Bijlage Kadernota Sportaccommodaties 2021

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

Klaar voor de toekomst! Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

1

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

Versiebeheer 5 augustus 2021 F.A.R. Berendsen

2

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.4 1.4.1 1.5

4

Aanleiding Doel van de kadernota Kaders Ontwikkelrichting sportaccommodaties Verbinden met andere onderwerpen Aanpak Participatie Begrippen

2 Rol van de gemeente 2.1 2.2

4 4 5 5 5 5 6 6

8

Investeren in een sterke basis Een aanpak op maat

8 9

3 Sportaccommodaties voor iedereen

11

3.1 3.2 3.3 3.4

Sport als middel Sportaccommodatie als ontmoetingsplek Sport dicht bij huis Sportaccommodaties voor de stad

4 Sportaccommodaties voor de toekomst 4.1 4.2 4.3 4.3.1 4.3.2

Inspelen op behoefte Kansen voor vernieuwing Helder beheer Transparante tarieven Duidelijke afbakening eigendom

15 15 16 17 17 18

5 Financiën en planning 5.1 5.2

11 12 12 13

20

Financiën Planning

20 20

3

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

1

Inleiding

Regelmatig bewegen en sporten maakt gezond en, belangrijker nog, gelukkig. Schiedammers bewegen graag voor recreatie en ontspanning. Ze komen elkaar tegen tijdens het bewegen en sporten. Bij de vereniging, in de openbare ruimte of bij een van de vele lessen en bootcamps die Schiedam rijk is. Met de aanleg van sportpark Willem-Alexander en Harga werd een impuls gegeven aan de Schiedamse sport. De verenigingen en hun vrijwilligers zijn met hernieuwd enthousiasme aan de slag om deze en de andere Schiedamse sportaccommodaties onder de aandacht te brengen bij alle Schiedammers. Met deze kadernota geven we een nieuwe slinger aan dit vliegwiel om zo met de stad verder te bouwen aan toekomstbestendige sport- en beweegaccommodaties die steeds meer Schiedammers in beweging krijgen.

1.1 Aanleiding Schiedam kent helaas veel inwoners met gezondheidsproblemen. De laatste gezondheidsmonitor (2018) wees uit dat 55% van de Schiedammers kampt met matig of ernstig overgewicht. Zo’n 32% van de Schiedammers voldoet niet aan de beweegnorm (5 dagen in de week 30 minuten matig intensief bewegen) en 51% niet voldoet aan de fitnorm (3 dagen in de week 20 minuten intensief bewegen). Zo’n 22% van de Schiedammers voldoet aan geen van beide normen (ook wel combinorm genoemd). Ook bij landelijke onderzoeken als de Atlas voor gemeenten over sport van 2020 komt Schiedam laag in de ranking uit. Er valt dus veel te winnen op het gebied van sport en bewegen en daarmee gezondheid in de breedste zin van het woord. De gemeentelijke sportaccommodaties zijn belangrijk om sport en beweegaanbod toegankelijk te maken voor alle Schiedammers. De huidige kadernota sportaccommodatie is van 2012. Nieuwe inzichten en aanbevelingen uit recente onderzoeken geven aanleiding om de verdere ontwikkeling van de Schiedamse sportaccommodaties onder de loep te nemen en nieuwe kaders te formuleren. Deze kaders zorgen voor voldoende kwalitatieve en laagdrempelige sportvoorzieningen die multifunctioneel inzetbaar zijn en bijdragen aan de gezondheid van alle Schiedammers.

1.2 Doel van de kadernota We zetten ons in om Schiedammers in beweging te krijgen. Hiervoor willen we kwalitatieve voorzieningen die aansluiten op de behoeften van Schiedammers van nu en de toekomst. Met de kadernota sportaccommodaties voorzien we in heldere kaders om effectieve en duurzame keuzes te maken voor behoud van bestaande en ontwikkeling van nieuwe accommodaties voor de stad.

4

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

1.3 Kaders 1.3.1 Ontwikkelrichting sportaccommodaties Deze kadernota gaat in op de volgende 4 onderwerpen: 1.

De gewenste sociaalmaatschappelijke rol van sportaccommodaties voor Schiedam

2.

Het gewenste aanbod van accommodaties om deze rol te kunnen vervullen. Daarbij letten we op capaciteit, kwaliteit, functionaliteit, multifunctionaliteit, samenhang met andere thema’s en spreiding.

3.

De gewenste opzet van beheer en exploitatie (in termen van de beheeropdracht, de sturingsmogelijkheden van de gemeente, de schaal waarop wordt beheerd en geëxploiteerd)

4.

De rol van de gemeente bij totstandkoming en instandhouding van accommodaties.

1.3.2 Verbinden met andere onderwerpen Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van sport hebben een directe link met alle andere ontwikkelingen in de stad, bijvoorbeeld op het gebied van mobiliteit, ruimtelijke ontwikkeling, duurzaamheid, economie, natuur en recreatie. Bewegen en sporten staat in deze kadernota centraal, maar zeker even belangrijk is de samenwerking en verbinding met andere thema’s. We zetten ons in voor meer Schiedammers die willen sporten en bewegen en zoeken hierbij verbinding met sociaalmaatschappelijk thema’s, zoals gezondheid, zorg en de maatschappelijke ondersteuning (WMO). Tot slot houden we ook het toekomstbeeld van Schiedam in het achterhoofd.

