Bijlage Board-letter-gemeente-Schiedam-2023
Tekst van het document
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Vooruitkijkend Bijlagen
Board letter met interimbevindingen controle 2023
Gemeente Schiedam PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 3 mei 2024
0I
1
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Inleiding
Vooruitkijkend
Gemeente Schiedam T.a.v. het college van burgemeester en wethouders Stadserf 1 3112 DZ SCHIEDAM
Bijlagen
3 mei 2024
Controlekader
Referentie: NLE00028019.1.1 Geachte leden van het college van burgemeester en wethouders, Graag presenteren we u hierbij onze tussentijdse bevindingen die voortkomen uit de controle van de jaarrekening van gemeente Schiedam over het boekjaar dat is geëindigd op 31 december 2023. Dit rapport is gebaseerd op onze werkzaamheden tot en met 15 maart 2024. Indien er na deze datum nieuwe bevindingen zijn met betrekking tot de interne beheersing, dan zullen wij dit met u delen in ons accountantsverslag. Het rapport bestaat uit drie delen. In deel 1 geven wij een overzicht van onze kernboodschappen. Deel 2 beschrijft diverse aspecten gerelateerd aan de interne beheersing. Deel 3 beschrijft de relevante ontwikkelingen voor uw gemeente en uw status van voorbereiding op deze ontwikkelingen.
We bespreken de inhoud van dit verslag graag tijdens de vergadering met de auditcommissie op 21 mei 2024. Mocht u nog vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen. Wij zijn uiteraard graag bereid om de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
drs. A.E. Gerritsma RA senior director
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Fascinatio Boulevard 350, 3065 WB Rotterdam, Postbus 8800, 3009 AV Rotterdam T: +31 (0) 88 792 00 10, F: +31 (0) 88 792 95 33, www.pwc.nl PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop) voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Vooruitkijkend Bijlagen
Inhoudsopgave Inleiding
1
Inhoudsopgave
2
Onze boodschappen
3
Controlekader
4
Controleomgeving
5
Interne beheersing
6
Impact op aanpak
7
Rechtmatigheidsverantwoording
8
Fraude en wet- en regelgeving
9
Vooruitkijkend
10
Grondexploitaties
11
ESG en lokale overheden
12
Het controleproces
13
Bijlagen
14
Verantwoordelijkheden
15
ISA-vereisten
16
3
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Vooruitkijkend Bijlagen
Onze boodschappen In dit hoofdstuk staan we stil bij onze belangrijkste boodschappen die we hebben geformuleerd naar aanleiding van de interim-controle bij gemeente Schiedam.
01
3I
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave
Onze kernboodschappen
Onze boodschappen Controlekader Vooruitkijkend Bijlagen
Uw interne beheersing is van voldoende niveau
Implementatie rechtmatigheidsverantwoording ligt op koers
Als onderdeel van onze tussentijdse controle hebben wij de kwaliteit van uw interne beheersing langs het drielijnenmodel beoordeeld. De kwaliteit van de interne beheersing is van voldoende niveau om tot een betrouwbare jaarrekening en rechtmatigheidsverantwoording te komen. Er zijn aanknopingspunten voor een meer systeemgerichte controle, waarbij wij meer steunen op uw interne beheersing. Echter de effectiviteit van uw interne beheersingsmaatregelen is in belangrijke mate afhankelijk van de kwaliteit van uw IT-omgeving. Daarin zien wij nog belangrijke verbeterpunten.
In 2023 moet het college de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening opnemen. Wij hebben kennis genomen van de voorbereidingen en werkzaamheden die tot nu toe zijn uitgevoerd. Wij concluderen dat gemeente Schiedam op koers ligt. Wij hebben het VIC-controleplan als voldoende beoordeeld en de werkzaamheden liggen op planning. Ook zien wij dat de financiële verordening tijdig is aangepast.
Aandacht voor uw IT-omgeving
U heeft een frauderisicoanalyse opgesteld. Wij hebben deze beoordeeld. Onze eerste indruk is dat de frauderisicoanalyse voldoende inzicht geeft in de aanwezige frauderisico’s binnen uw gemeente. Wij adviseren om jaarlijks uw frauderisicoanalyse te updaten. Een positief punt is dat de belangrijkste frauderisico’s periodiek worden gedeeld met het MT en het college.
Uit de beoordeling van uw IT-omgeving blijken meerdere aandachtspunten waaronder op informatiebeveiliging en toegangsbeheer. Ook zien we een aandachtspunt voor de borging van de continuïteit van uw IT-omgeving. Wij constateren dat schaarste aan mensen en middelen ook nadrukkelijk speelt bij gemeente Schiedam op het gebied van IT. Het is belangrijk voor de kwaliteit van de interne beheersing en voor de continuïteit van de activiteiten van uw organisatie, dat u actie onderneemt op deze onderwerpen.
Uw frauderisicoanalyse geeft voldoende inzicht in de belangrijkste frauderisico’s
Verbeteren stuurinformatie taken die zijn uitbesteed Gemeente Schiedam heeft verschillende taken uitbesteed aan verbonden partijen. Wij observeren daarbij dat de verantwoording over deze taken soms lastig aansluit op gemeente Schiedam. Wij adviseren om zowel afspraken te maken op verantwoordingsinformatie als over sturingsinformatie.
4
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Controleomgeving Interne beheersing Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend Bijlagen
Controlekader Dit hoofdstuk is bedoeld om u inzicht te geven in de controleomgeving inclusief de maatregelen ter voorkoming van fraude. Daarnaast reflecteren we in dit hoofdstuk op de status van de interne beheersing, inclusief de beheersing van de IT-omgeving (en optioneel: data-analyse).
