciale aandacht voor de steeds ouder wordende bevolking van Nieuwland.

21

3. Raamwerk De opgaven voor Nieuwland komen uiteindelijk samen in ‘een nieuwe structuur’ voor de wijk. Dit hoofdstuk beschrijft het Raamwerk voor Nieuwland en de uitgangspunten die horen bij de beoogde kwaliteitsverbetering van de diverse componenten van die structuur. Dit hoofdstuk gaat ook in op de wijze waarop we de verdichtingsopgave voor Nieuwland willen aanpakken.

3.1 Introductie Het Raamwerk zorgt voor een integrale benadering van de ruimtelijke opgaven waar Nieuwland de komende jaren voor staat. De opgaven voor Nieuwland komen samen in ‘een nieuwe structuur’ voor Nieuwland. Geen stempel zoals in de jaren ’50 en ’60 is toegepast, maar een integrale blik op het stedenbouwkundige karakter van de wijk en de diverse opgaven. Hiermee voorkomen we dat Nieuwland ontwikkeld wordt als een lappendeken van losse buurtjes, waarmee de herkenbaarheid van Nieuwland als wijk verdwijnt. Een nieuwe structuur betekent niet dat alles tot in detail is uitgewerkt. Wat wel duidelijk is wordt nu vastgelegd, wat we nog niet weten volgt later. Zo zijn de onderwerpen mobiliteit en energie enorm in beweging. Waar dat exact heen gaat weten we nog niet, en is ook deels afhankelijk van keuzes die buiten de invloed van de gemeente of individuele inwoners liggen. Binnen het Raamwerk houden we voldoende ruimte om transities de komende jaren op te kunnen vangen. Het Raamwerk draagt naast het kwalitatief verbeteren van Nieuwland ook bij aan het versterken van de positie van Nieuwland binnen de stad Schiedam. De wijk vormt een schakel tussen het centrum en de omliggende wijken en buitengebieden. Het Raamwerk vormt een kader voor de gehele wijk waarbinnen later op buurtniveau plannen uitgewerkt kunnen worden.

Het Raamwerk bestaat uit drie lagen: • De herkenbare radialen verbinden Nieuwland met de stad en vormen het gezicht van de wijk voor voorbijgangers en bezoekers. • Nieuwland als 10-minutenstad verstevigen • Het Singelpark voor recreatie en klimaatadaptatie. Deze drie lagen vormen de totale openbare hoofdstructuur waarin ruimte is voor alle toekomstige programma’s vanuit bestaand beleid zoals groen, ontmoeten, sporten, economie, verkeer, klimaatadaptatie en energie. Het Raamwerk vormt een mal voor de ontwikkelvelden die daarbinnen overblijven en waar verduurzaming en verdichting van de woningvoorraad plaats zal vinden.

22

figuur 15.  Raamwerkkaart Nieuwland

23

3.2 Herkenbare radialen verbinden Nieuwland met de stad Vier radialen verbinden de wijk met haar omgeving en vormen herkenbare assen in de wijk: P.J. Troelstralaan, Nieuwe Damlaan, Parkweg en ’s-Gravelandseweg. Ook binnen de wijk ontsluiten ze de metro’s. Iedere radiaal heeft een eigen karakter. De Nieuwe Damlaan en ‘s-Gravelandseweg zijn de twee stedelijke stadsentrees. Deze hebben een breed en ruim profiel met statige bomenrijen. Met name de Nieuwe Damlaan mist op dit moment nog de allure van een stadsentree. Transformaties van, en eenheid in bebouwingswanden en herinrichting van het profiel voor alle verschillende verkeersdeelnemers maken dat mogelijk. De Parkweg kent nog enkele voorzieningen in het meest zuidelijke deel. Het is voor voetgangers en fietsers de belangrijkste verbinding tussen het centrum, het Prinses Beatrixpark en het buitengebied. Ingezet wordt op een groene

winkelstraat waar je veilig kan fietsen en wandelen. Halverwege de weg ligt het Doctor Willem Dreesplein. In de huidige situatie wordt dit niet of nauwelijks gebruikt. Een groene en aantrekkelijke inrichting van het plein kan ontmoeting en bewegen stimuleren. De P.J. Troelstralaan is een belangrijke fietsverbinding. Het huidige profiel is stenig en niet aantrekkelijk voor langzaamverkeer. Ingezet wordt op geleidelijke transformatie naar een groen profiel met informele uitstraling.