Bijdrage aan de Global Goals Schiedam is een Global Goalsgemeente en zet zich in voor het bereiken van de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties die door Nederland overgenomen zijn. Met een gerichte ontwikkeling van de Schiedamse sportaccommodaties dragen we bij aan de volgende doelen:

1.4 Aanpak In de afgelopen jaren zijn meerdere onderzoeken uitgevoerd om het aanbod van sport- en beweegaccommodaties in Schiedam in kaart te brengen. In 2018 voltooide het Mulier Instituut een analyse van vraag en aanbod voor binnen- en buitensport, zwemwater en de sportieve openbare ruimte. Ook het beheer hiervan werd onder de loep genomen. Drijver & Partners onderzocht verschillende vormen voor beheer en exploitatie. Ten slotte werd in 2019 door Godthelp een voorstel gedaan voor een duidelijke lijn in het eigendom van verenigingsgebouwen. In 2020 en 2021 heeft de Hospitality Group deze rapporten, aangevuld met nieuwe gegevens van de gemeente, gebruikt als basis voor een verdere uitwerking en advies voor een toekomstvisie op sportaccommodaties in

5

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

Schiedam. Deze grote hoeveelheid informatie werd verder aangevuld met input van een groot aantal Schiedamse partners. Hieronder staat het participatieproces kort omschreven. Voor de nodige achtergrondinformatie wordt regelmatig verwezen naar uitkomsten van de verschillende onderzoeken. Voor een makkelijke naslag wordt zo veel mogelijk verwezen naar de relevante passages in de analyse van de Hospitality Group (HG).

1.4.1 Participatie In Schiedam hechten we veel waarde aan de participatie van inwoners, maatschappelijke instellingen en organisaties. De ontwikkeling van sportaccommodaties raakt veel Schiedammers. Er is daarom gekozen voor een breed participatietraject waarbij het onderwerp van verschillende kanten werd belicht. Er werden bijeenkomsten georganiseerd voor sportverenigingen, onderwijsinstellingen en themagerichte (welzijns-)organisaties die zich inzetten voor jeugd, senioren en Schiedammers met een beperking. Daarnaast werd gesproken met lokale

Er werd meegedacht en -gepraat door

fondsen en werden de meningen van kinderen en

16 verenigingen 3 beheerders van sportaccommodaties 3 schoolbesturen 28 welzijnsorganisaties 4 lokale fondsen

jongeren geïnventariseerd door de jeugdmonitor 2021.

1.5 Overwegingen

Een toekomstbestendig accommodatiebeleid wordt gekenmerkt door multifunctionele inzetbaarheid, goede toegankelijkheid en financiële beheersbaarheid.

Multifunctionele inzetbaarheid Sportaanbieders hebben vaak vergelijkbare piekmomenten. Door een multifunctionele inrichting wordt de sportaccommodatie beter geschikt voor gebruik door andersoortige activiteiten en doelgroepen. Zo bieden we programmering op de zogenoemde dalmomenten en verhogen we de algehele bezettingsgraat van de accommodaties. Multifunctionele accommodaties bieden ruimte aan maatschappelijke initiatieven. Met het bredere aanbod worden nieuwe doelgroepen over de drempel van de accommodaties gebracht, waardoor deelname aan andere (beweeg-)activiteiten op die locatie meer voor de hand ligt.

Toegankelijkheid We gaan werken met een centraal serviceloket waar eenieder terecht kan voor reserveringen en andere vragen over de accommodaties vergroot de toegankelijkheid van de sportaccommodaties en stimuleert gebruik door nieuwe doelgroepen. Zo zorgen we voor een intensiever gebruik van de sportaccommodaties, wat ten goede zal komen aan het exploitatieresultaat.

Financiële beheersbaarheid Ontwikkelen met het oog op de toekomst levert op lange termijn een besparing op. Door nu rekening te houden met de verwachte stedelijke ontwikkelingen en de lokale en nationale trends op het gebied van sport werken we aan accommodaties die aansluiten bij de huidige en toekomstige Schiedamse behoefte. Hiermee zorgen we voor effectieve investeringen die langdurig aansluiten op de Schiedamse behoefte en dat we bij voordoende kansen voor (her-)ontwikkeling al rekening houden met de toekomstige vraag.

6

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

1.6 Begrippen In deze kadernota worden verschillende technische begrippen gebruikt. Hieronder geven we een toelichting op de belangrijkste. Gymzaal

Kleinste vorm binnensportaccommodatie. Het oppervlak is groot genoeg voor lessen lichamelijke opvoeding, gymnastiek of 6 tafeltennistafels

Sportzaal

Middelgrote vorm binnensportaccommodatie. Het oppervlak is groot genoeg voor lessen lichamelijke opvoeding, gymnastiek, 8 tafeltennistafels, 3 badmintonvelden, 1 volleybalveld, 1 basketbalveld

Sporthal

Grootste vorm binnensportaccommodatie. Het oppervlak is in ieder geval groot genoeg voor lessen lichamelijke opvoeding, gymnastiek, 20 tafeltennistafels, 7 badmintonvelden, 3 volleybalvelden, 1 basketbalveld, 1 combiveld (handbal, korfbal, futsal, zaalhockey)

Doelgroepenzwemmen

Zwemaanbod aanvullend op klassieke zwemlessen en banenzwemmen. Het aanbod richt zich op verschillende doelgroepen en omvat activiteiten als aquarobics, zwangerschapszwemmen en zwemtherapie.

Georganiseerd sporten

Sporten die in verenigingsverband worden beoefend.

Ongebonden of anders georganiseerd sporten

Sporten die individueel te beoefenen zijn (ongebonden) of die niet via een sportvereniging worden georganiseerd.

7

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

2

Rol van de gemeente We werken aan een sterke basis waarop partners in de stad kunnen bouwen. Door een heldere visie op de rol van de gemeente op het gebied van sport- en beweegaccommodaties weten partners in de stad op welke vlakken zij steun vanuit de gemeente kunnen verwachten. Zo zorgen we dat publieke middelen zo effectief mogelijk worden ingezet.