02
5
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Controleomgeving Onze visie op uw interne beheersing: uw controleomgeving heeft de juiste basis
Controlekader Controleomgeving Interne beheersing Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend Bijlagen
Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van een interne controleomgeving die het mogelijk maakt een jaarrekening op te stellen die geen afwijkingen van materieel belang bevat door fraude of fouten. Het rapport van de commissie die is ingesteld om na te denken over de toekomst van de accountancy, Commissie Toekomst Accountancysector, bevestigt dat de kwaliteit van het werk van de accountant in belangrijke mate wordt beïnvloed door de kwaliteit van het rapportageproces bij de opdrachtgever. Dit vereist een intensievere betrokkenheid van het college en de raad, ook ten aanzien van niet-financiële informatie. Sturen en beheersen van de bedrijfsprocessen zijn primair de verantwoordelijkheid van het college. De raad moet zich een oordeel kunnen vormen over de inrichting en het functioneren van de bedrijfsvoering in de zin dat deze doeltreffend en doelmatig is ingericht. Een paragraaf bedrijfsvoering op voldoende kwalitatief en kwantitatief niveau is daarbij essentieel. Het is van belang dat de raad kennisneemt van de paragraaf om zodoende de daarin opgenomen gemeentespecifieke aandachtspunten mee te nemen in de kaderstellende en controlerende activiteiten.
Een toevoeging aan de paragraaf bedrijfsvoering Het college stelt ten minste een keer per jaar in de paragraaf bedrijfsvoering de raad op de hoogte van de hoofdlijnen van het strategische beleid, de algemene en financiële risico's en het beheersings- en controlesysteem van de gemeente.
De raad en het college hebben de volgende verantwoordelijkheden: • Kaderstellen: de raad is verantwoordelijk voor het vaststellen van de doelstellingen en kaders in de vorm van beleid, begroting en verordeningen. Het college voert het beleid uit binnen de kaders die de raad heeft gesteld, • Controleren: de raad ziet ook toe op de uitvoering door het college. Zijn de kaders gevolgd, welke resultaten zijn bereikt en wat zijn de financiële resultaten? Dit gebeurt niet alleen via de begroting en jaarverslag. De paragraaf bedrijfsvoering informeert raadsleden over de realisatie van beleidsdoelstellingen die door de raad zijn vastgesteld bij begroting. Dit is een onderdeel van hun controlerende rol. • Het college moet vanaf 2023 in de paragraaf bedrijfsvoering specifiek ook ingaan op de afwijkingen die zijn geconstateerd in de rechtmatigheidsverantwoording. Voor het opstellen van informatie over de rechtmatigheid heeft de raad kaders gegeven, bijvoorbeeld over begrotingsrechtmatigheid, de verantwoordingsgrens en inzake de gewenste mate van detaillering in de paragraaf bedrijfsvoering. De elementen van de controleomgeving vormen een juiste basis Onze conclusie is dat de elementen van de controleomgeving gezamenlijk een juiste basis vormen voor de andere onderdelen van de interne controle.
Hiermee concluderen we dat de controleomgeving en de interne beheersing van voldoende niveau is om te komen tot een betrouwbare jaarrekening, inclusief de toelichting over rechtmatigheid. In de paragraaf over Interne beheersing gaan wij in op de mogelijke verbeterpunten, welke mate name zitten in uw IT-omgeving.
5I
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Controleomgeving Interne beheersing Impact op aanpak
Onze observaties van uw controleomgeving De controleomgeving vormt de basis voor een goede opzet van de processen en de effectieve werking hiervan. Hieronder hebben we uw interne controleomgeving geëvalueerd per onderdeel van de interne beheersing en geven wij u onze aanbevelingen.
Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving
Activiteiten, rapportage en naleving
1. Controleomgeving •
•
Vooruitkijkend Bijlagen
Wij zijn nog bezig om te beoordelen welke soft controls er zijn en hoe deze bijdragen aan een controle-omgeving die passend is bij de omvang van de organisatie en de aard van de werkzaamheden. De dualisering van het gemeentebestuur, waarbij de raad het beleid goedkeurt en het college dit beleid uitvoert, zorgt voor een natuurlijke belangentegenstelling waarbinnen verantwoording wordt afgedwongen.
• •
•
Het college formuleert doelstellingen voor de coalitieperiode en rapporteert hierover in onder andere de paragraaf weerstandsvermogen. Het college identificeert en analyseert risico’s en deelt deze in de begroting en jaarrekening. Het frauderisicobeheersingsproces heeft een voldoende basis; uitgaande kasstromen zijn passend ingericht. Wij adviseren om IT mee te nemen in de risicoanalyse.
3. Controleactiviteiten •
• 1. Controleomgeving
Het algemene beeld is dat de processen in de eerste en tweede lijn van voldoende niveau zijn. Wij zien dat de schattingen voor de grondexploitaties van voldoende zijn. De overige schattingen zullen wij met onze eindejaarscontrole verder beoordelen.
2. Risicobeoordeling 3. Controleactiviteiten
2. Risicobeoordeling •
Onze conclusie is dat de elementen van de controleomgeving gezamenlijk een juiste basis vormen voor de andere onderdelen van de interne controle.
4. Informatie en communicatie
4. Informatie en communicatie •
5. Monitoringactiviteiten
5. Monitoringactiviteiten •
•
De VIC voert afzonderlijke evaluaties uit op getrouwheid en rechtmatigheid; voor 2023 wordt dit uitgevoerd voor alle materiële processen. De VIC evalueert en meldt tekortkomingen in de interne beheersing aan de directie en het college.
• • •
Het directieteam en het college maken in de P&C-producten gebruik van beschikbare informatie. Regievoering op de P&C-producten ligt bij Financiën en Control. Het jaarrekeningproces en de inhoud worden jaarlijks door de auditcommissie geëvalueerd. Voor de rechtmatigheidsverantwoording is het plan om met name te steunen op de uitgevoerde controles in de derde lijn door uw VIC-functie.
