Bijlage concept Nota van beantwoording zienswijze Mobiliteitsvisie en Visie EV

Hiervoor is voldoende toezicht en handhaving noodzakelijk zodat iedereen zich veilig voelt in het openbaar vervoer. Dit is een eerste stap naar publieke mobiliteit voor iedereen, overal en altijd (24/7). Reactie algemeen bestuur We nemen de oproep voor langere metro-avond/nachtdiensten mee in het uitvoeringsprogramma, als stap naar 24/7 publieke mobiliteit. Veiligheid via toezicht en handhaving wordt expliciet meegenomen in de uitwerking. Midden-Delfland Algemeen U heeft onze gemeenteraad de mogelijkheid geboden een zienswijze in te dienen op de concept-ontwerp Visie Economisch Vestigingsklimaat en concept-ontwerp Mobiliteitsvisie. Wij maken met deze brief gebruik van de geboden mogelijkheid. Reactie algemeen bestuur Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze en kijken ernaar uit om samen met u en de andere gemeenten verder te werken aan de uitwerking van de Visie Economisch Vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat en Mobiliteitsvisie Proces visies en vervolg Voor de gemeenten is dit een sluitstuk van een zorgvuldig en uitgebalanceerd voorbereidingsproces vanuit uw organisatie. De beide visies zijn een logisch vervolg op eerdere besluitvorming, waaronder het uitvoering geven aan de conclusies uit de 10-jaars evaluatie van de MRDH. Met het (her)benoemen van de ambities en 43

daaruit voortvloeiende keuzes wordt een nieuwe periode van regionale samenwerking ingezet. Om dit vervolg van de samenwerking effectief te laten blijven, is het noodzakelijk om de keuzes en ambities concreet om te zetten naar acties die van belang zijn voor onze inwoners en ondernemers. Wij verzoeken u om daar in het vervolg proces van de Strategische Agenda 2026-2029 aandacht en ruimte voor te bieden. Hiervoor is sturing vanuit de visies noodzakelijk én het als regio maken van keuzes; ook als sprake is van verschillende belangen. De keuzes in de visies zijn nog niet concreet vertaald in de consequenties. De gemeenteraad heeft besloten een instemmende zienswijze af te geven. Ons uitgangspunt is dat de visies niet door uw algemeen bestuur formeel vastgesteld worden, maar beschouwd worden als een richtinggevend kader voor de verdere uitwerking in concrete besluitvorming, zoals de Strategische Agenda. Reactie algemeen bestuur Wij waarderen de instemmende zienswijze en de erkenning van de visies als logisch vervolg op de 10-jaars evaluatie. De visies worden formeel vastgesteld door het algemeen bestuur en daarna gebruikt als kader voor het uitvoeringsprogramma en de actualisatie van de Strategische Agenda. Gebruik van zelfde begrippen rondom tuinbouw in beide visies is wenselijk De glastuinbouw heeft in Midden-Delfland een groot economisch belang.

Wij onderschrijven de keuze in de VEV voor het cluster 'hightech horticulture'. In de MoVi wordt echter gesproken over 'greenport'. Wij verzoeken u om in beide visies dezelfde terminologie te hanteren. Naar onze mening geeft de omschrijving 'hightech' het beste weer wat het doel is van de VEV. De innovatieve kracht van de tuinbouwsector is hoog, belangrijk voor de vernieuwing van de economie en biedt kansen om het economisch verdienmodel te versterken. In de VEV wordt daar een enkele maal ook de logistiek bij benoemd. Hiermee is een directe relatie aanwezig met de MoVi. Voor het vergroten van de bereikbaarheid is het wenselijk de verkeersdruk op het lokale en regionale wegennet te verminderen. Een deel van de druk op dit wegennet wordt veroorzaakt door de inefficiënte van het transport vanuit de individuele tuinbouwbedrijven, wat kan verbeteren door meer samenwerking tussen expediteurs en transportbedrijven te realiseren. Ieder bedrijf regelt de eigen logistiek. Hierdoor is regelmatig sprake van intensief transport in het gebied, doordat bij meerdere bedrijven lading moet worden bezorgd en/of opgehaald. Volle inzet op technologie, zoals genoemd in de MoVi, kan bijdragen aan innovatieve oplossingen om dit probleem te verminderen. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan het verbeteren van de bereikbaarheid en verkeersveiligheid op het onderliggend wegennet.

Binnen de VEV is de logistieke functie van de hightech horticulture nog niet uitgewerkt. Een deel van de belasting van het regionale wegennet, zeker in MiddenDelfland ten aanzien van de A20 en Harnaschknoop, wordt veroorzaakt door het om- en verpakken van verse producten die vanuit de mainport worden geïmporteerd en daarna deels geëxporteerd. Wij beschouwen deze economische activiteit niet als hightech horticulture. Vanwege de belasting van het wegennet en het ruimtebeslag van deze arbeidsintensieve economie zijn wij van mening dat bij het maken van keuzes in de VEV geen ondersteunende maatregelen aan deze vorm van logistiek moeten worden geboden. Wij benadrukken dat dit standpunt primair is ingegeven vanuit onze mobiliteitsdoelstellingen: het verminderen van onnodige verkeersbewegingen en congestie op het regionale wegennet' Door de groei van om- en verpakkingsactiviteiten niet actief te ondersteunen, wordt tevens voorkomen dat er meer zwaar verkeer door en rond Midden-Delfland rijdt. Een slimmere logistieke organisatie en clustering van activiteiten kan het aantal transportbewegingen aanzienlijk beperken. Reactie algemeen bestuur Wij beschouwen Hightech Horticulture als een economische sector, waarbij de Greenport het geheel vormt van locaties waar deze sector actief is  waaronder Westland, Lansingerland en Barendrecht.

Wij zullen de benaming voor dit cluster ook aanpassen naar ‘Hightech Horticulture en agrologistiek’. Op langere termijn wordt verwacht dat steeds meer bedrijven binnen de Greenport zullen transformeren richting Hightech Horticulture en agrologistiek. Deze transitie gaat gepaard met een verandering  en mogelijk een afname  van logistieke bewegingen. De Mobiliteitsvisie houdt rekening met deze ontwikkeling en biedt ruimte voor een toekomstbestendige inrichting van het mobiliteitssysteem in en rond de Greenport. Bij uitwerking visies is landschap van belang voor brede welvaart De gezamenlijke ambitie van beide visies is door u benoemd als: Meer welvaart en welzijn voor de mensen die hier wonen, werken en leven. Deze doelstelling onderschrijven wij. Het Bijzonder Provinciaal Landschap van Midden-Delfland is één van de factoren die de versterking van de brede welvaart ondersteunen, Het landschap draagt bij aan meerdere maatschappelijke doelstellingen en heeft drie symbolische productiefactoren, namelijk beleving (vrije tijdseconomie), voedsel (landschapsbeheer door duurzame veehouderij) en natuur (biodiversiteit en klimaat). Deze productiefactoren zijn factoren die zorgen voor een verbetering van de 44

regionale kwaliteit van leven. Wij begrijpen dat vanuit de kerntaken van de MRDH en het abstractieniveau van beide visies het belang van het landschap niet altijd concreet benoemd wordt. Met deze zienswijze verzoeken wij u nadrukkelijk om bij het maken van keuzes en de verdere uitwerking van de visies in beleid en projecten deze belangen te betrekken en volwaardig mee te nemen. In de beide visies constateren wij op dit punt dat een verschil in interpretatie kan bestaan. In de Movi is terecht benoemd: Open gebieden blijven open. Midden-Delfland, het Groene Hart en het strand in Wassenaar of Voorne aan Zee blijven onaangetast. Wij houden de longen van de regio open; voor recreatie en de natuur zelf. Tegelijkertijd is in de VEV bij ruimte voor werken genoemd: De MRDH streeft er daarom naar om de schaarse ruimte zoveel mogelijk beschikbaar te stellen voor de regionale economische clusters en lokale economische clusters. Hiermee suggereert u dat bij de ruimtelijke keuzes het economisch belang voorop dient te staan, terwijl in nationaal en regionaal beleid juist gevraagd wordt om integrale keuzes binnen de beperkt beschikbare ruimte. Wij vragen u duidelijk aan te geven dat onze inwoners erop mogen vertrouwen dat u de groene longen beschermd en de landschappen vanuit leef kwaliteit en brede welvaart voor hen op een hoogwaardig kwalitatief niveau beschikbaar blijven.

