Bijlage Ambitieplan Taalvaardig Schiedam

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam Aanpak met betrokken partners in Schiedam voor 2021 - 2022

Datum

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

Samenvatting Schiedam heeft een grote uitdaging als het gaat om de bestrijding van laaggeletterdheid, of beter gezegd: het komen tot Schiedammers die voldoende taalvaardig zijn. Naar schatting is 32% van de Schiedammers laaggeletterd. Dit zorgt voor praktische problemen, zoals het lezen van de krant of je online wegwijs maken. Maar dit leidt ook tot grotere problemen. Hoe lees je je kind voor? Hoe gebruik je je medicijnen op een juiste manier als je de bijsluiter niet kunt lezen? Hoe ontwikkel je mee in de digitalisering? En hoe regel je je financiën op een juiste manier? In Schiedam wordt op verschillende manieren gewerkt aan het verbeteren van de taalvaardigheid: de jeugd wordt bereikt via het onderwijs, vluchtelingen volgen inburgeringstrajecten en voor volwassenen is er onderwijs- en ondersteuningsaanbod. Dit Ambitieplan richt zich op taalonderwijs en –ondersteuning voor volwassenen en is samen met betrokken partners in de stad opgesteld. Er wordt al een hoop gedaan rondom taal, maar de ambitie rijkt verder. We willen meer doen want opgave is groot. Om stappen te zetten in deze ambitie is het Ambitieplan Taalvaardig Schiedam opgesteld. Het plan wordt gedreven door een langer termijn ambitie waarbij bijvoorbeeld alle Schiedammers, die daar behoeften aan hebben, deelnemen aan taaltrajecten die goed aansluiten bij hun behoeften en leefwereld.

Daarnaast richt het plan zich concreet op de komende twee jaar en ligt de focus op concrete acties die verschillende partners oppakken.

Doel ambitieplan Taalvaardig Schiedam voor de komende twee jaar Een aanpak ontwikkelen waardoor meer volwassen Schiedammers die moeite hebben met lezen en schrijven, werken aan hun taalvaardigheid. We onderscheiden een aantal subdoelen:  Alle geïnteresseerde Schiedammers kunnen makkelijk kennis nemen van het taalaanbod.  Maatwerkaanbod is ontwikkeld voor specifieke doelgroepen.  Schiedammers zijn zich meer bewust dat er mensen zijn die moeite hebben met lezen en schrijven en maken dit bespreekbaar.  Professionals gaan het gesprek aan en verwijzen door via de ontwikkelde structuren.

Om dit te bereiken is een aanpak ontwikkeld die grofweg bestaat uit twee onderdelen. Het eerste onderdeel betreft de infrastructuur rondom taal. Deze wordt doorontwikkeld. Hier gaat het om:  Het aanbod wordt beter inzichtelijk gemaakt.  Professionals kunnen het gesprek over taal voeren.  Er wordt beter doorverwezen tussen partners. Het tweede onderdeel bestaat uit punten waarop specifieke focus moet komen. Het gaat dan om specifiek aanbod en specifieke wervingsinzet voor verschillende themagroepen. Daarnaast wordt focus gelegd op het experimenteren met een wijkgerichte aanpak en met het werken met de NT1-doelgroep. In het vervolg wordt de aanpak uitgebreider toegelicht en zijn concrete acties opgenomen. De acties uit het Ambitieplan kunnen met bestaande middelen worden uitgevoerd. Kijkend naar de opgave Taalvaardigheid rijken de ambities wel degelijk verder dan alleen de inzet in dit plan. Om meer Schiedammers te bereiken met taaltrajecten of een campagne zullen middelen geworven moeten worden bij fondsen of programma’s van het rijk, zoals Stadsvernieuwing 3.0. De Bibliotheek Schiedam houdt samen met de gemeente Schiedam regie op de uitvoering van het Ambitieplan. Het plan wordt doorlopend besproken met alle betrokken partners langs de overlegstructuur van de thematafel Veerkracht van Samen Schiedam.

Tot slot geeft dit plan invulling aan de motie Intensivering aanpak laaggeletterd van de gemeenteraad (3 juli 2018).

2

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

Inhoudsopgave Samenvatting

2

1 Inleiding

5

1.1 1.2

Het Ambitieplan – een introductie Scope van het Ambitieplan

5 5

2 Huidige en gewenste situatie

7

2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.2 2.3 2.4

Huidige situatie in Schiedam Taalvaardigheid in Schiedam Taalaanbod in Schiedam Bewustwording en beleving taalvaardigheid Netwerken, structuren en samenwerking Relevante ontwikkelingen Gewenste situatie Uitdagingen en kansen

3 Aanpak 3.1 3.2 3.3 3.4

12

Focus op infrastructuur taalaanbod Focus op vier specifieke themagroepen Focus op experimenteren met een wijkgerichte aanpak Focus op experimenteren met specifieke aanpak NT1 doelgroep

4 Focus op infrastructuur taalaanbod 4.1 4.2 4.3

12 12 12 12

13

Doelstelling 2021-2022 Aanpak Acties

13 13 13

5 Focus op specifieke themagroepen 5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4 5.3 5.3.1 5.3.2 5.3.3 5.3.4 5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3

7 7 7 9 9 9 10 11

15

Taal en Gezin Inventarisatie Doelstelling 2021-2022 Aanpak Acties Taal en Gezondheid Inventarisatie Doelstelling 2021 - 2022 Aanpak Acties Taal en Werk Inventarisatie Doelstelling 2021 - 2022 Aanpak Acties Taal en financiën Inventarisatie Doelstelling 2021 - 2022 Aanpak

15 15 15 15 16 17 17 17 18 19 19 19 19 20 20 21 21 21 21

3

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

5.1.4

Acties

22

6 Focus op experimenten met een wijkgerichte aanpak 6.1 6.2 6.3 6.4

Inventarisatie Doelstelling 2021 - 2022 Aanpak Acties

23 23 24 24

7 Focus op experimenten met specifieke aanpak NT1 doelgroep 7.1 7.2 7.3 7.4

Inventarisatie Doelstelling 2021 - 2022 Aanpak Acties

27

Eigenaarschap Ambitieplan Overleg en bespreken uitvoering

27 27

9 Financiën 2021 9.1 9.2 9.3

25 25 25 25 26

8 Regie en afstemming 8.1 8.2

23

28

Taalonderwijs - Rijksmiddelen Taalondersteuning – Gemeentelijke middelen DigiTaalhuis

4

28 28 29

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

1

Inleiding Taal is de sleutel tot participatie. In Schiedam zijn veel inwoners met een lage taalvaardigheid. Dit is bij de gemeente en partners een bekend gegeven waarop al langere tijd inzet gepleegd wordt. In de praktijk blijkt echter dat nog steeds veel Schiedammers een lage taalvaardigheid hebben. Daarom is in samenwerking met partners en de gemeente Schiedam het Ambitieplan Taalvaardig Schiedam opgesteld.

1.1 Het Ambitieplan – een introductie

1. Onderwijs jeugd

Al langer zijn gemeenten, (maatschappelijke) organisaties, inwoners en het Rijk bezig met het voorkomen en verminderen van laaggeletterdheid. In Schiedam is dat niet anders. Allianties worden gesloten, plannen gemaakt, initiatieven genomen en dagelijks vragen mensen hoe zij hun steentje hieraan kunnen bijdragen. Er is dus al veel bekend en er wordt al een hoop gedaan. Maar de ambitie rijkt verder. We willen meer doen want opgave is groot.

Taal 2.Volwassen educatie en ondersteuning

Ambitie Om stappen te zetten in deze ambitie is samen met partners het Ambitieplan Taalvaardig Schiedam opgesteld. Het plan wordt gedreven door een langer termijn ambitie waarbij alle Schiedammers, die daar behoeften aan hebben, deelnemen aan taaltrajecten die goed aansluiten bij hun behoeften en leefwereld. Hierbij wordt goed doorverwezen voor en na trajecten. Ook is er een beter bewustzijn en is acceptatie ontwikkeld in Schiedam rondom dit thema. Dit is de langer termijn ambitie waarop dit plan is gestoeld. Hier willen wij in de komende jaren naartoe groeien in termen van inhoud maar ook in termen van de benodigde middelen om deze ambitie te bereiken. Actie De verdere inhoud van dit plan is gericht op de komende twee jaar en bevat concrete acties welke binnen de nu beschikbare middelen worden uitgevoerd. Het bouwt voort op hetgeen al in de stad wordt ondernomen. Daarnaast bieden andere plannen zoals het Rotterdams beleidskader uit 2019 ‘De Taalspiraal’, ‘Vervolgaanpak laaggeletterdheid 2020-2024’ van het ministerie van OC&W kader en inzicht waarop we in Schiedam kunnen doorbouwen. Daarnaast geeft dit plan uitvoering aan de motie van de Schiedamse gemeenteraad ‘Intensivering aanpak laaggeletterdheid’ van 3 juli 2018. En het biedt houvast om ook in de komende jaren koers te houden en aan te scherpen wat er in Schiedam op het gebied van taalvaardigheid nodig is.