5II
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Controleomgeving Interne beheersing Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording
Wat is het three lines-model? Onze controleaanpak is naast het controleren van de jaarrekening gericht op het verbeteren van uw bedrijfsvoering inclusief digitalisering hiervan. In onze controle hanteren wij daarvoor het three lines-model. Dit model geeft handvatten om te beoordelen waar in de interne beheersing risico’s worden ondervangen: • In de eerste lijn: in het primaire proces, onder verantwoordelijkheid van de proceseigenaar. • In de tweede lijn: in de ondersteunende processen zoals financiën en control, waar checks and balances ingericht zijn om fouten te signaleren. • In de derde lijn: in uw verbijzonderde interne controle achteraf.
Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend
Gemeente
Bijlagen
1e lijn
2e lijn
2e/3e lijn
Lijnmanagement
Ondersteuning
Verbijzonderde interne controle
Teams (Afdelingen)
Financiën en Control
VIC-functie
• Ondersteunt de teams bij de optimalisering van de primaire processen.
• De VIC voert interne controles uit op de getrouwheid en rechtmatigheid van de financieel-kritische processen.
• Primair verantwoordelijk voor getrouwheid en rechtmatigheid transacties binnen eigen processen.
PwC
• Verantwoordelijk voor kwalitatieve analyse en toelichting P&C-producten.
• De administratie voert bij de verwerking een aantal primaire controles uit op de eerste lijn.
• Adviseert (met de VIC) preventieve interne controlemaatregelen in het primaire proces.
• Adviseert preventieve interne controlemaatregelen in het ondersteunende proces en de IT.
• Adviseert/klankbord om te komen tot een effectieve en efficiënte controleaanpak.
• Geeft feedback om leesbaarheid/ informatiewaarde P&C-documenten te verhogen.
• Geeft adviezen om effectiviteit controlwerkzaamheden te vergroten.
• Maakt waar mogelijk gebruik van de werkzaamheden van de VIC.
• Adviseert over verbetering in de eerste en tweede lijn.
Wij rapporteren via het push-leftprincipe Het push-leftprincipe is erop gericht de interne beheersing in de eerste en tweede lijn te optimaliseren. Dit vanuit het uitgangspunt dat fouten voorkomen beter is dan achteraf constateren. Indien er tekortkomingen zijn in de interne beheersing in de eerste en tweede lijn, dan zullen wij deze daarom rapporteren als bevindingen, ook als deze in de derde lijn met verbijzonderde interne controle ondervangen worden.
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Interne beheersing
Controlekader
De interne beheersing is toereikend voor onderbouwing van de jaarrekening en de rechtmatigheidsverantwoording
Controleomgeving
Onze observaties op de interne beheersing op procesniveau
Interne beheersing Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend
Op basis van onze eerst observaties constateren wij dat de drie lijnen van de meeste processen van voldoende niveau zijn. Wij komen daarom tot de conclusie dat de interne beheersing toereikend is voor de onderbouwing van de jaarrekening en de rechtmatigheidsverantwoording. Wij zien voldoende aanknopingspunten voor een systeemgerichte aanpak, maar de effectiviteit daarvan is vooral afhankelijk van de kwaliteit van de IT-omgeving. Wij constateren dat de basis van de IT-omgeving nog niet op orde is. Vanuit de organisatie hebben wij begrepen dat de tekortkomingen in beeld zijn en dat er plannen zijn om deze op te volgen.
Bijlagen Uitkomsten uitgevoerde verbijzonderde interne controles Tijdens de interim-controle hebben wij kennis genomen van het interne auditplan en rapportages. In aanvulling op de geconstateerde fouten/onduidelijkheden door de organisatie, hebben wij geen fouten/onduidelijkheden geconstateerd.
6
6I
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Interne beheersing van voldoende niveau Ruimte voor verbetering in IT
Proces
Controlekader
Interne beheersing Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend
2
3
Inkopen en betalingen
Aanbestedingen
Salarissen
Treasury
Inkomende subsidies
IT
Grondexploitatie
Vastgoedbeheer
Belastingen en heffingen
Klik hier voor een toelichting op het three lines-model.
Erfpacht
Beluister de PwC Podcast uit de serie ‘Breed perspectief op lokale overheden’ voor het belang van de interne beheersing.
Sociaal domein
Sociale zaken
Verstrekte subsidies
Wij zien dat voor de meeste processen de drie lijnen op orde zijn. Voor het sociaal domein, sociale uitkeringen en belastingen en heffingen zijn de processen uitbesteed. Hiervoor wordt van de externe partij een verantwoording ontvangen met een controleverklaring van een externe accountant. De monitoring daarop wordt van voldoende niveau geacht. Wel zien wij als aandachtspunt dat de rapportages van Stroomopwaarts lastig aansluiten op gemeente Schiedam. Wij adviseren om zowel afspraken te maken op verantwoordingsinformatie als over sturingsinformatie. Voor deze processen is de derde lijn niet van toepassing. Het IT proces heeft meerdere bevindingen. Wij hebben ons beeld gebaseerd op basis van de eerste beoordeling van de opzet en het bestaan van beheersingsmaatregelen. Mocht ons beeld veranderen tijdens onze eindejaarscontrole, dan zullen we hier in volgende rapportages op terugkomen.
FYSIEK
Bijlagen
1
BEDRIJFSVOERING
Controleomgeving
Line of defence
SOCIAAL Legenda In opzet ontoereikend
In opzet toereikend, maar één of meerdere beheersmaatregelen bestaan in de praktijk niet Proces is adequaat opgezet en beheersmaatregelen bestaan Niet van toepassing
7
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Controlerisico’s Overzicht van de significante en overige verhoogde controlerisico’s
Controlekader Controleomgeving Interne beheersing Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording
Op basis van onze kennis van uw organisatie en sector hebben wij de controlerisico's in kaart gebracht, met als doel controleprocedures te ontwerpen waarmee de mogelijke onjuistheden in de jaarrekening kunnen worden opgespoord. De frauderisico’s zijn inherente landelijke risico’s. Onderstaande tabel bevat een samenvatting van alle verhoogde risico’s. De mogelijke invloed
van klimaatrisico’s op de waardering van activa of projecten binnen de gemeente Schiedam en de daaraan gerelateerde toelichtingen in de jaarstukken hebben steeds meer de aandacht vanuit onze controle. Op dit moment hebben wij geen significant risico geïdentificeerd op dit gebied, maar wij blijven graag in gesprek met de ambtelijke organisatie over dit onderwerp.
