Bijlage Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramme Schiedam Schoon 2023

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Bijlage Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

23-5-2024

1

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Inleiding De gemeente Schiedam heeft een schone stad aangemerkt als een van de prioriteiten. Het stadsbestuur heeft hiervoor extra middelen vrijgemaakt. In 2023 is het uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’ vastgesteld. Dit uitvoeringsprogramma beschrijft het pakket aan maatregelen om Schiedam schoner te krijgen. Sinds 2023 zijn we samen met de stad aan de slag om Schiedam schoner te krijgen. Deze eerste tussenevaluatie beschrijft de voortgang van de zes deelprojecten van het uitvoeringsprogramma.

Datum 23 mei 2024

2

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Inhoudsopgave Deelproject 1: vaker schoonmaken Extra inzet Effect

4 4 4

Deelproject 2: meer inzamelen

5

Extra inzet Resultaat Effect Verbetering inzameling Zakken naast containers Karton naast containers Grogvuildumpingen Matrassen Conclusie

5 5 5 5 6 7 7 8 8

Deelproject 3: meer bewustwording

9

Terugblik communicatie Vooruitblik communicatie 2024-2026

9 9

Deelproject 4: vaker handhaven

10

Inzet Resultaat Effect Verbetering werkwijze

10 10 10 10

Deelproject 5: anders werken

12

Opzet proef Nieuwe containers met vulgraadsensoren

12 12

Deelproject 6: upgraden afvalbakken Nieuwe type afvalbak Afvalbakken plaatsen op verzoek Doneerring Voorzieningen barbecuevelden

13 13 13 13 14

Financiering

15

3

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Deelproject 1: vaker schoonmaken Extra inzet Doordeweeks maakt Irado de stad met een basisbezetting schoon (o.a. prullenbakken legen, zwerfvuil verwijderen). In het weekend reinigt Irado met een lagere bezetting alleen de specifieke locaties zoals het centrum, bij winkelcentra en hotspots. Sinds januari 2023 is deze weekendinzet geïntensiveerd.

Effect Uit beeldkwaliteitsmetingen blijkt dat deze extra weekendinzet helpt om Schiedam, wat betreft zwerfvuil, schoner te krijgen. Zowel op doordeweekse dagen als in het weekend is de beeldkwaliteit verbeterd. Het aantal locaties waar in het weekend niet aan het ambitieniveau wordt voldaan, is gedaald. Een specifiek probleem is de grote hoeveelheid afval die wordt achtergelaten na het barbecueën tijdens weekenden met goed weer in het Beatrixpark en op de Maasboulevard. Irado heeft de complete weekendploeg ingezet van 6u tot 16u in deze parken. Dit is ten koste gegaan van de inzet elders in de stad, waardoor de vuilgraad is toegenomen op die plekken. Actie: Om dit effect te voorkomen, doen we in 2024 een proef met een evenementenaanpak rondom de barbecuevelden. Deze evenementenaanpak bestaat uit vraaggerichte reinigingsinzet in combinatie met het motiveren van de bezoekers om de omgeving schoon te houden. Daarnaast worden de afvalvoorzieningen verbeterd.

Barbecue kolenbakken

4

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Deelproject 2: meer inzamelen Extra inzet Doordeweeks leegt Irado de afvalcontainers met een basisbezetting. In het weekend leegt Irado alleen specifieke locaties waar nodig om volle containers te voorkomen. Sinds januari 2023 wordt een extra papierronde uitgevoerd en is de weekendinzet geïntensiveerd.

Resultaat De beschikbaarheid van de restafvalcontainers wordt getoetst aan de hand van het criterium dat 95% van de containers een vulgraad van minder dan 95% moet hebben. Over het algemeen slaagt Irado erin om aan deze norm te voldoen. In de zomerperiode lag dit percentage kort wat lager. Dit had te maken met de beschikbaarheid van materieel en medewerkers.

Percentage containers met een vulgraad minder dan 95%

Effect Uit beeldkwaliteitsmetingen blijkt dat de extra weekendinzet onvoldoende helpt om Schiedam schoner te krijgen wat betreft bijplaatsingen (zakken naast containers). Bijplaatsingen en grofvuildumpingen zijn in 2023 even hoog gebleven als in 2022. Dat percentage neemt niet af, ondanks dat Irado het afval vaker en sneller weghaalt. Daarbij valt op dat rondom vakantieperiodes veel grofvuildumpingen zijn in wijken waar veel arbeidsmigranten wonen. Actie: Om dit effect tegen te gaan, wordt een aanpak ontwikkeld waarbij arbeidsmigranten worden geïnformeerd over de mogelijkheid om grofvuil gratis naar de milieustraat te brengen of te laten ophalen. Daarnaast zet Irado rondom vakantieperiodes extra capaciteit in voor grofvuilverwijdering.