2.1 Investeren in een sterke basis De gemeente heeft een historisch gegroeide rol in het eigendom en beheer van sportaccommodaties. De gemeente Schiedam heeft 4 sportparken, 3 sporthallen, 3 sportzalen, 19 gymzalen en 2 zwembaden en onderhoudt daarnaast sport- en beweegplekken in de openbare ruimte. Feitelijk is de enige wettelijke verplichting die de gemeente heeft het zorgen voor sportfaciliteiten voor het onderwijs. Daarnaast heeft de gemeente in het kader van de zwemveiligheid ook een zorg voor een zwemvoorziening. We zien het zwemwater, in zoverre dit nodig is om te voorzien in instructiezwemmen, als basisvoorziening. Hiermee volgen we de nationale tendens. De sportverenigingen vervullen een belangrijke rol in het bieden van toegankelijk sport- en beweegaanbod. De laagdrempeligheid van dit aanbod wordt onder andere gewaarborgd door de mogelijkheden die geboden worden binnen de gemeentelijke sportaccommodaties. Daarnaast is er een groeiend aanbod van commerciële aanbieders die niet afhankelijk is van gemeentelijke steun maar wel een waardevolle aanvulling is op de sport- en beweegaanbod in Schiedam. Deze ontwikkelingen vragen om een duidelijke stellingname van de gemeente in het sport- en beweegaanbod en de daarvoor benodigde voorzieningen.

We kijken naar de functie van sport en beweegaccommodaties en onderscheiden drie soorten die ieder anders behandeld worden (tabel 1) De gemeente draagt (financieel) bij wanneer een accommodatie essentieel is voor het behalen van de maatschappelijke doelstellingen en - in grotere mate - wanneer deze een basisvoorziening is. Tabel 1 Accommodaties naar functie Toelichting

Voorbeeld

Accommodatie is

De gemeente is geen eigenaar van de accommodatie en beheert deze

Commerciële

verantwoordelijkheid

ook niet. De accommodatie ontvangt geen vergoeding. Activiteiten

sportaanbieders,

van inwoners

die passen binnen de kaders van het subsidiebeleid en

welzijnsorganisaties

beleidsdoelstellingen van de gemeente kunnen wel voor subsidie in aanmerking komen. Accommodatie is

De accommodatie is eigendom van de gemeente en het gebruik

Sportvelden,

essentieel voor

draagt bij aan de maatschappelijke doelstellingen van de gemeente.

beweegvoorzieningen

behalen

In het geval van verhuur betalen maatschappelijke huurders voor

in de openbare

maatschappelijke

gebruik naar de uniforme huurprijsmethodiek van de gemeente.

ruimte

doelstellingen

Commerciële huurders betalen een marktconforme huur.

Accommodatie is

De accommodatie is eigendom van de gemeente en vervult een rol

Gymzalen &

basisvoorziening

als (wettelijke) basisvoorziening. De gemeente heeft vergaande

sporthallen met

verantwoordelijkheden voor exploitatie en onderhoud. De gebruiker

onderwijsfunctie,

betaalt huur naar de uniforme huurprijsmethodiek van de gemeente

zwembad

en ontvangt zo nodig huisvestingssubsidie van de beleidsafdeling.

8

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

2.2 Een aanpak op maat De gemeente Schiedam zet zich in voor meer gezonde Schiedammers. We zorgen dat Schiedammers met plezier gebruik maken van de vele sportvoorzieningen in de stad. En dat we ook Schiedammers die nu nog weinig bewegen hiervoor enthousiasmeren. Sport is hierbij niet het doel op zich, maar een middel in dienst van de bredere maatschappelijke opgave. Door Schiedammers te motiveren voor sporten en bewegen dragen we bij aan een preventieve gezondheidsaanpak, stimulering van veerkracht en zelfredzaamheid en ondersteuning vanuit sociale netwerken.

Figuur 1 Uitgangspunten rol gemeente voor sport, bewegen en accommodaties (HG, p.43) De maatschappelijke opgave kent, in samenhang met de bevolkingssamenstelling, grote verschillen op wijk- en zelfs buurtniveau. Door gedegen onderzoek naar de behoefte op wijk- en buurtniveau werken we aan sport- en beweegaccommodaties die hierop aansluiten. Hierdoor worden drempels tot bewegen weggenomen en zo veel mogelijk Schiedammers geactiveerd. Figuur 1 geeft een impressie van de verschillende beweegbehoeften en in welke wijken deze vooral voorkomen. Ook laat figuur 1 zien voor welke beweegbehoefte de gemeente een grote rol heeft. Het gaat dan naast wettelijke taken ook om de zorg voor Schiedammers met een aangepaste beweegbehoefte en om accommodaties die Schiedammers stimuleren om in beweging te komen. De beweegbehoeften verder naar rechts in de tabel worden in steeds grotere mate in samenwerking met partijen in de stad opgepakt. Zo zoeken we aansluiting bij het onderwijs voor ‘beter bewegen’ en vervullen verenigingen ook een belangrijke sociale behoefte (samen bewegen).

9

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

Kaders 1) De functie van de accommodatie geeft richting aan de rol van de gemeente in het beheer en de exploitatie hiervan. 2) Naast de wettelijk verplichte voorziening van gymzalen en sporthallen ten behoeve van het beweegonderwijs valt ook het zwemwater dat voorziet in de behoefte voor instructiezwemmen onder de basisvoorzieningen. 3) We ontwikkelen accommodaties met aandacht voor de behoeften waarin commerciële organisaties niet makkelijk voorzien: het toegankelijk maken van bewegen voor inactieve Schiedammers en Schiedammers met een aangepaste beweegbehoefte.

10

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

3

Sportaccommodaties voor iedereen We zetten in op meer gezonde Schiedammers. Sport en bewegen is een van de manieren om Schiedam naar een gezondere toekomst te helpen. Met het beleid voor sportaccommodatie richt de gemeente zich daarom op het toegankelijk maken van sport voor iedereen. Dit ondersteunt ook andere maatschappelijke doelen zoals het stimuleren van ontmoeting en de opbouw van sociale netwerken.

