Bijlage 4 concept ontwerp visie op EV MRDH

MRDH - Visie Economisch Vestigingsklimaat

1

Inhoud

0. Samenvatting .........................................................................................................3 1.

Inleiding ..............................................................................................................4

2. Opgaven .................................................................................................................8 2.1 Uit de Strategische Agenda ................................................................................8 2.2 Uitdagingen omzetten in kansen .......................................................................11 2.3 Economisch profiel van de regio .......................................................................12 3. Dromen ................................................................................................................15 3.1 Drie ambities ...................................................................................................15 3.2 Ons droombeeld: stip op de horizon .................................................................15 3.3 Van visie naar keuzes .......................................................................................17 4. Durven kiezen .......................................................................................................18 4.2 3 keuzes, één strategie .

.................................................................................18 Keuze 1: Ruimte voor werken .................................................................................19 Keuze 2: Innovatie en technologie als gamechanger ...............................................20 Keuze 3: Versterken arbeidspotentieel van de toekomst .........................................22 5. DOEN – Van Visie naar Verandering........................................................................24 5.1 To do-lijst Keuze 1 ............................................................................................24 5.2 To do-lijst Keuze 2 ............................................................................................25 5.3 To do-lijst Keuze 3 ............................................................................................26 6.

Aanpak..............................................................................................................28 6.1 Gebiedsgerichte aanpak ..................................................................................28 6.2 Nieuwe financieringsbronnen ...........................................................................28 6.3 Aanpassen Bijdrageregeling .............................................................................29

7.

Bijlagen .............................................................................................................30 Bijlage

Korte beschrijving van de regionale clusters .............................................30

Bijlage

Regionaal Profiel in beeld ........................................................................35

Bijlage

Sectoren binnen clusters / Hotspots (indicatief) .......................................36

2

0. Samenvatting In 2050 moet de metropoolregio Rotterdam Den Haag een regio zijn die internationaal vooroploopt: innovatief, duurzaam, sociaal rechtvaardig én economisch sterk. Die ambitie komt niet uit de lucht vallen – de regio hééft namelijk alles in huis om dat waar te maken. Van de wereldhaven van Rotterdam tot de hightech glastuinbouw in het Westland, van het Innovatiedistrict Delft tot internationale rechtspraak in Den Haag. Dit is een regio met ongekende potentie. Toch staat die positie onder druk. Uitdagingen als vergrijzing, ruimtegebrek, krapte op de arbeidsmarkt en sociale ongelijkheid vragen om keuzes. De MRDH kijkt daarom vooruit en presenteert een gezamenlijke langetermijnvisie op het economisch vestigingsklimaat. Niet als los beleidsdocument, maar als richtinggevend verhaal voor hoe 21 gemeenten samen willen bouwen aan een sterke toekomst. Centraal in deze visie staan vijf economische motoren – Duurzaam Maritiem & Haven, Hightech Horticulture, Innovatieve en Hoogwaardige Maakindustrie, Digitale Technologie & Veiligheid en Overheid / Vrede / Recht– die de regio internationaal onderscheidend maken. Een sterk vestigingsklimaat draait om sterke steden en dorpen, goede voorzieningen, gezonde stads- en dorpsverzorgende economie en samenwerking in en tussen tussen clusters, mkb en onderwijs.

Investeringen in innovatie, werklocaties en scholing versterken economie en werkgelegenheid. Maar de potentie van deze clusters komt pas echt tot bloei als ze ondersteund worden door drie strategische keuzes: 1. Ruimte voor werken, door slim om te gaan met schaarse ruimte; 2. Innovatie en technologie als gamechanger, door transities in de regionale cluster te stimuleren (sleuteltechnologieën); 3. Versterken arbeidspotentieel van de toekomst, zodat bedrijven voldoende en juist opgeleid personeel kunnen aantrekken om te kunnen innoveren en te groeien. De kracht van deze regio zit niet alleen in economische cijfers, maar juist in de combinatie van kennis, ruimte, infrastructuur en mensen. Veel gebeurt al, maar het volle potentieel wordt nog niet benut. Daarom is samenwerking geen optie, maar een kans! Door met één stem te spreken en elkaar te versterken, kan de regio doorgroeien tot een plek waar bedrijven zich willen vestigen en mensen graag willen ondernemen. De MRDH heeft de schaal, de inhoud en de ambitie – nu is het tijd om samen te handelen. Want deze regio heeft de potentie, en de toekomst vraagt erom. De MRDH werkt niet als losse gemeenten, maar als één collectief. Daarbij nemen wij heldere rollen op ons: • • •

Als aanjager koppelen we actief lokale initiatieven aan regionale economische doelen Als katalysator versterken we bestaande initiatieven en brengen we versnelling aan waar nodig. Als initiatiefnemer nemen we regie op thema’s en plekken waar de potentie groot is, maar beweging nog uitblijft.

Dit doen wij samen met de stakeholders. De kracht van de regio zit in mensen, kennis, ruimte en verbinding. Als die elementen goed worden afgestemd, komt het volle potentieel tot bloei.

3

1. Inleiding

Voortzetting van de koers De 21 gemeenten van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH)1 werken samen aan het vernieuwen van de economie en het verbeteren van de bereikbaarheid. Wij zetten daarvoor bewust de koers uit de Strategische Agenda van 2023 voort. Deze koers richt zich op een toekomstbestendige ontwikkeling van de regio – precies waar de huidige, snel veranderende maatschappelijke context om vraagt.

De maatschappelijke context De Metropoolregio Rotterdam Den Haag is een van de economische kerngebieden van Nederland. Met onder meer de wereldhaven van Rotterdam als logistieke en industriële hub, de internationale stad van vrede en recht Den Haag, technologische innovatie in en rond Delft en de internationale glastuinbouw is de regio internationaal verbonden en economisch veelzijdig en toonaangevend. Maar de druk neemt toe. Geopolitieke onzekerheid, vergrijzing, ruimte- en arbeidsmarktkrapte, stagnerende verduurzaming en toenemende ongelijkheid zetten de economische positie en brede welvaart onder druk. De OESO wees al eerder op het belang van regionale samenwerking voor veerkracht, innovatie en gelijke kansen. Die oproep is nu urgenter dan ooit. Door gezamenlijk op te treden, benutten we kansen om bij te dragen aan het oplossen van problemen. Zo dragen we bij aan de transitie van de regio.

Daarom deze visie op het economisch vestigingsklimaat! De Metropoolregio Rotterdam Den Haag is als verlengd lokaal bestuur dé samenwerking van de 21 gemeenten om de collectieve kracht van de regio te bundelen. 2 Gemeenten voeren economisch beleid. De Gemeentewet vormt een bestuurlijk fundament voor een lokaal beleid dat economische groei en sociale veerkracht met elkaar verbindt. Denk aan taken op het gebied van economische ontwikkeling, zoals het bevorderen van lokale bedrijvigheid, het handhaven van eerlijke concurrentie en het scheppen van ruimte voor ondernemen. Tegelijkertijd overstijgen veel economische opgaven het lokale niveau: arbeidsmarkt, bereikbaarheid, woningbouw en verduurzaming vragen om afstemming en samenwerking. De Metropoolregio beschikt over sterke economische clusters – van de Mainport tot de Greenports – die van cruciaal belang zijn voor de nationale, regionale én lokale economie. Deze clusters vormen de motor van innovatie, werkgelegenheid en internationale 1

De netwerkorganisatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) is in 2014 opgericht om samen met de 21 gemeenten van de regio, mede-overheden en netwerkpartners van kennisinstellingen en het bedrijfsleven te zorgen voor een aantrekkelijke regio waar inwoners, bedrijven en bezoekers met plezier zich willen vestigen, werken, wonen en recreëren. Zie de bijlagen voor een organogram van de MRDH in de praktijk. Spreken we van ‘we’ in deze visie, doelen we op deze samenwerking van gemeenten en partners in de regio. 2 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR321443

4

concurrentiekracht. Tegelijkertijd staan zij voor grote transitieopgaven, zoals verduurzaming, digitalisering en het toekomstbestendig maken van de arbeidsmarkt. Om deze sleutelrol te behouden en te versterken, bundelen de 21 gemeenten in de regio hun krachten. Zij kiezen bewust voor meer focus, samenhang en een intensievere samenwerking. Want de opgaven van vandaag – of het nu gaat om economische weerbaarheid, woningbouw, mobiliteit of klimaat – overstijgen gemeentelijke grenzen. Alleen door collectieve kracht kunnen we structureel het verschil maken. We zetten daarom in op het versterken van de vijf clusters, door de juiste randvoorwaarden te creëren voor hun groei.

