Bijlage Presentatie Onderzoek Veiligheidsbeleving in Schiedam

Veiligheidsbeleving in Schiedam

Een studie in vijf buurten Presentatie voor de gemeenteraad van Schiedam – 17 februari 2021

Aanleiding 2019

➢ Criminaliteit daalt ➢ Onveiligheidsgevoel stijgt ➢ Hoog gevoel van onveiligheid in eigen buurt ➢ Wat is er aan de hand?

Onderzoek

In deze presentatie: 1. Uitgangspunt: kernpunten veiligheidsgevoel uit de wetenschap 2. Onderzoeksopzet en vraagstelling 3. Bevindingen 4. Conclusies 5. Aanbevelingen

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

1. Uitgangspunt: Wat we uit de wetenschap weten over veiligheidsgevoel in vijf kernpunten

1. Veiligheidsgevoel onderdeel van veiligheidsbeleving…

Denken

Voelen

Doen

Indruk dat criminaliteit (elders) steeds erger wordt

Onrust

Stemgedrag

Verontwaardiging

Roep om maatregelen

..…..

………

………

‘Veraf’ Eigen buurt

‘Dichtbij’

Inschatting kans om slachtoffer te worden Indruk dat buurt achteruit gaat

Persoonlijke angst voor criminaliteit Boosheid

Vermijdingsgedrag Terugtrekken Beveiliging Verhuizing

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

2. Veiligheidsbeleving resultaat van 2 inschattingen

Van risico of dreiging

En de mate waarin je die het hoofd kunt bieden • Zelf • Met je omgeving • Met/door instituties

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

3. De inschattingen worden (on)bewust gemaakt op basis van samenstel van cue’s uit de omgeving Macro-

Criminele omgeving • Tekenen van criminaliteit • Tekenen van) overlastgevend gedrag • (onvoorspelbare) ‘anderen’

Media trends Sociale omgeving • (Stabiliteit) bevolkingssamenstelling • Sociale cohesie • Sociale controle

• Overzichtelijk, controleerbaar voorspelbaar? • Onderhoud? Fysieke omgeving

• Aanwezigheid en activiteiten instituties • Vertrouwen in en responsiviteit van … Institutionele omgeving

Macro-

Criminele omgeving • Tekenen van criminaliteit • Tekenen van) overlastgevend gedrag • (onvoorspelbare) ‘anderen’

Media trends Sociale omgeving • (Stabiliteit) bevolkingssamenstelling • Sociale cohesie • Sociale controle

Persoon Zelfvertrouwen, copingvermogens, levensstijl, gezondheid, etc.

Let op 3: • Overzichtelijk, controleerbaar voorspelbaar? • Aanwezigheid en activiteiten instituties De bovengemiddelde invloed van • Onderhoud? • Vertrouwen in en responsiviteit van … signal crimes, signal events en signal places omgeving Fysieke omgeving Institutionele

5. Tenslotte: het venijn zit ‘m in de staart…. ‒ Veiligheidsbeleving in principe functioneel fenomeen ‒ Een hoog niveau van onveiligheidsbeleving Risico-indicatoren ‘problematisch niveau’: wordt alleen problematisch: 1. Substantieel hoger gevoel van onveiligheid dan de benchmark 2. Plotselinge verslechtering veiligheidsgevoel ‒ > Doet mensen anders kijken én doen 3. Aandeel bewoners dat zich ‘vaak’ onveilig voelt boven 5% ‒ > Anderen reageren daarop 4. Bewoners voelen zich onveiliger ‘in eigen buurt’ dan in algemeen Tegenstrijdige ontwikkeling objectieve en subjectieve veiligheid ‒ > Impact op uiteenlopende facetten5.van de (buurt) samenleving ‒ > Kan zelfs leiden tot zgn. spiral of decay in buurt ‒ (inclusief méér criminaliteit en onveiligheid) Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

2. Onderzoeksopzet en vraagstelling

Onderzoeksvragen Wat verklaart de slechte en verslechterde veiligheidsbeleving van de Schiedammer en welke aanknopingspunten zijn er voor verbetering? Deelvragen: 1. Waar en/of bij wie zit vooral het gevoel van onveiligheid? 2. Welke factoren of ontwikkelingen werken het onveiligheidsgevoel in de hand of versterken dat? 3. Welke factoren of ontwikkelingen bieden in positieve zin tegenwicht aan dat onveiligheidsgevoel? 4. Waar zitten aanknopingspunten voor actie?