3.1 Sport als middel De gemeente zet sport in als middel ten behoeve van de doelstelling ‘meer gezonde schiedammers’. Er zijn veel actieve sportverenigingen die gebruik maken van de Schiedamse sportaccommodaties. Om het bereik van de van sportaccommodaties te vergroten is het belangrijk dat de faciliteiten daarnaast ook inspelen op de behoeften van maatschappelijke organisaties in de stad. Door de sportaccommodaties te verbreden kan het gebruik van de faciliteiten worden geoptimaliseerd, bijvoorbeeld door het aanboren van nieuwe doelgroepen en activiteiten die op minder populaire tijden plaats vinden. Daarnaast werkt een breed aanbod drempelverlagend. Schiedammers die voor een ander doeleinde op de locatie komen, komen in aanraking met het aanbod en kunnen hieraan op een voor hen vertrouwde locatie deelnemen. Juist een gevarieerd aanbod bereikt een brede groep Schiedammers en zorgt dat de activiteiten elkaar versterken. Voor de maatschappelijke functie van de accommodaties is het belangrijk dat deze worden ingericht als ontmoetingsplek (zie 3.2) voor de deelnemers aan het vaste aanbod en ook voor ongeorganiseerde sporters en omwonenden (zie 3.3).

Voorbeelden sport als middel in Schiedam De Derde Helft bij voetbalvereniging PPSC Oud leden en andere Schiedamse senioren komen wekelijks samen om ‘een bakkie te doen’. De doelgroep sluit aan voor een kop koffie en aanspraak en wordt ook meteen aangemoedigd tot bewegen. Tijdens ‘de derde helft’ wordt namelijk van alles ondernomen: Jeu de boules, golf, bewegen op muziek, molky (werkspel wat lijkt op jeu de boules), volleybal, tafeltennis, biljart, sjoelen en div. spelletjes. Samen met maatschappelijke partners uit de stad worden zo wekelijks ongeveer 30 ouderen in beweging gebracht. Daarnaast staan er iedere week zo’n 15 deelnemers op het veld voor de walking football training van de vereniging. Fitnesstoestellen op de Maasboulevard De fitnesstoestellen spelen in op de groeiende behoefte om ongebonden te kunnen sporten en voegt een nieuwe toegankelijke beweeglocatie toe in de wijk. Met een gemiddelde van zo’n 40-50 gebruikers per dag zien we nieuwe connecties ontstaan tussen Schiedammers van verschillende leeftijden en leefwerelden. De gebruikers bieden een sociale controle waardoor vandalisme en afval op straat is afgenomen.

11

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

3.2 Sportaccommodatie als ontmoetingsplek Mensen die regelmatig bewegen zijn gezonder en gelukkiger. Met het bewegen van Schiedammers als hoofddoel is het belangrijk om stil te staan bij de Schiedamse behoeften. De leefstijlen van inwoners zijn een interessante indicator voor de behoefte op het gebied van sporten en bewegen. Om inzicht te krijgen in de leefstijlen van Schiedammers maken we gebruik van het BGR-model1. Aan de hand van de leefstijlen die het meest voorkomen in Schiedam (groen en geel, zie ook HG, p.13-14) kan worden gesteld dat voor veel Schiedammers de voorkeur uit gaat naar rustige vormen van bewegen (wandelen, fietsen) en sporten in groepsverband. Voor deze grote groep Schiedammers is ontmoeting en een vertrouwde omgeving van groot belang bij de keuze voor (beweeg-)activiteiten. We ontwikkelen daarom accommodaties die uitnodigen tot ontmoeting en waar een gezonde leefstijl centraal staat. In de buitensport is een kantine voor ontmoeting gangbaar maar een dergelijke ontmoetingsplek ontbreekt vaak voor binnensportaccommodaties. Door ook hier te zoeken naar manieren om ontmoeting een plek te geven spelen we in op de behoefte voor laagdrempelige beweegmogelijkheden in een veilige omgeving.

De beweegfunctie wordt zo aangevuld met een buurtfunctie Bijvoorbeeld een sporthal die gesplitst kan worden in meerdere ruimtes, die ook als start- of eindlocatie kunnen dienen voor beweegactiviteiten in de openbare ruimte, zoals wandel- of fietsgroepen.

3.3 Sport dicht bij huis Een veilige omgeving om te sporten creëer je door een laagdrempelige locatie in te richten waar ontmoeting ook voor andere doeleinden gebeurt. Daarnaast kan een plek veiliger voelen en toegankelijker zijn doordat deze dicht bij huis is. De variatie in het aanbod dicht bij huis is van belang voor het in beweging krijgen van Schiedammers die minder gemotiveerd zijn om te sporten. Voor actieve sporters is de kwaliteit van de accommodatie en het aanbod dat hier geboden vooral van belang. Om Schiedammers in beweging te krijgen is het van belang om te werken aan een leefomgeving die uitnodigt om te bewegen of te sporten. Daarom willen we dicht bij huis een gevarieerd aanbod bieden van binnen- en buitensport, van individuele en groepssport en van georganiseerde en ongebonden beweegmogelijkheden. Door op wijk- en buurtniveau in te spelen op de behoefte zorgen we dat afstand geen belemmering vormt voor gebruik.

1

Het BGR-model is een wetenschappelijk onderbouwd model dat de mogelijkheid biedt om aan de hand van landelijke beschikbare gegevens (zoals van het CBS) tot op straatniveau inzicht te krijgen in de leefstijlen van bewoners. Iedere leefstijl wordt daarbij geassocieerd met specifieke behoeften, onder andere op het gebied van sport en bewegen. Het model is ontwikkeld aan de hand van ruim een miljoen ingevulde vragenlijsten uit heel Nederland en wordt doorlopend getoetst en doorontwikkeld.