voudig en comfortabel mogelijk van A naar B te komen. De radialen zijn op dit moment niet altijd veilig en aantrekkelijk voor fietsers en voetgangers. Per profiel wordt gezocht naar meer ruimte voor fietsers en voetgangers. Dit krijgt vorm met brede stoepen, verblijfsmogelijkheden, vrijliggende fietspaden en voldoende fietsparkeerplaatsen. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt de parkeervraag voor auto’s in binnen het betreffende ontwikkelveld opgelost en niet afgewenteld op de radialen.

De ruime profielen van de radialen bieden kans voor het oplossen van toekomstige programma’s. Mobiliteit, energie en warmte zijn op dit moment nog sterk in ontwikkeling. De exacte ruimtevraag daarvan is nog niet bekend. Daarom is het bij ontwikkeling parallel aan de radialen van belang dat er geen ruimte vanuit de radialen aan de ontwikkelvelden wordt toegevoegd. Zo is er nu en in de toekomst ruimte om deze vragen op te lossen. De volgende ruimtelijke uitgangspunten gelden voor alle radialen:

Levendige plinten aan de radialen

Meer ruimte voor fietsers en voetgangers Voetgangers en fietsers maken gebruik van de radialen als doorgaande verbinding tussen Schiedam-Centrum, Schiedam Noord, het Prinses Beatrixpark en het buitengebied. Het voornaamste doel van mobiliteit is en blijft om zo een-

Door de breedte van de profielen te behouden - dit betekent niet bouwen over de bestaande rooilijnen - is het mogelijk hoger te bouwen dan in de bestaande situatie. Bij het vormgeven van bebouwingswanden is het van belang te kijken naar de bestaande opzet. Bij de stedelijke assen ’s-Gravelandseweg en Nieuwe Damlaan past een stedelijke bebouwingswand, vergelijkbaar met de bestaande bebouwing, tot circa 8 tot 10 lagen. Daar waar de stedenbouwkundige structuur het toelaat kan gewerkt worden met accenten. De P.J. Troelstralaan en de Parkweg hebben een andere maat en schaal, hier is een beperkte verhoging, ten opzichte van het bestaande aantal bouwlagen, mogelijk.

24

figuur 16.  Radialen

25

Om het gevoel van veiligheid langs de assen te behouden is het belangrijk dat de plint van de bebouwing aantrekkelijk, transparant en levendig is. Geen dichte muren met bergingen, maar woningen en entrees op maaiveldniveau. Voorzieningen facilitair aan de wijk en aan de bewoners zijn zeer welkom op de begane grond. Hierbij kan gedacht worden aan collectieve voorzieningen, kinderopvang, wasserettes, sport, zorg, pakketdiensten en ondersteunende diensten. Commerciële voorzieningen zijn enkel toegestaan in het zuidelijke deel van de Parkweg, als uitloper van de stad. De overige commerciële voorzieningen liggen niet aan de radialen, maar aan de Monseigneur Nolenslaan.

Ruimte voor groen, klimaat en natuurinclusiviteit Auto’s, parkeren en verharding domineren op dit moment het profiel van de radialen. Voor een toekomstbestendige wijk is het wenselijk meer groen en diversiteit aan de radialen toe te voegen. Door de focus van de groene inrichting te verschuiven van doorgaande bomenrijen die het (auto)verkeer begeleiden, naar afwisseling in de bomenstructuur, aangevuld met ecologisch waardevolle en meer diverse beplanting - met name inheemse soorten. Daarbij kan ruimte worden gemaakt voor waterberging en voldoende schaduw met name op de trottoirzone. Hiermee krijgen de assen de stedelijke allure die ze verdienen.