Verbetering inzameling Buiten de extra logistieke inzet worden diverse maatregelen onderzocht om het voor Schiedammers makkelijker te maken om hun afval kwijt te kunnen en het plaatsen van afval op straat tegen te gaan. Hieronder wordt de voortgang van de verschillende oplossingsrichtingen beschreven.

5

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Zakken naast containers • Tussen 2023 en 2026 worden de circa 1000 containers in Schiedam vernieuwd. Hierdoor verbetert het aangezicht van de containers. In 2023 zijn de containers in Nieuwland en de halfondergrondse restafvalcontainers vervangen. In 2024 zijn de containers in de wijken Oost, West, Zuid en Centrum aan de beurt. Tenslotte krijgen ook de wijken in Schiedam-Noord in 2025 en 2026 nieuwe containers. • Per containercluster wordt minimaal één container uitgerust met een zwerfvuilklep. Inwoners en bezoekers kunnen daardoor kleine hoeveelheden afval in de container gooien, zonder gebruik van een afvalpas. Daarmee zijn prullenbakken bij de containerlocaties overbodig. • Eind 2023 is aan de voorwaarden voldaan om inwoners actief te kunnen benaderen die langere tijd hun afvalpas niet hebben gebruikt, oftewel nulstorters. In het tweede kwartaal van 2024 worden de eerste nulstorters benaderd. Doel is dat alle huishoudens beschikken over een afvalpas, weten hoe ze deze moeten gebruiken en geen afval naast containers plaatsen. Irado voert dit traject in samenwerking met het team Toezicht & Handhaving uit. • In het voorjaar van 2023 is onderzocht of cameradetectie kan helpen in de aanpak van bijplaatsingen. Het doel van de pilot was betrouwbare data verzamelen over wanneer en wat werd bijgeplaatst.

Om dit te onderzoeken, hebben vier camera’s aan de PKO-laan, geïntegreerd in een containerzuil, elke vier minuten een foto gemaakt. Deze foto’s zijn met artificiële intelligentie geanalyseerd op type bijplaatsingen. De conclusie van de pilot is dat het wel lukt om de tijden waarop wordt bijgeplaatst vast te stellen, maar niet het type bijplaatsing. Dit i.v.m. de huidige stand van de techniek. Een andere belangrijke conclusie is dat op hotspots bijgeplaatste huisvuilzakken ook zonder cameradetectie hoogfrequent (32 keer in 24 dagen) door Irado verwijderd worden.

Zwerfvuilklep bovengrondse container

6

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Karton naast containers • Om bijplaatsing van karton naast papiercontainers tegen te gaan, worden de nieuwe papiercontainers uitgerust met een kartonscheurder en een kartonklep. Met de kartonscheurder kunnen inwoners karton snijden. Zo is het makkelijker om het karton klein te maken. Het ondergrondse deel van de containers is veel breder dan de containerzuil. Door de kartonklep aan de onderzijde van de zuil te plaatsen, verdwijnt het karton meteen in het bredere ondergrondse deel van de container en wordt verklemming tegengegaan. • Eind 2023 is de PMD-inzameling met ondergrondse containers bij de hoogbouw beëindigd. Op twaalf van de vrijkomende containerlocaties zijn papiercontainers geplaatst.

Klep voor papier en karton

Grofvuildumpingen • De grofvuilagenda is aangepast. Inwoners kunnen van maandag t/m woensdag én op vrijdag grofvuil aanmelden. Het duurt ongeveer een week voordat Irado het grofvuil ophaalt. Op donderdag en in het weekend, haalt Irado geen aangemeld grofvuil op, maar zet de grofvuilwagen in op basis van meldingen. De ervaring leert, dat deze wagen op donderdag van ’s ochtends tot ’s avonds ingezet moet worden. • De in Schiedam-Oost ontwikkelde mobiele grofvuilinzameling is in 2023 ook in de wijken West, Zuid, Groenoord en Nieuwland geïntroduceerd. In de wijken Oost en Zuid wordt deze service goed gebruikt en gewaardeerd en wordt deze voortgezet. In de andere wijken blijft de belangstelling achter en is de structurele inzet beëindigd. Deze en de andere wijken kunnen eenmalige acties aanvragen. • Vanaf 3 april 2024 is de milieustraat ook op woensdagen geopend. Tevens is de routing op de milieustraat verbeterd, waardoor het afgiftepunt van het circulair ambachtscentrum vanaf de milieustraat bereikbaar is.