12

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

3.4 Sportaccommodaties voor de stad De gemeentelijke sportaccommodaties worden aangelegd voor alle inwoners van Schiedam. We willen accommodaties die uitnodigen tot bewegen, die laagdrempelig zijn en waar zo veel mogelijk Schiedammers gebruik van maken. Er wordt steeds vaker ongebonden of anders georganiseerd gesport. Mede daarom zetten we in op sportparken die multifunctioneel gebruikt kunnen worden. Die ook open staan voor deze ongebonden of anders georganiseerde sporters en waar maatschappelijke partners terecht kunnen met hun activiteiten. Een vitaal sportpark – zoals open sportparken ook wel worden genoemd – zet in op de gezonde leefomgeving. Het gaat niet alleen om een fysieke opening van het sportpark maar juist om een cultuuromslag waarbij maatschappelijk ondernemerschap voor de sportparken wordt gestimuleerd: aansluiting bij het bewegingsonderwijs, preventiebeleid en actuele maatschappelijke thema’s. Waarbij verenigingen en andere gebruikers zich gezamenlijk inzetten voor een hogere deelname aan sport- en beweegactiviteiten met meer bewegende Schiedammers als gewenst resultaat.

Kenmerken van vitale sportparken -

Functiemenging: gebruik voor andere doelen dan sport Ruimtelijke integratie: verbonden met de openbare ruimte via actieve verkeersroutes, groen en recreatiestructuren Goede benutting: maatschappelijk en sportief gebruik door verschillende doelgroepen. Openheid: open zijn voor iedereen. Fiets- en wandelroutes door het park en sportvelden die iedereen kan gebruiken. Bestuurlijk vitaal: het activiteitenaanbod en draagvlak voor vrijwilligers zijn op orde. Bron: allesoversport.nl

Het realiseren van deze opensportparkmentaliteit vraagt enerzijds om het scheppen van randvoorwaarden voor maatschappelijk ondernemerschap. En anderzijds om, in gesprek met beheerders en gebruikers, te onderzoeken hoe zij bij willen en kunnen dragen aan een breder maatschappelijk gebruik van de sportparken. De gemeente zal een actieve rol moeten pakken in dit proces. Een dergelijke verandering gaat niet vanzelf en vraagt een weloverwogen balans tussen de behoeften van potentiele en bestaande gebruikers. Voor de ruimtelijke inrichting van open sportparken worden doorgaans vier mogelijke vormen gehanteerd (tabel 2). Voorwaarde voor een succesvolle invoering van deze fysieke openstelling, ongeacht de vorm, is een “open” mindset van beheerders en gebruikers. Bij de openstelling van de sportparken is maatwerk en draagvlak essentieel. Op termijn onderzoeken we of en, zo ja, welke van deze vormen het meest passend is bij het meer open karakter van het sportpark.

13

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

Tabel 2 Verschillende vorming voor inrichting open sportpark Gesloten maar ruimtelijk vervlochten

Sportpark met open plekken Open maar functioneel gescheiden

Parken om te sporten

De ruimtelijke structuur van het sportpark wordt vervlochten met de omgeving. Het sportpark zelf heeft geen gesloten hek, er lopen verschillende fietspaden, wandelpaden en hardlooproutes door het sportpark heen. De accommodaties op het sportpark zijn gesloten. Maar om bijvoorbeeld jongeren in de buurt toch een plek te geven om samen te voetballen, is er een open veldje dat zij kunnen gebruiken. Er staan geen grote hekken om het sportpark of de accommodaties. De hekken die er staan hebben een functie. Verder zijn de velden afgebakend door natuurlijke hagen, wateren of bomen. Zo ziet het er niet gesloten uit, maar worden de verschillende velden en accommodaties toch gescheiden. Sport wordt vermengd in ‘reguliere’ openbare parken. Ideaal om voor iedereen sportmogelijkheden dichtbij huis te realiseren. Deze visie ligt ook in lijn met de Omgevingswet. De openbare ruimte is dan een gezonde, aantrekkelijke en veilige leefomgeving.

Kaders 4) Sportaccommodaties zijn multifunctioneel en voorzien zo ook in de behoeften van maatschappelijke partijen. 5) Ontmoeting is van groot belang om Schiedammers aan te zetten tot bewegen. We ontwikkelen sportaccommodaties die ruimte bieden aan ontmoeting. 6) Een breed aanbod werkt drempelverlagend. Iedere Schiedammer moet dicht bij huis gebruik kunnen maken van een beweegplek. 7) We werken aan een opensportparkmentaliteit om zo het maatschappelijk gebruik van de faciliteiten te vergroten.

14

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

4

Sportaccommodaties voor de toekomst We werken aan toekomstbestendige sportfaciliteiten voor de stad. We houden rekening met de behoefte van huidige en toekomstige Schiedammers. We sluiten aan op bredere initiatieven voor (her-)ontwikkeling om zo’n groot mogelijk effect te bereiken met beperkte middelen. De toegankelijkheid van het aanbod wordt verder vergoot door een integrale aanpak voor beheer en exploitatie. Zo kan iedere Schiedammer straks terecht bij een centraal loket om gebruik te maken van een van de gemeentelijke sportaccommodaties.

4.1 Inspelen op behoefte We ontwikkelen sportaccommodaties voor nu met het oog op de toekomst. We houden rekening met de behoefte van huidige en toekomstige Schiedammers. Zo houden we rekening met een groei van 79.000 naar ruim 86.000 inwoners in 2040, de verschuiving van de dominante leeftijdscategorieën per wijk en ook de veranderingen in bevolkingssamenstelling door inkomende groepen en nog te ontwikkelen buurten. Door deze gegevens te combineren met de landelijke en lokale trends in sportdeelname is een goede inschatting te maken van de huidige en toekomstige behoefte. In tabel 4 staat omschreven hoe de huidige en toekomstige behoefte zich verhoudt tot het huidige aanbod in sportaccommodaties. Hierbij wordt een optimaal exploitatieresultaat behaald wanneer het aanbod gelijk is aan de vraag (=). Het is echter wenselijk om ruimte te houden voor groei en ontwikkeling en een beperkt overschot te hanteren (+). Tabel 3 Overzicht verhouding vraag en aanbod sportaccommodaties Huidige situatie

Toekomstige situatie (2030 e.v.)