Voor het in stand houden van de landschappelijke kwaliteiten zijn twee belangrijke economische pijlers aanwezig. Dat zijn de veehouders die als grootste grondeigenaren het landschap onderhouden en via de duurzame productie van voedsel daar een hogere economische waardering voor dienen te ontvangen. Een tweede belangrijke pijler is de recreatieve sector. Beide lokale clusters vallen niet binnen de vijf clusters van de VEV. Bij de uitwerking verzoeken wij u deze economische belangen voor zover in redelijkheid verwacht mag worden te betrekken en te ondersteunen. In de VEV zou dat ook benoemd kunnen worden bij hoofdstuk 7 (blz.33) bij de beschrijving van regionale clusters stads en dorpseconomie door bij de aanduiding culturele en recreatieve functies ook landschappelijke recreatie te noemen en toe te voegen duurzame en (h)eerlijke voedselproductie. Vanuit het belang van de leef kwaliteit is het wenselijk dat de landschappelijke kwaliteiten versterkt worden. In de Kamerbrief Uitkomsten BOL 2025 van 12 juni 2025 is dit door de minister ook nadrukkelijk benoemd: Vanuit NOVEX Zuidelijke Randstad wordt verder onderzoek gedaan naar het verbeteren van het regionale groenblauwe netwerk, om ook een impuls te kunnen geven aan de leefbaarheid die nodig is gezien de grote aantallen woningen die daar in de toekomst gebouwd gaan worden.

Wij verzoeken u om bij te dragen aan deze onderzoeken voor de ruimtelijke verbetering. Wij vragen daarbij aandacht voor de inpassing van de spoorverdubbeling Oude Lijn binnen het landschap. De propositie hiervoor is bij u bekend. Reactie algemeen bestuur

Wij onderschrijven het belang van het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland als drager van brede welvaart, met zijn unieke bijdrage via beleving (vrije tijdseconomie), voedselproductie (duurzame veehouderij) en natuur (biodiversiteit en klimaat). Deze productiefactoren versterken de regionale kwaliteit van leven en verdienen een volwaardige plek in de verdere uitwerking van de visies. Beide visies – de Mobiliteitsvisie en de Visie Economisch Vestigingsklimaat – zijn gericht op het maken van integrale keuzes binnen de schaarse ruimte. In de Mobiliteitsvisie is terecht benoemd dat open gebieden openblijven, waaronder Midden-Delfland, het Groene Hart en de kustgebieden. Tegelijkertijd wordt in de Visie Economisch Vestigingsklimaat ruimte geboden aan economische clusters, waarbij het uitgangspunt is dat dit niet ten koste gaat van de groene longen van de regio. Landschappelijke kwaliteit en leefbaarheid worden volwaardig meegewogen in beleid en projecten. De visies zijn erop gericht de verschillende rollen die het landschap van Midden-Delfland vervult te behouden én te versterken. In de verdere uitwerking kunnen alle betrokken partijen projecten aandragen die bijdragen aan brede welvaart, waarbij het behoud en de ontsluiting van open ruimte voor inwoners uit stedelijke gebieden niet haaks hoeft te staan op de ontwikkeling van passende economische ontwikkelingen.

45

Wij zijn bekend met de propositie van de Oude Lijn en zullen bij de verdere uitwerking bijdragen aan de onderzoeken binnen NOVEX Zuidelijke Randstad. Goede fietsverbindingen Voor de uitwerking van de MoVi vragen wij uw aandacht ten aanzien van de fietsverbindingen. Dat is één van de sturingselementen om de druk op het wegennet te verlagen/ door fietspaden en -verbindingen als alternatief voor het OV en de auto te verbeteren. Doordat Midden-Delfland ten opzichte van het aantal inwoners een grote oppervlakte met veel fietspaden heeft, veroorzaakt dat een onevenredige financiële druk. De aanleg van de fietsverbindingen wordt meestal wel projectmatig gedekt, echter daardoor stijgen de structurele kosten voor beheer en onderhoud. De verdeelmaatstaven vanuit het Gemeentefonds houden hier onvoldoende rekening mee. Wij verzoeken u om de uitwerking van het fietsbeleid en vanuit uw betrokkenheid bij het BOL dit financiële aspect te betrekken. Reactie algemeen bestuur In de Mobiliteitsvisie wordt fietsinfrastructuur nadrukkelijk gezien als een essentieel onderdeel van het mobiliteitssysteem. Goede fietsverbindingen dragen bij aan het verminderen van de druk op het wegennet en vormen een aantrekkelijk alternatief voor de privéauto, met name wanneer ze aansluiten op mobiliteitsknooppunten en regionale verbindingen versterken.

Binnen de verdere uitwerking van de corridoraanpak is het daarom van belang dat betrokken partijen gezamenlijk afspraken maken over maatregelen die wederzijdse belangen dienen. Daarbij hoort ook het gezamenlijk zoeken naar een passende financiële dekking voor zowel aanleg als beheer en onderhoud. Integrale benadering en goede kwaliteit Openbaar Vervoer Wij ondersteunen uw insteek van beide visies om vanuit de kerntaken mobiliteit en economisch vestigingsklimaat de brede welvaart van alle inwoners te verbeteren. Dit vraagt van de regio en onze gemeente(n) een integrale benadering bij beleidskeuzes, waarin ook plaats is voor het betrekken van belangen die niet direct vanuit de kerntaken zijn benoemd. Besluitvorming dient immers primair bij te dragen aan de kwaliteit van leven van onze inwoners' De MRDH vervult hier al een functie in vanuit de betrokkenheid bij o.a. de NOVEX ZR. Wij verzoeken u om in een vroeg stadium van beleidsvoorbereiding uit te gaan van een integrale benadering, waarbij onderzoeksvragen niet beperkt worden tot de kerntaken van de MRDH. Positieve en negatieve effecten op andere beleidsthema's kunnen dan in een breder perspectief betrokken worden bij de gemeentelijke besluitvorming en bij de discussie in de bestuurs- en adviescommissies betrokken worden. Een voorbeeld hiervan is onder andere het onderzoek naar de Zuidwestlandcorridor.

Wij zouden het op prijs stellen de scope van het onderzoek uit te breiden naar een regionaal ringnetwerk van hoogwaardig openbaar vervoer. Doel hiervan is een regionale ring van hoogwaardig openbaar vervoer te realiseren. Op het ringnetwerk kunnen dan ook de subregionale vervoerslijnen vanuit de dorpen worden aangesloten. Het beschikbaar blijven van publiek vervoer is een randvoorwaarde voor de vitaliteit (brede welvaart) van het stedelijk netwerk en de omliggende dorpen. In het onderzoek naar een breder ringnetwerk kunnen tegelijkertijd ook (globaal) de effecten die dat netwerk heeft op de ontlasting van het hoofdwegennet benoemd worden. Dit biedt de mogelijkheden om de maatschappelijke effecten nader te kwantificeren, zoals de bereikbaarheid van grote werklocaties, onderwijsen kennisinstellingen, sociaal-maatschappelijke voorzieningen en verbeteren van de leefbaarheid in de dorpen en beleefbaarheid van 46

het landschap door een afname van het 'sluipverkeer'. Uiteraard geldt hierbij wel dat vanuit het aanbod van publiek vervoer (OV en/of doelgroepenvervoer) de ontsluiting vanuit de dorpen naar het ringnetwerk met voldoende kwaliteit in frequentie gewaarborgd blijft. Publiek vervoer voor de ontsluiting van de dorpen is essentieel voor de leefbaarheid en brede welvaart. Uw bestuur heeft en dient zijn rol te pakken, naast het voorkomen van sluipverkeer zoals hiervoor is benoemd, bij een goede ontsluiting van kernen en het buitengebied voor de leefbaarheid in de dorpen en beleefbaarheid van het landschap. Naast de investeringen in infrastructuur achten wij het essentieel dat de regio ook inzet op gedragsverandering. De gewenste verschuiving naar duurzame mobiliteit vraagt niet alleen om goede OV- en fietsvoorzieningen, maar ook om stimulerende maatregelen waardoor inwoners vaker kiezen voor deze alternatieven in plaats van de auto. Denk hierbij aan bewustwordingscampagnes, werkgeversbenaderingen en het delen van kennis over slimme mobiliteit. Zonder verandering in reisgedrag blijven investeringen in 'assets' beperkt effectief. Reactie algemeen bestuur De Visie op Economisch Vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie zijn opgesteld vanuit de kerntaken van de MRDH, maar beogen nadrukkelijk ook een bredere maatschappelijke impact.