Samenwerking is geen keuze, maar een noodzaak. Het stelt de regio in staat om met één stem op te treden richting andere overheden, zoals het Rijk en Europa. Dat versterkt de lobby, vergroot de slagkracht en zorgt voor meer impact. De regio wordt zo een betrouwbare en daadkrachtige partner in het realiseren van nationale en Europese ambities.

De verbinding tussen lokale opgaven en bovenregionale doelen is essentieel. Want of het nu gaat om beter openbaar vervoer, een inclusieve arbeidsmarkt of een toekomstbestendige economie: we hebben elkaar nodig. Alleen samen houden we de treintjes rijdend, bouwen we aan veerkrachtige gemeenschappen en blijven we als regio sterk in een snel veranderende wereld. Een regionale visie biedt een heldere lange termijn koers, wat vertrouwen geeft om te investeren in ons vestigingsklimaat.

Vestigingsklimaat als voorwaarde Een sterk economisch vestigingsklimaat is belangrijk voor bedrijven, kennisinstellingen én inwoners, omdat het de basis legt voor innovatie, werkgelegenheid, brede welvaart en het gezamenlijk aanpakken van maatschappelijke vraagstukken." De vraagstukken van deze tijd vragen om krachtig optreden. In deze visie richten wij ons daartoe op het economisch vestigingsklimaat. 3 Het economisch vestigingsklimaat bepaalt of een regio aantrekkelijk is om te ondernemen, investeren en innoveren. Het gaat om de fundamentele voorwaarden die bedrijven nodig hebben: toegang tot talent, kapitaal, infrastructuur (digitaal en fysiek) en ruimte, betrouwbare regels en een stabiele omgeving. Maar het is méér dan economie — een sterk vestigingsklimaat is een hefboom voor brede welvaart. Het creëert banen, versterkt leefbaarheid en vergroot de veerkracht van onze samenleving. Zonder een krachtig economisch vestigingsklimaat geen bloeiende regio.

3

Het economisch vestigingsklimaat is het geheel van economische, institutionele en sociaal-culturele omstandigheden in een bepaald gebied die bepalen in hoeverre het voor bedrijven aantrekkelijk is om zich daar te vestigen, te investeren en duurzaam te ondernemen. Dit omvat zowel fysieke, beleidsmatige en financiële factoren zoals infrastructuur, belastingen, beschikbare financiering, regelgeving en arbeidsmarkt, als immateriële aspecten zoals innovatieklimaat, ondernemerschapscultuur en bestuurlijke betrouwbaarheid. Deze definitie verbindt de harde vestigingsfactoren (zoals kosten en infrastructuur) met de zachte elementen van het bredere ondernemingsklimaat, en biedt zo een compleet beeld van wat een locatie aantrekkelijk maakt voor bedrijven.

5

We hebben potentieel De metropoolregio heeft het potentieel. Met een aandeel van ca. 15% in het bruto binnenlands product (BBP) is de metropoolregio Rotterdam Den Haag een van de belangrijkste economische motoren van Nederland. Onze regio onderscheidt zich door een combinatie van toonaangevende (technologische) kennis en bedrijvigheid op het gebied van onder meer haven, tuinbouw en innovatieve maakindustrie. En dat allemaal dankzij sterke bedrijven, onderwijsinstellingen op alle niveaus en de aanwezigheid van kennisinstellingen zoals TNO, Deltares en academische ziekenhuizen. En natuurlijk een sterk startup- en scaleup-ecosysteem. De samenwerking binnen de MRDH heeft de afgelopen jaren al veel opgeleverd en de regio versterkt.4 Tegelijkertijd laten we nog steeds potentieel onbenut. In 2015 toonde de OESO al aan dat de regio 2% extra economische groei per jaar misloopt ten opzichte van vergelijkbare metropoolregio’s.

Op basis van analyse Om de economie van de regio goed te doorgronden hebben we onderzoek laten uitvoeren naar de feiten en cijfers van de regio (de uitgangspositie). Verder is een uitgebreide analyse opgesteld over de trends en ontwikkelingen richting 2050 die van invloed zijn op de economie van de regio en is een analyse uitgevoerd om de potenties van en opgaven voor de regio richting 2050 te duiden.5 Daarnaast is ook voor elke gemeente een factbook samengesteld met feiten en cijfers. Verder zijn ook veel gesprekken gevoerd met diverse stakeholders uit het veld, van onderwijs- en kennisinstellingen tot vertegenwoordigers van economische clusters. Ook is uitgebreid onderzoek gedaan naar de Brede Welvaart in deze regio 6 en is gebruik gemaakt van onderzoek naar New Towns in deze regio.7

Een koers voor de lange termijn In deze visie van de MRDH op het economisch vestigingsklimaat in de metropoolregio tot 2050 en verder presenteren we onze lange termijn aanpak. We tillen het onderwerp vestigingsklimaat uit de Strategische agenda en komen met een visie en plan voor de toekomst. Samen met de Mobiliteitsvisie vormen zij samen de bouwstenen voor de koers van de MRDH voor de komende jaren.

We doen het samen

4

Sinds 2015 heeft de MRDH zich ontwikkeld tot een krachtige economische samenwerkingspartner naast haar rol als vervoersautoriteit. Er is gericht geïnvesteerd in innovatieve bedrijventerreinen, de balans tussen werklocaties, en in programma’s voor de digitale economie en duurzame technologie. Bedrijven kregen ruimte om te experimenteren, wat de samenwerking tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden versterkte. Ook werd een regionaal campusnetwerk opgebouwd en kwamen er substantiële investeringen voor Leven Lang Ontwikkelen. Bestuurlijk groeide de MRDH uit tot een serieuze gesprekspartner op regionaal en landelijk niveau. Zo is de economische infrastructuur van de regio zichtbaar versterkt. 5 Birch (2025) : zie https://mrdh.nl/project/visie-economisch-vestigingsklimaat 6 Walter Manshanden, Frank van Oort & Henri L.F. de Groot, “Brede Welvaart in de MRDH en haar deelregio’s: Een vergelijking met Nederland, MRA en Vervoerregio Amsterdam – Deelrapport II”, NEO Observatory / Erasmus Universiteit Rotterdam / Vrije Universiteit Amsterdam, 3 december 2024. 7 https://www.bureaulouter.nl/

6

Samenwerken, zorgvuldig afstemmen, vernieuwen, realiseren – vanuit een regionale, gezamenlijke visie, met oog voor de lokale situatie, opgaven en nuances – dat is wat we gaan doen. Met de 21 gemeenten en partners in de regio geven we gezamenlijk leiding en nemen we het voortouw in het realiseren van onze droom. De metropoolregio door en voor iedereen, naadloos met elkaar verbonden, bloeiend en in evenwicht voor mens, economie en klimaat; dáár gaan we voor.

7

2. Opgaven

De opgaven in de metropoolregio zijn niet nieuw, maar worden steeds uitdagender. We nemen drie regionale opgaven van de Strategische Agenda van 2023-2026 over. De groei, de vernieuwing en de kwaliteit van de regio. Daar werken we al aan. Én we weten steeds beter waar het knelt. Laten we eerst naar die opgaven kijken en de uitdagingen 8 die daarbij horen. Om vervolgens kansen te zien en de koers erop af te stemmen.

