Bijlage Advies gemeente Schiedam op concept Plan Toekomstvast Tramnetwerk 2030 regio Rotterdam

gemeente Schiedam

Ruimtelijke Ontwikkeling & Beleid Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501 3100 EA Schiedam

Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) Bestuurscommissie Vervoerautoriteit Postbus 21012 3001 AA ROTTERDAM

14 010 schiedam.nl

Uw kenmerk

Ons kenmerk

Datum

99234

23UIT00962

12 april 2023

Uw brief van

Doorkiesnummer

E-mail

6 februari 2023

010-2191858

dp.v.lankeren@schiedam.nl

Onderwerp

Advies gemeente Schiedam op concept Plan Toekomstvast Tramnetwerk 2030 regio Rotterdam

Geachte heer Van de Laar, Na eerdere consultaties en gesprekken hebben wij op 7 februari informeel en op 14 februari formeel kennis genomen van het concept Plan Toekomstvast Tramnetwerk 2030 regio Rotterdam. Het rapport beschrijft de visie op het functioneren van de tram rond 2030 en de opbouw van het netwerk in relatie tot alle keuzes die de komende jaren gemaakt moeten worden. De vrijgave van het conceptplan heeft geleid tot een brede politieke en maatschappelijke discussie over de OV bereikbaarheid van Schiedam Noord. Wij onderschrijven de analyse dat het tramnet nu niet optimaal functioneert. Dit zien en voelen wij ook in Schiedam. Het is daarom nodig om keuzes te maken waarmee het tramnet kan worden versterkt. Behoud en doorontwikkeling van tram 21 als drager van de OV bereikbaarheid van Schiedam Noord zou wat ons betreft echter de eerste keuze moeten zijn. Maak Schiedam-Noord bereikbaar met het OV: eenmaal weg, is weg De zorgen om de toekomst van de OV bereikbaarheid van Schiedam in het algemeen en Schiedam Noord in het bijzonder zijn groot. Na verschillende verschralingen in de afgelopen 10 jaar is de absolute ondergrens nu bereikt. Voor 30.000 inwoners van de stad ontbreekt het in de avonden en weekenden aan passend OV. Het huidige OV aanbod voldoet niet aan de vastgestelde Kadernota OV uit 2017.

Alsnog dreigt met dit plan voor Schiedam Noord het verdwijnen van de laatste OV verbinding met de grote voorzieningen in de stad. Het voorliggende plan vindt zijn basis vooral in financiële overwegingen en heeft onvoldoende oog voor maatschappelijke en ruimtelijke gevolgen van het opheffen van deze verbinding voor Schiedam Noord. Nu stoppen met de tram maakt een einde aan 30 jaar herkenbaarheid van en vertrouwdheid met één van de belangrijkste OV-verbindingen in de stad. Investeringen die in de afgelopen 40 jaar zijn gedaan in het tramnet worden ongedaan gemaakt. Bij vrijwel alle gestopte tramlijnen in Nederland geldt: eenmaal weg, is weg. De ervaring met Station Kethel leert dat de besluitvorming over nieuwe OV lijnen in onze regio lang duurt en dat businesscases slechts moeizaam tot stand komen. De kans op verlenging zal daarmee nagenoeg verkeken zijn.