Om zo bij te dragen aan brede welvaart en leefkwaliteit voor alle inwoners. Naast economische en mobiliteitsdoelstellingen worden ook ruimtelijk-economische en sociaal-maatschappelijke aspecten betrokken. Dit integrale uitgangspunt wordt meegenomen in de verdere uitwerking van de corridors, waaronder het onderzoek naar de Zuidwestlandcorridor. Uw suggestie voor het uitbreiden van het netwerk Hoogwaardig Openbaar Vervoer sluit goed aan bij keuze 2 van de Mobiliteitsvisie. Bij de verdere uitwerking van de visie besteden we expliciet aandacht aan de ontsluiting van kernen en buitengebieden, met voldoende beschikbaarheid, kwaliteit en aansluiting. Nissewaard Algemeen In reactie op uw brief d.d. 12 september 2025 ontvangt u hierbij onze zienswijze op de ontwerp mobiliteitsvisie en de ontwerp visie economisch vestigingsklimaat. Nissewaard wil zich verder ontwikkelen naar een gezonde toekomstbestendige stad in balans, waar het aantrekkelijk wonen, werken en leven is, nu en in de toekomst. Om onze regio bereikbaar te houden en het economisch vestigingsklimaat te versterken ligt er voor de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) een belangrijke rol. Een goede bereikbaarheid is immers essentieel voor het investeringsklimaat in de Rotterdamse haven en de sociaaleconomische ontwikkeling van Voorne-Putten en de New Town Spijkenisse in het bijzonder.

Een heldere visie op het gewenste toekomstperspectief, die aansluit op de ambitie van Nissewaard is daarbij behulpzaam. Reactie algemeen bestuur Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze in reactie op de ontwerp Mobiliteitsvisie en de Visie Economisch Vestigingsklimaat 2025. De MRDH waardeert de ambitie van de gemeente Nissewaard om een gezonde, toekomstbestendige stad te worden en erkent de cruciale rol van bereikbaarheid voor de Rotterdamse haven en de sociaaleconomische ontwikkeling van Voorne-Putten en Spijkenisse. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Bedrijventerreinen Nissewaard onderschrijft de insteek van de visie waarbij bedrijventerreinen worden versterkt, met het uitgangspunt het juiste bedrijf op de juiste plaats. De regio staat immers voor de uitdaging om te voorzien in voldoende ruimte voor bedrijvigheid, gekoppeld aan mobiliteit en duurzame ontwikkeling, om daarmee de balans in wonen en werken te verbeteren. 47

Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie.

Toekomstbestendig vestigingsklimaat Nissewaard wil haar economische veerkracht versterken en ontwikkelen naar een robuust, krachtig en toekomstbestendig vestigingsklimaat voor bedrijven en ondernemers waarin ook de toekomstbestendigheid van de lokale en regionale werkgelegenheid gewaarborgd blijft. Naast het behoud van banen bieden we met een uitbreiding van het areaal bedrijventerreinen gevestigde bedrijven de ruimte om te groeien en willen we de mogelijkheid gaan bieden van vestigings- en ontwikkelruimte voor nieuwe bedrijven die werkgelegenheid bieden en zich richten op de transities in de Mainport (HIC) op het gebied van energie, duurzaamheid, toekomstbestendigheid en circulaire economie. Het beter benutten van het bestaande bedrijventerrein Halfweg Molenwatering, de eerste uitbreiding met de Driehoek, en de eerste fase Bernissester, sluiten hierop aan. Deze ontwikkeling overstijgt het lokale belang en raakt direct aan regionale bereikbaarheid en ruimtelijk-economische structuur. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven het regionale belang van de door u genoemde bedrijventerreinen.

Techniekonderwijs De geschetste versterking van het vestigingsklimaat in relatie tot de Mainport in transitie houdt in dat Nissewaard een “Service Valley” is voor gespecialiseerde en innoverende toeleveranciers en dienstverleners voor logistiek, procesindustrie en maakindustrie, met een regionale functie. Om de kwaliteit en ontwikkeling van het aanwezige en toekomstig arbeidspotentieel te kunnen waarborgen en uit te breiden voor de toekomst is het noodzakelijk om met onderwijs en MKB te komen tot realisatie van techniekonderwijs (MBO/HBO) binnen een netwerk van onderwijshubs nabij OV-knooppunten, en trajecten van leven lang ontwikkelen. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven dat onderwijs een cruciale sleutel is om de economische behoefte aan voldoende en gekwalificeerd personeel in te vullen. Onderwijs moet daarbij zo goed mogelijk bereikbaar zijn. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie OV en doelgroepenvervoer De visie kent een belangrijke rol toe aan het aangekondigde onderzoek naar de voor- en nadelen van een koppeling tussen het OV en het doelgroepenvervoer, en het vervolg wat daaraan zal worden gegeven. Het is voor Nissewaard een voorwaarde dat gemeenten die dat wensen zelf zeggenschap kunnen houden op de invulling en organisatie van het doelgroepenvervoer, vanuit het oogpunt van kwaliteit en de gewenste lokale regie.

Daarmee maken we dus een voorbehoud bij keuze 1 (De regio organiseert alle vormen van vervoer). Er is voor ons nu geen noodzaak om de huidige organisatie van het doelgroepenvervoer te veranderen. Wij verwachten juist problemen bij een bundeling en schaalvergroting. Reactie algemeen bestuur De Mobiliteitsvisie benoemt het doen van onderzoek naar voor- en nadelen van koppeling OV en doelgroepenvervoer, zonder vooraf uitkomsten en vervolgstappen vast te leggen. De onderwerpen lokale regie en kwaliteit worden meegenomen in het onderzoek. Daarnaast benadrukken wij dat de visie zich richt op 2050 en verder en er nu een aantal trends zichtbaar worden: 50% meer ouderen in 2050 in Nederland en forse personeelstekorten onder chauffeurs en technisch personeel bij OV-bedrijven en vervoerders van doelgroepenvervoer. Die trends maken dat wij nu voorstellen te onderzoeken wat mogelijke toekomstige oplossingen kunnen zijn.

48

Ruimtelijke keuzes De visie zet in op gerichte investeringen om de bereikbaarheid te versterken. We begrijpen de samenwerking in de corridor-aanpak en de knooppunten in de vorm van gezamenlijke ruimtelijke en mobiliteitsinvesteringen, maar het blijft van belang dat de partijen dit doen vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheden. Reactie algemeen bestuur Het is inderdaad de bedoeling dat partijen (gemeenten, MRDH, stakeholders) ieder vanuit eigen rol en verantwoordelijkheden samenwerken in een corridor en samen wederkerige afspraken maken voor gerichte investeringen om de opgaven in het gebied aan te pakken. Technologie De visie gaat nadrukkelijk in op de rol die nieuwe technologie moet gaan vervullen bij bereikbaarheidsvraagstukken, zoals autonoom rijden van metro’s of bussen, slimmere logistiek en verkeersveiligheid. Nissewaard ziet zeker kansen voor het toepassen van technologische oplossingen. Bijvoorbeeld voor multimodale verkeersinformatie waarbij automobilisten ook alternatieven met P+R en OV krijgen aangeboden. De visie benoemt een aantal kansen en randvoorwaarden voor nieuwe technologieën, met aandacht voor de benodigde wet- en regelgeving en het actief betrekken van reizigers. We zijn benieuwd naar het programma dat inzicht biedt in de toepasbaarheid van technologieën voor onze opgaven.