7

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

• Irado zamelt bepaalde soorten grofvuil gescheiden in. Hierdoor neemt Irado soms niet alles in één keer mee. Dit roept veel vragen op bij inwoners. • Er staat regelmatig meer grofvuil buiten dan aangemeld. Het is niet voor iedere inwoner duidelijk hoeveel één kuub grofvuil is. Ook zetten buren regelmatig spullen bij het grofvuil waar de ophaalafspraak voor is gemaakt. Dit geeft logistieke uitdagingen voor Irado. Actie: De aanbiedregels voor grofvuil zijn wellicht minder logisch voor de inwoners. Daar wordt vanuit de communicatie kritisch naar gekeken.

Matrassen • Irado is erin geslaagd om de gescheiden inzameling van matrassen operationeel goed te organiseren. Bij het maken van een grofvuilafspraak kunnen inwoners matrassen inmiddels apart aanmelden. Wel blijven er veel dumpingen van matrassen. • Inwoners zelf de oude matrassen laten inpakken, is niet van de grond gekomen vanwege praktische bezwaren. Ook bleek vanuit winkeliers te weinig animo om oude matrassen retour te nemen bij aankoop van een nieuw exemplaar.

Conclusie Bijplaatsingen en grofvuildumpingen blijven een zorg. Zelfs als containers niet vol zijn, staan er toch vaak zakken of kartonnen dozen naast. Irado probeert dit probleem met de inzet van incidenten- en klachtenwagens, ook op zaterdag en zondag, zo goed mogelijk op te lossen.

8

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Deelproject 3: meer bewustwording Een schone stad, daar werken we samen aan. Met communicatiecampagnes laten we zien wat de gemeente en Irado zelf al doen, wat inwoners en organisaties uit de stad al doen en wat inwoners daar zelf aan bij kunnen dragen.

Terugblik communicatie 2023 In 2023 is de communicatieaanpak ontwikkeld, op basis waarvan we de komende drie jaar aan de slag kunnen met communicatie over een schone(re) stad. Het logo en de huisstijl voor de campagne ‘Schiedam schoon, samen pakken we ’t op!’ zijn gelanceerd. Het uitvoeringsprogramma Schiedam Schoon en de publieksversie in de vorm van een animatievideo zijn opgeleverd. Er zijn marktevents georganiseerd. En het jaar 2023 is afgesloten met een feestdagencampagne.

Vooruitblik communicatie 2024-2026 In 2024 geven we vorm aan een stedelijke campagne. Dat doen we door middel van: een grotere zichtbaarheid op hotspots, vier grotere campagnes en meer aandacht voor containeradoptanten en hun inzet. • Afvalcoaches: Irado vormt een groep afvalcoaches met een takenpakket, dat erop gericht is om inwoners te enthousiasmeren bij te dragen aan een schone stad. De afvalcoaches krijgen een breed takenpakket, dat nu wordt ingericht. De eerste afvalcoach is inmiddels via de wijknetwerken geworven en aangesteld. • Grotere zichtbaarheid op hotspots: afvalcoaches en promotieteams gaan zichtbaar aanwezig zijn op hotspots om schoon te maken en mensen te enthousiasmeren om zelf ook bij te dragen aan een schone stad. • Vier grotere campagnes per jaar: Met de Schone Wijk Acties in het voor- en najaar, een zowel leuk als educatief zomerfestival en de feestdagencampagne dragen we de boodschap uit: ‘Afval gooi je in de bak en niet op straat: samen houden we de stad schoon’. De campagnes worden in alle wijken aangeboden en er worden ook kinderen bij betrokken. • Empoweren containeradoptanten: zo’n 150 Schiedammers hebben samen ruim 300 ondergrondse containers geadopteerd. Zij lossen problemen bij deze containers op of maken hier melding van. De containeradoptanten worden hierbij met een nieuwsbrief, een trainingsaanbod en materialen ondersteund.

Op 9 maart 2024 hebben veel containeradoptanten en andere schoonambassadeurs ervaringen uitgewisseld tijdens een speciaal voor en met hen georganiseerd event.