*23UIT00962*

Wij constateren daarbij dat het plan de kans om de positie van tramlijn 24 te versterken en de OV bereikbaarheid van Schiedam Noord te verbeteren niet aanpakt en blijft vasthouden aan de halvering van frequenties in de avonden en weekenden. De bediening op het resterende deel van het Schiedamse tramnet tussen Bachplein en het Marconiplein gaat niet veranderen ten opzichte van nu. Van de veronderstelde versterking van tramlijn 24 is daarmee geen sprake. Het omkeren van deze negatieve spiraal in de OV bereikbaarheid zou wat ons betreft dan ook de eerste keuze moeten zijn in een plan voor een toekomstvaste OV bereikbaarheid van Schiedam en de regio. Wij adviseren dan ook om tramlijn 21 te behouden en te onderzoeken op welke wijze de rol van de tramlijn in een toekomstvast tramnet kan worden versterkt en uitgebouwd. Heb oog voor toegankelijkheid De MRDH heeft in december 2022 het Bestuursakkoord Toegankelijk OV mede ondertekend waarin alle betrokken partijen op landelijk niveau met elkaar hebben afgesproken “om het behaalde niveau van toegankelijkheid in het OV te behouden en te verbeteren”. Het plan Toekomstvast Tramnet moet hier rekening mee houden. De tram in Schiedam is opgewaardeerd tot tramplusniveau. Alle haltes in de stad zijn daarbij toegankelijk gemaakt voor mensen met verschillende beperkingen.

Trams faciliteren daarnaast, in tegenstelling tot bussen, ook het vervoer van scootmobielen wat voor een toenemende groep inwoners van de stad de enige mogelijkheid is om de afstand tussen huis en halte te overbruggen. De tram is vanwege de drempelloze instap, grotere manoeuvreerruimte in het voertuig én toegang voor scootmobielen toegankelijker dan de bus. Het opheffen van tramlijn 21 en vervangen door een bus betekent daarmee primair een verslechterde toegankelijkheid van het OV en druist daarmee in tegen de afspraken in het Bestuursakkoord Toegankelijk OV. Wij adviseren u daarom om tijdens de totstandkoming van het Plan Toekomstvast Tramnet onderzoek te doen naar de gevolgen van voorstellen voor de toegankelijkheid van het OV systeem in het algemeen en die in Schiedam in het bijzonder. Wij verzoeken u om deze gevolgen voorafgaand aan de besluitvorming in beeld te brengen en de afspraken uit het Bestuursakkoord Toegankelijk OV nadrukkelijker mee te nemen in de overwegingen en advisering richting de besluitvorming. Schiedam groeit, de stad verandert Schiedam groeit de komende jaren hard door. 7000 nieuwe woningen staan er in de planning. In het op te waarderen bedrijvengebied Schiedistrict komen er naar schatting 30.000 arbeidsplaatsen bij. In een compacte stad als Schiedam gaat de woningbouwopgave hand in hand met de mobiliteitstransitie.

Veel van deze woningen en werklocaties bouwen wij, in lijn met het Verstedelijkingsakkoord en de Groeiagenda Zuid Holland in de directe nabijheid van het bestaande OV, waaronder ook langs de huidige tramlijnen. Verder in de toekomst ligt ook intensivering van woningbouw in Schiedam Noord en rond het beoogde Station Kethel in het verschiet alsook de ontwikkeling van nieuwe arbeidsplaatsen in de noordrand van bedrijventerrein ’s Gravelandsepolder, waarmee het draagvlak voor nieuwe OV verbindingen wordt versterkt.

23UIT00962

Pagina 2

Er is in Schiedam Noord bovendien een ruim aanbod aan grondgebonden woningen waar de komende jaren behoefte aan is. Om Schiedam Noord in de toekomst aantrekkelijk te houden voor woningzoekenden, is een goede, betrouwbare OV ontsluiting mét tram van grote toegevoegde waarde. Dit beperkt de druk om op andere plekken in de regio grondgebonden woningen met de bijbehorende voorzieningen te bouwen. Deze zijn hier immers al. Stoppen met de exploitatie naar Woudhoek zet niet alleen de benodigde mobiliteitstransitie onder druk, maar ook de mogelijkheid om delen van de stad verder te verdichten en woningen toe te voegen. Het zet daarmee ook een rem op de woningbouwopgave waaraan ook Schiedam zich heeft gecommitteerd. Dit is volkomen onwenselijk in een tijd van grote woningtekorten. Wij adviseren dan ook om te onderzoeken op welke wijze de rol van tramlijn 21 naar Woudhoek en verder richting ’s Gravelandsepolder kan worden versterkt in relatie tot de ontwikkeling van de stad. Station Kethel Op 10 november 2022 hebben Rijk en Regio besloten te investeren in de versterking van de Oude Lijn en de verkenning hiernaar te starten. Schiedam is hier nauw bij betrokken. Als onderdeel hiervan staat ook de bouw van Station Kethel in de planning. Niet eerder is de definitieve besluitvorming over de realisatie van dit station zo dichtbij geweest.