2.1 Uit de Strategische Agenda

Groei van de regio De metropoolregio telt momenteel circa 2,5 miljoen inwoners en verwacht er tot 2040 zo’n 400.000 meer – een groei van 16%. Een stad in omvang als Utrecht komt er in de regio bij. Deze groei stelt de regio voor grote ruimtelijke uitdagingen: er is meer vraag naar woningen, voorzieningen, energie-infrastructuur, werklocaties en een leefbare omgeving.

Relevante trends en ontwikkelingen: ruimtedruk en systeemgrenzen De verwachte groei zorgt voor toenemende druk op wonen, werken, energie en leefomgeving. De energietransitie en circulaire economie vragen veel extra ruimte, net als de veranderende woningbehoefte door vergrijzing en kleinere huishoudens. Binnen onze clusters staat de ontwikkeling van (technologische) startups, scale-ups en marktleiders onder druk door gebrek aan bedrijfsruimte. Ruimtelijke functies moeten steeds slimmer gecombineerd worden. Volgens toekomstscenario’s is er drie keer zoveel ruimte nodig als beschikbaar. De kernopgave: niet alleen groeien, maar fundamenteel anders en efficiënter omgaan met ruimte voor een duurzame en welvarende toekomst.

Potenties van de regio: slim en meervoudig ruimtegebruik De metropoolregio Rotterdam Den Haag biedt, ondanks ruimtedruk, veel kansen voor kwalitatieve ruimtelijke ontwikkeling. De compacte, goed verbonden steden maken slimme verdichting mogelijk, terwijl verouderde gebieden ruimte bieden voor herontwikkeling tot gemengde, leefbare omgevingen. Strategische locaties zoals de haven,campussen en innovatiedistricten bieden hoge economische waarde. Het groenblauwe netwerk versterkt ecologie, recreatie en klimaatadaptatie. De sleutel ligt in beter benutten van bestaande ruimte door slimme combinaties en regionale afstemming, niet in méér ruimte zoeken.

8

Deze uitdagingen zijn aangrijpingspunten om in Hst. 5 te vertalen naar concrete acties.

8

Uitdagingen naar 2050: scherpe keuzes, slimme verdichting en inclusieve groei • • •

Stedelijk verdichten bij OV-knooppunten om economische ruimte te bieden in de nabijheid van wonen. Noodzaak tot prioritering van ruimtelijke claims: woningbouw, bedrijvigheid en infrastructuur botsen om schaarse ruimte. Versterking van regionale samenwerking, zodat kennis, ruimte en investeringen effectief worden gecombineerd.

Vernieuwing van de regio We moeten (blijven) vernieuwen. Nieuwe technologieën vragen om slimme innovaties omdat ze bestaande processen ingrijpend veranderen. Om hun potentieel echt te benutten, zijn creatieve oplossingen nodig die technologie koppelen aan maatschappelijke behoeften, zoals bijv. in zorg, energie of mobiliteit. Zo ontstaan efficiëntere, duurzamere en mensgerichte toepassingen. En uiteraard draagt het bij aan verdienvermogen regio. Nieuwe technologieën vragen om andere vaardigheden en slimme innovaties. De regio zet in op een toekomstbestendige economie door onderwijs en arbeidsmarkt beter te verbinden, in te zetten op innovatie, en het mkb te versterken.

Relevante trends: technologie, transitie en talent De economie van de regio bevindt zich in een fundamentele transformatie. Technologieën zoals AI, slimme productie en waterstoftechniek versnellen de economische ontwikkeling, maar stellen ook eisen aan mens en systeem. Zo groeit de elektriciteitsvraag richting 2050 naar verwachting tot 2 à 3 keer de huidige omvang, en moet het aandeel duurzame energiebronnen naar 90% van de elektriciteitsopwekking. Tegelijkertijd vereist automatisering en digitalisering om- en bijscholing, omdat de taken binnen beroepen veranderen en de beroepen zelf mee evolueren. Dit stelt hogere eisen aan zowel studerenden als werkenden, aangezien de vraag naar cognitieve en analytische vaardigheden blijft toenemen.

Potentie: een innovatieve motor met internationale slagkracht De Metropoolregio Rotterdam Den Haag heeft een sterke economie met een bruto regionaal product van €107,5 miljard (15% van het nationaal bbp) en een hoog arbeidspotentieel. De regio blinkt uit in sectoren als zakelijke diensten, handel en nijverheid & energie, met hoge arbeidsproductiviteit en jaarlijks 40.000 instromers uit het onderwijs. Er is grote groeipotentie in vijf economische clusters: 1. Duurzaam Maritiem & Haven: Belangrijk voor de energietransitie (waterstof, wind, circulaire industrie), met €23,7 miljard toegevoegde waarde en 385.000 banen. Grote kansen voor duurzame energie-logistiek. 2. Hightech Horticulture: Glastuinbouw levert €5,5 miljard op en 80.000 banen. Verdere groei wordt verwacht via digitalisering en internationale vraag.

9

3. Innovatieve en hoogwaardige Maakindustrie: Sterk in mechatronica en slimme systemen, goed voor €9 miljard en 85.000 banen. Veel potentie via Smart Industry, export en defensie-investeringen. 4. Digitale Technologie & Veiligheid: Focus op AI, cybersecurity en quantum met €4,4 miljard waarde en 44.000 banen. Groei via digitalisering in alle sectoren. 5. Overheid / Vrede / Recht: Den Haag als internationaal centrum levert 70.000 banen en versterkt kennis, diplomatie en internationale samenwerking. Groei in governance van digitale en maatschappelijke transities. De regio kent een sterk netwerk van incubators en andere programma’s die een groot aantal technische startups voortbrengen binnen deze clusters. De regio fungeert als ‘kraamkamer’ voor het ontstaan en de ontwikkeling van een groot deel van deze bedrijven. Startups en scale-ups vormen een drijvende kracht in innovatie binnen de clusters en dragen zo bij aan het versterken ervan. 9 Diverse fieldlabs en innovatieprojecten spelen een belangrijke rol om via samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden binnen de clusters innovaties te ontwikkelen en te implementeren. De regio is uitstekend gepositioneerd om economische groei te combineren met innovatie, duurzaamheid en internationale relevantie Uitdagingen richting 2050: bijscholen, verdichten, versnellen De regio staat voor grote uitdagingen: •

•

• •

Opleiden en omscholen – Ondanks veel talent zijn er tekorten in cruciale sectoren (zorg, techniek, ICT). Structurele samenwerking tussen onderwijs, bedrijfsleven en overheid is nodig. Duurzame economie – Het energienet is overbelast, en de transitie naar waterstof en circulaire ketens vraagt ruimte en investeringen. Kennis benutten – Innovatieecosystemen moeten versterkt worden door betere samenwerking tussen kennisinstellingen, overheid en bedrijven. Duurzame bedrijventerreinen – Verduurzaming en circulaire werk- en productieketens zijn noodzakelijk. Slim ruimtegebruik en innovatie – Kennis en innovaties moeten beter worden opgeschaald, met scherpe keuzes in ruimtegebruik voor een toekomstbestendige economie.

Kwaliteit van de regio Wil je vernieuwen, dan moet in ieder geval de basis op orde zijn. De behoefte aan een leefbare, gezonde, veilige en duurzame omgeving is niet nieuw, maar de urgentie stijgt. Grote uitdagingen zoals de onderhoudsopgave van de infrastructuur, de woningbouwopgave, de stikstofopgave, het klimaat en de groeiende logistiek leggen extra druk op het al zwaar belaste mobiliteitsnetwerk, de beschikbare ruimte en de kwaliteit van de leefomgeving. Tegelijkertijd groeit het besef dat economische ontwikkeling, bevolkingsgroei

9

https://techleap.nl/impact/state-of-dutch-tech/

10

en mobiliteit alleen waardevol zijn als ze hand in hand gaan met brede welvaart: het verbeteren van welzijn, gezondheid, leefbaarheid en toekomstbestendigheid voor iedereen.