3.3 Nieuwland als 10-minutenstad verstevigen Wijken zijn gebaat bij een aantrekkelijke leefomgeving met voorzieningen waar je naartoe kan wandelen, fietsen of buiten mensen kunt ontmoeten. Bij voorkeur zijn dagelijkse voorzieningen zoals winkels, zorg, scholen, groen en sport binnen 10 minuten fietsen bereikbaar vanaf alle woningen. De kwaliteit van Nieuwland is dat bovenstaande principes van een ’10-minuten stad’ al aanwezig zijn. De bereikbaarheid van voorzieningen middels lopen of fietsen wordt in Nieuwland versterkt door de aanwezigheid van drie metrostations en het treinstation Schiedam Centrum om de hoek. Daarnaast zijn voortgezet onderwijs, cultuur en andere commerciële voorzieningen binnen 10 minuten fietsen bereikbaar vanwege de nabijheid van het centrum. Dit is een unieke kwaliteit die verder uitgebouwd kan worden. Het wandelen en/of fietsen in Nieuwland is op dit moment nog niet overal aantrekkelijk vanwege de dominantie van auto’s, dichte plinten, rommel op straat en sociaal onveilige gebieden. De verdichting van de wijk zorgt voor meer inwoners en het is wenselijk dat die lopend of per fiets hun weg gaan vinden in de wijk. Om Nieuwland als 10-minuten stad te verstevigen wordt ingezet op de volgende punten:

Uitbreiding van het langzaamverkeersnetwerk door de stad Het reeds aanwezige langzaamverkeersnetwerk wordt, waar nodig, uitgebreid. Onderdeel van die uitbreiding is de oversteekbaarheid van de Burgemeester Van Haarenlaan vergroten. Op de kaart is aangegeven waar het wenselijk is de barrière te slechten. In het vervolg zal onderzocht moeten worden hoe dit kan zonder de doorgaande verkeersfunctie van de weg te verminderen. Richting het zuiden zorgen extra routes ook voor een betere verknoping van Nieuwland met het centrum. De bedrijventerreinen ’s-Gravelandsepolder en Spaanse Polder, met veel werkgelegenheid, grenzen aan de noordzijde van de A20 aan Nieuwland.

Stations en haltes veilig bereikbaar maken met extra fietsenstallingen De bereikbaarheid van de stations wordt goed gewaardeerd, maar de waardering voor de kwaliteit van en de routes naar, de stations is beduidend minder volgens het mobiliteitsonderzoek uit 2019. Loop- en fietsroutes naar stations moeten herkenbaar, veilig, toegankelijk en comfortabel zijn en voorzien zijn van goede verlichting. Hetzelfde geldt voor de openbare ruimte rondom de stations. Voor een comfortabele reis is het daarnaast ook belangrijk voldoende aantrekkelijke fietsparkeerplekken rondom de stations te realiseren.

26

figuur 18.  Nieuwland als 10-minuten stad

27

Wibautplein- Nolenslaan - Den Uijllaan belangrijke as De as van Wibautplein tot Willem Dreesplein is de stedelijke hartlijn centraal in de wijk. Het vormt de wijk-winkelstrip van Nieuwland met alle commerciële voorzieningen. Vanuit economisch perspectief is het belangrijk om de voorzieningen hier geclusterd te houden - tussen de Nieuwe Damlaan en de Parkweg in. Vanuit ruimtelijk oogpunt is het wenselijk de as van P.J. Troelstralaan tot Parkweg herkenbaar te maken in Nieuwland en aantrekkelijk in te richten voor voetgangers met ruimte voor ontmoeting, zowel rondom de winkels als op de pleinen. Dat vraagt om een robuuste en groene inrichting. Elk segment van de ring heeft een eigen opzet van bebouwing en straatinrichting, met een duidelijk begin en eind. Zo ontstaat een samenhangend en gevarieerd ruimtebeeld.

figuur 19.  Bovenaanzicht Nolenslaan

28

Inrichtingprincipes Belangrijk is niet alleen dat er verbindingen zijn, maar ook dat ze veilig en leesbaar zijn. Daarvoor is een aantal ruimtelijke principes opgesteld. Toegankelijk voor iedereen: • toegankelijk voor alle doelgroepen • voldoende groene verblijfs-, speel- en beweegplekken • schaduwrijke plekken voor warme dagen • drinkwaterpunten

figuur 20.  Principes toegankelijkheid

Leesbaarheid en oriëntatie vergroten en versterken: • logische en duidelijke routes tussen relevante plekken • zichtlijnen naar oriëntatiepunten als molens, herkenbare bebouwing, metrohaltes en parken. • doorlopend materiaal van looproutes • in gehele wijk materialen en meubilair van dezelfde familie, met aandacht voor circulair materiaalgebruik