Reactie algemeen bestuur Het door u genoemde voorbeeld van multimodale verkeersinformatie, waarbij reizigers P+R en OV-alternatieven aangeboden krijgen, is exact het soort toepassing dat we met de visie beogen. In het uitvoeringsprogramma werken we uit hoe het 'Toegepast technologieprogramma', zoals beschreven in paragraaf 5.4, vorm krijgt. Het doel is kennis, inzicht en overzicht te realiseren voor de toepasbaarheid van technologieën voor onze regionale opgaven. Daarbij is het perspectief van reizigers essentieel. Openbaar vervoer Een aantal keuzes in de visie lijkt financieel gedreven (met minder middelen moeten we meer doen), terwijl dit niet altijd wordt benoemd of onderbouwd. Reguliere buslijnen blijven van belang als schakel tussen Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) en kleinschalig OV, ook waar er geen mogelijkheden zijn voor vrijliggende infrastructuur (busbanen). Vraaggestuurd OV dreigt voor de kleine verbindingen het nieuwe normaal te worden, terwijl Nissewaard de voorkeur geeft aan vaste lijnen. We begrijpen dat vraaggestuurd vervoer als flexibele en innovatieve vervoersvorm kansen en mogelijkheden biedt in specifieke gebieden. Maar heb vooral aandacht voor het perspectief van de gebruiker.

De reiziger ervaart het reserveren als een grote drempel bij het gebruik maken van vraaggestuurd vervoer, zoals blijkt uit recent onderzoek naar flexvervoer (juni 2025) van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM). We zien graag dat wordt gedacht vanuit de inwoners en hun mobiliteitsbehoefte, specifiek vanuit de perspectieven van de verschillende gebruikersgroepen. Het is niet vermeld in de visie, maar we vragen daarbij ook aandacht voor de mogelijkheden van personenvervoer over water, zeker nu de financierbaarheid van de bestaande veerverbindingen onder grote druk staat. Reactie algemeen bestuur De keuzes in de visie zijn primair gericht op het aanpakken van grote maatschappelijke opgaven (zoals vergrijzing, ruimtegebrek en duurzaamheid). De visie kiest voor een robuuste ruggengraat van verbindend HOV, als basis voor verdichting van wonen en werken. Dit HOV-netwerk wordt aangevuld met andere vormen van actieve en publieke mobiliteit (lopen, (e-)fiets, deelmobiliteit, vraagafhankelijk, et cetera). Het gebruikersperspectief is leidend. Het doel is niet om vaste lijnen te vervangen door een systeem met hoge drempels. Het doel is één samenhangend netwerk. We begrijpen dat vervoer over water voor Nissewaard een passende vorm van vervoer kan zijn.

Wij zijn pleitbezorger van deze vorm van vervoer in maatregelpakketten die gezamenlijk met partijen in het gebied worden opgesteld voor verbetering van bereikbaarheid en leefbaarheid. Zeker in relatie tot de grote onderhoudsopgaven aan wegen in de MRDH-regio kan dit vervoer over water een ondersteunende functie hebben. Voor zowel goederen- als personenvervoer is verschuiving naar binnenvaart en watertaxi’s of veerdiensten interessant. Vervoer over water is financieel complex te organiseren. Daarom moeten we gezamenlijk kijken hoe we de bekostiging koppelen aan andere opgaven. Bereikbaarheid Haven De visie lijkt het autogebruik te willen ontmoedigen. Op ons eiland zal de auto echter een belangrijke functie blijven vervullen, gegeven de gebrekkige OVbereikbaarheid van het Haven Industrieel Complex. Nissewaard benadrukt daarom het belang van de bereikbaarheid naar en van de Rotterdamse haven voor werknemers en ook voor studenten. De gemeente zet in op het versterken van de Mbo-opleidingen en dan is het essentieel dat Mbo-studenten bij een stageplaats in de haven kunnen komen (zonder auto). Onconventioneel denken over OV kan hierbij helpen om de bereikbaarheid te verbeteren. Zo stelt bijvoorbeeld 24 uurs

49

inzetbaar OV in staat om het vervoer aan te sluiten op de wisseldiensten in de haven. In dergelijke opgaven zien we dus dat mobiliteit en de sociaal-economische ontwikkeling van de regio elkaar raken en met elkaar verweven dienen te zijn. Reactie algemeen bestuur De Mobiliteitsvisie erkent de blijvende rol van de privéauto op onder andere Voorne-Putten. Voor mbo-studenten zonder auto wordt 24-uurs-OV bekeken om medewerkers met wisseldiensten te bedienen. Dit past volledig in keuze 2 ‘Publieke en actieve mobiliteit is er voor iedereen, overal & 24/7’. Corridors en oeververbinding In het kader van de economische vitaliteit van Voorne-Putten, met de doorontwikkeling van de bedrijventerreinen van Spijkenisse als Service Valley voor het Haven Industrieel Complex en de Greenport, is onderzoek naar een tweede oeververbinding over het Hartelkanaal noodzakelijk om de robuuste bereikbaarheid in de toekomst te kunnen waarborgen. Dat biedt dan ter plekke concrete kansen om een rol te spelen in de transformatie die de haven doormaakt. We hebben hier de ruimte en het werkgelegenheidspotentieel op het knooppunt van twee corridors: de Maasdeltacorridor en de Groene Kruiswegcorridor. Daarom is het belangrijk een tweede oeververbinding alvast te benoemen in de visie.

Reactie algemeen bestuur De Visie op Economisch Vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie onderstrepen de economische vitaliteit van Voorne-Putten. We herkennen de opgaven en werken daarom graag binnen de corridoraanpak aan het verbeteren van de bereikbaarheid van Voorne-Putten. Tot slot Nissewaard verwelkomt de toenemende kruisbestuiving tussen de takken vervoer en economie in de MRDH. Mobiliteit is immers geen doel op zich, maar een belangrijke randvoorwaarde voor de bedrijvigheid en de sociaaleconomische ontwikkeling in onze regio. Reactie algemeen bestuur U benadrukt terecht dat mobiliteit geen doel op zich is, maar een essentiële randvoorwaarde voor economische groei en sociaaleconomische ontwikkeling. De versterkte wisselwerking tussen vervoer en economie binnen de MRDH biedt waardevolle kansen voor een samenhangend en toekomstgericht regionaal beleid. Pijnacker-Noordorp Algemeen Visie Economisch Vestigingsklimaat De gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp dankt u voor de mogelijkheid om te reageren op de ontwerpvisie Economisch Vestigingsklimaat Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Wij waarderen de integrale aanpak, de ambities en de duidelijke strategische keuzes die in de visie zijn verankerd. Algemeen Mobiliteitsvisie Graag maken wij van de mogelijkheid gebruik om een zienswijze in te dienen op de ontwerp-Mobiliteitsvisie van de MRDH.

De ontwerpvisie is via een uitgebreid proces tot stand gekomen, waarbij –voor het eerst - ook inwoners zijn betrokken. Het is positief dat deze stap is gezet. We geven u in overweging om in de definitieve visie stil te staan bij wat de participatie voor de visie heeft opgeleverd. We zien het doorlopen participatietraject als een waardevolle start. Wij verzoeken u om hier in toekomstige processen actief vervolg aan te geven. Door inwoners structureel te betrekken, komt de MRDH dichter bij de samenleving te staan. Dit is van groot belang, omdat besluiten van de MRDH van directe invloed zijn op het dagelijks leven van bewoners, reizigers en ondernemers in de regio. Daarnaast waarderen wij het dat de visie is vertaald naar concrete actielijsten voor de komende jaren. Daarmee geeft de visie daadwerkelijk richting aan ons toekomstig handelen. Reactie algemeen bestuur Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze en de erkenning van het participatieproces, inclusief de primeur van inwonersbetrokkenheid. De inzichten en opbrengsten hiervan zijn opgenomen in de ontwikkeling van de visie en zijn daarnaast zichtbaar gemaakt door middel van de ‘rode-draad-quotes’. Inwonersparticipatie krijgt vervolg in toekomstige brede (visie-) trajecten. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Vijf clusters In de visie wordt focus gelegd op de vijf essentiële clusters voor onze regio.