Het plan is bondig geschreven, de aanpak praktisch en acties zijn zo veel mogelijk SMART geformuleerd.

1.2 Scope van het Ambitieplan De focus van het Ambitieplan ligt op de volwasseneneducatie en ondersteuning. Er zijn drie duidelijke aanknopingspunten van taal met (gemeentelijke) beleidsterreinen: 1. Onderwijs en jeugd Kinderen starten thuis, in de kinderopvang en op de basisschool met taal. Hier wordt een basis gelegd waar kinderen de rest van hun ontwikkeling baat bij (of last van) hebben. In de Strategische Agenda Onderwijs 20202024 maakt het onderwijs afspraken over de ontwikkeling van het taalonderwijs voor de jeugd van Schiedam.

5

3.Inburgering

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

2. Inburgering Nieuwkomers zijn verplicht een inburgeringstraject te volgen. Het leren van de Nederlandse taal is daar een belangrijk onderdeel van. De inburgeringswet, die gepland staat voor 1 januari 2021, zorgt dat de gemeente meer regie krijgt op het inburgeringstraject. Dit zal leiden tot een nieuwe aanpak die nu in MVS-verband wordt voorbereid. Aansluiting op het derde aanknopingspunt ligt voor de hand. 3. Volwassenen educatie en ondersteuning Voor volwassenen in Schiedam is taalonderwijs en taalondersteuning beschikbaar. Taalonderwijs kenmerkt zich door een (intensief) traject van een vast aantal weken met niveauverhoging tot doel. Taalondersteuning richt zich op een opstart met taal of het behouden van het taalniveau door het oefenen met taal. Taalmaatjes of een taalcafé zijn voorbeelden van deze laagdrempelige activiteiten. Taalonderwijs en –ondersteuning richten zich zowel op Schiedammers met Nederlands als moedertaal (NT1) als op Schiedammers met een andere moedertaal (NT2).

6

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

2

Huidige en gewenste situatie Achtereenvolgens wordt in dit hoofdstuk beschreven: de huidige situatie, de relevante ontwikkelingen, de gewenste situatie en de kansen en uitdagingen.

2.1 Huidige situatie in Schiedam 2.1.1 Taalvaardigheid in Schiedam Laaggeletterdheid is een term voor mensen die grote moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Mensen die laaggeletterd zijn, zijn geen analfabeten. Ze kunnen wel lezen en schrijven, maar beheersen niet het eindniveau vmbo of niveau mbo-2/3. Wanneer gesproken wordt over het aantal laaggeletterden betreft dit altijd schattingen, en spreken we over de kans op laaggeletterdheid. Het feitelijk aantal laaggeletterden is zeer moeilijk of niet te onderzoeken. Het consortium InZicht, bestaande uit drie onderzoeksbureaus CINOP-ecbo, ROA en Etil, heeft met een rekenmodel een inschatting gemaakt van het percentage laaggeletterden. Deze schatting is door middel van indicatoren zoals leeftijd, migratiestatus, arbeidsmarktstatus en opleidingsniveau en op basis van o.a. CBS-data tot stand komt. Naar schatting heeft 32% van de Schiedammers tussen de 16 en 65 jaar oud (zo’n 17.000 Schiedammers) kans op laaggeletterdheid. Dit cijfer ligt boven het landelijk gemiddelde en geeft hiermee aan dat het thema laaggeletterdheid een belangrijk onderwerp is voor Schiedam.

Laaggeletterdheid in Schiedam: uitkomst per wijk In een eerder onderzoek door de ROA (Researchcenter voor Onderwijs en Arbeidsmarkt) is per wijk in Schiedam een inschatting gemaakt van het kans op laaggeletterdheid. In Schiedam heeft de wijk Nieuwland een zeer hoog risico op laaggeletterdheid. De wijk Groenoord heeft een hoger dan gemiddeld risico op laaggeletterdheid. In vier wijken is er een gemiddeld risico op laaggeletterdheid namelijk Oost, Centrum, Zuid en Woudhoek. In de wijk West is een lager dan gemiddeld risico op laaggeletterdheid. In Kethel en Spaland/Sveaparken is in verhouding met de rest van Schiedam een zeer laag risico op laaggeletterdheid. Landelijk gezien is dit risico nog steeds hoog.

2.1.2 Taalaanbod in Schiedam Om volwassenen in Schiedam te helpen is er een taalaanbod dat door de inzet van verschillende partijen is samengesteld. Het aanbod bestaat op hoofdlijnen uit taalonderwijs en taalondersteuning.

Taalonderwijs Het taalonderwijs voor volwassen Schiedammers wordt aangeboden via partijen die gefinancierd worden door de Wet Educatie Beroepsopleiding (WEB) en de regionale aanbesteding gegund krijgen. Voor de periode 2021-2022 zijn Albeda en NL-Educatie de taalaanbieders in Schiedam. Zij hebben een taalaanbod gericht op de niveaus van A1 t/m B2 en op formeel (afsluiting met staatsexamen) en non-formeel(eindtoets) niveau. Op basis van het beschikbare budget van ongeveer €450.000 kunnen zo’n 300 tot 400 trajecten worden aangeboden. Kijkend naar de schatting van Schiedammers met een lage taalvaardigheid lijkt dit een druppel op een gloeiende plaat. Zeker gezien het feit dat een deelnemer vaak meerdere trajecten nodig heeft om het gewenste taalniveau te halen. Daarnaast bleken de beschikbare budgetten voor 2019 in de zomer van 2019 al benut te zijn. Hoewel enig sinds getemperd door Corona bestaat hiervoor hetzelfde beeld in 2020. Dit leidt tot wachtlijsten en een vertraging voor deelnemers die bijvoorbeeld een diploma nodig hebben om vervolgstappen te maken naar werk of onderwijs. Er is ook taalaanbod buiten de gemeente om. Het gaat hier om particuliere (taal)organisaties waar deelnemers of werkgevers zelf de trajecten financieren. Niveauverhoging is hier ook het doel. Een lokaal voorbeeld van een particulier taalinitiatief is Nederlands op Maat (NOM).

NOM begeleidt jaarlijks zo’n 100 deelnemers in verschillende wijkcentra.

7

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

Taalondersteuning In Schiedam organiseren diverse partners activiteiten die zorgen voor een laagdrempelige kennismaking met taalondersteuning. Hiermee zorgen zij voor verbetering en behoud van het taalniveau. Een voorbeeld van een taalondersteuningsactiviteit is bijvoorbeeld een taalcafé. Een laagdrempelige activiteit waarin deelnemers elkaar ontmoeten in een informele setting en met elkaar de Nederlandse taal leren spreken. Dit proces wordt begeleid door vrijwilligers. Het aanbod binnen taalondersteuning is vrijblijvender dan het aanbod binnen het taalonderwijs. Organisaties die in Schiedam taalondersteuningsactiviteiten organiseren zijn:  DOCK: taalklassen, conversatieclub, leesclub en taalcafé  Bibliotheek Schiedam: exploitatie DigiTaalhuis, taalmaatjes, NT1-taalklas divers aanbod voor digitale vaardigheden  Kansenfabriek Nieuwland: –

Stichting Aanzet: voorleesexpres en de boekfiets

–

Let’s Ruilwinkel: taal op de werkvloer en taallessen

– Stichting Vluchtelingenwerk: gericht op statushouders: taalcafé, huiswerkbegeleiding en taalcoaches  Stichting Samenwerkende Serviceclubs: werving en ondersteuning taalambassadeurs. Deze activiteiten worden grotendeels gefinancierd via de thematafels van Samen Schiedam. Tot slot wordt bij taalondersteuningsactiviteiten veel gebruik gemaakt van vrijwilligers. Vergeleken met onze randgemeenten is er in Schiedam nog veel ruimte om aan de slag te gaan met vrijwilligers; de vraag is momenteel groter dan het beschikbare aanbod taalvrijwilligers.