Sociaal veilige routes: • ogen op de straat • geen dichte plinten • verlichting

figuur 21.  Principes leesbaarheid

figuur 22.  Principes veiligheid

29

3.4 Singelpark Verdichting en groei van het aantal inwoners kan alleen plaatsvinden als voldoende kwalitatieve, gezonde, groene buitenruimte in de directe nabijheid van alle inwoners beschikbaar is. De analyse laat zien dat Nieuwland voorzien is van een robuust groen raamwerk. Dat groene raamwerk bestaat nu vooral uit zichtlijnen en begeleiding van profielen, maar kan een veel centralere positie in de wijk krijgen door daar ook gebruikswaarde aan toe te voegen. Het groen kan meegroeien met de verdichting van Nieuwland tot een Singelpark waarin bewoners enerzijds kunnen sporten, bewegen, wandelen en verblijven. Het Singelpark kan anderzijds ook wateroverlast voorkomen door piekbuien op te vangen, het zorgt voor verkoeling in tijden van hitte en is positief voor de biodiversiteit. Het Singelpark vormt de centrale kern van de wijk. Bijna alle maatschappelijke voorzieningen liggen gekoppeld aan deze structuur zoals basisscholen, kinderopvang, cultureel centrum, fysiotherapie, huisartsen en ook de metrostations. Veilige routes door het groen verbinden deze voorzieningen met de rest van de wijk. Het Singelpark vormt tevens een nieuw wandelrondje dat de aanwezige groengebieden aan elkaar verknoopt. Het Singelpark loopt van het Park Vlaardingerdijk met het speeleiland via het

Strickledepark naar de ’s-Gravelandseplas en via de Burgemeester Van Haarenlaan weer terug naar de Spieringshoek en Beukenhof. Het rondje is circa 4 kilometer, een mooi (hard)looprondje. Vanuit het Singelpark zijn ook de omliggende grotere groengebieden goed bereikbaar via tunnels en bruggen zoals het Bijdorppark, het Prinses Beatrixpark en de Poldervaart. Aanvullend op het verbindende Singelpark kent Nieuwland nog twee structuren die een belangrijke bijdrage moeten gaan leveren aan de leefkwaliteit van de verdichtte stadswijk. De eerste is de Noordvestsingel. Deze ligt op de grens tussen het centrum en Nieuwland. De groene oever aan de Nieuwlandzijde heeft dezelfde potentie om geactiveerd te worden tot recreatieve route voor wandelen en fietsen met plekken om te verblijven. De tweede structuur is de groenzone in het noorden van de wijk parallel aan het spoor. Ter hoogte van Parkweg Noord ligt daar een wandelroute. Deze loopt echter niet door en het overige gebied parallel aan het spoor voelt door gebrek aan sociale controle niet altijd veilig. De wandelroute wordt waar mogelijk doorgetrokken en door entrees en ramen aan die zijde verbeterd de sociale controle. Daarnaast heeft de groenzone over de gehele lengte een enorme potentie om uit te groeien tot ecologische structuur langs het spoor.

figuur 23.  Historisch beeld uit 1983 langs de Doctor Schaepmanssingel. Afkomstig van Beeldenbank Schiedam, gemaakt door Maltha.

figuur 24.  Historisch beeld van de singel (1975) ter hoogte van Van Maanenstraat. Afkomstig van Beeldenbank Schiedam, gemaakt door Roovers J.F.H.