Buitensport Voetbalvelden

+

+

Hockeyvelden Honkbalvelden

+ +

=/+

Cricketvelden Tennisvelden

+ ++

+ ++

Gymzalen Sportzalen

+ +

++ +

Sporthallen

++

++

Zwemmen

++

++

Openbare ruime

=

-

Binnensport

Legenda: -- / - (ruim) tekort, = gelijk aan vraag, +/++ (ruim) overschot

15

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

Rekening houdend met voorliggende kansen voor vernieuwing, de staat en functionaliteit van accommodaties en kansen voor verduurzaming zal steeds een afgewogen keuze gemaakt moeten worden voor de beste aanpak om zo goed mogelijk aan te sluiten op de verwachte vraag op het gebied van sport- en beweegaccommodaties. Schiedam heeft de afgelopen jaren ruim geïnvesteerd in nieuwe buitensportaccommodaties. Het overgrote deel hiervan is dan ook in goede staat en sluit mooi aan op de huidige en toekomstige behoefte. De snelgroeiende populariteit van hockey is een aandachtspunt. Het is mogelijk dat de vraag hier zo groot wordt dat het huidige aanbod maar net of net niet toereikend is. Daarentegen bestaat een overschot aan tennisbanen dat naar verwachting nog verder toeneemt. Het aanbod op het gebied van binnensport is grotendeels verouderd en sluit niet goed aan op de vraag. De inrichting is verouderd en de er is sprake van een overschot. De sporthallen kennen zeer beperkt gebruik overdag terwijl veel gymzalen ’s avonds leeg staan. Er is landelijk en lokaal een afname zichtbaar in deelname aan binnensport waardoor de bezettingsgraad naar verwachting verder zal dalen. We wensen een meer functionele spreiding van de gebruikers. Door gebruik zo veel mogelijk te concentreren in de meer multifunctionele sporthallen en –zalen hebben we in de toekomst minder gymzalen nodig.

Op dit moment is er een overschot aan zwemwater (HG, 2021). Hoewel er in Schiedam tegen de landelijke trend in een toenemend aantal zwemmers is, zal er ook op de lange termijn sprake zijn van een overschot. De Schiedamse vraag kenmerkt zich door groot gebruik van doelgroepen aanbod en banenzwemmen. Door rekening te houden met deze behoeften bij de doorontwikkeling van de zwemfaciliteiten in de stad wordt gebruik geoptimaliseerd. Vanwege de korte termijn waarop het einde van de technische levensduur van Zwembad Zuid wordt bereikt, is het uitwerken en voorleggen van mogelijke ontwikkelscenario’s een van de eerste opgaven voor de implementatie van deze kadernota. Er wordt steeds vaker ongebonden of anders georganiseerd gesport en bewogen, vooral in de openbare ruimte. Deze trend is nu nog verder versterkt door de maatregelen tegen verspreiding van COVID-19. Schiedam is in de afgelopen jaren al voortvarend aan de slag gegaan met het uitbreiden van de sportieve openbare ruimte, maar kan hier zeker nog een slag slaan. Naast het uitbreiden van sportfaciliteiten in de openbare ruimte wordt gekeken naar andere beweegmogelijkheden, zoals de ontwikkeling van nieuwe wandel en fietsroutes.

4.2 Kansen voor vernieuwing De gemeente wil veel bereiken met beperkte middelen. Daarom maken we gebruik van voorliggende kansen voor vernieuwing, uitbreiding en omvorming van het sportaccommodatieaanbod. Door in te zetten op samenwerking en aan te haken op reeds geplande ontwikkelingen kan een zo groot mogelijk effect worden bereikt. Kansen voor het verbeteren en vernieuwen van sportaccommodaties ontstaan bij de (her-) ontwikkeling van verschillende woongebieden in Schiedam en de geplande vernieuwingen van verschillende onderwijslocaties zoals opgenomen in het integraal huisvestingsplan onderwijs. Met de sport- en beweegaccommodaties kunnen we bijdragen aan de breed motorische ontwikkeling van de Schiedamse jeugd. Dit geldt in het bijzonder voor accommodaties die worden gebruikt door het onderwijs. Door slimme inrichting van beweegaccommodaties dagen we hen uit om goed en

16

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

gevarieerd te bewegen Voor de inrichting van deze beweegaccommodaties laten we ons daarom inspireren door bewezen methodes als het Athletic Skills Model2 en het model voor de Beweegvriendelijke omgeving3.

4.3 Helder beheer Beheer en exploitatie van de sportaccommodaties in Schiedam is versnipperd. Naast een veelvoud aan organisaties dat deze taken uitvoert is er ook sprake van historisch gegroeide verschillen in tarieven en eigendomsverhoudingen. Om de toegankelijkheid van de sportaccommodaties te vergroten en het gebruik door nieuwe doelgroepen te stimuleren willen we een centraal serviceloket waar eenieder terecht kan voor reserveringen en andere vragen over de gemeentelijke sport- en beweegaccommodaties. De tarieven voor de huur van accommodaties worden zo veel mogelijk gelijkgetrokken. In steeds meer gemeenten is het beheer ondergebracht bij één organisatie. Dit kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door het onder te brengen bij een overheidsbedrijf of in een beheersstichting. Ongeacht de vorm vinden we de overstap naar een volledig gecentraliseerde beheersvorm op dit moment, met alle andere uitdagingen op het gebied van sportaccommodaties, echter (nog) niet raadzaam. Uit het onderzoek van Hospitality Group en de gesprekken met welzijnspartners en sportaanbieders komt een duidelijke behoefte naar voren voor een meer gebruikersvriendelijke aanpak waarbij inwoners en organisaties makkelijker inzicht krijgen in beschikbaarheid, tarieven en reserveringsmogelijkheden.