Relevante trends en ontwikkelingen: groei arbeidsproductiviteit en duurzaam werk voor iedereen De regio kent economische groei, zij het in een lager tempo dan andere regio’s, en blijft daarbij achter op het gebied van brede welvaart en innovatie.

Potentie van de regio: kracht in kennis en koppeling De regio beschikt over stevige fundamenten. Met topinstellingen zoals TU Delft, Erasmus Universiteit en Erasmus MC en diverse campussen en ‘innovatiehubs’ heeft de MRDH-regio een grote kennisintensiteit. Jaarlijks stromen veel studenten in aan mbo, hbo en wo. 10 Toch wordt die kennis nog onvoldoende benut: valorisatie (doorvertaling naar economie) blijft achter. Daarnaast is er een groot arbeidspotentieel onderbenut: slechts 71,3% van de bevolking participeert op de arbeidsmarkt (landelijk: 73,1%) en het aandeel mensen met een laag inkomen is bovengemiddeld. In de kern schuilt de kracht van de regio in het slim koppelen van wat al aanwezig is: mensen, kennis, ruimte en infrastructuur. De MRDH-regio heeft unieke schaalvoordelen – als platform van 21 gemeenten – om op economisch vlak synergie te creëren.

Uitdagingen richting 2050: investeren in mensen, balans en verbinding Voor duurzame brede welvaart in de regio is een meervoudige aanpak nodig: • • • • •

Economische weerbaarheid versterken met samenhangend beleid en vertrouwen in de overheid. Arbeidsmarkt, onderwijs, wonen en mobiliteit integraal aanpakken voor een sterk vestigingsklimaat. Menselijk kapitaal beter benutten via onderwijs, bijscholing en aansluiting op de arbeidsmarkt, vooral in kraptesectoren. Regionale samenhang verbeteren via betere bereikbaarheid en samenwerking. Talent behouden met aantrekkelijk werk, woningen en voorzieningen.

Kortom: economische groei moet hand in hand gaan met sociale rechtvaardigheid en aanpassingsvermogen richting 2050. Dit vraagt een toekomstbestendig vestigingsklimaat.

2.2 Uitdagingen omzetten in kansen De metropoolregio Rotterdam Den Haag groeit snel, maar ruimte, infrastructuur en voorzieningen kunnen die groei nauwelijks bijbenen. De ruimtevraag overstijgt ruimschoots 10

In totaal zijn er in 2023 rond de 210.000 studenten in het vervolgonderwijs actief in de metropoolregio. (Birch, 2025)

11

het aanbod, wat vraagt om slim, meervoudig gebruik van de beschikbare ruimte. Tegelijk transformeert de economie richting verdergaande digitalisering, waterstofgebruik en circulaire productie, maar wordt deze geremd door arbeidstekorten, netcongestie en onvoldoende benutting van kennis. Sociale ongelijkheid neemt toe doordat technologische vooruitgang, globalisering en flexibilisering vooral hoogopgeleiden en kapitaal bevoordelen. Beperkte toegang tot onderwijs, groeiende vermogensverschillen en achterblijvende regio’s versterken die kloof verder. De regio heeft veel potentie, maar benut die pas volledig als onderwijs, economie, ruimte en mobiliteit beter worden verbonden en investeringen gericht worden ingezet. Er liggen dus voldoende uitdagingen om het vestigingsklimaat in onze regio te verbeteren. Maar ook kansen. De regio heeft een sterke economische basis met toonaangevende clusters die met gerichte keuzes van uitdagingen kansen maakt.

2.3 Economisch profiel van de regio De Metropoolregio Rotterdam Den Haag zet vol in op haar kracht als internationale innovatie- en vestigingsregio. De sleutel tot dit succes? Een toekomstbestendig vestigingsklimaat, waarin we als regio wereldklasse zijn. Met een focus op 5 regionale clusters11 12 13 14 met grote groeipotentie bouwen we voort op bestaande sterktes van de regio: • • • • •

Duurzaam Maritiem & Haven Hightech Horticulture Innovatieve en Hoogwaardige Maakindustrie Digitale Technologie & Veiligheid Overheid / Vrede / Recht

bouwen we voort op bestaande sterktes van de regio. De clusters versterken niet alleen het (toekomstig) verdienvermogen en brede welvaart, maar dragen ook bij aan (maatschappelijke) transities zoals de energie- en voedseltransitie. Bovendien draagt de regio zo bij aan de nationale defensieopgave, bijvoorbeeld via cybersecurity, energiezekerheid en strategische infrastructuur. Zo ontstaat een toekomstbestendige en veerkrachtige regio.

Regionale clusters in verbinding met elkaar De regionale clusters in de regio versterken elkaar via gedeelde sleuteltechnologieën en transities. Opgaven als digitalisering, cybersecurity en duurzaamheid verbinden sectoren als haven, tuinbouw, maakindustrie en overheid. Innovatie, kennis en internationale

11

De clusters dragen direct bij aan de vijf missies: energietransitie en circulaire economie (maritiem, maakindustrie), landbouw, water en voedsel (horticulture), gezondheid (zorginnovatie), en veiligheid (cybersecurity). Topsectoren, 2023 12De regionale clusters zijn sterk verweven met sleuteltechnologieën die Nederland internationaal als innovatieland positioneren. Ze vertalen technologische doorbraken naar de praktijk: de maakindustrie gebruikt AI en mechatronica, de tuinbouw inzet biotechnologie en sensoren, het maritieme cluster werkt met groene chemie en data, en cybersecurity koppelt AI aan digitale veiligheid. Zo versterken de clusters niet alleen de economie, maar ook technologische vooruitgang. 13 Voor een korte beschrijving van de clusters wordt verwezen naar de bijlagen 14 De economische clusters sluiten aan bij de Nationale Technologie Strategie door hun bijdrage aan sleuteltechnologieën, strategische autonomie en oplossingen voor maatschappelijke opgaven zoals duurzaamheid, veiligheid en digitalisering.

12

samenwerking vormen de motor. Samen vormen de clusters één sterk, innovatief en wereldwijd georiënteerd economisch netwerk.

Clusters die vragen om een sterk vestigingsklimaat . De Metropoolregio Rotterdam Den Haag werkt aan een toekomstbestendige economie, gedreven door de concrete behoeften van haar vijf krachtige regionale clusters. Niet abstract beleid, maar de praktijk van deze economische motoren bepaalt of de regio internationaal mee blijft doen. Hun wensen zijn geen luxe, maar randvoorwaarden voor groei en brede welvaart.

Regionaal profiel (concept)

Ruimte is schaars, dus investeer gericht op strategische plekken waar werk, kennis en innovatie samenkomen. Een voorbeeld van een strategische locatie die deze combinatie van teelt, technologie en logistiek faciliteert, is Dutch Freshport: een cluster waar verslogistiek, agrofood en duurzame infrastructuur samenkomen. Talent is de groeimotor: investeer in onderwijs en de koppeling tussen leren en werken. Bereikbaarheid is cruciaal voor samenwerking en economische kracht. Innovatie vraagt om ruimte om sleuteltechnologieën toe te passen en sectoren te verbinden. Leefbaarheid vormt de basis: zonder goede woningen en voorzieningen geen aantrekkelijk vestigingsklimaat. Zo bouwt de MRDH aan een economie die niet alleen sterk is, maar ook veerkrachtig, verbonden en mensgericht.