Inherente risico
Type risico
Managementbeïnvloeding: het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door management.
Fraude, vanuit beroepsregels verplicht
Waardering grondexploitaties: het risico dat de grondexploitaties niet juist gewaardeerd zijn.
Significante schattingspost
Rechtmatigheid van de aanbestedingen: het risico van het niet nakomen van aanbestedingsrichtlijnen.
Sectorspecifiek
Aanbestedingen: het risico dat aanbestedingen worden gegund aan bevriende partijen.
Fraude, sectorspecifiek
Grondverkopen: het risico van niet zakelijke transacties bij grondverkopen. Sociaal domein: het risico rondom prestatielevering.
Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend Bijlagen
Inherent risiconiveau dit jaar Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Fraude, sectorspecifiek
Normaal
Significant
Sectorspecifiek
Normaal
Significant
8
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Rechtmatigheidsverantwoording De rechtmatigheidsverantwoording is van toepassing en vraagt nog aanpassingen in kaderstelling
Controlekader Controleomgeving Interne beheersing Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend Bijlagen
Uw gemeente is klaar voor het afgeven van de rechtmatigheidsverantwoording (RMV) Over het boekjaar 2023 dient het college verantwoording af te leggen over de rechtmatigheid van de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten (inclusief specifieke uitkeringen) ook de balansmutaties. Dit betekent dat wij over boekjaar 2023 de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording zullen meewegen in ons oordeel bij de jaarrekening als geheel. Daarnaast geven wij een expliciet oordeel over de rechtmatigheid van de SiSauitkeringen. Binnen de gemeente zijn de nodige stappen gezet om over rechtmatigheid te kunnen rapporteren, conform het model zoals opgenomen in de geactualiseerde kadernota rechtmatigheid oktober 2023. Ook is een beslisboom opgenomen over de samenloop van getrouwheids- en rechtmatigheidsbevindingen. Wij adviseren u kennis te nemen van de gewijzigde kadernota. Uw kaderstellende stukken zijn op tijd aangepast voor de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. De gemeente heeft in de financiële en de controleverordening de verwijzing naar de gemeentewet artikel 212 en 213 gemaakt (niet enkel naar het BBV). Daarnaast zijn de spelregels rondom begrotingsrechtmatigheid in uw financiële verordening opgenomen.
Het stelsel tot het komen van een RMV is van voldoende niveau Wij hebben het stelsel van de gemeente om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording geëvalueerd. Voor de gemeente is het essentieel dat de elementen uit het normenkader worden geoperationaliseerd en worden opgenomen in een toetsingskader. In de controleplannen van uw Verbijzonderde Interne Controle afdeling dient u aandacht te hebben voor de te toetsen elementen op hoe het voorwaardencriterium, het M&O-criterium en het begrotingscriterium worden nageleefd. De uitkomsten van de verbijzonderde interne controle en overige controles (van bijvoorbeeld Financiën & Control) dienen in een centrale registratie te worden gevat, waarbij de afwijkingen op het gebied van rechtmatigheid ook tussentijds kunnen worden gerapporteerd en waar mogelijk kan worden bijgestuurd. Wij begrijpen dat het college voor het goed kunnen afgeven van de rechtmatigheidsverantwoording de volgende maatregelen heeft ingericht: • Vastleggen van het proces rondom het bijhouden en muteren van een centrale afwijkingenregistratie. • Een rapportagevorm waarbij de afwijkingen gedurende het jaar in beeld zijn en op de tafel van de directie komt te liggen. • Gesprekken over het stelsel waarmee de gemeente tot de rechtmatigheidsverantwoording komt. Wij zullen bij de eindejaarscontrole vaststellen of deze maatregelen ook zijn uitgevoerd.
8I
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Rechtmatigheidsverantwoording De afwijkingen op het gebied van begrotingsrechtmatigheid kunnen tot een onrechtmatig oordeel leiden
Controlekader Controleomgeving Interne beheersing Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend Bijlagen
De gewijzigde kadernota rechtmatigheid leidt (mogelijk) tot meer begrotingsonrechtmatigheden Het uitgangspunt van de kadernota rechtmatigheid is dat iedere afwijking van de begroting onrechtmatig is en moet worden betrokken bij de afweging wat moet worden toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording. Van een begrotingsafwijking is sprake indien het lasten-, of investeringsbudget is overschreden. De onderschrijdingen van lasten en investeringen die bekend zijn of bekend hoorde te zijn, maar niet tijdig tot een aanpassing hebben geleid zijn eveneens onrechtmatig. Ook zijn deze afwijkende baten (dus zowel hogere als lagere baten) die niet tijdig tot een aanpassing van de begroting hebben geleid onrechtmatig. Het is belangrijk dat de raad en het college duidelijke afspraken maken in de financiële verordening over wat ‘tijdig’ is en over de spelregels wanneer het college binnen het door de raad uiteengezette beleid is gebleven. Afspraken die hierbij meegenomen kunnen worden zijn bijvoorbeeld: • Er is tijdig een voorstel ingediend om de begroting te wijzigen (of de raad is wel geïnformeerd) maar er is nog geen begrotingswijziging vastgesteld. • De wijziging past binnen het door de raad geaccordeerde beleid. • Er is sprake van een compensatie via direct te relateren baten. • Er is sprake van een open-einde-regeling.
De afwijkingen, fouten en onduidelijkheden rondom begrotingsrechtmatigheid die passen binnen het kader tellen weliswaar mee om te bepalen of de verantwoordingsgrens is overschreden, maar worden niet toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording.