Deze voorgestelde clusterbenadering is herkenbaar en sluit aan bij het economische profiel van Pijnacker-Nootdorp. De aandacht voor Hightech Horticulture en de Innovatieve Maakindustrie biedt concrete kansen om regionale en onze lokale inspanningen te versterken. Wij zien daarbij een logische samenwerking tussen 50

MRDH, Greenport West-Holland en Businesspark Haaglanden. Ook de belangrijke rol van de stads- en dorpsverzorgende economie als randvoorwaarde voor regionale vitaliteit juichen wij toe. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie en zien met u ook kansen voor meer uitwisseling tussen deze clusters. Ruimte voor werken De focus in de visie op functiemenging, herstructurering en beter ruimtegebruik sluit goed aan bij onze eigen inzet op werklocaties zoals bij bedrijvenpark de Boezem. Wij hopen van harte dat dergelijke initiatieven in de toekomst ondersteund en gefaciliteerd kunnen blijven worden door de MRDH. Daarnaast onderstrepen wij het belang van een regionale ontwikkelmaatschappij die zich niet alleen richt op bedrijventerreinen, maar ook op glastuinbouwgebieden. Dit helpt om daadwerkelijk uitvoering te geven aan meer ruimte voor economie. Reactie algemeen bestuur Wij zijn met u van mening dat een ontwikkelmaatschappij (in een nader te bepalen vorm) kan bijdragen aan de realisatiekracht van de regio. Innovatie en technologie De gewijzigde koers om een bredere benadering toe te passen om ook het bredere mkb te bereiken en te ondersteunen bij praktische innovatie zien wij als een positieve ontwikkeling. Innovatie moet ook juist daar plaatsvinden om de grote opgaven op te kunnen vangen en de regionale economie te laten groeien.

We hopen daar in de uitvoeringsprogramma’s concrete acties terug te zien. Reactie algemeen bestuur In het uitvoeringsprogramma zal aandacht zijn voor de wijze waarop innovatie zo goed mogelijk kan bijdragen aan een verbonden en welvarende regio. Toekomstbestendig arbeidspotentieel De inzet op betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt is essentieel. In onze gemeente streven wij naar een gezonde arbeidsmarkt met voldoende werkgelegenheid en ruimte voor leren in de praktijk. De visie sluit hierop aan en biedt kansen om als regio te investeren in het werk en de vaardigheden van de toekomst, met speciale aandacht voor jongeren, zij-instromers en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Hoewel er geen MBO of HBO campus binnen onze gemeentegrenzen is gehuisvest zien wij het regionale belang van deze ontwikkeling. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie en onderschrijven het belang van een gezonde, inclusieve arbeidsmarkt waar ook mensen met een afstand tot die markt volop kunnen meedoen. Van visie naar uitvoering Wij constateren dat de visie een stevige ambitie heeft. De werkelijke impact zal blijken in de uitvoering, via de nieuwe strategische agenda en de nog op te stellen werkprogramma’s. Duidelijke uitvoeringslijnen, bestuurlijke betrokkenheid en transparante afstemming met gemeenten zijn in onze ogen daarbij van groot belang.

Wij hebben de wens om hier actief in mee te denken. Naast het traject van de Economische Visie heeft een separaat traject voor Mobiliteitsvisie gelopen. Wij vinden het jammer dat de MRDH de trajecten voor de mobiliteitsvisie en het economisch vestigingsklimaat afzonderlijk heeft doorlopen. Mobiliteit is immers geen doel op zichzelf, maar ook een middel om het economisch vestigingsklimaat te versterken en bij te dragen aan de brede welvaart in de regio. Wij zien daarom graag dat in de verdere uitwerking van beide visies een expliciete en sterke koppeling wordt gemaakt tussen beide visies, zodat beleidskeuzes beter op elkaar aansluiten en gezamenlijk meer effect kunnen genereren. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven de relatie tussen beide visies en zullen dan ook een gezamenlijk uitvoeringsprogramma opstellen. Hierdoor borgen wij de integraliteit en samenhang tussen de uitgangspunten uit beide visies. Waardering voor het proces Wij spreken onze waardering uit voor het zorgvuldige proces waarin bestuurlijke en ambtelijke input is verwerkt. De snelheid en kwaliteit waarmee de MRDHorganisatie de visie onder hoge tijdsdruk heeft uitgewerkt verdient een compliment. De gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp staat positief tegenover de conceptvisie en onderschrijft de ingezette koers.

Wij kijken uit naar de verdere concretisering en uitvoering en horen graag hoe we een actieve bijdrage kunnen leveren aan de uitwerking van de ambitie. 51

Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie en zien uit naar verdere intensieve samenwerking. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie Dromen, durven en doen De visie is opgebouwd rond de thema’s ‘dromen’, ‘durven’ en ‘doen’. We kunnen ons goed vinden in de droom waarin iedereen, ongeacht vervoersbehoefte of budget, de vrijheid heeft om zich te verplaatsten, elkaar te ontmoeten, zich te ontwikkelen en persoonlijke doelen te bereiken. Tegelijkertijd realiseren wij ons dat de MRDH deze droom niet alleen kan waarmaken. Hiervoor zijn ook investeringen en steun van het Rijk en Europa nodig. Wij vragen u daarom om de droom kracht bij te zetten door in de verdere uitwerking een investeringsstrategie op te nemen met concrete maatregelen voor de toekomst en een doordacht plan voor de financiering daarvan. Reactie algemeen bestuur Wij zijn blij te lezen dat u zich kan vinden in de droom. Wij nemen de oproep voor een investeringsstrategie serieus, zoals dit ook in de visie wordt benoemd bij keuze 5 ‘Schouders eronder voor investeringskracht’. In het uitvoeringsprogramma wordt opgenomen hoe we tot een investeringsagenda komen met concrete maatregelen, financieringsbronnen (Rijk, Europa, private partners) en prioritering.

Verkeersveiligheid Een veilige verkeersomgeving is een essentiële voorwaarde voor iedereen die zich verplaatst – of het nu te voet, met de fiets of per auto is. We zijn dan ook blij met de aandacht voor verkeersveiligheid in de Mobiliteitsvisie. Tegelijkertijd laten de stijgende ongevalscijfers zien dat extra inzet noodzakelijk is. Ook wij willen graag meer doen om de verkeersveiligheid in onze gemeente te verbeteren. Helaas lopen we hierbij aan tegen beperkte middelen en capaciteit – een uitdaging die veel gemeenten herkennen. Regionale samenwerking is daarom van groot belang: door kennis, capaciteit en middelen te bundelen, kunnen we efficiënter en effectiever optreden. Wij vragen u daarom om bij de verdere uitwerking van de Mobiliteitsvisie ook een uitvoeringsprogramma Samenwerking Verkeersveiligheid op te stellen, waarin concrete stappen worden opgenomen voor regionale samenwerking en ondersteuning van gemeenten. Reactie algemeen bestuur Wij delen uw aandacht voor het thema verkeersveiligheid en hebben het daarom als randvoorwaarde opgenomen in de Mobiliteitsvisie. In het uitvoeringsprogramma wordt verkeerveiligheid meegenomen. . Mobiliteitsmanagement In de visie wordt ingezet op fysieke maatregelen, zoals de aanleg van fietspaden en uitbreiding van railinfrastructuur, om actieve vormen van mobiliteit te stimuleren.