13

en met oog voor de stads- en dorpsverzorgende economie Een sterk vestigingsklimaat vraagt meer dan ruimte voor bedrijven: het draait ook om leefbare steden en dorpen met voldoende huisvesting , mobiliteit, zorg en ruimte voor recreatie en toerisme. Een goede stads- en dorpsverzorgende economie (alle relevante economische activiteiten ten behoeve van het functioneren van een stad of dorp) hoor daarbij. De vijf regionale clusters en de stadsverzorgende economie versterken elkaar. De relatie is complementair (clusters trekken talent en verhogen de vraag naar voorzieningen), voorwaardelijk (goede voorzieningen zijn nodig om bedrijven en talent aan te trekken) en wederkerig (clusters brengen innovatie en werk terug de stad in). Door te investeren in werklocaties, innovatie en scholing ontstaat een aantrekkelijker vestigingsklimaat. Investeringen in innovatie in de regio komen niet alleen bij innovatieve koplopers maar ook bij het mkb terecht. Het mkb profiteert zo van innovatie in de regio. Daarnaast versterkt de focus op leefbare steden en dorpen ook de lokale economie waarin veel mkb actief is.

Kortom: sterke clusters kunnen niet zonder sterke steden en dorpen en een sterk mkb – en omgekeerd.

14

3. Dromen We hebben de regionale opgaven in het vorige hoofdstuk benoemd. Dan de hamvraag: waar dromen we dan over, welke ambities hebben we? In deze visie op het economisch vestigingsklimaat kijken we verder vooruit dan in de Strategische Agenda. We zetten in deze visie onze stip op de horizon voor de hele metropoolregio, voorbij 2050. We beginnen in dit hoofdstuk bij onze ambities, vertaald in een droombeeld, gestoeld op de uitdagingen en dus kansen. Daarna maken we deze droom concreet in strategische keuzes, vertaald naar een aanpak.

3.1 Drie ambities Om te werken aan een excellent vestigingsklimaat formuleren wij drie stevige ambities. Verdienvermogen vergroten: richt zich op het versterken van het verdienvermogen van de regio. Het vormt de basis voor brede welvaart: eerst verdienen, dan verdelen. Om het verdienvermogen van de metropoolregio Rotterdam Den Haag toekomstbestendig te maken, zijn investeringen in transitie van de regionale clusters noodzakelijk en moeten sleuteltechnologieën daarbij ondersteunen. (Onbenut) potentieel aanjagen: draait om het beter benutten van de aanwezige economische kracht in de regio. Hoewel de metropoolregio Rotterdam Den Haag veel kansen en sterke sectoren heeft, worden deze onvoldoende benut door versnipperde samenwerking, gebrekkige afstemming en een tekort aan gezamenlijk strategisch handelen. Door vanuit de 21 gemeenten anders en beter samen te werken tussen overheden, sectoren, bedrijven en kennisinstellingen, kan het volledige potentieel worden ontsloten. Aansluiting arbeidspotentieel op economische behoefte: Het gaat om mensen met de juiste vaardigheden en talent dat aansluit bij de behoefte van ondernemers in de regio. Als ondernemers mensen met de juiste vaardigheden kunnen vinden, kunnen zij groeien, neemt hun productiviteit toe en daarmee het concurrentievermogen van de regio.

Gezien de arbeidsmarktkrapte is het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen duurzaam kunnen bijdragen. Groei is pas duurzaam als iedereen mee kan doen. Onderwijs speelt hierin een cruciale rol: het verhoogt de arbeidsproductiviteit, verkleint mismatches op de arbeidsmarkt en bereidt mensen voor op technologische en maatschappelijke veranderingen.

3.2 Ons droombeeld: stip op de horizon In 2050 is de metropoolregio Rotterdam Den Haag uitgegroeid tot een plek van betekenis. Een regio die niet alleen (economisch) slim en sterk is, maar ook menselijk, eerlijk en uitnodigend. Onze metropoolregio is the place to be: een slimme, duurzame en verbonden regio. Hier stap je in Zoetermeer op de RandstadRail en sta je razendsnel op het strand van Hoek van Holland. In Delft testen studenten van de TU hun innovaties direct in het mkb van Vlaardingen en Barendrecht. En in het Westland draait de glastuinbouw op restwarmte van de haven en exporteert de opgedane kennis van de energie transitie richting waterstof.

15

Het is een regio die innovatie, duurzaamheid en verbondenheid ademt.

Droombeeld: een concurrerende metropoolregio met krachtig verdienvermogen In 2050 is de metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) uitgegroeid tot een economisch krachtige en internationaal concurrerende regio, waarin brede welvaart en verdienvermogen hand in hand gaan. Het is een regio waar mensen willen wonen, werken, ondernemen en innoveren. Deze visie op een toekomstbestendig vestigingsklimaat vormt de logische vervolgstap op de maatschappelijke en economische opgaven uit hoofdstuk 2, en biedt richting aan de strategische keuzes die volgen.

Economische specialisatie en innovatiekracht De MRDH onderscheidt zich met een aantal sterke economische clusters: Duurzaam Maritiem & Haven, Hightech Horticulture, Digitale Technologie & Veiligheid, Innovatieve en Hoogwaardige Maakindustrie en Overheid/Vrede/Recht. De ontwikkeling van sleuteltechnologieën is ondersteunend aan deze clusters. De clusters zijn verweven met mondiale transities op het gebied van energie, digitalisering, veiligheid en voedselzekerheid – en leveren daarmee directe bijdragen aan zowel het nationaal als regionaal verdienvermogen.

De regio investeert gericht in kennis, technologie en innovatie-infrastructuren. Campussen, fieldlabs en onderzoeksnetwerken zijn goed verbonden en toegankelijk voor talent en ondernemers. Innovatie is geborgd in sterke publiek-private samenwerking, gericht op toepasbare oplossingen die maatschappelijke impact combineren met economische groei.

Aantrekkelijk vestigingsklimaat Het vestigingsklimaat van de regio is concurrerend: met een goed opgeleide beroepsbevolking, actief samenwerkende innovatieve clusters, voldoende en bereikbare werklocaties, en een goede leefkwaliteit. Bedrijven kiezen bewust voor deze regio vanwege de nabijheid van internationale markten, de aanwezigheid van kennisinstellingen en een adaptieve, inclusieve arbeidsmarkt. Overheden faciliteren deze ontwikkeling via slimme investeringen in ruimte, onderwijs, innovatie, bereikbaarheid en samenwerking. Sterke steden en dorpen zijn daarbij de basis waarop de regionale clusters kunnen groeien. Goed onderwijs, mobiliteit, zorg en voorzieningen trekken talent aan, versterken de leefomgeving en maken economische ontwikkeling mogelijk. Tegelijk brengen de clusters werkgelegenheid, innovatie en investeringen terug de stad in. Wie inzet op economische kracht, moet ook investeren in leefkwaliteit – ze versterken elkaar.

16

Mobiliteit als motor van het vestigingsklimaat Mobiliteit speelt een sleutelrol als randvoorwaarde voor het functioneren van het economisch systeem. Het mobiliteitssysteem is efficiënt, schoon en betrouwbaar – en gericht op het verbinden van talent, bedrijven, onderwijs en innovatie-ecosystemen. Werklocaties zijn goed bereikbaar via duurzame vervoersmodaliteiten, waarbij knooppunten fungeren als schakels tussen wonen, werken en leren. Dit ondersteunt een flexibele en wendbare arbeidsmarkt, en draagt bij aan de kwaliteit van het vestigingsklimaat. De inzichten uit de Mobiliteitsvisie onderstrepen dat bereikbaarheid essentieel is voor de economische prestaties van de regio, maar alleen als deze gepaard gaat met slimme ruimtelijke inrichting, technologische ondersteuning en gedragsverandering. Mobiliteit is daarmee geen zelfstandige ambitie, maar een integraal onderdeel van het economische systeem.