Dit signaal sluit ook aan op de veranderende beweegwensen van Schiedammers, waarbij anders georganiseerd sporten een belangrijkere rol gaat spelen. We kiezen daarom voor een centraal serviceloket als eerste stap. Door eerst in te zetten op gedeelde front-end services (klantcontact, reserveringssysteem) wordt invulling gegeven aan de behoefte van inwoners en zal beter inzichtelijk worden wat de verdere behoeften zijn voor centralisering van exploitatie en beheer.

4.3.1 Transparante tarieven Naast versnipperd beheer kenmerkt het Schiedamse accommodatieaanbod zich ook door verschil in tarieven en onduidelijkheid over de werkelijke kosten van accommodaties. Beweegaanbieders en maatschappelijke partners maken tegen gereduceerd tarief gebruik van de faciliteiten, maar hebben geen zicht op de werkelijke kosten of de bijdrage die de gemeente hiermee doet aan het gebruik. De ‘korting’ wordt immers gedekt uit een gemeentelijke exploitatiesubsidie. Daarnaast zijn er historisch gegroeide verschillen in de mate waarin het tarief gereduceerd is. Dit heeft tot gevolg dat een gelijke voorziening niet altijd gelijke kosten met zich meebrengt. In navolging van andere gemeenten zorgen we voor heldere communicatie omtrent de kostprijsdekkende huur van accommodaties en de korting die hierin wordt gegeven. Dit trekken we zo veel mogelijk gelijk voor alle accommodaties zodat gelijke voorzieningen ook gelijke kosten met zich meebrengen. Financiële gevolgen van het gelijktrekken van de tarieven per voorzieningen zullen bij de uitwerking in kaart worden gebracht. Het aanpassen van de tarieven kan bijvoorbeeld leiden tot een aanpassing in de exploitatiesubsidies.

2 3

Zie voor meer informatie over het Athletic Skills Model www.athleticskillsmodel.nl Zie voor meer informatie over het BMO-model https://www.kenniscentrumsportenbewegen.nl/beweegvriendelijke-omgeving/

17

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

4.3.2 Duidelijke afbakening eigendom Voor de buitensportaccommodaties gelden historisch gegroeide verschillen en onduidelijkheden betreffende het eigendom van de clubhuizen die op deze locaties staan. Dit brengt onzekerheid met zich mee voor vereniging en gemeente en kan uitlopen op vervelende (juridische) discussies. In tabel 4 staat een inventarisatie van de huidige situatie weergegeven en worden de verschillen duidelijk. Tabel 4 Huidige eigendomsverhoudingen opstallen buitensport 4 Locatie

Kenmerken opstallen

Eigendom

Beheer en exploitatie

Sportpark

Modern en

Gemeente

Stichting via sportparkmanagementmodel

Willem-

multifunctioneel

Verenigingen huren opstallen van

Alexander

stichting

Sportpark

Modern en

Gemeente

Harga

multifunctioneel

Stichting via sportparkmanagementmodel

Sportpark

Monofunctioneel,

Versnipperde

Bijdorp

bekostigd door vereniging,

eigendomsverhoudingen

Verenigingen huren opstallen van stichting Vereniging

>20 jaar oud Sportpark

Monofunctioneel,

Thurlede

overgenomen van andere

Gemeente

Eigenaarsonderhoud door gemeente Verenigingen huren opstallen

verenigingen, >20 jaar oud Monofunctioneel,

Versnipperde

bekostigd door vereniging,

eigendomsverhoudingen

Vereniging

>20 jaar oud Monofunctioneel,

Versnipperde

semipermanent, deels door

eigendomsverhoudingen

Vereniging

gemeente bekostigd, <10 jaar oud

We werken toe naar een duidelijke afbakening van eigendom voor alle opstallen. Hierbij zijn twee scenario’s mogelijk: 1.

2.

Het vestigen van een huurafhankelijk recht van opstal voor de vereniging. De vereniging is eigenaar en is verantwoordelijk voor het dagelijks- en groot onderhoud en het betalen van belastingen. De grond blijft eigendom van de gemeente. Hiervoor betaalt de vereniging een huurprijs (pacht). Het afsluiten van een huurovereenkomst met de gemeente. De gemeente is de eigenaar en is verantwoordelijk voor het groot en gepland onderhoud. De vereniging betaalt huur conform de uniforme huurprijsmethodiek van de gemeente.

Bij de aanleg sportpark Harga en Willem-Alexander is scenario 2 toegepast. Op sportpark Bijdorp en Thurlede bestaan voor een aantal opstallen (tussen-)vormen die niet passen binnen een van de scenario’s. Om dit gelijk te trekken zal in overleg met de verenigingen worden gekeken welke van de scenario’s bij hen de voorkeur geniet om zo voor een soepele transitie te zorgen.

4

In dit overzicht zijn de Schiedamse tennisparken niet opgenomen. Voor deze accommodaties geldt dat de grond voor velden en gebouw in pacht is afgenomen van de gemeente. De gemeente vervult hier dus geen rol in exploitatie of beheer. Bij de sportparken die worden genoemd in de tabel zijn alle velden en zalen eigendom van de gemeente.

18

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

Kaders 8) Het aanbod buitensport sluit aan op de huidige en toekomstige behoefte. De status quo wordt in principe in stand gehouden. 9) We werken aan een modernisering van de binnensportaccommodaties die past bij de behoefte van de Schiedammers. 10) De gemeentelijke zwemvoorziening voorziet in de behoefte voor leszwemmen, doelgroepzwemmen en verenigingszwemmen. We werken verschillende scenario’s uit om in deze behoefte te blijven voorzien. 11) De behoefte aan beweegvoorzieningen in de buitenruimte zal naar verwachting toenemen. We investeren in duurzame voorzieningen die passen bij deze behoefte. 12) We werken toe naar een meer gecentraliseerde beheeraanpak voor de gemeentelijke sportaccommodaties. De eerste stap wordt gezet door invoering van en centraal serviceloket voor de gemeentelijke sportaccommodaties. 13) Tariefberekening naar de gebruiker wordt zo veel mogelijk gelijkgetrokken voor de verschillende accommodaties. Daarnaast wordt de gemeentelijke bijdrage aan toegankelijke tarieven inzichtelijk gemaakt. 14) We werken aan een duidelijke afbakening van eigendom van de opstallen waar dit nog niet het geval is.