Kwaliteit Over de kwaliteit van het aanbod wordt momenteel beperkt informatie bijgehouden. Binnen het taalonderwijs leggen de partijen verantwoording af aan de gemeente. Zij worden geacht om terugkoppeling te geven over de niveauverhoging onder de deelnemers. Voor de activiteiten binnen taalondersteuning hanteren de verschillende partijen eigen meetinstrumenten en verantwoording. Per Q1 2020 wordt er door deze partijen, als onderdeel van de subsidieverantwoording, deelgenomen aan de Impactmonitor via de thematafels Samen Schiedam.

Samenwerking en doorverwijzen Samenwerking en doorverwijzing zijn van essentieel belang. Los van het feit dat de deelnemer er baat bij heeft wanneer betrokken organisaties goed samenwerken is samenwerking onderdeel van de aanpak. Deelnemers schakelen voortdurend tussen taalonderwijs en taalondersteuning. De introductie met het werken aan taalvaardigheid kan via taalondersteuningsactiviteiten zijn zoals een taalmaatje. Wanneer de behoefte ontstaat om een grotere stap te zetten kan een intensiever traject gevolgd worden via taalonderwijs. Wanneer dit traject is afgerond dient het behaalde niveau behouden te blijven. Hiervoor kan taalondersteuning een optie zijn. Andere opties zijn (vrijwilligers)werk of het volgen van een opleiding. Tussen de actieve taalaanbieders in Schiedam zijn onderling afspraken gemaakt over de doorverwijzing van cursisten. Het DigiTaalhuis Schiedam heeft het overzicht van het taalaanbod in Schiedam, van taalonderwijs tot taalactiviteit. Er zijn spreekuren georganiseerd waar Schiedammers advies kunnen inwinnen over een passend taalaanbod. Om de doorverwijzing vanuit de samenwerkingspartners naar het DigiTaalhuis zo goed mogelijk te laten verlopen zijn doorverwijskaarten ontworpen.

De samenwerkingspartners kunnen de dooverwijskaart opsturen naar het DigiTaalhuis in de bijgeleverde voorgefrankeerde envelop, waarna het DigiTaalhuis contact opneemt met de inwoner.

8

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

2.1.3 Bewustwording en beleving taalvaardigheid Uit praktijkervaringen van partners blijkt dat taalvaardigheid bij de doelgroep zelf en bij professionals nog een lastig onderwerp is. Bij de doelgroep zelf gaat dat vooral over het bespreekbaar maken van het onderwerp om schaamte en onwetendheid te doorbreken. Bij professionals gaat het over het feit dat taal een rode draad is in bijna alles wat mensen nodig hebben om mee te doen in de maatschappij. Professionals dienen dit te erkennen en dienen ook te herkennen wanneer iemand een lage taalvaardigheid heeft. Het inschrijfformulier van een kind op een basisschool ingevuld terug krijgen is niet voldoende als je als de leerkracht weet dat deze ouder het invulformulier niet zelf heeft kunnen invullen. Tot slot gaat het om de gehele beleving in Schiedam (de samenleving) over taalvaardigheid. Het belang ervan moet ingezien worden en het taboe moet eraf.

2.1.4 Netwerken, structuren en samenwerking Op verschillende manieren zijn partners gecommitteerd om iets op het gebied van taal te doen om de situatie in Schiedam te verbeteren.

Alliantie Taal voor het Leven Op 7 april 2015 is in Schiedam de alliantie ‘Taal voor het Leven” getekend. Met deze alliantie zetten ruim 20 partijen in de stad zich in om laaggeletterdheid terug te dringen. Iedere partij heeft op zijn/haar eigen wijze bijgedragen aan het terugdringen van laaggeletterdheid in Schiedam. De alliantiepartners zijn: Centrum voor Jeugd en Gezin Rijnmond, CON - school voor nieuwkomers, De Bibliotheek Schiedam, Fysiotherapie De Nieuwe Dam, Frankelandgroep, Gemeente Schiedam, GOM, Huisartsengroep Damzicht, Installatiebedrijf Bek, Irado, Komkids, Lions Schiedam te Riviere, Lions te Schiedam, NOM, Ondernemersvereniging Vijfsluizen, Primo, Rotary Over de Veste, SIKO, Sint Franciscus Vlietland Groep, Stichting Lezen & Schrijven, SWS Welzijn (nu DOCK), Taal+loket (nu DigiTaalhuis), Vluchtelingenwerk Schiedam en Zadkine.

Taalcoöperatie Eind 2016 gaf de gemeente Schiedam de opdracht aan de Bibliotheek Schiedam om de Taalcoöperatie op te richten. Door samen te werken in een netwerk, de Taalcoöperatie, worden individuen en groepen laaggeletterden in Schiedam beter gevonden en geactiveerd. Zo zijn op verschillende leefgebieden taalnetwerken (gezin, gezondheid en arbeid) ontwikkeld in Schiedam. Er is aansluiting gezocht bij het netwerk schuldpreventie en de thematafel Veerkracht. En dankzij de samenwerking kan een passend aanbod ontwikkeld worden. Hierdoor kan de doelgroep zich goed verder ontwikkelen.

Thematafel veerkracht – SamenSchiedam Sinds 2018 worden subsidies in welzijn verstrekt via de methode van thematafels onder de noemer SamenSchiedam. De thematafel Veerkracht heeft aandacht voor de thema’s taal, financiën en participatie. Beschikbare gemeentelijke middelen voor volwasseneducatie worden via de thematafels beschikbaar gesteld. Daarnaast biedt de thematafel een doorlopende overlegstructuur waar partners op inhoud met elkaar in gesprek zijn.

Regio overleg WEB (Wet Educatie Beroepsopleiding) Vier maal per jaar komen de 15 Rijnmond gemeenten samen om te spreken over de uitvoering van het taalonderwijs die middels de aanbesteding is ingekocht. Ook pakt dit overleg regionale taalvraagstukken op.

2.2 Relevante ontwikkelingen Tel mee met taal: vervolgaanpak 2020-2024 Begin 2019 besloot het kabinet om in de periode van 2020 t/m 2024 425 miljoen euro te investeren in de vervolgaanpak van laaggeletterdheid. De vervolgaanpak bestaat uit drie doelen: een groter bereik, weten wat werkt en het inrichten van een goede infrastructuur in elke gemeente. Om deze doelen te behalen zijn er tien maatregelen benoemd in het plan. Er wordt o.a. ingezet op het verbeteren van de kwaliteit van het lesaanbod en de (digi)taalhuizen en taalpunten. Dit zal ook één van de opdrachten zijn van het, nog te ontwikkelen, expertisecentrum basisvaardigheden. Daarnaast maken we budget vrij om te investeren in digitale vaardigheden van inwoners, zoals bijvoorbeeld omgaan met de computer of smartphone.

9

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

Markt van Taalonderwijs vrijgegeven in 2015 In 2015 is de markt voor taalonderwijs op basis van financiering door de WEB vrijgegeven. Voorheen waren de ROC’s de aangewezen partijen voor het verzorgen van taalonderwijs. Nu ook nieuwe partijen kunnen inschrijven op de aanbesteding en actief zijn brengt dit vernieuwing en innovatie in het taalaanbod. Ook kunnen gemeenten met de bestekken in de aanbesteding invloed uitoefenen op het aanbod van taalonderwijs.

Vervolgonderzoek naar NT1 Doelgroep Na de publicatie van het PIAAC onderzoek in 2013 is er in de afgelopen jaren steeds meer landelijke aandacht voor het onderwerp laaggeletterdheid. Na deze publicatie is er meer onderzoek gedaan naar de NT1 doelgroep specifiek. Zo ontwikkelde onderzoeksbureau Lost Lemon in opdracht van de Koninklijke Bibliotheek de strategiekit ‘Hoger Bereik’ waarbij de focus ligt op het (beter) bereiken van de NT1 doelgroep. Het stappenplan van de toolkit legt uit hoe je de aanpak tegen laaggeletterdheid implementeert binnen de eigen lokale context. Daarnaast ontwikkelde “Zet een punt…” in samenwerking met Stichting Lezen en Schrijven de methodiek KLASSE!. De methodiek onderscheidt vier verschillende doelgroepen (profielen) binnen de groep laaggeletterden. De profielen bieden een overzicht van de concrete leerwensen per profiel en het passende aanbod wat daarbij georganiseerd kan worden inclusief de bijbehorende communicatie.