Zulke voorzieningen zijn cruciaal, maar het succes ervan staat of valt met het daadwerkelijke gebruik. Willen we de bereikbaarheid per auto in de regio op peil behouden, dan is het essentieel dat meer inwoners bewust kiezen voor de fiets en/of het openbaar vervoer. We missen in de visie daarom aandacht voor mobiliteitsmanagement en het stimuleren van gedragsverandering. Want hoe zorgen we ervoor dat inwoners daadwerkelijk overstappen op duurzamere vormen van vervoer? Wij roepen u dan ook op om bij de verdere uitwerking van de Mobiliteitsvisie nadrukkelijk in te zetten op concrete maatregelen en middelen voor gedragsverandering en mobiliteitsmanagement. Daarbij zien wij voor een organisatie als Zuid-Holland Bereikbaar een belangrijke rol weggelegd – als aanjager, verbinder, uitvoerder en bedenker van effectieve, gedragsgerichte acties. Alleen met deze gecombineerde aanpak – van infrastructuur én gedrag – realiseren we de mobiliteitstransitie die nodig is voor een bereikbare en leefbare regio. Reactie algemeen bestuur In hoofdstuk 5 ‘Doen’ hebben we verschillende acties opgenomen die mobiliteitsmanagement concreet maken. Zo werken we onder ‘Voorwaarden op orde’ aan afspraken met werkgevers. Bij Hoogwaardig Openbaar Vervoer zetten we in op maatregelen die het gebruik van publieke mobiliteit stimuleren.

Bij fietsen, lopen en kleinschalig, vraaggestuurd en gedeeld vervoer zoeken we actief samenwerking met werkgevers en maatschappelijke organisaties. Bij de verdere uitwerking van de Mobiliteitsvisie en binnen de corridoraanpak zal expliciet aandacht worden besteed aan concrete gedragsgerichte interventies. Visie op dienstverlening

52

Het openbaar vervoer is een onmisbare schakel in de transitie naar actieve en duurzame mobiliteit. Het is daarom ook positief dat de visie sterk inzet op het openbaar vervoer als volwaardig alternatief voor de auto. Meer reizigers in bus, tram en metro betekent immers minder autoverkeer, wat direct bijdraagt aan de bereikbaarheid en de leefbaarheid in de regio. Veel inwoners maken echter geen gebruik van het openbaar vervoer, omdat het gebruik als ingewikkeld, tijdrovend en duur wordt ervaren. In de visie is nu opgenomen dat de MRDH samen met vervoerders en publieke/private partners maatregelen gaat ontwikkelen om het gebruik van publieke mobiliteit te stimuleren. Dit is een goed begin, maar wij stellen voor om bij de uitwerking van de visie ook een afzonderlijke visie op de dienstverlening te ontwikkelen. Deze zou kaders voor een toekomstbestendige, klachtgerichte en goed functionerende OV-dienstverlening moeten bevatten. Het is belangrijk dat hierbij ook wordt ingegaan op de rol en verantwoordelijkheden van de vervoerders op het ov-systeem. Reactie algemeen bestuur Wij waarderen uw suggestie om bij de verdere uitwerking van de visie ook een afzonderlijke visie op OV-dienstverlening te ontwikkelen.

MRDH is voornemens om na vaststelling van de visie uitgangspunten op te stellen voor het kader waarin samen met RET en HTM nieuwe concessies voor publieke mobiliteit worden vormgegeven. In aanloop naar nieuwe concessies zullen we afspraken maken over de dienstverlening. Reizigers centraal Als onderdeel van de verdere uitwerking van de visie wordt onderzoek gedaan naar de (on)mogelijkheden van een koppeling tussen openbaar vervoer, doelgroepenvervoer, kleinschalig vervoer, gedeeld vervoer en bedrijfsvervoer. We kunnen ons vinden in dit onderzoek en vinden het belangrijk om eerst de resultaten van dit onderzoek af te wachten voordat wordt overgegaan tot het aanpassen van bestaande concessies. Reactie algemeen bestuur Wij waarderen dat u het onderzoek naar de koppeling van verschillende vervoersvormen ondersteunt. Het aangekondigde onderzoek naar een mogelijke koppeling met openbaar vervoer is bedoeld om kansen en knelpunten in beeld te brengen. In de onderzoeksopzet staan kwaliteit, flexibiliteit en zeggenschap van gemeenten centraal. De uitkomsten zullen richting geven aan vervolgstappen, waarbij we samen met gemeenten kijken hoe we dit verder oppakken. Koppeling met visie op Economische Vestigingsklimaat Naast het traject van de Mobiliteitsvisie heeft een separaat traject voor de visie op het Economische Vestigingsklimaat gelopen.

Wij vinden het jammer dat de MRDH de trajecten voor de mobiliteitsvisie en het economisch vestigingsklimaat afzonderlijk heeft doorlopen. Mobiliteit is immers geen doel op zichzelf, maar ook een middel om het economisch vestigingsklimaat te versterken en bij te dragen aan de brede welvaart in de regio. Wij zien daarom graag dat in de verdere uitwerking van beide visies een expliciete en sterke koppeling wordt gemaakt tussen beide visies, zodat beleidskeuzes beter op elkaar aansluiten en gezamenlijk meer effect kunnen genereren. Al met al onderschrijven wij de visie en zien deze als een waardevolle basis. Wel vragen wij u met bovenstaande punten om enkele aanscherpingen en verdere uitwerking. We willen graag bij deze uitwerking betrokken zijn. Tot slot danken wij u voor het opstellen van deze visie en wensen u veel succes bij de verdere implementatie. Reactie algemeen bestuur Wij erkennen dat de trajecten voor de Mobiliteitsvisie en Visie Economisch Vestigingsklimaat 2025 separaat lijken te zijn verlopen, maar benadrukken dat nauwe samenwerking heeft plaatsgevonden bij de ontwikkeling van de visies. Dit ziet u ook terug in dezelfde opbouw van de visies en overlappende en samenhangende inhoud. In het uitvoeringsprogramma wordt de koppeling expliciet: door één gezamenlijk uitvoeringsprogramma te maken met mobiliteit als middel voor economische versterking en brede welvaart.

Ridderkerk Algemeen Op 12 september 2025 heeft u onze gemeenteraad uitgenodigd om een zienswijze te geven op de concept-ontwerp Visie Economisch Vestigingsklimaat en de concept-ontwerp Mobiliteitsvisie. Visies die tot stand zijn gekomen door het werk van 21 gemeenten (van raad tot college tot ambtelijke organisatie). Wij danken u voor de toezending ervan en de mogelijkheid om onze zienswijze hierop te delen.

53

Wij hebben met belangstelling kennisgenomen van de concept-ontwerp Visie Economisch Vestigingsklimaat. Ridderkerk onderschrijft het belang van de samenhang tussen beide visies om de ambitie ‘Meer welvaart én welzijn voor de mensen die in de metropoolregio Rotterdam Den Haag wonen, werken en leven’ waar te kunnen maken. Mobiliteit wordt in onze ogen terecht genoemd als sleutelvoorwaarde voor een sterk Economisch Vestigingsklimaat. Wij herhalen ons u bekende standpunt dat de MRDH is gestoeld op twee pijlers, namelijk openbaar vervoer en economisch vestigingsklimaat. Wij hebben met belangstelling kennisgenomen van de concept-ontwerp Mobiliteitsvisie “Dromen, durven, doen”. Ridderkerk onderschrijft de ambitie van de MRDH om mobiliteit te positioneren als vliegwiel voor economische en maatschappelijke ontwikkeling en als voorwaarde voor een duurzame, inclusieve en concurrerende regio. Wij herhalen ons, het bij u bekende, standpunt dat de MRDH is gestoeld op twee pijlers namelijk openbaar vervoer en economisch vestigingsklimaat. Wij willen in het bijzonder aandacht vragen voor de relatie tussen de Mobiliteitsvisie en de Visie Economisch Vestigingsklimaat. Voor Ridderkerk is het van groot belang dat beide visies in samenhang worden uitgewerkt.