Gericht op waardecreatie en toekomstbestendigheid De regio kiest bewust voor een toekomstbestendige en inclusieve economie boven alleen focus op (korte termijn) economische groei. Dit vraagt om strategische inzet van schaarse ruimte, versterking van kennis- en innovatiecapaciteit, en investeringen in menselijk kapitaal. Maar steeds met het versterken van verdienvermogen als uitgangspunt. De arbeidsmarkt is wendbaar en inclusief. Er is een goede aansluiting tussen onderwijs en de behoeften van het bedrijfsleven. Een leven lang ontwikkelen is vanzelfsprekend, en mensen krijgen de ruimte om mee te bewegen met technologische en economische veranderingen.

3.3 Van visie naar keuzes Dit droombeeld is geen eindstation, maar een richtinggevend perspectief. Het vormt de verbindende schakel tussen de complexe opgaven die de regio kent, en de strategische keuzes die noodzakelijk zijn om economisch concurrerend, sociaal veerkrachtig en ecologisch houdbaar te blijven. In de volgende hoofdstukken wordt deze koers geconcretiseerd in strategische keuzes, gerichte maatregelen en een aanpak.

17

4. Durven kiezen In hoofdstuk 3 hebben we onze droom neergezet. Om die droom te verwezenlijken moeten we durven kiezen.

4.2 Drie keuzes, één strategie

.

De Metropoolregio Rotterdam Den Haag bouwt mee aan een sterke economie én een veerkrachtige samenleving. De drie strategische keuzes versterken elkaar en brengen die visie tot leven. Met focus op het bijdragen aan het verdienvermogen van de 5 regionale clusters. We maken 3 strategische keuzes om het vestigingsklimaat te versterken: 1. Ruimte voor werken 2. Innovatie en technologie als gamechanger 3. Versterken arbeidspotentieel van de toekomst De 3 strategische keuzes zijn geen op zichzelf staande richtingen. Ze vormen samen één en zijn nodig voor een excellent vestigingsklimaat. In de regio gebeurt al veel. Gemeenten, bedrijven, onderwijsinstellingen en andere partners zetten zich dagelijks in voor een sterker vestigingsklimaat.

De MRDH bouwt daarop voort – met focus en regionale samenwerking en vanuit de volgende uitgangspunten:

18

•

• •

•

•

We maken scherpe keuzes. Onze inzet is altijd gericht op versterking van het regionale profiel en de vijf economische clusters. We kiezen bewust waar we onze rol nemen – niet breed, maar gericht. We organiseren niet alles zelf. Waar al beweging is, sluiten we aan. We versterken wat werkt, verbinden waar nodig en helpen versnellen als dat van meerwaarde is. We vullen aan waar het ontbreekt. Als bepaalde opgaven of initiatieven nu nog niet opgepakt worden, en ze zijn van strategisch belang voor het verdienvermogen van de regio, dan nemen wij initiatief. We werken samen, niet ernaast. We doen dit altijd in verbinding met bestaande netwerken en partners – zoals de provincie Zuid-Holland, het Rijk, YES!Delft, InnovationQuarter, de Economic Board Zuid-Holland, MoVe, de Verstedelijkingsalliantie en omliggende regio’s. We houden het eenvoudig en doelgericht. Geen extra bestuurlijke drukte, maar slimme samenwerking en helderheid over onze inzet.

Veel gemeenten werken al aan verbeteringen. Maar wie samenwerkt, bereikt meer. Een gezamenlijke inzet van de 21 MRDH-gemeenten op het snijvlak van economie en mobiliteit versterkt de regionale slagkracht. Zo draagt de MRDH bij aan een toekomstbestendige regio. Niet door zelf het voortouw overal te nemen, maar door daar op te treden waar we écht verschil kunnen maken. Hieronder lichten we deze keuzes en rollen verder toe.

Keuze 1: Ruimte voor werken Voldoende en kwalitatief sterke werklocaties zijn een belangrijke randvoorwaarde voor het verdienvermogen en de brede welvaart. Deze plekken bieden immers werkgelegenheid, en bieden ondernemers en bedrijven de ruimte om te produceren en te innoveren. Om ook in 2050 een regionale economie van internationaal formaat te blijven, is het nodig dat het vestigingsklimaat aantrekkelijk blijft en dat er voldoende ruimte blijft op werklocaties. De ruimte die daarvoor nodig is, is echter niet direct beschikbaar en schaars. De MRDH streeft er daarom naar om de schaarse ruimte zoveel mogelijk beschikbaar te stellen voor de regionale economische clusters en lokale economische clusters. Daarbij worden werklocaties aantrekkelijker gemaakt door onder andere voldoende groen, passende voorzieningen en bereikbaarheid. Werklocaties zijn belangrijk voor het verdienvermogen van de regio én de leefbaarheid van gebieden.

Rol Katalysator: bundelen van lokale initiatieven tot regionale aanpak voor versterken en verbeteren van werklocaties Focus: richting geven en versnellen door beleid en uitvoering zoals een verkenning naar een regionale ontwikkelingsmaatschappij voor grond en gebouwen

19

Wat doen we anders dan voorheen? De MRDH blijft inzetten op onderlinge afstemming voor werklocaties, kennisdeling en programmering (zie o.a. de strategie bedrijventerreinen en de strategie kantoren), maar richt deze inzet nadrukkelijk op de meerwaarde voor de regionale economische clusters. Daarbij is de ruimtedruk in onze metropoolregio onverminderd hoog. We staan voor samenkomende opgaven als woningbouw, energietransitie, circulaire economie en tegelijkertijd een tekort aan toekomstbestendige werklocaties. De fysieke ruimte is schaars, maar de behoefte aan plekken voor productie, dienstverlening en innovatie groeit. Daarom maken we een duidelijke keuze: we sturen gericht op werklocaties die passen bij het economische profiel van onze regio en bijdragen aan brede welvaart. Niet alles kan overal. Dat vraagt om heldere keuzes en actieve sturing op de vestiging van bedrijven die vernieuwen, verduurzamen en bijdragen aan maatschappelijke opgaven. Dit geldt niet alleen voor bedrijventerreinen, maar ook voor kantorenlocaties, campussen en stadscentra. Door hierop te focussen, bouwen we aan sterke economische clusters die zowel internationaal concurrerend als lokaal relevant zijn. Tegelijkertijd investeren we in de kwaliteit van werklocaties. In het verleden waren deze vaak monofunctioneel en gescheiden van andere stedelijke functies.

De MRDH wil dit patroon doorbreken door werk te maken van aantrekkelijke, toekomstbestendige locaties die goed zijn ingebed in hun omgeving. Dat vraagt om een betere koppeling met ov-knooppunten, duurzame bereikbaarheid en een hoge ruimtelijke kwaliteit. We zetten hiervoor verschillende instrumenten in: stimuleringsmaatregelen, beleidsafspraken of – waar nodig – gerichte interventies via bijvoorbeeld een ontwikkelingsmaatschappij. Nadrukkelijk wordt ingezet op het bieden van ruimte aan startups en scaleups die bijdragen aan regionale economische opgaven, mondiale vraagstukken aanpakken én de regionale economie versterken. Dit versterkt het regionale mkb door meer samenwerking, extra opdrachten, toegang tot talent, een sterker economisch ecosysteem en nieuwe (internationale) kansen.