Basisvaardigheden Om mee te kunnen doen in de huidige samenleving moet je als inwoner beschikken over basisvaardigheden. De vijf belangrijkste basisvaardigheden zijn opgenomen in de zogenaamde ‘schijf van vijf basisvaardigheden’ bestaande uit: taal- en reken, gezondheid, financiële, digitale en sociaal- juridische vaardigheden. Omdat de overheid het belangrijk vindt dat iedereen kan meedoen wordt in de periode van 2020 t/m 2024 extra geld uitgegeven aan de ontwikkeling van basisvaardigheden van kinderen en volwassenen. Met het programma Tel mee met Taal voert de overheid deze plannen uit.

2.3 Gewenste situatie Korte termijn – 2 jaar Over twee jaar werken meer Schiedammers die moeite hebben met lezen en schrijven aan hun taalvaardigheid. Subdoelen:  Over twee jaar is voor geïnteresseerde Schiedammers het taalaanbod makkelijk te vinden.  Het is duidelijk op welke manier maatwerkaanbod ontwikkeld kan worden om specifieke doelgroepen te bereiken.  Door aan te sluiten bij de belevingswereld van Schiedammers worden meer mensen bereikt en gaat de kwaliteit van het aanbod omhoog.  Professionele partijen werken samen in doorverwijzing en het optimaliseren van producten en processen.

Lange termijn ambitie – 7 jaar Over zeven jaar werkt elke Schiedammer die er behoeft aan heeft aan zijn of haar basisvaardigheden waarbij er door meetinstrumenten een verbetering van de inzet is gerealiseerd. Subdoelen:  In Schiedam heeft elke Schiedammer toegang tot aanbod om taalvaardigheid te ontwikkelen als onderdeel van de bredere basisvaardigheden in een doorlopende leerlijn.  Aan bewustwording op dit onderwerp is een flink stap gezet bij Schiedammers in het algemeen en bij professionals.  Specifieke doelgroepen worden bereikt via een maatwerkaanpak waarin organisaties samenwerken en ontwikkelen.

10

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022



Er is een betrouwbaar meetinstrument ontwikkeld waarmee vastgesteld kan worden in welke mate de inzet op het gebied van taal effectief is.

2.4 Uitdagingen en kansen Kans – Makkelijk uit te voeren verbeteringen In Schiedam zijn veel organisaties al actief in het bestrijden van laaggeletterdheid. Door organisaties beter aan elkaar te verbinden ontstaat een betere samenwerking en kan er beter doorverwezen worden. Het DigiTaalhuis heeft hier samen met de gemeente een belangrijke faciliterende rol in.

Uitdaging – Vraag versus aanbod Zoals is aangegeven bij 2.1.2 zijn er beperkte middelen voor taalonderwijs wanneer gekeken wordt naar vraag aan aanbod. Op basis van de ervaringen van de afgelopen jaren is de schatting dat voor 2021 en 2022 het aantal taal onderwijs trajecten met 50% verhoogd moet worden om in ieder geval wachtlijsten te voorkomen.

Kans en uitdaging – Vrijwilligers Wat betreft de taalondersteuning is er een tekort aan taalvrijwilligers. Door wervingsacties en het bieden van een goed perspectief aan vrijwilligers kan hierop ingespeeld worden. Daarnaast moeten de vrijwilligers die momenteel actief zijn erkend en gevoed blijven worden. De taalvrijwilligers hebben namelijk ook een signaleringsfunctie. Zij kunnen signaleren waar een deelnemer tegen aan loopt, maar ook welk aanbod er nog mist. Het verder trainen van de vrijwilligers is een mooie kans.

11

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

3

Aanpak Om meer Schiedammers taalvaardig te maken, werken we met een aanpak die bestaat uit vier focuspunten. Deze focuspunten worden uitgewerkt in concrete acties voor de periode 2021-2022. De uitwerking naar concrete doelen en acties volgen in de hoofdstukken hierna.

3.1 Focus op infrastructuur taalaanbod Om de gewenste situatie te realiseren is goede infrastructuur voortaalvaardigheid nodig. Onder infrastructuur verstaan wij: 1. Het taalaanbod moet inzichtelijk zijn en moet makkelijk te vinden zijn voor gebruikers en ondersteuners/ professionals. 2. Ondersteuners en professionals moeten in staat zijn om op de juiste wijze het gesprek aan te gaan met Schiedammers met een lage taalvaardigheid. Ze zijn op de hoogte van het taalaanbod in Schiedam en kunnen zo op een goede manier doorverwijzen. 3. Ondersteuners en professionals werken samen op het gebied van doorverwijzing, uitvoering en productontwikkeling. 4. Er wordt ingezet op de bewustwording rondom dit onderwerp bij de doelgroep, professionals en andere betrokkenen.

3.2 Focus op vier specifieke themagroepen Als de infrastructuur op orde is betekent dit niet dat alle Schiedammers automatisch de weg naar het taalaanbod zullen vinden. Ontkenning, schaamte of onwetendheid spelen een belangrijke rol bij de stap naar het verbeteren van taalvaardigheid. Daarom is er met betrokken partners voor vier themagroepen een specifieke aanpak ontwikkeld. Deze aanpak moet zorgen dat Schiedammers gemotiveerd, geholpen of overtuigd worden om aan de slag te gaan met taalvaardigheid. De vier themagroepen zijn in de figuur hiernaast benoemd.

Taal & Gezin

Taal & Gezondheid NT1

Taal & Werk

Taal & Financiën

3.3 Focus op experimenteren met een wijkgerichte aanpak Experimenteren met een wijkgerichte aanpak is het derde focuspunt. Wijken in Schiedam verschillen van elkaar. Als we rekening houden met het profiel van de wijk, kan het taalaanbod aangescherpt worden. Zo sluit het beter aan bij de behoefte van mensen in de wijk. Verbeterpunten worden herkend, aanbod wordt beter afgestemd en communicatie wordt meer doelgroep gericht gemaakt. Hiervoor kan bijvoorbeeld de methode KLASSE! worden gebruikt.

3.4 Focus op experimenteren met specifieke aanpak NT1 doelgroep Experimenteren met een specifieke aanpak voor de NT1 doelgroep is het vierde focuspunt. Het is belangrijk dat er extra aandacht is voor inwoners van wie Nederlands de moedertaal is. Terreinen waarop we kunnen experimenteren zijn: werving, locatie, aanbod in een twee-trap (via digitale vaardigheden naar taal) en een gecombineerd programma van taalondersteuning en taalonderwijs. Ook de inzet van Taalambassadeurs is onderdeel van deze aanpak.

12

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

4

Focus op infrastructuur taalaanbod Schiedammers, ondersteuners en professionals kunnen gemakkelijker hun weg vinden naar het taalaanbod in de stad, als er een goede infrastructuur is. Ook voeren ondersteuners en professionals dan het juiste gesprek, en verwijzen de betrokkenen goed door.

4.1 Doelstelling 2021-2022 Om de gewenste situatie te realiseren is in 2021 de goede infrastructuur opgezet rondom het taalaanbod. Dit is bereikt wanneer: 1. Al het taalaanbod in Schiedam overzichtelijk bij elkaar gebracht is en op een logische plaats is ontsloten voor gebruikers, ondersteuners en professionals. 2. Ondersteuners en professionals in staat zijn om het gesprek te voeren met Schiedammers die mogelijk een lage taalvaardigheid hebben. Zij kunnen dit herkennen, het gesprek aangaan en hen aanbieden dat één van de partners contact met hen opneemt. Daarnaast weten de professionals elkaar te vinden en werken zij samen.

4.2 Aanpak De volgende aanpak wordt gevolgd om bovenstaande doelen te realiseren. Het DigiTaalhuis maakt het taalaanbod inzichtelijk. Daarna onderzoekt het DigiTaalhuis op welke manier gebruikers, ondersteuners en professionals hierover het best geïnformeerd kunnen worden. Denk hierbij aan flyers, een website of posters. Het DigiTaalhuis zet de bijbehorende communicatiemiddelen op.

Trainingen voor ondersteuners en professionals Ondersteuners en professionals volgen een training. Zo kunnen zij het juiste gesprek voeren met minder taalvaardige Schiedammers. Stichting Lezen & Schrijven biedt hiervoor trainingen. De focus van de training is het signaleren en bespreekbaar maken van de taalvaardigheid van de NT1 en NT2 doelgroep. Hierbij gaat specifieke aandacht uit naar NT1. Want dit is een moeilijk te bereiken doelgroep. Daarbij kan gebruik gemaakt worden van de inzet van Taalambassadeurs die als vrijwilliger werkzaam zijn in het DigiTaalhuis. Daarnaast wordt gerealiseerd dat partners die actief zijn op dit gebied elkaar kunnen vinden. De verschillende overleggen rondom taal worden samengebracht bij de subgroep taal van de Thematafel Veerkracht. Zo kunnen partijen elkaar beter vinden en kunnen zij beter samenwerken. Samenwerking houdt onder andere in dat partijen naar elkaar doorverwijzen. Verwacht wordt dat wanneer het aanbod bekend is en er regelmatig overleg plaatsvindt, betere doorverwijzing volgt. Meer informatie over de overlegstructuur bij het Ambitieplan is te vinden in hoofdstuk 7.