30

figuur 25.  Singelpark

31

Inrichtingprincipes De bestaande singelstructuur moet verder doorontwikkeld worden en openbaar toegankelijk worden gemaakt. De komende jaren kan dat verder uitgebouwd worden door bij alle ontwikkelingen rekening te houden met de volgende vier punten: Recreatie, sporten, bewegen en ontmoeten in de wijk: • Openbare oevers • Doorlopende vrije wandelpaden langs de oevers gekoppeld aan ommetjes uit de wijk • Zitgelegenheden, spel- en beweegaanleidingen vergroten de gebruikswaarde van het park • Voorzijdes van bebouwing naar het Singelpark gericht • Openbare ruimte van gevel tot gevel, voor zoveel mogelijk groen • Diversiteit aan beplanting • Steigers maken het water toegankelijk voor activiteiten als varen, suppen en zwemmen. • Hardlooprondje langs de singel

Natuurinclusiviteit en biodiversiteit: • Ecologische waardevolle en diverse beplanting (met name inheemse soorten) • Het creëren van groene corridors in het gebied • Natuurvriendelijker inrichten van oevers • Opnemen van verblijfsplekken voor vleermuizen en vogels in bebouwing • Boomsoorten die fijnstof afvangen • Oog houden voor de zorgvuldige opbouw in boomgroottes in Nieuwland

Verkoeling: • Grote bomen maken van Singelpark een koele plek middels verdamping en schaduw • Verkoelende luchtstromen van Singelpark naar omliggend bebouwd gebied bevorderen • Fonteinen in de singel plaatsen, deze zorgen voor extra verdamping en verkoeling

figuur 26.  principes recreatie

figuur 27.  principe biodiversiteit en klimaatadaptatie

Watersysteem benutten: • Water opvangen en bergen in de wijk • Tijdens periodes van hitte en droogte kan de waterbuffer voor irrigatie van het groen zorgen.

32

Activeren van het water

Activeren van het park Heemraadssingel Rotterdam.

figuur 28.  Referenties Singelpark

Beeld: Isupcenter.nl

Beeld: Rubén Dario Kleimeer

Verkoeling door het water

Beeld: fotojet.nl

Plek voor ontspanning in de stad Beeld: Indebuurt Leiden Singelpark, Leiden

33

3.5 Verdichten binnen het raamwerk Een belangrijke opgave van de stedelijke vernieuwing is, naast verduurzaming, het toevoegen van meer woningen in Nieuwland. De verdichting vindt plaats binnen de verschillende ontwikkelvelden. Het Raamwerk vormt de basis en de ruimte die daarbinnen overblijft is beschikbaar voor ontwikkeling. Elk bouwveld krijgt een set aan regels mee voor ontwikkeling die per bouwveld uitgewerkt worden. Zo ontstaat een dynamische ontwikkeling en is het mogelijk om tussentijds te leren en bij te stellen.

Verschillende dichtheden Afhankelijk van de positie in Nieuwland is het mogelijk om in een ontwikkelveld sterk te verdichten of een meer ontspannen woonmilieu te ontwikkelen. Rondom de stations is het wenselijk om zoveel mogelijk te verdichten. De gebieden zijn goed ontsloten voor verschillende modaliteiten en voorzieningen liggen in de nabijheid. Nabijheid van goed openbaar vervoer geeft mogelijkheid tot hogere dichtheden met aangepaste parkeernormen. Rondom de zuidelijke stations moet rekening gehouden worden met de molenbiotopen en nabijheid van centrum. Rondom station Nieuwland aan de noordzijde is ruimte voor een hoogstedelijke verdichting. Dit zelfde geldt voor het gebied tegen het spoor, de A20 en

rondom de twee stedelijke assen Nieuwe Damlaan en ’s-Gravenlandseweg. Daar is voldoende ruimte voor hoogstedelijke verdichting. De referenties op de volgende bladzijden geven een eerste beeld van de verschillende maten van verdichting. Het gaat om de typologie van de bebouwing en dichtheden. Beeldkwaliteit van de ontwikkelingen is nog niet besproken en vormt een onderdeel van de set aan regels die later opgesteld wordt voor de ontwikkelvelden. Voor het hoogstedelijke milieu is het van belang dat het goed samengaat met de rest van de wijk. Liever grotere blokken met een gemiddelde bouwhoogte dan enkele torens die in maat en schaal sterk verschillen van de rest van de wijk. Enkele accenten op stedenbouwkundig geschikte plekken zijn voorstelbaar. De referenties laten vooral gebieden zien met een gemiddelde bouwhoogte tot acht lagen zodat de relatie tussen bebouwing en openbare ruimte gewaarborgd blijft. Bij een dergelijke hoogstedelijke dichtheid, bestaande uit gestapelde woonvormen, is het belangrijk dat de gebieden niet alleen uit wonen bestaan, maar dat ook andere voorzieningen faciliterend aan het wonen een plek krijgen. Groen is met name collectief en zowel op maaiveld als op de daken aanwezig.