Een integrale benadering van mobiliteit, economie en leefomgeving is essentieel om te komen tot een toekomstbestendige en evenwichtige ontwikkeling van de regio. Reactie algemeen bestuur Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze en onderschrijven dat mobiliteit en economisch vestigingsklimaat de pijlers zijn voor de MRDH. De beide visies worden uitgewerkt in een gezamenlijk uitvoeringsprogramma. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Keuzes en rollen In hoofdlijnen onderschrijft Ridderkerk de richting van de visie en de keuzes die hierin gemaakt worden. Ook de benoemde rollen van respectievelijk katalysator, initiatiefnemer en aanjager bij de keuzes die gemaakt worden om tot een excellent vestigingsklimaat te komen, worden gewaardeerd. Er zijn ook een aantal onderwerpen die Ridderkerk graag bij u onder de aandacht brengt. Reactie algemeen bestuur De rollen zullen ons helpen om steeds de juiste positie te bepalen in de uitvoering, waarbij we steeds inzetten op de grootst mogelijke meerwaarde. Agrologistiek/Dutch Freshport Ridderkerk maakt onderdeel uit van Dutch Fresh Port, één van de grootste agro-foodlogistieke knooppunten van Nederland. In de verschillende verwijzingen en de beschrijving van het regionale cluster ‘Hightech Horticulture’ komt onvoldoende naar voren dat de agrologistiek integraal en essentieel onderdeel is van de Greenport.

Bovendien is de agrologistieke rol die Dutch Fresh Port speelt ook niet afleidbaar uit de term ‘Hightech Horticulture’. Wij verzoeken u daarom om Dutch Fresh Port in de visie aan te duiden als apart economisch cluster, gericht op agrofoodlogistiek, en dit in de gehele visie consistent door te voeren. Dutch Fresh Port is niet alleen een logistiek knooppunt, maar ook een centrum voor voedselinnovatie en duurzame ketenontwikkeling. Door de bereikbaarheid en logistieke infrastructuur van dit gebied te versterken, wordt het vestigingsklimaat voor de gehele zuidelijke regio verbeterd. Daarmee blijft de MRDH internationaal concurrerend op het gebied van agrofood, logistiek en innovatie. Wij verzoeken de MRDH om dit cluster nadrukkelijker te positioneren en te ondersteunen ten aanzien van:  optimale bereikbaarheid voor vrachtverkeer en personeel;  voldoende vrachtwagenparkeerplaatsen en voorzieningen;  integrale aandacht voor logistiek, productie, innovatie en veiligheid. In navolging op deze punten vragen wij ook aandacht voor het belichten van de ‘volle inzet op innovatie en technologie’ (keuze 2) en de daarmee gepaard gaande digitalisering en verduurzaming van de (agro)logistiek als geheel. Voor het Economisch Vestigingsklimaat van de (agro)logistieke sector is mobiliteit essentieel of zogezegd een sleutelvoorwaarde.

De bereikbaarheid in alle opzichten van de zuidelijke flank van de MRDH en Dutch Fresh Port in het bijzonder zorgt voor een internationaal concurrerende positie op het gebied van

54

agrofood, logistiek en innovatie. De samenhang tussen de Mobiliteitsvisie en de Visie Economisch Vestigingsklimaat met betrekking tot Dutch Fresh Port komt onvoldoende naar voren. Reactie algemeen bestuur Samen met agrologistiek vormt Highttech Horticulture een versterkend ecosysteem waarin productie (hightech horticulture) en distributie (agrologistiek) elkaar aanvullen. Wij passen de aanduiding van het cluster ‘Hightech Horticulture’ aan naar ‘Hightech Horticultue en agrologistiek’. Zo wordt recht gedaan aan het belang en de breedheid van dit cluster. Door de clusteraanduiding te verbreden met ‘en agrologistiek’ zal in de uitwerking van de visies in één uitwerkingsprogramma dit in samenhang kunnen worden uitgewerkt. Inwonerbijdrage/governance De ambities zijn groot in de visie, maar er wordt ook gesproken over het verlagen van de inwonerbijdrage. Ridderkerk vraagt aandacht voor de uitwerking van deze op het oog tegenstrijdigheid. Bij een verandering van financiële stromen kan ook de governance structuur veranderen. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven dat een verkenning naar het verlagen van de inwonerbijdrage op het eerste gezicht haaks lijkt te staan op de grote ambities. Echter door in te zetten op andere (nieuwe) financiële stromen zal helder moeten worden of deze verlaging opportuun is.

Dit zal moeten blijken uit de aangekondigde verkenning, evenals eventuele mogelijke aanpassingen in de structuur. Ons doel is om te verkennen wat mogelijk is binnen de huidige structuur. Brede Welvaart Met interesse kijkt Ridderkerk uit naar de uitwerking van de visie en de plaats die het thema Brede Welvaart hierin inneemt. Voor Ridderkerk blijft het van belang om Brede Welvaart mee te nemen in de afwegingen en keuzes die gemaakt worden. Een dergelijke integrale benadering van gebiedsontwikkeling zoals deze gaande is rond Dutch Fresh Port komt ook tot uiting in onze Regiodeal. Reactie algemeen bestuur Brede welvaart zal bij de uitwerking een grote rol spelen om tot een sterk vestigingsklimaat te komen. Wij onderschrijven dat de uitwerking van Dutch Freshport hier een goed voorbeeld van is. Tot slot Wij vertrouwen erop dat onze zienswijze u een duidelijk beeld heeft gegeven van onze standpunten. De gemeente Ridderkerk wenst u veel wijsheid toe bij de verdere uitwerking van het proces. Reactie algemeen bestuur Wij danken u nogmaals voor uw reactie. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie Vervoer over water In de visie krijgt personenvervoer over water beperkt aandacht. Ridderkerk hecht juist grote waarde aan deze modaliteit.

Onze ligging aan de rivier biedt uitstekende kansen om de waterwegen als duurzame mobiliteit beter te benutten, bijvoorbeeld richting Rotterdam en de Drechtsteden. Wij verzoeken de MRDH om personenvervoer over water nadrukkelijker te verankeren in de uitvoeringsagenda, inclusief een verkenning van corridors, haltes en samenwerkingsvormen met gemeenten en marktpartijen. Reactie algemeen bestuur We begrijpen dat vervoer over water voor Ridderkerk een passende vorm van vervoer kan zijn. Wij zijn pleitbezorger van deze vorm van vervoer in maatregelpakketten die gezamenlijk met partijen in het gebied worden opgesteld voor verbetering van bereikbaarheid en leefbaarheid. Zeker in relatie tot de grote onderhoudsopgaven aan wegen in de MRDH-regio kan dit een ondersteunende functie hebben. Voor zowel goederen- als personenvervoer is verschuiving naar binnenvaart en watertaxi’s of veerdiensten interessant. Vervoer over water is financieel complex te organiseren. Daarom moeten we gezamenlijk kijken hoe we de bekostiging koppelen aan andere opgaven. Doelgroepenvervoer als onderdeel van publieke mobiliteit

55

Ridderkerk herkent de regionale opgave om collectief vervoer en doelgroepenvervoer beter op elkaar af te stemmen, maar heeft grote zorgen over een te vergaande schaalvergroting. Wij hebben het doelgroepenvervoer lokaal goed georganiseerd en willen deze kwaliteit en betrouwbaarheid behouden. Ervaringen uit het verleden leren dat sturing op afstand juist leidde tot kwaliteitsproblemen. Ridderkerk hecht er daarom sterk aan om zelf de regie te houden over de uitvoering en organisatie van dit vervoer. Wij zien voor de MRDH vooral een rol in het faciliteren van kennisdeling en het verkennen van mogelijke voordelen of knelpunten van samenwerking, samen met gemeenten die hier vrijwillig aan willen deelnemen. Daarbij moet de kwetsbare positie van de gebruikers en het huidige kwaliteitsniveau altijd het uitgangspunt zijn. Een goed functionerend doelgroepenvervoer is van groot belang voor de zelfredzaamheid en arbeidsdeelname van inwoners die afhankelijk zijn van aangepast vervoer. Behoud van kwaliteit, nabijheid en gemeentelijke sturing blijft daarbij voor Ridderkerk leidend. Reactie algemeen bestuur Wij zijn blij dat u de regionale opgaven herkent. In lijn met de Mobiliteitsvisie is het uitgangspunt dat we eerst zorgvuldig verkennen wat de mogelijkheden zijn, zonder op een vooraf vaststaand eindbeeld te sturen.