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

Onderzoeksopzet

Divers samengesteld interviewteam

Selectie 5 buurten 4 buurten met hoog gevoel van onveiligheid

1 buurt laag gevoel van onveiligheid

Nolensbuurt, Wibautbuurt, Groenoord-Zuid, Stationsbuurt

Per buurt

Analyse buurtcijfers

Vogelbuurt

(Straat)gesprekken met bewoners

Gesprekken wijkprofessionals

(totaal 264)

(totaal 20)

Kleine mediascan

Check bevindingen per buurt in interactieve sessie met wijkprofessionals

Interactieve slotsessie met professionals: wat hebben zij nodig?

Analyse en rapportage Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

3. Bevindingen gepresenteerd per onderzochte buurt

Nolensbuurt 67% ‘soms tot vaak onveilig’ – schoolcijfer veiligheid: 5,7 Bewoners: SE-zwak - overwegend migratieachtergrond - beleving sociale omgeving mede afhankelijk van etniciteit Criminele omgeving • Jongerenoverlast - drugshandel op straat -onveiligheid avond (messen) • Criminaliteit stijgt vs. daling in Schiedam • Opvallende toename ‘Vernieling, misdrijf tegen de openbare orde’ Sociale omgeving • Heterogene, veranderende bevolkingssamenstelling • Lage sociale cohesie Fysieke omgeving • Vervuiling en verloedering Institutionele omgeving • Politie wordt gezien, maar aanpak ineffectief ervaren • Preventieve aanwezigheid wordt gemist (sterker sinds Corona-crisis)

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

Wibautbuurt 69% ‘soms tot vaak onveilig in eigen buurt’ – cijfer: 5,5 (laagste scores in onderzoek ) Bewoners: SE-zwak - overwegend migratieachtergrond Criminele omgeving • Criminaliteit daalt licht, maar minder dan Schiedam als geheel • Opvallende toename ‘Vernieling, misdrijf tegen de openbare orde’ • Bewoners minder over criminaliteit gehoord dan in Nolensbuurt Sociale omgeving • Heterogene, veranderende bevolkingssamenstelling • Lage score sociale cohesie (4,8), weinig onderling vertrouwen • Verloederend ervaren instroom van Oost-Europese arbeidsmigranten Fysieke omgeving • Woonomgeving slechter gewaardeerd dan Nolensbuurt • Vuil op straat, slecht ervaren onderhoud woningen en groen Institutionele omgeving • Bewoners voelen zich niet gehoord door instituties • Zien en merken weinig van aanpak

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

Groenoord-Zuid 64% ‘soms tot vaak onveilig in de eigen buurt’ – schoolcijfer: 5.6 Bewoners: SE-zwak - overwegend migratieachtergrond – deels ‘kwetsbaar’ Criminele omgeving • Sterke daling van geregistreerde criminaliteit (NB: kleine N) • (Tekenen van) drugscriminaliteit • Messen

Sociale omgeving • Lage score sociale cohesie (5,5) • Heterogene, snel veranderende bevolkingssamenstelling • Instroom kwetsbare mensen Fysieke omgeving • Vuil • Verkeersoverlast, (Perceptie van) te hard rijden • Verpaupering van flats Institutionele omgeving • Problematiek van Groenoord-Zuid wordt onvoldoende gezien • Overheid afwezig • Opvallend lage meldingsbereidheid, ‘vacuüm’ in de aanpak Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

Stationsbuurt 67% ‘soms tot vaak onveilig in de eigen buurt’- schoolcijfer: 6,3 Bewoners: overwegend migratieachtergrond – inkomen nabij stedelijk gemiddelde Criminele omgeving • Hoog niveau van (geregistreerde) criminaliteit, daalt minder dan Schiedam als geheel • Relatief veel geweld en seksuele misdrijven • Ervaringen van overlast – drugshandel - schietincidenten Sociale omgeving • Heterogene bevolking: gegroeid en in samenstelling veranderd • Instroom Oost-Europese arbeidsmigranten • Lage score op sociale cohesie (4,8), polarisatie, verharding

Fysieke omgeving • Straatvuil, naastplaatsingen Institutionele omgeving • Bewoners ervaren weinig daadkracht in aanpak

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

Vogelbuurt 33% ‘soms tot vaak onveilig in de eigen buurt’ – schoolcijfer: 7,4 Bewoners: SE-sterk(er) - meest zonder migratieachtergrond Criminele omgeving • Geregistreerde criminaliteit (ver) onder gemiddelde Schiedam, daalt • Onveiligheid is iets van ‘verderaf’ • Hangjongeren, ervaren associatie met drugshandel Sociale omgeving • Sterke sociale cohesie (7,5) • Hoge mate van sociale controle • Burgerparticipatie Fysieke omgeving • Hoge waardering van woonomgeving (8,1) • Groen, rustig Institutionele omgeving • Overwegend tevreden over samenwerking en respons op meldingen

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

4. Conclusies Het geheel overziend

Vooraf • door keuze voor vier buurten met hoog gevoel van onveiligheid werkt onderzoek als vergrootglas • Biedt goed zicht, maar uitvergroot!