In de gebieden met een stedelijke dichtheid ontstaat een mix van gestapelde woonvormen en grondgebonden woontypes in hetzelfde gebouw. Kleine private buitenruimtes worden afgewisseld met collectieve of openbare groengebieden. De grondgebonden types zijn geen traditionele rijwoningen, maar stedelijke vormen met een kleine footprint zoals rug-aan-rug woningen, maisonettes, beneden bovenwoning en andere vormen. De bestaande en reeds getransformeerde woongebieden kennen een nog lagere dichtheid waar grondgebonden woningen en appartementen gecombineerd zijn.

figuur 29.  Verdichten rondom metro haltes

34

figuur 30.  Bouwvelden en dichtheden kaart.

35

Referenties hoogstedelijke dichtheid Amsterdam Overhoeks Geurst & Schulze architecten

Geurst & Schulze architecten

Inbo

Open blokken met hoge dichtheid.

Edwin van Eis

Nul20.nl

Amsterdam Andreas Ensamble

Inbo

Open gesloten bouwblokken. 8 lagen met woontorens tot 14 lagen.

Hoofddorp Hydepark

Gesloten bouwblokken tot maximaal 10 bouwlagen Studio Ninedots

Geurst & Schulze architecten

M3H architecten

Amsterdam IJburgerplein

Bouwblokken met 6 tot 7 bouwlagen en een woontoren van 15 lagen.

36

Referenties stedelijke dichtheid Architectuur.nl

Orange architecten

Utrecht Leidsche Rijn Centrum

Gesloten bouwblokken met 5 tot 6 bouwlagen

Nieuw Delft

Faro architecten

Nieuwdelft.nl

Gesloten bouwblokken. Appartementen gecombineerd met grondgebonden woningen. 4 tot 8 bouwlagen

Daktuinen.nu

Woneninrotterdam.nl

Remise hof

Rotterdam Laan op Zuid

Gesloten bouwblokken Appartementen gecombineerd met grondgebonden woningen. 4 tot 8 bouwlagen.

Rotterdam Wandeloord

Gesloten bouwblokken Appartementen gecombineerd met grondgebonden woningen. 4 tot 8 bouwlagen met woontorens tot 15 bouwlagen.

37

Referentie behoud van karakteristieke opzet Nieuwland BDG architecten Arjan van Nieuwkoop

Arcam

Zwolle, Middelweg

Renovatie naoorlogse portiekflat met 4 bouwlagen.

Slokker Groep

Arjan van Nieuwkoop

Flat 11 Zeist

Renovatie portiekflat met 5 lagen. Energieneutraal.

Van Eesteren Museum

Gerard van Beek fotografie

Arjan van Nieuwkoop

Amsterdam Klarenstraat

CPO renovatie portiekflat.

Gerard van Beek fotografie

38

Ontwikkelvelden uitwerken Uitgangspunt voor de ontwikkelvelden is dat het gehele programma binnen het bouwveld wordt opgelost. In ruimtegebruik mag het nieuwe programma niet afwentelen op het Raamwerk. Elke ontwikkeling lost zijn eigen parkeerkopgave, energieopgave en andere opgaven op. De ontwikkelvelden grenzen aan de buitenranden aan het Raamwerk. De randen van het bouwveld moeten daarom rekening houden met de eisen en wensen vanuit het Raamwerk. Daarnaast krijgt elk bouwveld een eigen set aan regels mee zodra deze in ontwikkeling gaat. Onderdelen die daarin terugkomen zijn enerzijds programmatisch zoals aantallen woningen, andere programma’s, mobiliteit en parkeren. Ook de inrichting van de openbare ruimte en de eisen die daaraan gesteld worden op gebied van water, biodiversiteit en klimaat vallen hieronder. Eisen ten aanzien van warmte en energie vormen daarnaast ook een onderdeel van de bouwenvelop. Dit kan gedurende het proces wijzingen op basis van nieuwe inzichten en technieken.