19

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

5

Financiën en planning

5.1 Financiën Voor beweeg- en sportaccommodaties volgen we het gemeentelijk beleid voor onderhoud, renovatie, vervanging en nieuwbouw. Hierbij houden we ons dus aan het landelijk Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten, de gemeentelijke Financiële Verordening (2017) en de nota Investeren, Waarderen en Afschrijven (2014). Dit betekent dat de gemeentelijke begroting voorziet in budgetten voor gepland en groot onderhoud van de sportaccommodaties. Hiermee wordt voorzien in instandhouding van de panden op onderhoudsniveau 3 (gemiddeld, acceptabel NEN niveau). Daarbij wordt gewerkt op basis van het principe sober en doelmatig. Daarnaast wordt beschouwd op veiligheid, hygiëne en bouwkundig verantwoord. Met deze middelen kan in beperkte mate ook worden voorzien in inhoudelijke upgrades. Zo kan de vervanging van een vloer een grote inhoudelijke wijziging zijn door middels andere belijning andere of meer sporten en beweegvormen te faciliteren. Naarmate een accommodatie ouder wordt, lopen de kosten voor onderhoud op. Het kan daardoor aantrekkelijk worden om te kijken naar renovatie, vervanging of nieuwbouw. Daarnaast kan het zijn dat andere stedelijke ontwikkelingen aanleiding zijn voor deze overweging, bijvoorbeeld wanneer de accommodatie onderdeel kan zijn van een groter project.

Omdat door nieuwbouw of renovatie groot onderhoud tijdelijk overbodig wordt komen budgetten vrij voor de vervanging van deze accommodaties. Het belangrijk aan te geven dat deze bedragen, met de strenger wordende bouwrichtlijnen en stijgende prijzen in de bouw, mogelijk niet voldoende zijn voor de vervanging van de accommodatie afgaande op de minimale eisen van het huidige gebruik. Daarnaast beogen we een uitbreiding van het aanbod in de openbare ruimte. Met de aanleg van deze faciliteiten zijn naast de initiële investering ook hogere onderhoudskosten gemoeid. De huidige begroting heeft nog geen ruimte voor deze aanvullende investeringen. In deze kadernota stellen we onszelf doelen die breder zijn dan sport en bewegen. We richten ons op sport- en beweegaccommodaties die een plek bieden aan ontmoeting, die multifunctioneel inzetbaar zijn en waar ook maatschappelijke activiteiten een thuis vinden. Deze uitbreidingen in functionaliteit vergroot de exploitatiemogelijkheden van de sportaccommodaties en zullen bijdragen aan een hogere bezettingsgraat. De inrichting die hiervoor nodig is vergt een initiële investering die niet gedekt kan worden uit de reeds gereserveerde gelden. Door de spreiding van het gebruik integraal te bekijken zorgen we voor een betere bezetting van de meer multifunctionele locaties.

Op termijn kan er gekeken worden naar sluiting van enkele kleinere, minder functionele accommodaties. Zo is het aanbod geborgd blijven maar kunnen de totale kosten gedrukt worden.

5.2 Planning De uitwerking van deze kadernota sportaccommodaties heeft een langere doorlooptijd. In deze tijd kunnen maatschappelijke ontwikkelingen zorgen voor een verandering in de vraag. De uitwerking van deze kadernota zal per thema gebeuren. Hierdoor kunnen we steeds inspelen op de meest actuele

20

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

ontwikkelingen in vraag en behoefte en aanhaken op voorliggende kansen en gerelateerde ontwikkelingen in de stad. We houden hierbij aandacht voor het doorlopend participatieproces, waarbij relevante partners worden betrokken voor een actueel beeld van de behoeften. Vanwege verouderde staat van verschillende accommodaties en de behoefte voor helderheid op het gebied beheer en exploitatie worden deze onderwerpen zo spoedig mogelijk uitgewerkt. Hieronder een korte toelichting van de thema’s die op korte termijn opgepakt zullen worden.

Thema 1: Eigendomsverhoudingen en tarieven We werken aan het rechttrekken van eigendomsverhoudingen waar dit nog niet het geval is. Tarieven worden inzichtelijk gemaakt. Uitvoering: Januari-December 2022

21

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

Thema 2: Toekomst zwembaden De twee zwembaden in Schiedam zijn verouderd. Aan de hand van de kaders in deze nota worden verschillende scenario’s uitgewerkt. Hierbij houden we rekening met de Schiedamse behoefte, de kosten voor renovatie of nieuwbouw en de verwachte exploitatieresultaten voor ieder scenario. Beoogde besluitvorming: Juni 2022

Thema 3: Bewegen in de openbare ruimte We spelen in op de groeiende vraag naar beweegmogelijkheden in de openbare ruimte. We inventariseren aanbod en behoefte per wijk om zo voor iedereen in een gevarieerd beweegaanbod dicht bij huis te kunnen voorzien. Beoogde besluitvorming: september 2022

Thema 4: Sporthallen, sportzalen en gymzalen De Schiedamse binnensportaccommodaties zijn veelal verouderd. In het MJOP Vastgoed binnensportaccommodaties is er al een aanvullende storting in de voorziening achterstallig onderhoud gestort. We stellen een plan van aanpak op voor de systematische aanpak van de verschillende binnensportaccommodaties. Per locatie zal er ook rekening worden gehouden met eventueel tussentijdse sloop of nieuwbouw mocht dat nodig zijn. Hierdoor zal het achterstallig onderhoud komen te vervallen. Beoogde besluitvorming: juni 2023

22

Klaar voor de toekomst! – Kadernota sport- en beweegaccommodaties 2021

Colofon Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501, 3100 AE Schiedam 14 010 schiedam.nl

23