Bijlage 4 Actieplan Mentale gezondheid van de Jeugd

Actieplan Mentale Gezondheid Jeugd – 2025 en verder Naar aanleiding van de motie (zomernota 2024) om de mentale gezondheid van Schiedamse jongeren in kaart te brengen, is samen met partners een actieplan opgesteld. Het plan bevat concrete maatregelen om de mentale gezondheid van de jeugd preventief te versterken. Dat doen we binnen bestaande middelen, vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid met onderwijs, zorg, welzijn en jongerenwerk. Wat verstaan we onder mentale gezondheid? Mentale gezondheid gaat over ‘Lekker in je vel zitten’ en voldoende veerkracht hebben om met tegenslagen en verleidingen om te gaan. Dat wordt ook wel weerbaarheid genoemd: “Weerbaarheid is het denk- en handelingsvermogen om constructief en gebalanceerd met (ondermijnende) verleidingen en ingrijpende gebeurtenissen om te gaan en zo emotioneel evenwicht te behouden en stress te voorkomen of verminderen.” Jongeren bevinden zich in een levensfase waarin zij zich (mentaal) nog ontwikkelen. In deze fase zijn zij vatbaarder voor negatieve invloeden en verleidingen en zoeken zij hun grenzen op. Dat is onderdeel van hun persoonlijke ontwikkeling, maar maakt hen als doelgroep verminderd weerbaar. Om de weerbaarheid van jongeren te vergroten, zijn sociale, cognitieve en emotionele vaardigheden nodig.

Het is hierbij van belang dat we ouders hier vroegtijdig in meenemen en waar nodig ondersteunen om hun kinderen weerbaar op te voeden.

Hoe kunnen we hier invloed op uitoefenen? Bepaalde individuele risicofactoren zorgen voor een verhoogd risico op verminderde weerbaarheid van (kwetsbare) jongeren, met sociale uitsluiting en meerdere stressfactoren als gevolg, zoals:

• • • • •

armoede en lage Sociaal Economische Status van ouders; een instabiele thuissituatie; negatieve levensgebeurtenissen; instabiele sociaal-emotionele ontwikkeling; en het behoren tot een minderheidsgroep (LHBTIQ+, jongeren met een migratieachtergrond).

De weerbaarheid van de jeugd kan versterkt worden door de risicofactoren van jongeren te verkleinen en de beschermende factoren versterken. Door het versterken van bepaalde eigenschappen en vaardigheden bij de jeugd worden zij tevens minder kwetsbaar. De laagdrempelige inzet van hulpbronnen zoals familie, peers en rolmodellen is hierbij cruciaal. Hier wordt door diverse partners aan bijgedragen, zoals het aanbod vanuit Subsidies Welzijn Opvoeden & Opgroeien, het Schiedamse jongerenwerk, de scholen, jeugdgezondheidszorg en wijkteams en jeugdhulp.

Onderbouwende cijfers Het rapport ‘Jong in Schiedam 2025’ bevat de cijfers van de huidige situatie op gebied van mentale gezondheid, stress, eenzaamheid en prestatiedruk. Na een lange nasleep van Covid, zien we vooruitgang op gebied van eenzaamheid. De mentale gezondheid, ervaren prestatiedruk en acceptatie zijn aandachtspunten. De ontwikkelingen op deze gebieden komen overeen met de landelijke trends zoals in de rapportages van de GGD, VWS, NJI en de landelijke CBS Jeugdmonitor blijkt.

Hoe komen we gezamenlijk tot verbeteringen? In themasessies spraken partners uit onderwijs, jeugdwelzijn, jeugdhulp en jongerenwerk met elkaar en met jongeren over de mentale gezondheid van de jeugd en wat nodig is. De opbrengst: een breed gedragen set uitgangspunten en concrete actiepunten die zijn vastgelegd in dit actieplan en later bekrachtigd worden in een manifest.