Al bij de aanleg van de toenmalige tram 1 in 1985 was een doortrekking naar station Schiedam Kethel in de stedenbouwkundige plannen voorzien. Deze ambitie is bevestigd in de Strategische Bereikbaarheidsagenda van de MRDH uit 2013. Verlenging van de tram was en is nodig om de nieuwbouwwijken snel en comfortabel op de trein aan te sluiten. Daarbij was oog voor een goede ruimtelijke inpassing van de trambaan op een groene baan in een profiel dat smaller was dan een busbaan. Bij de bouw van de wijken Spaland en Sveaparken in de jaren ’90 is daarom ruimte gereserveerd en infrastructuur aangelegd voor verlenging van de tram naar het beoogde station. Met de besluitvorming over station Kethel en de spoorverdubbeling in zicht, is er conform de Strategische Bereikbaarheidsagenda de plicht om ook onderzoek te doen naar mogelijkheden die de tram kan bieden om het benodigde voor- en natransport te faciliteren. Wij adviseren daarom om de mogelijkheden voor tramverlenging, conform de Strategische Bereikbaarheidsagenda, serieus te onderzoeken en uit te werken in samenhang met de MIRTverkenning Oude Lijn & Knooppunten alvorens een besluit te nemen over de toekomstige exploitatie van tramlijn 21 op de Woudhoektak.

Behoud de tramlijn als voorzieningen-as Een van de belangrijke kenmerken van tramlijn 21 is dat veel Schiedammers zonder overstappen kunnen reizen van huis naar de belangrijkste voorzieningen in de stad. Deze zijn bewust in de nabijheid van tramhaltes gerealiseerd om het gebruik van de tram te bevorderen. Franciscus Vlietland, Zwembad Groenoord, Winkelcentrum Hof van Spaland, middelbare scholen, Station Schiedam-Centrum, Het Stadserfcomplex met Stadskantoor en Theater aan de Schie, de Schiedamse Binnenstad: al deze belangrijke plekken zijn uitstekend bereikbaar met 1 tramlijn. Daar hoort bij dat de tramlijn ook de wijken aandoet waar Schiedammers wonen, waaronder Woudhoek. En als het aan ons ligt in de toekomst ook Spaland en Sveaparken. Inmiddels weten ook veel inwoners van buiten Schiedam deze voorzieningen te vinden. Het is niet mogelijk om deze voorzieningen-as met een buslijn te bedienen, vanwege de parallelliteit met de resterende tramlijn. 23UIT00962

Pagina 3

Er zullen daarom altijd overstappen nodig zijn om vanuit de woongebieden de voorzieningen te bereiken, daar waar nu directe verbindingen beschikbaar zijn. Veel van de voorzieningen zijn in de komende jaren toe aan renovatie en uitbreiding. Investeringsbeslissingen zijn genomen of worden snel verwacht. Behoud van de tramlijn draagt bij aan het verminderen van de investeringsrisico’s en waarborgt het goed bereikbare voorzieningenniveau dat past bij een stad als Schiedam. Wij adviseren daarom om een scherpere analyse te maken van de samenhang tussen de genoemde voorzieningen, het bijbehorende verzorgingsgebied en de hieraan gekoppelde behoefte aan OV bereikbaarheid en te bezien welke vorm van vervoer het meest passend is. Maak de plannen samen met de stad! De co-creatie en participatie was voor het Schiedamse tramvraagstuk tot op heden zeer beperkt. Er heeft rondom de planvorming geen gesprek plaatsgevonden met Schiedamse inwoners en politiek. Dit heeft in onze ogen geleid tot vragen en emoties in de stad. Wij willen benadrukken dat deze voor veel Schiedammers belangrijke ontwikkeling niet op onze instemming kan rekenen zonder dat er een dialoog heeft plaatsgevonden met inwoners van de betrokken wijken en de lokale politiek.