4.3 Acties We hebben de aanpak doorvertaald naar acties op hoofdlijnen. Dit hebben we in overleg met partners gedaan.. Op detailniveau zijn er uiteraard nog meer acties die hieruit volgen.

13

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

Overzicht van het taalaanbod 1. 2.

3.

4.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

Het DigiTaalhuis brengt het aanbod van taalondersteuning en taalaanbod in kaart. Het DigiTaalhuis zet twee keer per jaar een uitvraag uit aan de samenwerkingspartners om de laatste wijzigingen in het taalaanbod door te geven. De samenwerkingspartners leveren deze gegevens tijdig aan. Het DigiTaalhuis onderzoekt welke communicatiekanalen aansluiten bij de behoeften van gebruikers, ondersteuners en professionals. Het DigiTaalhuis zorgt dat de benodigde communicatie wordt ontwikkeld en kenbaar wordt gemaakt in de Schiedam

Q2 2021 doorlopend

Q3 2021

Q3 2021

Het gesprek voor signalering en doorverwijzing 1.

2. 3.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

Stichting lezen & Schrijven inventariseert samen met de Gemeente Schiedam welke ondersteuners en professionals veelal signaleren en doorverwijzen en in aanmerking komen voor een training. Stichting lezen & Schrijven stelt hiervoor een training op en rolt deze door het jaar heen uit onder deze partners. Stichting lezen & Schrijven inventariseert samen met de Gemeente Schiedam en het DigiTaalhuis in welke mate de training bijdraagt aan signalering en doorverwijzing in praktijk na de training.

Q3 2021

2021 - 2022 Q2 2021

Partners weten elkaar te vinden en werken samen Actie (verantwoordelijke)

Deadline

1.

De Gemeente Schiedam zorgt ervoor dat op gezette tijden alle relevante taalpartners samen komen in lijn met de bijeenkomsten van de Thematafel veerkracht.

Doorlopend

2.

Alle betrokkenen delen nieuwe initiatieven en ontwikkelingen in het taalaanbod met elkaar in de WhatsApp groep: Taalvaardig Schiedam.

Doorlopend

3.

Alle betrokkenen delen signalen en (anoniem) casussen met elkaar in de WhatsApp groep: Taalvaardig Schiedam.

Doorlopend

14

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

5

Focus op specifieke themagroepen Niet iedereen in Schiedam weet zelfstandig de weg te vinden naar het beschikbare taalaanbod. Daarom is er voor vier specifieke themagroepen een maatwerkaanpak voor signalering, activering en doorverwijzen. Deze groepen komen overeen met de doelgroepen (ook wel sporen genoemd) uit het Rotterdams beleidskader.

5.1 Taal en Gezin Ouders met jonge kinderen zijn een belangrijke doelgroep in het tegengaan van laaggeletterdheid en het bieden van kansen aan kinderen. Hierbij ligt de focus dus, via de ouders, op de kinderen. Andersom werkt het ook. Ouders komen in beeld doordat zij in een nieuw netwerk terecht komen, namelijk dat van het onderwijs.

5.1.1 Inventarisatie Na een inventarisatie onder partners blijkt dat ouders van jonge kinderen met een lage taalvaardigheid op de volgende vindplaatsen komen: het consultatiebureau (CJG), de kinderopvang en basisscholen. Met deze partners is in kaart gebracht op welke manier zij ouders met een lage taalvaardigheid treffen en welke ruimte er is om daar iets mee te doen. Belangrijk hierin is dat bij de drie vindplaatsen wordt aangegeven dat het personeel dat in gesprek is met ouders niet altijd de ruimte heeft om het gesprek over de taalvaardigheid aan te gaan. Per vindplaats moet dus in de praktijk ingeschat worden welke ruimte er is voor een gesprek over taalvaardigheid en hoe dit ingevuld wordt.

5.1.2 Doelstelling 2021-2022 Om de gewenste situatie te realiseren is in 2021 signaleren en doorverwijzen via de drie genoemde vindplaatsen standaard onderdeel van het werk van deze professionals. Dit focuspunt is behaald wanneer de volgende doelstellingen zijn gerealiseerd: 1. De betrokken professionals zijn in staat om het gesprek aan te gaan binnen de beschikbare ruimte in hun werk en verwijzen actief door naar het DigiTaalhuis. 2. Het DigiTaalhuis ontvangt, verwerkt en acteert op de doorverwijzingen. Daarnaast houdt het DigiTaalhuis bij hoeveel doorverwijzingen er via de verschillende vindplaatsen binnenkomen.

5.1.3 Aanpak In de onderstaande schema’s zijn er per vindplaats routes uitgewerkt. Voor alle routes zijn de eerste twee stappen van de drie: bewustwording, signalering en doorverwijzing. Naar welke plek een ouder wordt doorverwezen is afhankelijk van de vindplaats en de beschikbare ruimte in het contact met ouders. Naast het schema is per route een toelichting gegeven.

Consultatiebureau

Kinderopvang

Basisschool

Inschrijving en controles kinderen

Voortgangsgesprekken

Inschrijving en voortgangsgesprekken

Signaleren en bespreekbaar maken

Signaleren en bespreekbaar maken

Signaleren en bespreekbaar maken

Doorverwijzen: Boekstart of DigiTaalhuis

Doorverwijzen: Digitaalhuis

Doorverwijzen: Taaltraject Taal en Toekomst. of Digitaalhuis

15

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

Het consultatiebureau Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) is de plek voor ouders en opvoeders met vragen over de gezondheid, het opvoeden en opgroeien van hun kind. Tijdens de inschrijving of controles van een (pasgeboren) kind kan een lage taalvaardigheid van ouders zichtbaar worden. Het is belangrijk dat medewerkers het onderwerp bespreekbaar kunnen maken en de ouders kunnen doorverwijzen. De doorverwijzing is het Boekstart pakket: een leesbevorderingsprogramma voor ouder en kind. Dat geldt voor elke ouder. Ouders met een (mogelijke) lage taalvaardigheid worden doorverwezen naar het DigiTaalhuis door middel van de invulkaart. Het CJG stelt zelf een beknopt voorstel op van de aanpak in de praktijk.

Kinderopvang Tijdens de intake van ouders en voortgangsgesprekken die daarop volgen, kan lage taalvaardigheid van ouders zichtbaar worden. Daarnaast wordt er binnen de groepen onderscheid gemaakt tussen kinderen met een VVE (Voor- en Vroegschoolse Educatie)-indicatie en kinderen zonder VVE indicatie. Ouders van kinderen met een VVE indicatie hebben een verhoogde kans op laaggeletterdheid en verdienen in deze gesprekken extra aandacht. Het is belangrijk dat medewerkers weten hoe ze de taalvaardigheid van ouders bespreekbaar kunnen maken en hoe zij de ouders kunnen stimuleren om aan hun eigen taalontwikkeling te werken. Kinderopvangorganisaties verwijzen ouders door naar het DigiTaalhuis. Dit gaat ook via de invulkaart. De deelnemende kinderopvangorganisaties stellen zelf een beknopt voorstel op van hoe zij dit in de praktijk zullen aanpakken.

Basisscholen Voor basisscholen is er een pilot gedraaid met een non-formeel taaltraject, genaamd Taal en Toekomst. Het traject is toegespitst op thema’s over opvoeding en opgroeien in Schiedam. Het traject sluit naadloos aan op de belevingswereld van ouders met naar school gaande kinderen. De inzet van deze trajecten wordt uitgebreid. Op basisscholen wordt de volgende routing gevolgd. Tijdens de voortgangsgesprekken met ouders kan lage taalvaardigheid van ouders zichtbaar worden. Scholen verwijzen door naar de beschikbare Taal en Toekomst trajecten in de wijk of verwijzen via de invulkaart door naar het DigiTaalhuis. Scholen stellen zelf een beknopt voorstel op hoe zij dit in de praktijk zullen aanpakken.