Opbrengst vertaald naar uitgangspunten Tijdens de themasessies hebben de professionals uit onderwijs, jeugdhulp, jongerenwerk en andere jeugdwelzijn besproken wat zij zelf anders kunnen doen om de mentale gezondheid van de jeugd te verbeteren. Het gaat hierbij niet om nieuw of ander aanbod, maar om houding en gedrag van de professionals. Deze 14 uitgangspunten vormen de basis van het manifest. Kwetsbaarheid is normaal We erkennen en normaliseren de problemen die iedereen ervaart, zoals liefdesverdriet en andere kwetsbare momenten. Deze momenten zijn bespreekbaar zonder dat daar hulpverleners voor nodig zijn. Aandacht en ruimte voor kleine problemen Op scholen en in de wijken creëren we meer ruimte en aandacht voor lichte problematiek door laagdrempelige gesprekken in een vertrouwelijke sfeer. We spreken dezelfde taal met elkaar We dragen gezamenlijk waarden uit en spreken dezelfde taal. Door van jongs af aan dezelfde taal te gebruiken, geven we kinderen de kans om belangrijke vaardigheden te ontwikkelen. Voorbeeldgedrag van professionals Als professionals gaan we voor in kwetsbaarheid. We bieden ruimte voor het bespreekbaar maken van gevoelens en luisteren écht naar wat jongeren te zeggen hebben. Kwetsbaarheid is een kracht Kwetsbaarheid is een kracht. We framen moeilijke gebeurtenissen als iets om trots op te zijn, waar we van groeien. Taal is hierbij essentieel.

We stappen op jongeren af Jongeren moeten proactief benaderd worden. We zijn er voor hen, luisteren naar hun zorgen en bieden ondersteuning zonder direct door te verwijzen of alleen maar pleisters te plakken. Deskundigheidsbevordering We passen deskundigheidsbevordering toe, waaronder technieken zoals “deep-listenin”, om beter in te spelen op de behoeften van jongeren. Taboe doorbreken We doorbreken taboes door ongemakkelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Dit is een verantwoordelijkheid voor ouders, jeugdprofessionals en leerkrachten. Positieve vs. negatieve prestatiedruk We maken onderscheid tussen positieve prestatiedruk en destructieve faalangst, vooral binnen het onderwijs. We framen prestatiedruk en stress op een constructieve manier. Ruimte voor fouten Kinderen moeten de ruimte krijgen om fouten te maken. We begeleiden hen bij de hobbels op hun pad en helpen hen om weer op te staan na tegenslagen. Veilige omgeving creëren We creëren samen met jongeren een veilige omgeving waar zij zichzelf kunnen zijn, zonder zich anders voor te hoeven doen. We zijn ons bewust van de verschillen tussen (informele) gedragsregels en rollen die zij vervullen op school, thuis en op straat. Jongeren hebben zeggenschap in hun leven Jongeren krijgen zeggenschap over met wie zij hun problemen delen. We bieden hen autonomie en een gevoel van controle in hun keuzes.

Communicatie over keuzes We communiceren met jongeren dat keuzes niet permanent zijn en leren hen de consequenties van hun keuzes in te zien. Dit gesprek voeren we thuis, op school en binnen het jeugdwelzijnsaanbod. Online veiligheid en community Online zichtbaarheid, signalering en het bouwen aan een veilige community zijn onderdeel van ieders werk en activiteiten. Dit is geen afzonderlijke taak, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Actieplan mentale gezondheid De opbrengst van de themasessies is vertaald naar actiepunten, die zich richten op het ondersteunen van jongeren en ouders en het versterken van hun leefwereld. De actiepunten zijn onderverdeeld in 9 thema's en zijn geconcretiseerd in onderstaand actieplan. 1.

Communitybuilding Behoefte aan community building. Creëren van een veilige pedagogische ondersteunde plek waar jongeren kunnen ontwikkelen en elkaar (en anderen) kunnen ontmoeten. Acties: - Mogelijkheden fysieke ruimte voor Jomgeren Hub verkennen in Oost/Centrum, Naast de reeds bestaande plekken in Groenoord (Yets) en de Gorzen (Steigers) - Benutten van bestaande activiteiten en rolmodellen uit de stad voor programmering.

2.

Persoonlijke ontwikkeling Jongeren én hun ouders tools bieden voor persoonlijke ontwikkeling, persoonlijk leiderschap, zelfinzicht, keuzes maken. Actie: - Beoordelen van eventueel aangescherpte of nieuwe subsidieaanvragen van SW Opvoeden en Opgroeien voor periode 2026/2027 op basis van de criteria. - Aanvullend (collectief) aanbod vanuit incidentele middelen

3.

Weerbaar opvoeden Versterken van de veerkracht van ouders zodat zij hun kinderen beter kunnen ondersteunen en weerbaar kunnen opvoeden. Opvoedondersteuning aan ouders van pubers, jongeren met beginnend risicogedrag. Acties: - Subsidiëren van collectieve trainingen voor weerbaar opvoeden vanuit bestaande partners. Waarbij budgettair de regel nieuw voor oud wordt gehanteerd of vanuit incidentele middelen kan worden ingezet.