Schiedam Schoon event

9

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Deelproject 4: vaker handhaven Om de stad schoner te krijgen, is meer nodig dan alleen goede reiniging, inzameling en communicatie over goed afvalgedag. Het sluitstuk van de aanpak is handhaving. Mensen die zich niet aan de regels houden, worden aangesproken en krijgen zo nodig een boete.

Inzet De beschikbare formatie voor Team Toezicht Schoon (2,1 fte) was in 2023 hetzelfde als in 2022. Door onderbezetting is in 2023 echter minder inzet geweest. Daarnaast was het aangepaste voertuig van Team Toezicht Schoon een tijd defect en niet bruikbaar. Inmiddels (april 2024) is de bezetting bij Team Toezicht Schoon op orde.

Resultaat In 2023 zijn minder zakken doorzocht, minder adressen gevonden en minder bestuursdwangbeschikkingen opgemaakt dan het jaar daarvoor.

Cirkeldiagram 2022 en 2023 met doorzochte vuilniszakken, gevonden adressen en bestuursdwangschikkingen

Effect Helaas leiden de inspanningen er nog niet toe, dat er geen of minder zakken naast de containers gezet worden.

Verbetering werkwijze Buiten de inzet van Team Toezicht en Handhaving worden diverse (nieuwe) maatregelen onderzocht om het op straat plaatsen van afval tegen te gaan. Hieronder wordt de voortgang van de verschillende oplossingsrichtingen beschreven: • Grofvuildumpingen: Team Toezicht en Handhaving gaat in 2024 veertig buurtonderzoeken uitvoeren om dumpers van grofvuil op te sporen. Daarbij bundelen afvalcoaches en toezichthouders

10

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

de krachten en gaan in tweetallen de deuren langs om voldoende bewijslast te krijgen van wie precies waar iets heeft gedumpt. Gemonitord wordt wat de effecten van de buurtonderzoeken zijn op het verminderen van grofvuildumpingen. • Team Toezicht en Handhaving en Irado maken afspraken over het één wijk per dag laten staan van bijplaatsingen, zodat er tijd is om de zakken te controleren op adressen. • Met een te starten driejarige pilot wordt onderzocht of extra afvalcoaches onder aansturing van Irado het afvalgedrag van inwoners positief kunnen beïnvloeden. De inzet van de afvalcoaches/toezichthouders is erop gericht om inwoners te verleiden tot het juiste afvalgedrag. Door de aanwijzing als ‘toezichthouder afval’ kunnen notoire tegenwerkers daarna indien nodig worden bestraft. De afvalcoach zal de overtreding registreren en Team Toezicht en Handhaving zal op basis daarvan dan de bestuursdwangbeschikking verzorgen. Er worden duidelijke afspraken gemaakt en heldere werkprotocollen opgesteld om dit voorstel uit te werken. • Vanaf het tweede kwartaal van 2024 benadert Irado nulstorters. Doel is dat huishoudens beschikken over een afvalpas, weten hoe ze deze moeten gebruiken en geen afval naast containers plaatsen. Bij adressen waar aanschrijven of een huisbezoek door de afvalcoach van Irado onvoldoende resultaat heeft, kan Team Toezicht en Handhaving nader onderzoek doen.

• Als deelnemer aan de landelijke Pilot Registratie Niet-ingezetenen (RNI-pilot) krijgt de gemeente Schiedam de beschikking over adresgegevens van arbeidsmigranten. Van deze adressen wordt getoetst of ze over een afvalpas beschikken en of deze wordt gebruikt. Zo niet, dan worden mensen benaderd met uitleg over het aanbieden van afval en met een afvalpas. • In het Project Welkom in Oost verwelkomen bewoners nieuwe bewoners. Deze vrijwilligers overhandigen de nieuwkomers een informatiepakket met daarin een brief (in meerdere talen) over hoe het op afvalgebied werkt in Schiedam.

11

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Deelproject 5: anders werken Om te onderzoeken of het pasjessysteem bij afvalcontainers bijplaatsing in de hand werkt, voeren we in het najaar van 2024 een proef uit met het openstellen van containers. Met deze proef wordt het effect van het openstellen van de containers op de hoeveelheden bijplaatsingen, zwerfvuil en afval in de containers in beeld gebracht. De voorbereidingen voor de proef zijn in gang gezet.

Opzet proef Een extern bureau heeft geadviseerd over de opzet van de proef. De proef wordt uitgevoerd in de wijken Oost en Nieuwland. In deze wijken worden de containers zes weken opengesteld. De containers zijn dan zonder toegangspas te gebruiken. De hoeveelheden bijplaatsingen, zwerfvuil en afval in de containers worden door Irado en door middel van beeldkwaliteitsmetingen gemonitord. De bewoners worden schriftelijk geïnformeerd over de proef, zowel over het openstellen als over het opnieuw afsluiten van de containers.