Regie en coördinatie Het DigiTaalhuis zorgt voor het contact met de verschillende partijen met de bijbehorende afstemming. Er is een vaste overlegstructuur van de werkgroep taal en ouderschap. De groep komt tussen de 6 - 8 weken bij elkaar. Waar nodig worden afspraken ingepland, bijvoorbeeld met de taalaanbieder en de basisschool.

5.1.4 Acties Per route zijn gerichte acties uitgewerkt.

CJG 1. 2.

3.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

Het CJG schrijft een beknopt voorstel over de aanpak in de eigen praktijk. Het DigiTaalhuis onderzoekt welke communicatiekanalen aansluiten bij de behoeften van gebruikers, ondersteuners en professionals. Het DigiTaalhuis zorgt voor terugkoppeling naar de doorverwijzers.

Q2 2021

16

Q2 2021

Q4 2021

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

Kinderopvang 1.

2. 3.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

Het DigiTaalhuis benadert zo veel mogelijk kinderopvangorganisaties in Schiedam om mee doen aan deze aanpak De kinderopvangorganisaties schrijven een beknopt voorstel hoe zij dit in de praktijk zullen aanpakken. Het DigiTaalhuis zorgt voor terugkoppeling naar de doorverwijzers.

2021

Q2 2021 Q3 2021

Basisscholen 1. 2. 3.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

Het DigiTaalhuis zorgt dat zo veel mogelijk basisscholen in Schiedam mee doen aan deze aanpak. De basisscholen schrijven een beknopt voorstel op hoe zij dit in de praktijk zullen aanpakken. Het DigiTaalhuis zorgt voor terugkoppeling naar de doorverwijzers.

2021 Q2 2021 Q2 2021

5.2 Taal en Gezondheid Een op de drie Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Dat betekent dat zij moeite hebben met het vinden, begrijpen en toepassen van informatie over gezondheid. Dit zorgt niet alleen voor problemen bij deze mensen zelf maar heeft ook gevolgen in termen van tijdsbesteding en kosten in de zorg. Een deel van die groep heeft ook moeite met lezen en schrijven. Het is belangrijk dat zorgverleners deze mensen herkennen. En dat zij de communicatie, het informatiemateriaal en begeleiding aanpassen zodat zij beter aansluiten bij de patiënt of cliënt.

5.2.1 Inventarisatie Na een inventarisatie onder partners blijkt dat volwassenen met beperkte gezondheidsvaardigheden op drie verschillende vindplaatsen terugkomen: de huisartsenpraktijk, praktijk paramedici en de apotheek. Deze vindplaatsen zijn gebaseerd op de ervaringen van de partners die binnen paramedisch centrum De Nieuwe Dam actief zijn in het netwerk Taal en Gezondheid. Betrokken partners hebben het afgelopen jaar geëxperimenteerd met een integrale aanpak voor het verbeteren van gezondheidsvaardigheden. Een bijzondere samenwerking waarin zorg, welzijn en onderwijs elkaar gevonden hebben. Er is een manier van werken ontwikkeld die zorgt dat Schiedammers met een hulpvraag zo goed mogelijk worden geholpen met de juist hulp. Hierbinnen sturen huisartsen mensen met een lage taalvaardigheid heel gericht doorsturen naar taal- en welzijnsinterventies. De onderlinge activiteiten verwijzen ook naar elkaar door. Bijvoorbeeld wanneer iemand (nog) niet aan de slag kan met een taaltraject, door zorg en welzijnsvraagstukken. Daarnaast is ook gebruik gemaakt van Taalambassadeurs om materiaal voor patiënten (zoals website en folders) na te kijken op begrijpelijk taalgebruik. In dit traject zijn taalonderwijs en –ondersteuning onderdeel van de integrale aanpak voor het verbeteren van gezondheidsvaardigheden.

5.2.2 Doelstelling 2021 - 2022 Om de gewenste situatie te realiseren is in 2021 signaleren en doorverwijzen via de drie genoemde vindplaatsen standaard onderdeel van het werk van deze professionals. Dit focuspunt is behaald wanneer de volgende doelstellingen zijn gerealiseerd: 1. De betrokken professionals zijn in staat om het gesprek aan te gaan binnen de beschikbare ruimte in hun werk.

17

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

2.

3.

Partners werken samen aan de integrale aanpak gezondheidsvaardigheden door middel van een zelfsturendnetwerk (een netwerk dat wordt opgezet en vervolgens door de betrokken zelf onderhouden en gestuurd wordt). Het DigiTaalhuis ontvangt, verwerkt en acteert op de doorverwijzingen. Daarnaast houdt het DigiTaalhuis bij hoeveel doorverwijzingen er via de verschillende vindplaatsen binnen komen.

Huisartsen praktijk

Paramedici

Apotheek

Op afspraak

Tijdens de behandeling

Ophalen van medicijnen

Signaleren en bespreekbaar maken

Signaleren en bespreekbaar maken

Signaleren

Doorverwijzen: Taaltraject Taal en Gezondheid of Digitaalhuis

Doorverwijzen: Digitaalhuis

Inzetten van tools voor de klant / aanpassen communicatie

5.2.3 Aanpak De inhoud van het project Taal en Gezondheid is niet direct te kopiëren naar andere huisartsenpraktijken. De ervaring van de partners binnen de praktijk aan de Nieuwe Dam leert dat. Daarom zijn de volgende routes in zijn algemeenheid beschreven:

Huisartsenpraktijk Tijdens een persoonlijk gesprek met patiënten kan een huisarts lage taal- en/of gezondheidsvaardigheden constateren. Afhankelijk van de (zorg)vraag en het aanbod kan een zorgverlener de patiënt naar een interventie in de buurt verwijzen. Een huisarts kan ook direct doorverwijzen naar een taal- of gezondheidscursus, of doorverwijzen naar het DigiTaalhuis. Soms zijn er verschillende interventies nodig. Zaak is dan om de juiste volgorde van de interventies te bepalen zoals in de integrale aanpak bij de Nieuwe Dam al wordt gedaan.

Paramedici Ook voor paramedici is het belangrijk om op de hoogte te zijn van het taalvaardigheid en hoe taalvaardigheid het best bespreekbaar te maken is. Op basis van gesprekken met cliënten is een directe doorverwijzing naar het DigiTaalhuis een haalbare stap.

Apotheek De apotheek is een belangrijke vindplaats. De medewerkers kunnen bij patiënten lage taal- en gezondheidsvaardigheden signaleren. Zaak is dat de apotheek zich bewust is van taal- en gezondheidsvaardigheden en het beschikbare aanbod. Ook zijn er landelijk verschillende interventies ontwikkeld specifiek voor apotheken, denk hierbij bijvoorbeeld aan de kijksluiter.

Regie en coördinatie Vanwege de integrale aanpak vraagt dit netwerk extra aandacht van partners. Om te zorgen voor een duurzame aanpak wordt gewerkt met zelfsturende netwerken. Een netwerktrekker zorgt hierbij voor de opzet van het netwerk en stapt daarna uit om een volgend netwerk op te bouwen. In Schiedam heeft de organisatie Zel deze trekkende rol. Stichting Lezen & Schrijven, de bibliotheek en gemeente kunnen hierbij ondersteunen. De specifieke rol van netwerktrekker is om de benodigde partijen bij elkaar brengen en het zorgen voor overleg en afstemming. Naar het voorbeeld van de praktijk Damzicht worden de netwerken verder uitgebouwd.

18

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

5.2.4 Acties De volgende gerichte acties zijn uitgewerkt.

Het netwerk 1.

2. 3.

4.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

De werkgroep strategie zorgt voor een plan met een aanpak voor het verbeteren van gezondheidsvaardigheden onder de doelgroep van de praktijk Damzicht. Dit plan wordt samen met partners opgesteld. ZEL zorgt samen met Stichting Lezen & Schrijven voor de benodigde training van de professionals bij Damzicht. De werkgroep strategie zorgt samen met de betrokken partners van de praktijk Damzicht voor een ‘Netwerkplan’. Daarin is afgesproken hoe het netwerk wordt opgebouwd en behouden wanneer de netwerktrekker naar een volgende praktijk gaat. De werkgroep strategie zorgt dat er één nieuw praktijknetwerk is opgezet.

Q3 2021

Q2 2021 Q3 2021

Q3 2022

5.3 Taal en Werk Uit onderzoek blijkt dat 57% van de laaggeletterden tussen de 16 en 65 jaar werkt (Buisman et al, 2013). Het hebben van basisvaardigheden vergroot de kans op het vinden en behouden van een baan. Maar ook in het ontwikkelen binnen een functie. Daarom is het belangrijk dat er ook in Schiedam aandacht is voor taal op de werkvloer.