Wij willen u dan ook verzoeken om op de kortst mogelijke termijn de dialoog met de omgeving aan te gaan en de betrokken inwoners zo goed mogelijk te informeren. Daar waar nodig zullen wij u hierbij faciliteren. Zorg voor de juiste beslisinformatie Het voorliggende voorstel om met de exploitatie van tramlijn 21 te stoppen is een voor Schiedam zeer ingrijpend voorstel. Dit vereist een goede en brede onderbouwing van eventueel te nemen besluiten. De informatie waarop dit plan is gebaseerd is summier en heeft alleen betrekking op de bestaande situatie, zonder rekening te houden met toekomstige gebiedsontwikkelingen en ontwikkelkansen. Informatie met betrekking tot verbetering van de bereikbaarheid gaat alleen uit van een bus, zonder deze te vergelijken met een eventueel verbeterde/verlengde trambediening. Dit busalternatief is bovendien nog niet uitgewerkt en slechts een voorbeeld van een uitwerking. Daarnaast zijn de kosten/opbrengsten van stoppen met tramverbinding in onze ogen nog onvoldoende inzichtelijk gemaakt en wordt in de plannen nog geen rekening gehouden met investeringskosten die gepaard gaan met een ongeplande omslag van een tram naar een hoogwaardig busnetwerk. Wij adviseren u om de volledigheid en juistheid van alle beslisinformatie te verbeteren en te versterken. Daarbij is ons advies om uit te gaan van uitgewerkte en afgestemde voorstellen.

Onze eerdere adviezen in deze brief bieden hiervoor de aanknopingspunten.

23UIT00962

Pagina 4

De bus als alternatief? De OV bereikbaarheid van Schiedam Noord voldoet op dit moment niet aan de verwachtingen. Allereerst moet worden onderzocht op welke manier een eventueel verlengde tram kan bijdragen aan verbetering van de OV bereikbaarheid. Een busverbinding kan onder bepaalde voorwaarden aantrekkelijk zijn als alternatieve vorm van Openbaar Vervoer in Schiedam Noord. Welke dit zijn, moet in gezamenlijkheid worden onderzocht en uitgewerkt. Tegelijk moet een busverbinding ook robuust zijn en niet onderhevig aan conjunctuur. Een buslijn laat zich immers eenvoudiger stoppen dan een tramverbinding. Er is dan ook langdurige toewijding van alle betrokken partijen nodig om een toekomstvaste OV verbinding te ontwikkelen en te laten renderen. Er worden immers ook ruimtelijke ontwikkelingen en investeringen gekoppeld aan de beschikbare OV verbinding. De bestaande ruimtelijke structuur in Schiedam Noord is sterk gekoppeld aan OV bereikbaarheid per tram. De tram haalt op een goed ingepaste vrije baan de gewenste rijsnelheid en ondervindt hierbij geen hinder van het overige verkeer. De overstap naar een busverbinding heeft grote gevolgen voor de inrichting van de openbare ruimte en de gewenste bedieningskwaliteit van het OV.