Naast de programmatische randvoorwaarden worden ook stedenbouwkundige criteria opgesteld ten aanzien van bebouwing, buitenruimte en parkeren. Deze worden vertaald naar beeldkwaliteitseisen. De beeldkwaliteitseisen zijn nodig om de samenhang tussen de ontwikkelvelden te borgen. Een beeldkwaliteitsparagraaf laat zien hoe en waar de specifieke Nieuwlandse ‘wederopbouwkenmerken’ moeten terugkomen in nieuwe ontwikkelingen. In de randvoorwaarden kunnen ook voor een aantal gebieden zoals het gebied rondom De Meesterstraat en aan de Monseigneur Nolenslaan nadere eisen worden opgesteld. Zoals reeds beschreven in de stadskarakteristieken, is dit centrale deel van Nieuwland karakteristiek voor de oorspronkelijke opzet. Het is wenselijk deze structuur te behouden en te versterken. De referenties op de volgende pagina laten daarom voorbeelden zien van herstructurering waar de bestaande opzet gewaardeerd en zorgvuldig getransformeerd is. De Staatsliedenbuurt is de eerste casus waar een ontwikkelveld verder uitgewerkt gaat worden tot stedenbouwkundig plan. Dit gebied kan gebruikt worden als pilot om een ‘bouwenenvelop’ of ‘bouwpaspoort’ op te stellen waarin bovenstaande randvoorwaarden en eisen zijn meegenomen.

39

4. Samenwerken aan Nieuwland Het laatste hoofdstuk van het Raamwerk beschrijft op hoofdlijnen hoe we de ambities gaan realiseren. In dit hoofdstuk staat op welke manier inwoners van Schiedam bij de uitwerking worden betrokken en hoe we samenwerken met andere partners in de stad aan Nieuwland.

4.1 Samen met bewoners De vernieuwing van Nieuwland is vooral van belang voor de bewoners. Daarom geldt als belangrijk uitgangspunt voor verdere uitwerking van de stedelijke vernieuwing, dat bij een concreet plan voor aanpak van een buurt, de manier waarop de bewoners worden betrokken voorafgaand aan de planuitwerking wordt vastgesteld. Op die manier zorgen we ervoor dat de specifieke aandachtspunten voor bewoners op de juiste manier in een herstructureringsplan voor de buurt worden meegenomen. Per buurt kan dus worden bepaald wat de juiste manier is om bewoners te betrekken. Een belangrijk aandachtspunt daarin is de omstandigheid dat veel van de huidige bewoners wellicht geen interesse of energie hebben om zich actief bezig te houden met planvorming voor hun buurt. Door de sociaaleconomische uitdagingen in de wijk liggen de dagelijkse prioriteiten bij velen anders. We zoeken daarom met bewoners en andere betrokkenen in de wijk naar nieuwe vormen van participatie, aansluitend bij de gedachte dat mensen op de juiste momenten gericht om inbreng wordt gevraagd. Een tweede aandachtspunt is het zoeken van de balans tussen de huidige bewoners en de toekomstige bewoners. Nieuwland kent een verdichtingsopgave, waardoor er in de toekomst nieuwe wijkbewoners zullen komen.

Hoe zorgen we dat de belangen van de huidige bewoners goed worden meegenomen, maar dat er ook aandacht is voor de inbreng van toekomstige Nieuwlanders? Met als basis het Participatiebeleid ‘Samenwerking in Schiedam’ (2021) bepalen we per nieuwe ontwikkeling op welke manier we zorgen dat alle betrokkenen op de juiste manier hun inbreng hebben in de planvorming.