5.3.1 Inventarisatie Er zijn twee plaatsen waar Schiedammers met een lage taalvaardigheid te vinden zijn: Stroomopwaarts en in het algemeen via werkgevers. Stroomopwaarts is het regionale participatiebedrijf van Maassluis, Vlaardingen en Schiedam en helpt cliënten met schuldhulpverlening, de bijstand en de begeleiding naar werk. Stroomopwaarts is al langer bekend als belangrijke vindplaats. Eerder zijn samenwerkingsafspraken gemaakt tussen betrokken partners onder de naam “Top, wij spreken dezelfde taal”. In 2018 is de samenwerking tussen Stroomopwaarts, Stichting Lezen & Schrijven en de Bibliotheken van Maassluis, Vlaardingen en Schiedam vastgeleged. In 2019 zijn de werkafspraken verder aangescherpt door het aanhaken van de drie gemeenten. Een van de werkafspraken is de manier van doorverwijzen van cliënten van Stroomopwaarts naar het taalaanbod in Schiedam. Op 16 april 2019 hebben de drie gemeentes als werkgever het Taalakkoord ondertekend. Hiermee wordt een goed voorbeeld gesteld voor alle werkgevers in de regio. In aansluiting hierop is een aantal werkgevers in Schiedam actief bezig met Taalvaardigheid op de werkvloer sinds het tekenen van het Taalakkoord. Voorbeelden zijn: Irado, Franciscus Vlietland Groep en Stroomopwaarts. Door het tekenen van het Taalakkoord zeggen werkgevers toe om de behoefte van werknemers over taal inzichtelijk te maken en hiernaar te handelen.

Verder is tot op heden nog geen specifieke actie ondernomen om (lokale) werkgevers te benaderen.

5.3.2 Doelstelling 2021 - 2022 Om de gewenste situatie te realiseren is in 2021 het signaleren en doorverwijzen via Stroomopwaarts onderdeel van het werk van de werkconsulenten. Daarnaast is er een aanpak op touw gezet voor het benaderen en enthousiasmeren van werkgevers om het Taalakkoord te tekenen en aan de slag te gaan met Taalvaardigheid onder het personeel. Dit focuspunt is behaald wanneer de volgende doelstellingen zijn gerealiseerd: 1. Consulenten binnen Stroomopwaarts kennen het taalaanbod en weten cliënten succesvol door te verwijzen. 2. Tien nieuwe werkgevers hebben het Taalakkoord getekend voor het eind van 2021.

19

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

5.3.3 Aanpak Stroomopwaarts In 2015 ondertekende Stroomopwaarts het ‘Taalakkoord’. Hiermee heeft Stroomopwaarts zich verbonden aan het verbeteren van de taalvaardigheid van de eigen werknemers en cliënten. Daarnaast is binnen het project “Top, wij spreken dezelfde taal” een samenwerking ontstaan tussen Stroomopwaarts, de Stichting Lezen & Schrijven de Bibliotheken van Maassluis, Vlaardingen en Schiedam. Met dit project toetst Stroomopwaarts cliënten op taal-, reken- en digitale vaardigheden. Op basis van de uitkomst wordt een passend traject aangeboden waarin cliënten hun (basis)vaardigheden kunnen verbeteren. Er is momenteel een werkgroep waarbij alle partijen inclusief beleidsambtenaren uit de drie gemeentes het werkproces evalueren en aanscherpen.

Werkgevers Ruim twintig Schiedamse organisaties hebben in 2015 de alliantie ‘Taal voor het leven’ getekend. Onder andere Irado, de Frankenlandgroep, Installatiebedrijf Bek, GOM, Sint Franciscus Vlietland Groep, de bibliotheek Schiedam en huisartsengroep Damzicht spreken hiermee af om zich in te zetten voor het vergroten van de geletterdheid in Schiedam. Hier wordt vervolg aangegeven door te inventariseren wat deze organisaties de afgelopen jaren hebben gedaan aan de taalontwikkeling van het personeel en welke voortgang is geboekt. Het DigiTaalhuis pakt dit op doormiddel van een inventarisatie en een bijeenkomst met de betrokken organisaties. De Stichting Samenwerkende Serviceclubs Schiedam zette zich de afgelopen jaren actief in voor de bestrijding van laaggeletterdheid in Schiedam. Onder meer door de ondersteuning van taalambassadeurs (ervaringsdeskundigen) en het initiëren van bedrijven en organisaties in het ondertekenen van een Taalakkoord. Voor het vervolg zullen de serviceclubs een aanpak ontwikkelen om werkgevers in Schiedam te enthousiasmeren het Taalakkoord te tekenen. De gemeente Schiedam en de serviceclubs kunnen hiervoor hun professionele netwerk inzetten. Denk hierbij bijvoorbeeld ook aan het betrekken van ondernemersverenigingen en netwerken van ondernemers. Uit de praktijk blijkt verder dat de hulp van taalambassadeurs goed gebruikt kan worden.

5.3.4 Acties De volgende acties zijn uitgewerkt.

Stroomopwaarts (SOW) 1.

2.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

De betrokken partijen bij de samenwerkingsafspraken Top wij spreken dezelfde taal stemmen af wat er nodig is om de afspraken praktisch uit te voeren. De betrokken partijen zorgen voor een evaluatie van de samenwerking.

Q2 2021

Q2 2022

Het DigiTaalhuis 1.

2.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

Het DigiTaalhuis bevraagt de werkgevers die de alliantie ‘Taal voor het leven’ hebben getekend naar hun inzet in de afgelopen periode (2015 – 2019). Het DigiTaalhuis organiseert een event waar werkgevers die de alliantie hebben getekend bij elkaar komen. Mogelijk kan dit event ook benut worden voor het werven werkgevers die het Taalakkoord willen tekenen.

Q2 2021

20

Q1 2022

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

Stichting Samenwerkende Serviceclubs Schiedam (4S’) 1. 2.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

De 4S’ stellen een plan van aanpak op voor het werven van werkgevers die het Taalakkoord willen tekenen. De 4S’ houden via de thematafel veerkracht partners op de hoogte van de voortgang.

Q2 2021 doorlopend

5.1 Taal en financiën Mensen met financiële problemen hebben vaker een lagere leesvaardigheid. 50,3% van de onderzochte mensen bij Kredietbank Nederland en Syncasso valt in de risicogroep voor laaggeletterdheid. Het is daarom belangrijk dat er in Schiedam ook aandacht uitgaat naar taal en financiële vaardigheden.

5.1.1 Inventarisatie Na een inventarisatie onder partners blijkt dat volwassenen met beperkte financiële vaardigheden het beste te bereiken zijn via schuldhulpverleningstrajecten. Bij het netwerk Schuldpreventie Schiedam kunnen inwoners terecht wanneer zij niet (meer) in staat zijn om de administratie te ordenen en een goed overzicht te krijgen van de inkomsten en uitgaven. Net zoals bij Taal en Gezondheid werkt het netwerk integraal met het helpen van mensen met lage financiële vaardigheden. Hierbij is taal wederom onderdeel van de oplossing. Bij dit netwerk zijn verschillende organisaties aangesloten zoals Humanitas, Stroomopwaarts, WOT Schiedam, Seniorenwelzijn, Minters, de Formulierenbrigade, DOCK, Vluchtelingenwerk, Doel Delfland en de Bibliotheek Schiedam. Deze organisaties verwijzen actief naar elkaar door wanneer er financiële problemen worden vastgesteld. Dit Ambitieplan volgt de integrale aanpak van dit netwerk. Door de betrokken partners is de wens uitgesproken om in de komende jaren te experimenteren met activiteiten waarin zowel taal- als financiële vaardigheden aan bod komen.

5.1.2 Doelstelling 2021 - 2022 Om de gewenste situatie te realiseren is in 2021 signaleren en doorverwijzen via de genoemde vindplaats standaard onderdeel van het werk van deze professionals. Dit focuspunt is behaald wanneer de volgende doelstellingen zijn gerealiseerd: 1. 2.

De betrokken professionals zijn in staat om het gesprek aan te gaan binnen de beschikbare ruimte in hun werk. Het DigiTaalhuis ontvangt, verwerkt en acteert op de doorverwijzingen. Daarnaast houdt het DigiTaalhuis bij hoeveel doorverwijzingen er via de verschillende vindplaatsen binnen komen.