Bij deze afwijkingen wordt verwezen naar de programma’s waar dit verder wordt toegelicht. Afwijkingen die niet in de afspraken passen worden toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording. Daarnaast wordt in de paragraaf bedrijfsvoering aanvullende informatie opgenomen conform de afspraken met de raad (boven de rapporteringsgrens). Op grond van de gewijzigde kadernota rechtmatigheid zullen de begrotingsonrechtmatigheden ook voor uw gemeente naar verwachting gaan toenemen en mogelijk zelfs leiden tot een overschrijding van de verantwoordingsgrens. Het is daarom belangrijk reeds gedurende het jaar te monitoren in hoeverre er begrotingsafwijkingen (dus overschrijdingen en onderschrijdingen) van (deel)programma’s bestaan. Op deze manier kan ingespeeld worden op mogelijke begrotingsonrechtmatigheden die gaan ontstaan. Bevindingen rechtmatigheid In 2023 moet het college de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening opnemen. Wij hebben kennis genomen van de voorbereidingen en werkzaamheden die tot nu toe zijn uitgevoerd. Op basis hiervan hebben wij de volgende observaties: • De geplande werkzaamheden volgens het interne controleplan zijn toereikend voor de onderbouwing van de rechtmatigheids-verantwoording. De uitvoering daarvan ligt op schema. • De geconstateerde afwijkingen worden centraal geregistreerd.
8II
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Rechtmatigheidsverantwoording De afwijkingen op het gebied van begrotingsrechtmatigheid kunnen tot een onrechtmatig oordeel leiden
Controlekader
Interne beheersing Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend Bijlagen
Op 2 november 2023 is door de commissie BBV een verduidelijking gegeven op het begrip begrotingsrechtmatigheid. Dit zijn de volgende punten:
Tijdig gemeld
In de geactualiseerde Kadernota Rechtmatigheid is de definitie van begrotingsrechtmatigheid aangepast Over- en onderschrijdingen van baten of onderschrijdingen van lasten/investeringen zijn onrechtmatig als deze afwijkingen niet tijdig aan de raad zijn gemeld. Hierbij is melden voldoende, een begrotingswijziging is niet noodzakelijk. Wat tijdig is, dient te worden geregeld in de financiële verordening. Ons advies is om de communicatie van deze afwijkingen via de reguliere P&Ccyclus te laten verlopen. Waarbij afwijkingen tussen de najaarsrapportage en de realisatie kunnen worden gemeld in de jaarrekening. Begrotingsonrechtmatigheden die acceptabel zijn In de financiële verordening kunnen vooraf afspraken worden gemaakt tussen de gemeenteraad en het college van B&W over welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel kunnen worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). De onrechtmatigheden die acceptabel zijn, worden verantwoord in de rechtmatigheidsverantwoording waarbij wordt verwezen naar de intern gemaakte afspraken in de financiële verordening en de toelichting in het programmaverslag. Op grond van de gewijzigde kadernota rechtmatigheid zullen de begrotingsonrechtmatigheden ook voor uw gemeente naar verwachting gaan toenemen en mogelijk zelfs leiden tot een overschrijding van de verantwoordingsgrens.
Onrechtmatigheden
Controleomgeving
Begrotingsafwijkingen
Acceptabel
Niet acceptabel
• Baten: over- en onderschrijdingen • Lasten/investeringen: onderschrijdingen
•
Lasten/investeringen: overschrijding die als acceptabel kunnen worden beschouwd.
•
over– en onderschrijdingen van baten of onderdschrijdingen van lasten/investeringen die niet tijdig aan de raad zijn gemeld; en overschrijdingen van lasten/investeringen die niet aan de uitzondering van acceptabele afwijkingen voldoen.
•
Indien het totaal van de onrechtmatigheden boven de verantwoordingsgrens uitkomt, dienen deze te worden verantwoord in de RMV in totalen per categorie.
Deze begrotingsafwijkingen moeten worden toegelicht in de RMV
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Controleomgeving Interne beheersing
Fraude, omkoping en corruptie en het niet naleven van wet- en regelgeving Geen indicaties van het niet naleven van wet- en regelgeving en (mogelijke) fraude
Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend Bijlagen
We hebben de evaluatie door gemeente Schiedam van frauderisico's en risico's in verband met het niet naleven van wet- en regelgeving beoordeeld. Met betrekking tot de identificatie van de significante frauderisico's constateerden we geen andere risicofactoren. Onze observaties worden verder beoordeeld op de volgende pagina's. Als onderdeel van onze controlewerkzaamheden hebben wij de interne beheersing rond het voorkomen en identificeren van fraude beoordeeld. Aangezien het voorkomen en opsporen van fraude de primaire verantwoordelijkheid is van het college en de raad, verwachten we dat er een zeker minimaal niveau van interne controle is, rekening houdend met de omvang en complexiteit van de gemeente en haar activiteiten. Tijdens onze tussentijdse controlewerkzaamheden zijn geen aanwijzingen van fraude onder onze aandacht gekomen.
9
9I
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Controleomgeving
Onze observaties ten aanzien van het frauderisicobeheersingsproces Uw frauderisicobeheersingsniveau is van voldoende niveau
Interne beheersing
Controleverklaring van accountants ten aanzien van fraude
Impact op aanpak
Vanaf 2022 hebben wij in onze controleverklaring gerapporteerd over het vermogen van uw gemeente inzake het opvangen van financiële risico’s en frauderisico’s. De gemeente Schiedam heeft al veel georganiseerd om fraudes te voorkomen. Bij de gemeente Schiedam constateren we dat er in de processen, procedures en interne controles aandacht is ter voorkoming van fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik. Ook is er aandacht voor risicomanagement in brede zin, ook in relatie tot de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. De frauderisicoanalyse is daarbij voldoende geformaliseerd. Wij adviseren om jaarlijks de frauderisicoanalyse vanuit de processen zelf te updaten.
Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend Bijlagen
Een editie van PwC’s Spotlight is volledig gewijd aan fraude en geeft onder andere inzicht in de diverse rollen en verantwoordelijkheden voor verschillende gremia. Ook bevat het handvatten over hoe de ambtelijke organisatie een frauderisicoanalyse kan opstellen.
Daarnaast adviseren we de directie en het college om te beoordelen wat de kwaliteit is van het gehele fraudepreventieprogramma en, indien nodig, tijdig maatregelen te treffen om de kwaliteit van dit programma te verbeteren. De kwaliteit van dit programma is medebepalend voor de bevindingen die wij in de controleverklaring zullen (moeten) rapporteren. Wij adviseren de directie en het college tevens om hierover zelf in de risicoparagraaf in uw paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren, zodat wij hier in onze controleverklaring naar kunnen verwijzen en de door u gerapporteerde informatie kunnen bevestigen.
9II
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
IT-controls Belangrijke tekortkomingen in de IT-beheersingsmaatregelen
Controlekader Controleomgeving Interne beheersing Impact op aanpak Rechtmatigheidsverantwoording Fraude en wet- en regelgeving Vooruitkijkend Bijlagen
IT-controls hebben op meerdere vlakken verbetering nodig Het college is verantwoordelijk voor voldoende betrouwbaarheid en continuïteit van de elektronische gegevensverwerking. Dit omvat de voortzetting van de werking van geautomatiseerde applicatiecontroles en geautomatiseerde financiële procedures die afhankelijk zijn van generieke IT-processen en de betrouwbaarheid van alle andere, door het systeem gegenereerde, informatie die relevant is voor het opstellen van financiële overzichten die vrij zijn van materiële onjuistheden als gevolg van fraude of fouten.
Observaties en bevindingen
Key2Financien Financiële administratie
De resultaten van onze beoordeling zijn opgenomen in de tabel hiernaast. Zoals zichtbaar gemaakt in de tabel, zien we dat voor zowel Key2Financiën als CBM2020 wij bevindingen hebben in het wijzigingsbeheer, de informatiebeveiliging en de continuïteit.
We hanteren verder een voornamelijk gegevensgerichte controleaanpak.
Wijzigingsbeheer
Informatiebeveiliging
Continuïteit van gegevensverwerking
2023
2023
2023
Financiële administratie Applicatie
Wij hebben geen zekerheid verkregen over de werking van de ITGC’s door het testen van de werking van de ITGC’s. Voor onze controle betekent dit dat we aanvullende werkzaamheden zullen verrichten over de IT-afhankelijkheden: • standaardrapportages Key2Financiën en CBM2020; • authenticiteit Key2Financiën en CBM2020.
Algemene IT-beheersingsmaatregelen
Geen bijzonderheden
CBM2020 Erfpachtadministratie Youforce Salarisadministratie
Figuur: Ontwikkeling algemene IT-beheersingsmaatregelen
10
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Vooruitkijkend Grondexploitaties ESG en lokale overheden Het controleproces Bijlagen
Vooruitkijkend In deze sectie kijken we vooruit naar de eindejaarscontrole van uw jaarrekening van 2023, naar relevante thema’s en accountingonderwerpen die uw gemeente raken en hoe we met u samenwerken om het controleproces zo soepel mogelijk te laten verlopen.
03
11
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Grondexploitaties De hoge kostenstijgingen en schaarste heeft een negatieve invloed op uw grondexploitaties
Controlekader Vooruitkijkend Grondexploitaties ESG en lokale overheden Het controleproces Bijlagen
De impact van de hoge kostenstijgingen en schaarste op uw grondexploitatieprojecten is inzichtelijk gemaakt Door de huidige economische omstandigheden en stijgende prijzen kunnen budgetoverschrijdingen of vertragingen ontstaan bij projecten. Zo heeft de inflatie ook een negatieve invloed op de grondexploitaties. De stijgende kosten en de druk die aanwezig is op grondprijzen hebben een negatieve invloed op de eindwaarde en de resultaten van de grondexploitaties in de toekomst. Wij zien dat de onzekerheden toenemen (ook bij andere gemeenten). Dit als gevolg van onder andere rentestijging, problemen met het stroomnetwerk (netwerkcongestie), de stikstofproblematiek, een dalende vraag naar woningen (in bepaalde segmenten) en kostenstijgingen in afgelopen jaren (bijvoorbeeld voor bouw– en woonrijp maken). Ook leidt schaarste van middelen en materialen mogelijk tot een uitgestelde fasering van uw programmering. Het is belangrijk dat het college hierbij een uitgebreide scenario-analyse uitwerkt. De impact van de inflatie op de ramingen in het MPG en mogelijk op de hoogte van de voorzieningen per jaareinde is inzichtelijk gemaakt. In het overzicht hiernaast hebben we de parameters opgenomen die van invloed zijn op de waardering van de grondexploitaties. Opvallend is dat de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen bijzonder fluctueren.
Een aandachtspunt voor u is om de impact van de inflatie op projectniveau te bepalen; dit aangezien er projecten zijn die al afgesloten contracten kunnen hebben. Voor deze projecten is het mogelijk dat de inflatie minder impact heeft.