Keuze 2: Innovatie en technologie als gamechanger De MRDH kiest ervoor om, samen met andere publieke en private partners in de regio, innovatie actief te richten op het versterken van het verdienvermogen van de regio in de economische clusters. Dit vraagt inzet op de maatschappelijke transities én de vernieuwing van strategische economische clusters. Daarmee levert MRDH een gerichte bijdrage aan het versterken van het economisch vestigingsklimaat en het vergroten van het toekomstig verdienvermogen van de regio. De regionale clusters zijn van grote betekenis voor het verdienvermogen van de regionale economie, maar staan ook voor urgente transitieopgaven. Innovatie gaat niet alleen over het ontwikkelen van technologische oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken, maar ook over het toepassen van (sleutel)technologieën om bedrijven productiever, duurzamer en winstgevender te maken. Dat versterkt het verdienvermogen van de economie. Clusters bestaan uit bedrijven, veelal mkb, die opereren vanuit economische drijfveren. Voor deze bedrijven is ondersteuning bij het toepassen van technologie cruciaal om te kunnen

20

innoveren en concurrerend te blijven, ook als zij zich niet direct richten op maatschappelijke thema’s. De huidige aandacht voor technologie gedreven oplossingen binnen het innovatieecosysteem richt zich op een relatief kleine groep bedrijven. Een bredere benadering is nodig om ook het mkb te ondersteunen bij technologische toepassing en vernieuwing in de praktijk. De regio kent verschillende netwerken en hotspots waarbinnen kennisinstellingen, bedrijven (startups, scale-ups en corporates) en overheden samenwerken aan innovatie. Denk aan de diverse incubators, fieldlabs, campussen en innovatiedistricten. Nabijheid, gelegenheid voor ontmoeting en bedrijfs- en onderzoeks- en praktijkruimte zijn essentiële componenten om deze uitwisseling mogelijk te maken. We versterken deze programma’s, plekken en netwerken om innovatie binnen de clusters aan te jagen. Uit de verkenning rondom het versterken van het startup/scaleup 15 klimaat zijn o.a. diverse obstakels bij ondernemers en ecosystemen geconstateerd. Scale-ups vinden moeilijk groeiruimte en worden geremd door infrastructuurtekorten, zoals netcongestie en gebrek aan labs. De toegang tot overheidspartners is versnipperd, talent schaars, kapitaal beperkt en ondernemerschapsvaardigheden vaak onvoldoende ontwikkeld.

Tegelijkertijd kent het ecosysteem zelf knelpunten: ondersteunende organisaties opereren onder druk, er is te weinig overzicht of data om effectief beleid te voeren, en versnippering belemmert samenwerking en schaal. Deze keuze sluit ook aan bij de aanbevelingen uit het rapport van Draghi (2024) 16 over het versterken van het Europese concurrentievermogen. Technologische innovatie, publiekprivate samenwerking en een actief industriebeleid zijn essentieel om de economische positie van Europa te waarborgen in een wereld van geopolitieke verschuivingen.

Rol Initiatiefnemer: Neemt initiatief waar nog geen beweging is, maar de opgave wel urgent. Focus: leiderschap en lef tonen waar nodig.

Wat doen we anders dan voorheen? We maken een duidelijke omslag van breed ondersteunen naar doelgerichte inzet. Waar de Strategische Agenda vooral werkte vanuit sectorale opgaven en projectmatige samenwerking, kiezen we nu voor een strategische en gebiedsgerichte benadering. We richten ons expliciet op het versterken van het economisch fundament van de regio, door focus aan te brengen, te prioriteren en te sturen op synergie tussen economische kracht en ruimtelijke ontwikkeling. In plaats van versnipperde initiatieven, zetten we in op integrale programma’s rondom regionale clusters, zoals hightech maakindustrie, digitalisering, energie en duurzame 15

Startup en scaleup Agenda Zuid-Holland (in wording) Mario Draghi, Sovereignty, Security, Solidarity: Prosperity – High-Level Report on the Future of European Competitiveness, Europese Commissie, april 2024.

16

21

glastuinbouw. Daarbij versterken we de koppeling met onderwijs, innovatie en arbeidsmarkt. We brengen partijen bij elkaar rond gedeelde economische ambities en sturen op langetermijnwaarde. Ook kiezen we nadrukkelijker positie waar de markt of gemeenten nog niet bewegen, terwijl de maatschappelijke of economische opgave urgent is, steeds vanuit het regionale profiel.

Keuze 3: Versterken arbeidspotentieel van de toekomst In een regio met een grote diversiteit aan onderwijsinstellingen, snelgroeiende technologische ontwikkelingen, toenemende vergrijzing en sociale ongelijkheid, is onderwijs geen afzonderlijk thema – het is de sleutel tot een toekomstbestendige economie. Onderwijs is de motor onder onze regionale economische clusters. Zonder goed opgeleid, ondernemend talent kunnen deze clusters zich niet vernieuwen, groeien of internationaal concurreren. Daarom kiest de MRDH voor een inzet gericht op innovatieve campussen en innovatiedistricten, gekoppeld aan de regionale economische clusters, in samenwerking met het bedrijfsleven en het onderwijs/ kennisinstellingen. Met focus op programma's die innovatie en ondernemerschap stimuleren en daarmee bijdragen aan vaardigheden van werknemers die nodig zijn voor de werkgevers. We richten ons nadrukkelijk op programma's waar bij voorkeur de gehele onderwijswaaier (MBO, HBO én WO) actief is en gestimuleerd wordt om samen te werken aan technologische innovaties. Vanuit economisch perspectief wil de MRDH stimuleren dat bestaande sociale, ruimtelijke en economische inspanningen beter op elkaar aansluiten. Niet door over te nemen wat gemeenten of maatschappelijke organisaties doen, maar door kansen zichtbaar te maken en verbindingen te leggen met de regionale economie.

Scholing en toegang tot werk zijn cruciale schakels om mensen ondernemend mee te laten doen. We voeren niet uit, maar kunnen wel richting geven, samenbrengen en agenderen. Juist door het toevoegen van het economisch perspectief aan sociaal-maatschappelijke vraagstukken, kunnen we bijdragen aan een stevig fundament onder de regionale economie.

Rol Aanjager: actieve verbinder die lokale initiatieven weet te koppelen aan regionale economische doelen Focus: door samenwerking/opschaling versterken resultaten

Wat doen we anders dan voorheen? Waar veel partijen breed inzetten op onderwijs en arbeidsmarkt, kiest de MRDH bewust voor focus. Wij richten ons op innovatie campussen en innovatiedistricten. Dit versterkt de de aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven, zodat cruciale kennis en vaardigheden voor de

22

vijf economische clusters aanwezig zijn. Geen allesomvattende benadering, maar scherpe keuzes voor clusters die het toekomstig verdienvermogen van de regio bepalen. Onze aanpak richt zich niet op het opleiden alleen. Minstens zo belangrijk is waar leren plaatsvindt. Daarom brengen we onderwijs, arbeidsmarkt en ruimte samen op innovatie campussen en innovatiedistricten – plekken waar het bedrijfsleven, onderwijs/ kennisinstellingen, werklocaties en maatschappelijke opgaven samenkomen en die goed bereikbaar zijn met duurzaam vervoer. Juist daar ontstaat de voedingsbodem voor talentontwikkeling die brede welvaart en economische kracht versterkt. En waar mogelijk realiseren we interactie tussen deze campussen en innovatiedistricten en gebieden/ inwoners waar economische uitdagingen in kansen kunnen worden omgezet. Dit door economisch perspectief toe te voegen aan gebieden waar kwetsbaarheid en potentie samenkomen. Hiermee versterken we niet alleen de leefkwaliteit/ brede welvaart, maar ook het verdienvermogen van de regio.

23

5. DOEN – Van Visie naar Verandering In dit hoofdstuk gaan we in op de acties om onze droom te verwezenlijken: een to do-lijst voor de samenwerkende gemeenten van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag voor de komende 5-10 jaar. We bepalen in 2026 wanneer en hoe we de acties uitvoeren en houden daarbij rekening met logische, natuurlijke momenten. Bijvoorbeeld door aan te sluiten bij acties die voortkomen uit andere trajecten, zoals NOVEX Zuidelijke Randstad, Novex Rotterdamse Haven, en de Strategie Bedrijventerreinen MRDH 2023-2030 en de Strategie Kantoren MRDH 2025-2035. Zie het als een to do-lijst voor de samenwerkende gemeenten van de MRDH voor de komende 5-10 jaar. Deze worden verder uitgewerkt in uitvoeringsprogramma’s. Aan deze uitvoeringsprogramma's zullen ook meetbare en concrete resultaten worden gekoppeld.