4.

Preventieve inzet loont De juiste preventieve inzet leidt op lange termijn tot minder gezondheidsklachten, criminaliteit, schooluitval, jeugdhulp gebruik en maatschappelijke uitval. Vanuit Preventie met Gezag, nieuwe wet Suïcidepreventie en de motie ontmoediging vapen. Acties: - Ontmoedigingscampagne vapen/roken - Denormaliseren van middelengebruik d.m.v. bewustwordingsampagne (aanvullend jongerenwerk Preventie met Gezag, landelijke GGD campagne) - Preventieve acties voor de jeugd opnemen in het beleidsplan Suïcidepreventie - Voorkomen afglijden naar criminaliteit vanuit PmG; vroegsignalering, aanvullend jongerenwerk, P.G.A. Jeugd

5.

Deskundigheidsbevordering & Kennisdeling Haal input op bij andere gemeenten en doe een benchmark op preventief welzijnsaanbod voor de jeugd. Acties: - Deelnemen landelijk kennisnetwerk - In gesprek met de regiogemeentes. Docenten en mentoren trainen in het bespreken van lastige thema's en het bieden van een veilige ontwikkelomgeving. Acties: - Inzet op deskundigheidsbevordering, en kennisuitwisseling, niet alleen aanbod - Overwegen pilotvoorstel voor training voor onderwijsprofessionals (vanuit RIGA) Het uitwisselen van ervaringen, de jeugd onderling, maar ook met volwassenen/deskundigen die met ervaringsverhalen voorgaan in kwetsbaarheid. Acties: - Kenniskring bijeenkomsten - Participatie avonden met jeugd, partners, rolmodellen en ervaringsdeskundigen

6.

Rolmodellen & voorbeeldgedrag Inzetten van rolmodellen en ervaringsdeskundigen om positief gedrag uit te dragen. Acties: - Betrekken van docenten, jongerenwerkers en (ex) jongeren als rolmodellen, die duidelijke normen en waarden en positief voorbeeldgedrag toont. Gastlessen/docenten of ervaringsdeskundigen in de klas om lastige thema's te bespreken en zo stigma's te doorbreken. Acties: - Aanbod van tools benutten (zoals Pluis, Respect foundation, SVG, Schiedams LEF) en afstemmen met school en ouders. Uitdragen van gezamenlijke kernwaarden en uitgangspunten op gebied van mentale gezondheid. Professionals tonen zelf voorbeeldgedrag. Wat gaan/kunnen we zelf vanaf morgen anders doen. Acties: - Manifest opstellen met kernwaarden en uitgangspunten. - Manifest door alle partijen uitdragen op socials, website etc. - Gezamenlijke verantwoordelijkheid uitdragen

7.

Onderwijs op maat Landelijke lobby richting minder prestatiegericht onderwijs, beweegruimte voor onderwijs op maat. Acties: - Actie voor schoolbesturen en strategisch adviseurs gemeente in afstemming met landelijke politiek

8.

Online gedrag & de verbinding naar fysiek Bewustwording creëren op risico’s van online gedrag. Invloedsfeer op het online gedrag van de jeugd buiten stad of landsgrenzen in kaart brengen, wat kunnen we hierin verwachten van lokale partners? Acties: - In kaart brengen van invloedsferen in samenwerking met lokale partners. - Scholen hanteren telefoonverbod (voorbeeld Lentiz).

-

bewustwordingscampagne jongerenwerk/PMG. Aanvullende inzet op online bewustwording in relatie tot mentale gezondheid (vanuit RIGA).

De verbinding leggen tussen de online leefwereld naar de fysieke wereld in de buurt, zodat ze ook fysiek vrienden kunnen verbinden. Acties: - Opdracht Jongerenwerk aanscherpen vanuit PMG met lokale partners 9.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid De gemeente draagt samen met partners uit onderwijs, jeugdwelzijn, jongerenwerk en jeugdhulp gezamenlijk verantwoordelijkheid voor de mentale gezondheid van de jeugd. Samen met deze partners dragen we gezamenlijk geformuleerde uitgangspunten uit. Acties: - Opstellen en breed uitdragen van een manifest met kernwaarden en uitgangspunten.