Nieuwe containers met vulgraadsensoren Voorwaarde voor de pilot is dat Irado op een andere manier informatie krijgt over de vulgraad van de containers. Het pasjessysteem genereert nu namelijk ook gegevens over de vulgraad. Zonder pasjes weet Irado niet wanneer de container geleegd moet worden. De nieuwe containers hebben sensoren, die Irado kan gebruiken om op volmelding te rijden. De proef kan beginnen, nadat deze containers zijn geplaatst. In Nieuwland zijn de nieuwe containers met vulgraadsensoren eind 2023 geplaatst. Oost volgt in het tweede kwartaal van 2024.

12

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Deelproject 6: upgraden afvalbakken Nieuwe type afvalbak In de zoektocht naar nieuwe afvalbakken, zijn drie modellen ontwikkeld: één ovaalvormige en twee driehoekige varianten. De nieuwe modellen zijn goedkoper dan die de huidige leverancier aanbiedt en beter bestand tegen vogel- en vuurwerkoverlast. Bovendien zijn ze opgebouwd uit los te vervangen onderdelen, waardoor bij een defect niet altijd de hele bak vervangen hoeft te worden. De afvalbakken zijn in het centrum van de stad gepresenteerd en nu op tournee langs verschillende winkelcentra. Inwoners kunnen aangeven welke afvalbak hun voorkeur heeft. Na de tournee worden jongeren uitgedaagd om te testen of de prototypes vandaalbestendig zijn.

Prototypes nieuwe afvalbakken

Afvalbakken plaatsen op verzoek Het Handboek afvalbakken Schiedam bevat de plaatsingsregels voor afvalbakken. Kernwoorden daarin zijn: logisch, consequent, onderlinge afstand en looplijnen. Aanvragen voor de plaatsing van afvalbakken worden getoetst aan de regels in dit handboek.

Doneerring Het statiegeld op kleine flesjes en blikjes werd ingevoerd om zwerfvuil te voorkomen. Maar inmiddels blijkt het statiegeld ook vervuiling te veroorzaken. Dat komt omdat mensen in de afvalbakken ‘graven’ naar de flesjes en blikjes om het statiegeld te kunnen innen. Sommigen ruimen de rommel daarna op. Anderen laten het op straat liggen. Eind 2023 zijn 24 zogenaamde doneerringen geplaatst. Dit zijn ijzeren beugels aan afvalbakken waar mensen hun statiegeldflessen en blikjes in kunnen zetten. Na de zomer van 2024 evalueren we het effect van deze doneerringen op het zwerfvuil rond afvalbakken.

Doneerring aan afvalbak

13

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Voorzieningen barbecuevelden Bij goed weer vooral in de weekenden gaan veel mensen barbecueën op de barbecuevelden aan de Maasboulevard en in het Beatrixpark. Daarbij komen grote hoeveelheden afval vrij. In april zijn nieuwe afvalbakken geplaatst op het barbecueveld aan de Maasboulevard. Later dit jaar worden deze voorzieningen ook aangebracht in het Beatrixpark.

14

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Financiering In de meerjarenbegroting is een versnellingsbudget van € 800.000 opgenomen voor fysieke maatregelen en communicatie gericht op een schoner Schiedam. In 2023 is het versnellingsbudget ingezet voor de volgende maatregelen:

Meer schoonmaakwerkzaamheden in het weekend Vaker legen ondergrondse containers restafval (weekend) en papier

€ 337.000 € 130.000

Kortere wachttijd grofvuilinzameling op afroep Uitbreiding mobiele grofvuilinzameling Materialen voor Schone Wijk Acties en Containeradoptanten Communicatie, educatie en afvalcoaching Advies vormgeving pilot openstellen containers Ontwikkeling slimmere afvalbakken Beeldkwaliteitsmetingen

€ € € € € € €

Op basis van de ervaring in 2023 worden de intensivering van de uitvoerende werkzaamheden en de communicatie voortgezet. Een deel van de middelen zal worden aangewend voor de evenementenaanpak rondom de barbecuevelden.

15

65.000 28.000 30.000 112.000 11.000 10.000 13.000

Eerste tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma ‘Schiedam Schoon: samen pakken we ’t op!’

Colofon Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501, 3100 AE Schiedam 14 010 schiedam.nl

16