5.1 To do-lijst Keuze 1 Ruimte voor werken

Strategisch inzetten van werklocaties voor de regionale en lokale clusters •

Herstructurering van bedrijventerreinen

De MRDH zet zich in voor herstructurering van bedrijventerreinen zodat deze aantrekkelijker worden voor de clusters. De MRDH onderzoekt of een regionale ontwikkelingsmaatschappij voor grond en gebouwen ingezet kan worden om de herstructureringsopgave voor bedrijventerreinen te versnellen en ruimte te creëren voor toekomstbestendige economische groei. Door bestaande bedrijventerreinen te herontwikkelen wordt de kwaliteit van de panden en omgeving vergroot en kan er beter gestuurd worden op bedrijvigheid die aansluit bij het economisch profiel van de regio. •

Nieuwe werklocaties zoals aanleg nieuwe bedrijventerreinen

De MRDH maakt afspraken hoe nieuwe bedrijventerreinen een bijdrage kunnen leveren aan de regionale economische clusters, bijvoorbeeld door eisen in het uitgifteprotocol op te nemen. MRDH-rol: •

Katalysator: ondersteunt herontwikkeling met kennis en programmering.

Regionaal platform voor kennisdeling en – ontwikkeling werklocaties Versnelling en kwaliteit van gebiedsontwikkeling vraagt om structurele kennisuitwisseling tussen partijen. Sneller leren en beter afstemmen zorgt dat clusters eerder over kwalitatieve locaties beschikken, wat de vestigingsbereidheid en schaalbaarheid direct versterkt. De MRDH zet zich in kennisontwikkeling- en deling, zoals het beter benutten van bedrijventerreinen, hoe functiemenging in de praktijk mogelijk kan worden gemaakt en hoe we ruimtelijk kunnen sturen op het economisch profiel van de regio. De afgelopen jaren heeft de MRDH al veel expertise opgebouwd en/of toegankelijk gemaakt via een ambtelijk

24

netwerk en blijft dit voortzetten. Hierbij zal de MRDH de komende jaren de netwerkfunctie waar mogelijk uitbreiden met relevante partijen. MRDH-rol: •

Katalysator: vertaalt leerpunten naar beter beleid en uitvoeringskracht.

Regionale afstemming en monitoring over passende ruimte voor werklocaties De MRDH heeft de rol om regionale afstemming te verzorgen over passende ruimte voor werklocaties via regionale advisering en programmering. Regionale afstemming is ook een vereiste vanuit de provincie Zuid-Holland bij wijzigingen in gemeentelijke bestemmingsplannen van werklocaties.

5.2 To do-lijst Keuze 2 Innovatie en technologie als gamechanger

Gerichte innovatieprogramma’s rond sleuteltechnologieën In de regio lopen al veelbelovende initiatieven waarin sleuteltechnologieën zoals AI, quantum, robotica, biotech of energieopslag worden toegepast op maatschappelijke en economische uitdagingen. Die energie willen we versterken. We sluiten aan bij bestaande programma’s en partnerschappen – en waar dat ontbreekt, zetten we samen met betrokken partijen iets nieuws op. We richten ons op versterking van technologische doorbraken (ontwikkeling en toepassing in bedrijfsleven) voor de regionale clusters die bijdragen aan het verdienvermogen van de regio. Altijd met oog voor de economische kracht van de clusters, maar ook voor de crossovers tussen sectoren. MRDH-rol: Initiatiefnemer waar nog bestaande initiatieven niet of onvoldoende bijdragen aan het vestigingsklimaat.

Verbeteren startup/scaleup-ecosysteem We zetten in op het versterken van het bestaande ecosysteem én op het creëren van randvoorwaarden waar deze nu ontbreken. We dragen actief bij aan bestaande initiatieven (bijv. de startup Scale up agenda ZuidHolland) en brengen ondernemers en kennisinstellingen beter met elkaar in contact, en stimuleren samenwerking over sectoren en gemeenten heen. Daarbij is aandacht voor kruisbestuiving tussen regionale clusters, want juist daar ontstaan vaak nieuwe ideeën en toepassingen. Een andere belangrijk randvoorwaarde is voldoende bedrijfsruimte voor (technische) startups en scale-ups. De ruimtebehoefte van deze bedrijven is vaak anders

25

dan het reguliere MKB (relatief kleine bedrijfseenheden in vroege fase, doorgaans kortdurende huurcontracten, specifieke technische specificaties). Hier ligt een duidelijke link met de inzet voor werklocaties. MRDH-rol: Initiatiefnemer bij knelpunten of ontbrekende voorzieningen, vanuit de regionale clusters.

5.3 To do-lijst Keuze 3 Versterken arbeidspotentieel van de toekomst

Versterken van campus-clusterverbindingen en innovatiedistricten Toelichting: Veel campussen zijn onvoldoende verbonden met de regionale economische clusters. Hierdoor benutten bedrijven onvoldoende talent, en studenten vinden minder vaak aansluiting op werk. Door campussen beter te koppelen aan clusters (zoals tuinbouwtechnologie of digital security) ontstaat er een continue stroom van talent en innovatie richting die sectoren. Essentieel voor groei én vernieuwing. Op verschillende plekken in de regio wordt samengewerkt om hotspots voor innovatie te versterken. Voorbeelden zijn Innovatiedistrict Delft en de Mechatronica Innovatie Campus in Schiedam. Dit gebeurt onder ander door kennisinstellingen, talent, bedrijfsleven en overheid nog beter te verbinden en de ruimtelijke condities voor innovatie te scheppen; voldoende, passende bedrijfsruimte, goede bereikbaarheid en een prettig werk- (en woon)klimaat. We ondersteunen deze innovatiedistricten zodat zij als motors voor de clusters kunnen fungeren. MRDH-rol: •

Aanjager: actieve verbinder die (lokale) initiatieven weet te koppelen aan regionale economische doelen

Innovatiecultuur Campusprogramma MRDH zet samen met innovatiecampussen, onderwijsinstellingen en gemeenten een meerjarig programma op waarin jongeren – van vmbo tot wo – actief bijdragen aan innovatie, ondernemerschap en probleemoplossing in hun regio. De programma’s zijn clustergericht, sluiten aan op landelijke en Europese missie-innovatie (zoals Semicon & Immersive Tech), en versterken een open, creatieve en ondernemende innovatiecultuur.

Rol MRDH: •

Aanjager: brengt onderwijsinstellingen, bedrijven en campussen bij elkaar in concrete innovatiecoalities.

26

Koppeling economische clusters met kwetsbare gebieden We starten met het delen van kennis en ervaringen over gemeentegrenzen heen – bijvoorbeeld over wat werkt bij leerwerktrajecten of lokale campusontwikkeling. Daarnaast onderzoeken we waar een gebiedsgerichte benadering mogelijk is: kunnen we op plekken met sociaaleconomische achterstanden en economische potentie, zoals toekomstige werklocaties of OV-knooppunten, extra investeringen aanjagen? Voor bedrijven in economische hotspots is een voldoende en passend gekwalificeerd arbeidspotentieel essentieel om te kunnen groeien en concurrerend te blijven. Economisch kwetsbare gebieden bieden onbenut arbeidspotentieel dat, met gerichte inzet op scholing en begeleiding, kan bijdragen aan het versterken van de beroepsbevolking. Door deze gebieden te koppelen aan de arbeidsvraag in de regionale clusters, wordt niet alleen het verdienvermogen van bedrijven vergroot, maar kunnen we tegelijk kansen creëren voor mensen in kwetsbare gebieden. MRDH-rol: Aanjager van verbinding en perspectief. We brengen sociale, economische en ruimtelijke opgaven bij elkaar, stimuleren kennisdeling tussen gemeenten, en helpen initiatieven van de grond te krijgen waar het economisch en maatschappelijk potentieel samenkomt.