Onzekerheden toelichten Wij adviseren de onzekerheden in de schattingen van de grondexploitaties toe te lichten in het MPG en de paragraaf Grondbeleid in het jaarverslag. Parameters en NCW
MPG 2022
MPG 2021
Rente
1,7%
1,7%
Disconteringsvoet
2,0%
2,0%
Kostenstijging
6% (2023) 3% (2024) 2% (na 2024)
2%
Opbrengstenstijging woningen
0% (2023) 1% (2024) 2% (na 2024)
5%
Opbrengstenstijging overig
0% (2023) 1% (2024) 2% (na 2024)
4%
Totaal netto contante waarde portefeuille
€ 10,3 mln
€ 11,6 mln
Figuur: parameters en NCW
12
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Duurzaamheidsverslaggeving Wij gaan met u in gesprek over de impact voor de gemeente om de Brede Welvaart zichtbaar te maken
Controlekader Vooruitkijkend Grondexploitaties ESG en lokale overheden Het controleproces Bijlagen
De Monitor Brede Welvaart biedt een vaste set aan indicatoren Lokale overheden hebben elke dag te maken met de drie ESG-thema’s en hebben daarbij een belangrijke rol in het behalen van de door Nederland internationaal afgesproken doelstellingen. Overstromingen door heftige regenval (environmental), het beschermen van de privacy van burgers (social) en een cyberaanval op de IT-infrastructuur (governance): er wordt al ongelooflijk veel gedaan op dit gebied, maar het maken en samenbrengen van beleid op de ESG-factoren wordt de komende jaren steeds belangrijker. De impact van lokale overheden op het realiseren van de klimaatdoelstellingen verdient het om zichtbaar te zijn, zowel qua resultaten als kosten en investeringen. Het is wel van belang om breder dan alleen de klimaatdoelstellingen te kijken. Uit onderzoek van PwC blijkt dat verantwoording nog niet in alle breedte plaatsvindt in de publieke sector, maar dat lokale overheden wel veel elementen raken en er beleid op uitvoeren. Zo hebben veel lokale overheden de ‘sustainable development goals’ (SDG’s) van de Verenigde Naties omarmt om naast klimaat ook aan de sociale aspecten invulling te geven. Maar deze SDG’s kennen geen vaste vooraf gedefinieerde doelstellingen en meetindicatoren. Lokale overheden zullen deze zelf specifiek moeten maken, wat de vergelijkbaarheid niet bevordert.
Voor lokale overheden is geïntegreerde verantwoording voor de hand liggend om alle inspanningen zichtbaar en vergelijkbaar te maken. Ook is het belangrijk de risico’s en de financiële gevolgen voor gemeenten in kaart te brengen en we verwachten dat hier een risicoanalyse wordt opgesteld (vanuit maatschappelijke impact en financiële risico’s bij droogte, wateroverlast etc.).
De Monitor Brede Welvaart biedt een vaste set aan indicatoren om de ontwikkeling van welvaart in brede zin van het woord en de voortgang met betrekking tot de SDG’s in kaart te brengen. Samen geven deze indicatoren een breed beeld van de staat en ontwikkeling van de regionale kwaliteit van leven en zo input voor een overkoepelend en vergelijkbaar inzicht. Met dit inzicht kunnen lokale overheden vervolgens op integraal niveau keuzes maken en prioriteiten stellen. Adviezen inzake duurzaamheidsverslaggeving voor lokale overheden • • •
Breng focus aan in de klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen waarop u wilt sturen, meten en controleren in de komende coalitieperiode. Breng de risico’s inclusief financiële gevolgen in kaart en ga na of bijvoorbeeld de huidige klimaatadaptatieplannen toereikend zijn. Zorg vervolgens voor een centrale plek in de Planning & Control-producten voor duurzaamheid en klimaat. Maak investeringen gekoppeld aan ESGdoelstellingen apart zichtbaar om deze ook in de realisatie van de beleidsdoelstellingen mee te nemen.
Lees ook onze blog “Lokaal bestuur, maak impact van ESG-beleid zichtbaar” en de blog “Sturen op klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen in vijf stappen"
12I
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Relevante onderwerpen Diverse ontwikkelingen die van invloed zijn op onze jaarrekeningcontrole en uw jaarrekening
Controlekader Vooruitkijkend Grondexploitaties ESG en lokale overheden Het controleproces Bijlagen
Executiekracht in tijden van schaarste erg belangrijk voor uw gemeente Gemeenten staan voor grote belangrijke (maatschappelijke) opgaven. Er komt veel op de gemeente af, denk aan thema’s als de grote opgaven op het gebied van woningbouw, investeringen in grote projecten, de energietransitie, de stikstofcrisis en het op orde krijgen van een meerjarig sluitende begroting. Ook zien wij dat schaarste van mensen en middelen specifiek speelt bij de ITafdeling van gemeente Schiedam. Door de huidige marktomstandigheden waarbij sprake is van schaarste van middelen en materialen, zien wij dat dit op gespannen voet staat met de torenhoge ambities en taken van de gemeente. Wij hebben ook een blog en podcast uitgebracht, waarbij wij aandacht vragen voor het in stand houden of het versterken van de uitvoeringskracht van gemeenten. Hierbij zijn een drietal thema’s in elk geval belangrijk: • Verstevig de inzetbaarheid van ambtenaren door te investeren in het welzijn (wellbeing) en heb aandacht voor elementen als training, ontwikkelmogelijkheden, en stressklachten; • Belangrijkste strategische keuzes maken in de uit te voeren werkzaamheden en projecten (prioriteren). Zo zien we veel gemeenten die een strategische investeringsagenda opstellen, waarbij ook bewuste keuzes worden gemaakt in het licht van capaciteit, planning en uitvoeringkracht.
Het college heeft hier te maken met grote verwachte knelpunten in de uitvoering van de gemeentelijke taken voor de komende jaren als gevolg van capaciteitstekorten en schaarste.
•
Een strategisch personeelsbeleid hanteren, waarbij de juiste mensen met de juiste vaardigheden worden aangetrokken en worden behouden (talentmanagement). Door een verwachte vergrijzing van het ambtenarenbestand zal het aantal vacatures naar verwachting toenemen. Het is belangrijk te investeren in een duurzame arbeidsmarktstrategie waarbij aandacht is voor digitalisering, de nieuwe taken die eraan komen (zoals de energietransitie en het realiseren van een circulaire economie) en de wendbaarheid van de gemeentelijke organisatie. Op basis hiervan kunnen gemeenten een opleidings- en wervingsplan opstellen die eraan bijdraagt dat ook de komende jaren veel jonge ambitieuze mensen graag voor de gemeente willen werken.