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

Deelvraag 1: waar/of bij wie zit vooral het gevoel van onveiligheid? ‒Sociaal-economisch zwakkere, heterogene buurten met veranderende bevolkingssamenstelling ‘gevoeliger’ voor beleving van onveiligheid ‒Niet beperkt tot een kleine groep daarbinnen: leeft breed ‒Daarnaast belangrijke signal places zoals Metrostation Parkweg, Stationsplein

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

Deelvraag 2: Welke factoren of ontwikkelingen werken het onveiligheidsgevoel in de hand of versterken dat? Criminele omgeving • Minder gunstige ontwikkeling geregistreerde criminaliteit dan in Schiedam als geheel • Hangjongeren, ‘signal people’, (tekenen van) drugscriminaliteit Sociale omgeving • Heterogene, veranderende bevolkingssamenstelling • Instroom van Oost-Europese arbeidsmigranten en ‘kwetsbare’ groepen • Lage sociale cohesie

Fysieke omgeving • Verloedering: vervuiling, als slecht ervaren onderhoud buiten- en binnenruimten Institutionele omgeving • Afstand tot overheid groot • Inzet politie gewaardeerd, effectiviteit niet • Lage meldingsbereidheid, laag ervaren responsiviteit van instanties (Social) media

• Berichten over incidenten zetten reputatie van locaties, buurten en Schiedam als geheel onder druk Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

Deelvraag 3: Welke factoren of ontwikkelingen bieden in positieve zin tegenwicht aan onveiligheidsgevoelens? ‒ In feite het omgekeerde van deelvraag 2….. ‒Ook in onveilig ervaren buurten wel lichtpuntjes: • plekken waar mensen ontspannen samenkomen, • relaties tussen buren • Waardering voor multiculturele karakter van de buurt

‒Kans in vergroten wederzijdse bekendheid tussen (hang)jongeren en ouderen?

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

Deelvraag 4: Waar liggen aangrijpingspunten voor actie?

‒ Vanuit veiligheidskundig perspectief is actie wenselijk • Alle indicatoren van een problematische veiligheidsbeleving aanwezig • Dus met grote schadelijke doorwerking op individu, buurt, stad

• Problematische veiligheidsbeleving op zichzelf weer criminogeen: werkt verdere criminaliteit en onveiligheid in de hand • Reëel gevaar voor zgn. spiral-of-decay

‒Doordat slechte veiligheidsgevoel resultaat is van complex samenspel van factoren (uit deelvraag 1 en 2) • Quick fix niet mogelijk • Alleen intensieve, fundamentele aanpak kan resultaat bieden Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

5. Aanbevelingen

Aanbevelingen

1. Neem de onveiligheidsbeleving in Schiedam niet licht. Maar beschouw het ook niet als een ‘onveranderlijk gegeven’ 2. Zet een intensief, fundamenteel offensief in gang om de veiligheidsbeleving te verbeteren (Sociaal) Stabiel, Schoon, Heel & Veilig kan daarbij het richtsnoer zijn

3. 4.

Gebruik de aanpak van signal places als boodschap dat het u serieus is Zorg dat u de aanpak met (meer) daadkracht, doortastendheid en geloofwaardigheid kunt vormgeven Let daarbij op vertrouwen in professionals als spil-factor

5.

Besef dat elke maatregel om criminaliteit tegen te gaan een tweesnijdend zwaard is Gebruik de buikpijn-regel om af te wegen welke maatregel in welke situatie wijsheid is

Eysink Smeets & Schram – Veiligheidsbeleving in Schiedam – 17 februari 2021

•

Don’t promise, deliver!

Vragen en discussie Meer informatie: Onderzoeksgroep Recht & Veiligheid, Lectoraat Publiek Vertrouwen in Veiligheid, Hogeschool Inholland Rotterdam

Marnix Eysink Smeets, lector Marnix.eysinksmeets@inholland.nl

Krista Schram, associate lector Krista.Schram@inholland.nl