Daarnaast onderschrijven wij dat kwaliteit van doelgroepenvervoer randvoorwaardelijk is, zeker voor kwetsbare groepen. Ook is voldoende zeggenschap bij de gemeenten van groot belang. De buurtbus als volwaardig onderdeel van het OV-systeem De buurtbus vervult in Ridderkerk en omliggende gemeenten een belangrijke schakel in het lokale openbaar vervoer. Wij verzoeken de MRDH de buurtbus structureel te verankeren in de OV-concessie en te voorzien van passende financiering, passend bij de verantwoordelijkheid van de MRDH om vervoer tot in de haarvaten van de regio te organiseren. Een fijnmazig en betrouwbaar OV-netwerk is een belangrijke randvoorwaarde voor een goed functionerende arbeidsmarkt en voor de bereikbaarheid van voorzieningen, onderwijs en bedrijvigheid. De buurtbus levert hier een directe bijdrage aan en versterkt zo de samenhang tussen mobiliteit en economische vitaliteit binnen de regio. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven het belang van maatwerkvervoer, zoals buurtbussen, en zien net als u kansen in een regionale aanpak. Dit sluit aan bij de Mobiliteitsvisie, waarin publieke mobiliteit – inclusief maatwerkoplossingen – als richtinggevend thema is benoemd. Wij gaan graag met u en andere gemeenten in gesprek over verdere regionale samenwerking op dit onderwerp.

Aandachtspunten Specifiek vragen wij ook nog extra aandacht voor een aantal punten: - 24/7 mobiliteit: Ridderkerk steunt de ambitie van de MRDH om publieke en actieve mobiliteit breed beschikbaar te maken, maar vraagt expliciet aandacht voor de haalbaarheid en de financiële consequenties van een 24/7-mobiliteitssysteem. Realistische fasering en maatwerk per gebied zijn hierbij essentieel. - Dutch Fresh Port: in de Mobiliteitsvisie wordt Dutch Fresh Port aangeduid als onderdeel van “hightech horticulture”. Ridderkerk verzoekt om Dutch Fresh Port in de visie consequent te positioneren als een afzonderlijke economische motor, gericht op agrofoodlogistiek, en deze terminologie in de gehele visie consistent door te voeren. - Rol van busvervoer: op pagina 39 van de visie lijkt te worden geconcludeerd dat bussen niet langer binnen het fundament van het mobiliteitssysteem vallen. Ridderkerk verzoekt om dit te corrigeren en duidelijk te maken dat busvervoer, inclusief metrobussen en reguliere lijnen, integraal onderdeel blijft van het regionale OV-systeem en deze terminologie in de gehele visie consistent door te voeren. Waarbij we ook specifiek aandacht vragen voor de figuur op pagina 42. Reactie algemeen bestuur In de uitvoering naar een 24/7 systeem blijft er expliciet aandacht voor de haalbaarheid en kosten. Deze ambitie nemen we mee in het uitvoeringsprogramma.

De clusterbenaming ‘Hightech Horticulture’ wordt aangepast naar ‘Hightech Horticulture en agrologistiek’. Samen met agrologistiek vormt Highttech Horticulture een versterkend ecosysteem waarin productie (hightech horticulture) en distributie (agrologistiek) elkaar aanvullen. Daarnaast blijven de reguliere buslijnen, zolang er nog geen passende alternatieven beschikbaar zijn. Slotopmerkingen Ridderkerk onderschrijft de regionale koers van de MRDH om te bouwen aan een toekomstbestendige, inclusieve en concurrerende metropoolregio. Wij vragen om bovengenoemde aandachtspunten te betrekken bij de verdere uitwerking van de Mobiliteitsvisie en de op te stellen uitvoeringsagenda. 56

Daarnaast willen wij benadrukken dat de visie veel ambitie en richting geeft, maar dat het van belang is om deze ambities te vertalen naar concrete, uitvoerbare stappen. Een leidraad of actieplan waarin wordt aangegeven hoe en wanneer de verschillende onderdelen worden opgepakt, helpt gemeenten om de visie lokaal te laten landen en biedt houvast voor gezamenlijke besluitvorming en investeringskeuzes. Dit versterkt de voorspelbaarheid en het draagvlak binnen de regio. Ridderkerk werkt graag samen aan projecten waarin mobiliteit, economie en leefbaarheid hand in hand gaan, met oog voor de kracht en diversiteit van alle gemeenten binnen onze regio. Wij vertrouwen erop dat onze zienswijze u een duidelijk beeld heeft gegeven van onze standpunten. De gemeente Ridderkerk wenst u veel wijsheid toe bij de verdere uitwerking van het proces. Reactie algemeen bestuur Dank voor uw zienswijze. Wij nemen uw aandachtspunten mee in de verdere uitwerking. Na de vaststelling van de visies gaan we aan de slag met een gezamenlijk uitvoeringsprogramma voor de verdere uitwerking. In dit programma werken we de strategische keuzes uit in concrete acties en een investeringsagenda, zodat ambities worden vertaald naar uitvoerbare stappen. We kijken uit naar samenwerking om dit gezamenlijk te realiseren.

Rijswijk Algemeen Naar aanleiding van de door u ter inzage gelegde mobiliteitsvisie maken wij hierbij gebruik van de mogelijkheid om onze zienswijze kenbaar te maken. Als raad onderschrijven wij de ambitie van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) om te komen tot een toekomstbestendig, duurzaam en inclusief mobiliteitssysteem voor de regio. Wij waarderen de mogelijkheid vanuit de MRDH om onze eigen inbreng te geven. Reactie algemeen bestuur Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze en kijken ernaar uit om samen met u en de andere gemeenten verder te werken aan de uitwerking van de Visie Economisch Vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Algemeen Hartelijk dank voor het toezenden van de Visie op Economisch Vestigingsklimaat 2025'. De afgelopen maanden is er intensief gewerkt aan het opstellen van de gezamenlijke visie' waarvoor wij graag onze waardering uitspreken. Als raad waarderen wij de manier waarop wij zijn betrokken bij de georganiseerde bijeenkomsten. Er is ruimte geboden voor onze inbreng, waarvoor wij graag onze complimenten uitspreken. Het resultaat is een richtinggevend document, dat helder beschrijft hoe de 21 gemeenten binnen de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH), in samenwerking met regionale partners kunnen bouwen Aan een sterke en toekomstbestendige economische regio.

Hierbij ontvangt u onze zienswijze op de opgestelde Visie Economisch Vestigingsklimaat 2050. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor de waardering voor de wijze waarop het proces is vormgegeven en zijn blij dat dit samen met de 21 gemeenten (en stakeholders) tot stand is gekomen. Gezamenlijke visie Wij onderschrijven nadrukkelijk het belang van deze gezamenlijke visie Het uiteindelijke doel is het versterken van het economisch vestigingsklimaat en -het vergroten van het verdienvermogen van de regio. Daarnaast is de visie bedoeld om meer zekerheid te bleden aan bedrijven en investeerders en zo de investeringsbereidheid te vergroten. Wij realiseren ons ook dat de Visie Economisch Vestigingsklimaat (VEV) niet op zichzelf staat, maar juist afhankelijk is van gezamenlijke inzichten'. Met de voorliggende visie krijgt het gezamenlijke belang meer gewicht. Met de aanpassing van de bijdrageregeling worden investeringen vanuit de MRDH vaker gemeentegrensoverschrijdend en gericht op opgaven die regionaal relevant zijn' Reactie algemeen bestuur Wij zijn het met u eens dat een gezamenlijke visie op het economisch vestigingsklimaat essentieel is om een regionaal afgewogen inzet te bepalen. In de uitwerking van instrumentarium (waaronder de bijdrageregeling) zal ook steeds worden gekeken hoe bepaald instrumentarium de ambities maximaal kan ondersteunen.