Zo weten wij dat het niet mogelijk is om zonder grote gevolgen voor de omgeving een busverbinding in te passen op de huidige trambaan en de beschikbare ruimtereservering. Het is bovendien ruimtelijk zeer ongewenst om de huidige grasbaan voor dit doel te verharden. Een busverbinding kan eventueel gebruik maken van de bestaande routes voor het autoverkeer, maar de omgeving is nog niet geschikt voor de inpassing van hoogwaardige haltes. Tot slot is er op het autonetwerk, en vooral tijdens de spitsuren, nog onvoldoende sprake van de gewenste vlotte en betrouwbare doorstroming voor een busverbinding. Wij adviseren om het plan Toekomstvast Tramnet conform het voorgaande te voorzien van de juiste en volledige beslisinformatie en indien de conclusie na onderzoek luidt dat een busverbinding de meest toekomstvaste OV bereikbaarheid voor Schiedam Noord biedt:  deze eventuele nieuwe busverbinding en het bijbehorende bedieningsmodel voor Schiedam Noord in samenspraak met gemeente en de omgeving verder uit te werken;  deze eventuele nieuwe busverbinding te onderzoeken op technische, verkeerskundige, vervoerkundige en ruimtelijke effecten, waaronder maatregelen om doorstroming te verbeteren, inpasbaarheid van infrastructuur, toegankelijkheid van haltes, loopafstanden en reistijden.

 De benodigde maatregelen en investeringen voor realisatie van de busverbinding van en naar Schiedam Noord in beeld te brengen en hiervoor in gezamenlijkheid afspraken te maken over realisatie en financiering.

23UIT00962

Pagina 5

Borg de afspraken Het voorliggende concept plan Toekomstvast Tramnet 2030 Regio Rotterdam biedt op dit moment te weinig houvast om zonder meer in te stemmen met het voorstel om de exploitatie van tramlijn 21 naar Woudhoek te stoppen. Er zal een bestuursovereenkomst nodig zijn om alle gemaakte inhoudelijke en wellicht ook financiële afspraken te borgen die zijn gekoppeld aan dit voorstel en het plan Toekomstvast Tramnet. Wij adviseren daarom ook om een bestuursovereenkomst met gemeente Schiedam voor te bereiden en daarin de afspraken vast te leggen die volgen uit de verdere gezamenlijke uitwerking van de voorstellen rond tramlijn 21. Een geaccordeerde bestuursovereenkomst is voor ons een randvoorwaarde voor de instemming met en vaststelling van het Plan Toekomstvast Tramnet 2030 Regio Rotterdam. Werk aan een integrale OV visie voor de regio Het openbaar vervoer in de regio bevindt zich in een dynamische situatie waarbij de nasleep van Corona zorgt voor achterblijvende reizigersaantallen en druk op de dienstverlening op de korte termijn. Tegelijkertijd zien we een grote verstedelijkingsopgave op ons afkomen die vraagt om investeringen op de lange termijn. Dit vraagt in onze ogen om een overkoepelende strategische visie op alle vormen van openbaar vervoer in de regio: trein, metro, tram én bus waarin elke vorm van vervoer in haar kracht wordt gezet.

Hierin is het gesprek over de toekomst van het tramnet het sluitstuk van een brede strategische discussie over de rol van het OV in de regio en niet het startpunt. Deze visie moet antwoord geven op de vraag hoe we de OV bereikbaarheid van onze regio het beste kunnen vormgeven als onderdeel van opdracht 6 uit de concept-Strategische Agenda ‘Herstellen van het OV-systeem’. Gelet op de urgentie van de opdracht, adviseren wij om zo snel mogelijk te starten met het opstellen van de strategische visie op OV Bereikbaarheid van de regio. Tot slot Het informeren van onze raad en wijkoverleggen over het Plan Toekomstvast Tramnet heeft bij alle betrokken partijen tot een beter beeld geleid van het belang van goed OV voor Schiedam Noord en die van de tram in het bijzonder. We stellen in deze context vast dat u onze zorgen over de slechte OV bereikbaarheid van Schiedam Noord deelt. Wij waarderen uw belofte om bij het uitwerken van oplossingen voor de toekomstvaste OV bereikbaarheid van Schiedam Noord en het beoogde station Kethel ook de tram te betrekken. Wij gaan uit van een constructief vervolg van het proces van besluitvorming en uitwerking.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Schiedam, de secretaris,

de burgemeester,

C.E. Bos

C.H.J. Lamers

23UIT00962

Pagina 6