40

4.2 Van raamwerk naar uitvoering Het Raamwerk geeft de kaders voor de ruimtelijke inrichting van het Nieuwland van de toekomst. Die kaders worden uitgewerkt op moment dat concreet met de opstelling van een plan voor de aanpak van een buurt of straat wordt gestart. Het Raamwerk grenst aan alle ontwikkelgebieden en ontwikkelvelden. Binnen die ontwikkelvelden wordt de stedelijke vernieuwing van Nieuwland op dit kleinere schaalniveau uitgewerkt. Een goed voorbeeld is de aanpak voor de Staatsliedenbuurt. De uitwerking van het buurtontwikkelingsplan voor dit deel van Nieuwland wordt op basis van het Raamwerk opgepakt, en geeft een goed voorbeeld van hoe het vervolgproces voor een concrete herontwikkeling er uitziet. Uitwerking kan op verschillende manieren plaatsvinden, bijvoorbeeld via een bouwenvelop, een tenderdocument, een set stedenbouwkundige randvoorwaarden voor herontwikkeling of een kwaliteitsplan. De precieze vorm wordt afgestemd op de vraag voor de ontwikkeling die voorligt, en de rol en positie die de gemeente inneemt. De ene keer zal dit meer faciliterend zijn, de andere keer sturend of als initiatiefnemer. Belangrijk is dat in de uitwerking de kaders uit het Raamwerk verder worden gespecificeerd tot een vorm waarbij voor

een initiatiefnemer, een bewoner of een andere geïnteresseerde duidelijk is op welke punten de gemeente nadere eisen stelt. Het kan dan gaan om stedenbouwkundige uitgangspunten, maar ook om bijvoorbeeld bijzondere aandacht voor een route of inrichting van groengebied, woningtypologie of een publieke functie voor een gebied. Daarnaast kan dan worden ingegaan op specifieke aspecten die om ontwerptechnische aandacht vragen, zoals de impact van geluid of de ligging nabij een molen.

4.3 Financiën Qua financiën is het Raamwerk nog onvoldoende uitgewerkt om hier al specifieke uitspraken over te doen. De planhorizon voor de stedelijke vernieuwing loopt tot 2040. Binnen het project ligt de focus op een buurtgerichte aanpak voor wat betreft de concrete planvorming om te komen tot de beoogde wijkvernieuwing. Wanneer een buurtontwikkelingsplan wordt uitgewerkt, worden daarbij ook de financiële aspecten meegenomen. Afhankelijk van de achtergrond en de insteek van de opgave in de buurt wordt bepaald hoe wordt omgegaan met gronduitgifte, bouwprogramma, financiering en grondexploitatie en de planologisch-juridische uitwerking.

Door het uitnodigen van ontwikkelende partijen tot herontwikkeling van locaties stuurt de gemeente op de opgaven en ambities voor wonen, leefbaarheid en verstedelijking. De markt is daarin een belangrijke partner, immers zij zijn de logische investerende en risicodragende partij. Ook woningcorporaties, zoals Woonplus, hebben een belangrijke rol in de stedelijke vernieuwing. De overheid heeft echter ook een belangrijke initiërende rol. Dit kan inhoud geven in het ruimtelijk-en grondbeleid, en vanuit grondposities. Eigendom en erfpacht zijn hiervoor belangrijke instrumenten. Daarnaast is er een wettelijk instrumentarium dat de gemeente kan gebruiken in de realisatie van haar ruimtelijk beleid. De basis hiervoor ligt in het gemeentelijk grondbeleid. Grondbeleid is nodig om ruimtelijke (her)ontwikkelingen te sturen en te faciliteren. Hiermee kunnen stedelijke ambities worden vormgegeven. Bij de keuze van de vorm van grondbeleid wordt rekening gehouden met deze complexiteit, de doelstellingen en de behoeftes van bestaande en relevante projecten en programma’s. Dit vindt plaats op basis van het geldende beleidskader op dit vlak.

41

Copyright De samenstellers van dit document hebben hun uiterste best gedaan om bronnen en rechthebbenden van beeldmateriaal dat wordt gebruikt te achterhalen en te vermelden. Wanneer desondanks beeldmateriaal wordt getoond waarvan u (mede)rechthebbende bent en voor het gebruik waarvan u niet als bron of rechthebbende wordt genoemd, ofwel voor het gebruik waarvan u geen toestemming verleent, kunt u zich in verbinding stellen met de gemeente Schiedam.

42

43