5.1.3 Aanpak

Schuldpreventienetwerk

In het schema is één route uitgewerkt. De verschillende vindplaatsen zijn hier in één route samengevoegd. Wanneer een deelnemer een schuldhulpverleningstraject doorloopt, is het zaak dat gaande het traject de taalvaardigheid bespreekbaar wordt gemaakt. Het is belangrijk dat een deelnemer pas wordt doorverwezen naar taalaanbod als er (mentale) ruimte is ontstaan bij de deelnemer. Of wanneer het schuldhulp- verleningstraject is afgerond.

Tijdens afspraken

Signaleren en bespreekbaar maken

Doorverwijzen: DigiTaalhuis

21

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

5.1.4 Acties De volgende acties zijn uitgewerkt.

Stroomopwaarts 1.

2.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

Het testpanel van taalambassadeurs kijken de bestaande communicatie na. De eerste stap is het nakijken van de ‘blauwe map’. Stroomopwaarts onderzoekt of de taalmeter ook ingezet kan worden bij de afdeling schuldhulpverlening. Als de taalmeter ingezet kan worden, krijgen deelnemers voortaan een uitdraai van resultaten van de taalmeter mee. Hiernaast kunnen de Taalambassadeurs mogelijk ook een rol spelen.

Q2 2021

Q2 2021

Netwerk Schuldhulpverlening 1.

2.

Actie (verantwoordelijke)

Deadline

De betrokken partijen maken een voorstel voor een aanbod waarin zowel taal- als financiële vaardigheden verworven worden. De betrokken partijen zorgen voor een evaluatie van de samenwerking.

Q3/ Q4 2021

22

Q1 2022

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

6

Focus op experimenten met een wijkgerichte aanpak Het karakter van de wijken in Schiedam verschilt van elkaar. Daarom kiezen we ervoor om te experimenteren met een wijkgerichte aanpak. Door op wijkniveau te kijken naar hoe het taalaanbod in de stad aansluit bij de behoefte van mensen in de wijk kan aangescherpt worden en worden ingespeeld op het profiel van een wijk. Binnen de wijkgerichte aanpak ligt de nadruk op het bereiken van de NT1 doelgroep.

6.1 Inventarisatie Op basis van het onderzoek van ProBiblio is gekozen om van de wijk Gorzen de eerste pilotwijk te maken. Uit het onderzoek blijkt dat er in Schiedam-Zuid een gemiddeld risico is op laaggeletterdheid. Het risico op laaggeletterdheid lijkt kleiner dan in andere wijken. Maar er wordt in deze wijk hoger gescoord op NT1 indicatoren dan in andere wijken in Schiedam.

Resultaten Taalavond Gorzen Op 4 maart 2019 is er een ‘taalavond’ georganiseerd in de Gorzen. Het doel van deze avond was om samen met bewoners, ondernemers, taalambassadeurs uit de Gorzen, welzijnsorganisaties, het WOT-Zuid en de Bibliotheek Schiedam tot ideeën te komen om bewoners van de Gorzen met een lage taalvaardigheid beter te leren lezen en schrijven. De avond was verhelderend en verrassend en heeft geleid tot de contouren van een specifieke aanpak voor de Gorzen. De contouren bestaan uit drie hoofdpunten:

Beschikbaarheid van kennis en aanbod

• In de Gorzen moeten hulpverleners, specifieke organisaties en bekende aanspreekpunten in de wijk bekend zijn met het taalaanbod in de wijk. • Deze personen zijn in staat het gesprek aan te gaan over lezen en schrijven en weten waar zij naar kunnen doorverwijzen.

Bewustwording

• Er is lokaal aandacht voor het fenomeen 'moeite met lezen en schrijven'. Mond-tot-mond werkt in de Gorzen het best, dus er wordt niet ingezet op een intensieve campagne. • Door het onderwerp bespreekbaar te maken, groeit de bewustwording.

Gerichte actie: ouders en kind

• De doelgroep ouder en kind wordt als belangrijke doelgroep in de wijk gezien. Hier wordt extra aandacht aan geschonken.

6.2 Doelstelling 2021 - 2022 Om de gewenste situatie te realiseren in 2021 is het van belang dat er ruimte is om te experimenteren met een wijkaanpak en vast te stellen of dit een aanpak is die doorgezet moet worden. Dit focuspunt is behaald wanneer de volgende doelstellingen zijn gerealiseerd: 1. Aan het einde van de periode is er binnen twee wijken in Schiedam geëxperimenteerd met een wijkgerichte aanpak. 2. Aan het eind van 2021 is vastgesteld of een wijkgerichte aanpak zorgt voor een betere verbinding tussen vraag en aanbod en doorgezet moet worden.

23

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

6.3 Aanpak De aanpak bestaat uit twee onderdelen: 1. Aan de hand van kennis van de wijk en de methodiek van KLASSE! wordt er een wijkprofiel opgesteld om de NT1 groep (beter) te bereiken. 2. Samen met sleutelpersonen uit de wijk wordt bekeken of het bestaande aanbod aangescherpt moet worden naar de wensen van de wijk.

6.4 Acties De volgende acties zijn uitgewerkt. Actie

Deadline

1.

Q2 2021

2. 3. 4. 5.

Gemeente Schiedam en DigiTaalhuis stellen een wijkaanpak op voor de wijk de Gorzen. De aanpak wordt uitgevoerd door de betrokken partijen. Gemeente Schiedam en DigiTaalhuis stellen een wijkaanpak op voor de wijk Groenoord. Gemeente Schiedam en DigiTaalhuis zorgen voor een evaluatie met betrokkenen uit beide wijken. Gemeente Schiedam en DigiTaalhuis komen met een advies voor het vervolg na 2021

24

Q1 2021 Q2 2022 Q3 2022 Q4 2022

Ambitieplan Taalvaardig Schiedam 2021 - 2022

7

Focus op experimenten met specifieke aanpak NT1 doelgroep Uit landelijke cijfers blijkt dat meer dan de helft van de laaggeletterden autochtoon is en in Nederland naar de basisschool zijn geweest. Bij deze doelgroep speelt moeite met lezen en schrijven een grote rol en doen zij er alles aan om dit verborgen te houden. Doordat zij dit verborgen houden is deze doelgroep moeilijk te bereiken. Ook in Schiedam komt dit voor.

7.1 Inventarisatie Zoals gesteld is de NT1 doelgroep lastig te vinden. Dit blijkt ook uit de weinige deelnemers in de taalklassen in de loop van de jaren. Dit maakt het lastig om een klas te organiseren. Zeker voor de taalaanbieders die door de WEB gefinancierd worden is het niet mogelijk om klassen te draaien met enkele deelnemers. Het gevolg is dat het aanbod voor de groep deelnemers schaars wordt. Ook ontstaat er dan een kip-ei-discussie. Vast staat dat het begint met de werving van deze doelgroep. Het aanbod zal hier altijd op volgen.

Nieuw aanbod voor NT1’ers Omdat het aanbod voor NT1’ers in 2019 zo was teruggelopen is de bibliotheek eind 2019 gestart met een NT1 klas. De bibliotheek financiert de klas samen met de gemeente. In deze klas kunnen deelnemers op elk moment instromen. In overleg met de gemeente is afgesproken om te kijken op welke manier er tot een passend aanbod voor deze doelgroep gekomen kan worden met deze klas als basis.

Taalambassadeurs In Schiedam zijn er drie taalambassadeurs actief. Dit zijn Schiedammers die voorheen zelf moeite hadden met lezen en schrijven. Tijdens diverse (Schiedamse) evenementen geven de Taalambassadeurs presentaties, testen communicatiemiddelen van bedrijven, nodigen mensen uit om naar hun verhaal te luisteren en slechten zij drempels voor twijfelaars die zich daarna alsnog aanmelden voor een taalcursus. De ervaring leert dat door de inzet van de Taalambassadeurs als ervaringsdeskundigen laaggeletterde Schiedammers beter bereikt worden.

7.2 Doelstelling 2021 - 2022 Om de gewenste situatie te realiseren in 2021 is het van belang dat er ruimte is om te experimenteren met een specifieke aanpak voor de NT1 doelgroep. Deze aanpak sluit aan bij de eerder benoemde focuspunten. Dit focuspunt is behaald wanneer de volgende doelstellingen zijn gerealiseerd: 1. Aan het einde van de periode 2021 is er door partners een gezamenlijk passend aanbod voor de NT1 doelgroep in de stad. 2. Aan het einde van de periode 2021 zijn gebruikte communicatiemiddelen bij alle alliantiepartners getest door het panel van Taalambassadeurs.