14
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Vooruitkijkend Bijlagen Verantwoordelijkheden ISA-vereisten
Appendices Bijlagen In dit hoofdstuk hebben we de bijlagen opgenomen waaronder een overzicht van de vereiste communicatie.
05 04
15
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Verantwoordelijkheden (1/2) Overzicht van verantwoordelijkheden met betrekking tot fraude en wet- en regelgeving
Controlekader Vooruitkijkend Bijlagen Verantwoordelijkheden ISA-vereisten
De verantwoordelijkheden van het college Deze bestaan uit: • het identificeren en bewaken van de wet- en regelgeving die van toepassing is op de entiteit en zorgen voor volledigheid ervan; • het uitvoeren van een risicobeoordeling waarbij specifiek aandacht wordt besteed aan het risico van fraude door het bespreken van prikkels en pressiepunten, kansen, en instellingen en rationaliseringen, evenals het risico van niet-naleving van wet- en regelgeving; • het ontwerpen en implementeren van programma’s en beheersingsmaatregelen om fraude (fraudebestrijdingsprogramma’s) en niet-naleving van wet- en regelgeving te voorkomen, te bestrijden en op te sporen; • ervoor zorgen dat de cultuur en de omgeving van de entiteit eerlijkheid en ethisch gedrag bevorderen; • ervoor zorgen dat de activiteiten van de entiteit worden uitgevoerd conform de bepalingen van wet- en regelgeving, en dat deze voldoen aan de wet- en regelgeving waarin de bedragen en de toelichtingen in de jaarrekening wordt geregeld; • het inrichten van een zodanig systeem van interne beheersing dat noodzakelijk is om het opmaken van de jaarrekening en de naleving van de relevante wet- en regelgeving mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten; • het onderzoeken van vermeende of vermoede misstanden die onder de aandacht van het college zijn gebracht.
De verantwoordelijkheden van degenen die zijn belast met governance, dat wil zeggen de raad Deze bestaan uit: • het versterken van een cultuur van eerlijkheid en ethisch gedrag door middel van actief toezicht; • het evalueren van de beoordeling door het management van de risico's in verband met fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving, implementatie van passende maatregelen en zorgen voor een juiste tone at the top; • ervoor zorgen dat het college passende maatregelen nemen om fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving te bestrijden en te voorkomen en om werknemers en andere stakeholders beter te beschermen; • het onderzoeken van vermeende of vermoede misstanden die onder de aandacht van de raad zijn gebracht; • het stellen van vragen aan het college over beheersingsmaatregelen ter bewaking van doelstellingen, zodat deze in redelijkheid haalbaar zijn.
15I
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen
Verantwoordelijkheden (2/2) Overzicht van verantwoordelijkheden met betrekking tot fraude en wet- en regelgeving
Controlekader Vooruitkijkend Bijlagen Verantwoordelijkheden ISA-vereisten
De verantwoordelijkheid van de accountant De accountant is verantwoordelijk voor: • het inplannen en uitvoeren van de controle om redelijke zekerheid te bieden dat de jaarrekening geen materiële onjuistheden bevat, ongeacht of deze worden veroorzaakt door fraude of door fouten; • het evalueren of de programma's en beheersingsmaatregelen van de entiteit waarmee geïdentificeerde risico's van materiële fouten als gevolg van fraude en als gevolg van niet-naleving van wet- en regelgeving worden aangepakt op de juiste wijze zijn opgezet en in werking gesteld; • het evalueren van het proces van het management voor het beoordelen van de effectiviteit van programma’s en beheersingsmaatregelen in verband met fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving; • het evalueren van noemenswaardige fraude aan de zijde van het seniormanagement en de gevolgen voor de controleomgeving; • het adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving.
In de context van onze controle van de jaarrekening zijn onze doelstellingen met betrekking tot fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving als volgt: • het vaststellen en beoordelen van het risico van materiële onjuistheden in de jaarrekening als gevolg van fraude en als gevolg van niet-naleving van weten regelgeving; • het verkrijgen van voldoende geschikte controle-informatie met betrekking tot de beoordeelde risico's van materiële onjuistheden als gevolg van fraude, door een gepaste controleaanpak te ontwerpen en te implementeren; • het verkrijgen van voldoende geschikte controle-informatie met betrekking tot naleving van de bepalingen van die wet- en regelgeving waarvan algemeen wordt erkend dat ze directe gevolgen hebben voor de bepaling van materiële bedragen en toelichtingen in de jaarrekening; en • het adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving.
16
Board letter interim-bevindingen 2023
Inleiding Inhoudsopgave Onze boodschappen Controlekader Vooruitkijkend Bijlagen Verantwoordelijkheden ISA-vereisten
Onze communicatie over de belangrijkste voorwaarden en aandachtspunten van de controle Vereiste communicatie op grond van de controlestandaarden
Rapportage interimbevindingen
Accountantsverslag
Mededeling over de verantwoordelijkheden van de accountant
Bevestiging van de onafhankelijkheid van PwC
De zaken die zijn aangemerkt als kernpunten van de controle
Eventuele significante tekortkomingen in de interne controle
Eventuele ontdekte of vermoede fraude
Niet naleven van wet- en regelgeving
Schriftelijke bevestigingen gevraagd van het management
Alle zaken die van invloed zijn op de vorm en inhoud van de controleverklaring
Standpunt van de accountant over belangrijke kwalitatieve aspecten van de verslaggeving door het college
Rapporteren over significante moeilijkheden, aangelegenheden en overige zaken die van belang zijn voor het toezicht op het financiële verslaggevingsproces
Niet-gecorrigeerde afwijkingen
Significante aangelegenheden die naar voren komen tijdens de controle in verband met verbonden partijen van de entiteit
Beschrijving van de reikwijdte en timing van de controle, waaronder significante risico’s