Bijlage 3. Nota van beantwoording zienswijzen Mobiliteitsvisie en Visie EV

Ten derde, het versterken van het arbeidspotentieel van de toekomst. Dit moet worden bewerkstelligd door de aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt te verbeteren. Zoals aangegeven juicht gemeente Wassenaar het inzetten op deze laatste strategische keuze van harte toe. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie. 70

Gebiedsgerichte aanpak Om al het bovenstaande mogelijk te maken, wordt er bewust door de MRDH gekozen voor een gebiedsgerichte aanpak. Ofwel een maatwerkaanpak waarbij de behoeften van de gebieden leidend zijn, ook als de behoeften elders in de MRDH anders zijn. Gemeente Wassenaar vindt dit een goede maatwerkaanpak die kan worden ondersteund. Sterker nog, wij maken reeds gebruik van deze maatwerkaanpak en het gewijzigde instrumentarium. De MRDH ondersteunt ons in het kader van de Aanpak Vitale Dorpskernen al bij de herinrichting van ons centrum en het bestrijden van leegstand daarin in het bijzonder. Samen met de MRDH houden we ons centrum aantrekkelijk, levendig en economisch vitaal. Tevens wilt u het instrumentarium dat ingezet wordt om de ambities te verwezenlijken veranderen wat wij kunnen steunen. Wassenaar hecht aan een levendig en vitaal centrum in haar gemeentegrenzen. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie en zijn ervan overtuigd dat nieuwe uitdagingen passend instrumentarium vragen. Wij werken dit verder uit in de komende periode. Herkenbaarheid kleinere gemeenten Wassenaar is een gemeente buiten de regionale economische topstructuur in de MRDH. Wij hechten eraan te benadrukken dat blijvende aandacht voor alle gemeenten in de MRDH, zoals Wassenaar, van belang is.

Het is belangrijk dat Wassenaar zich blijvend kan herkennen in de samenwerking die er is in de MRDH. Het behoud van de stads- of dorpsverzorgende economie en het behouden van ondernemers én werkgelegenheid is voor elke gemeente een grote uitdaging. Daar kan de MRDH met expertise, inzet en middelen een rol spelen voor alle gemeenten, zoals nu al gebeurt in Wassenaar bijvoorbeeld bij het opstellen van onze Economische Visie 2025. Gemeente Wassenaar is daarom voorstander van de bijdrageregeling EV en juicht inspanningen om (kleine) kernen vitaal te houden toe. Bovendien gaat de conceptontwerp VEV uit van het gebiedsgericht inzetten van het instrumentarium van de MRDH en wordt er ingezet om de mismatch tussen Onderwijs en Arbeidsmarkt weg te werken. Onderwijs en Arbeidsmarkt is een thema dat ook in Wassenaar hoog op de agenda staat. Door deze voor Wassenaar herkenbare onderwerpen op te nemen in de conceptontwerp VEV, blijft de MRDH ook zichtbaar in de kleinere gemeenten en gaat het draagvlak van de MRDH niet verloren. Reactie algemeen bestuur Wij zijn met u van mening dat ook kleinere gemeenten zich moeten herkennen in de MRDH. De kracht zit immers in het totaal. Daarom is onder andere ook expliciete aandacht voor het belang van de stads- en dorspverzorgende economie. Tot slot Afsluitend dank voor het nemen van het initiatief om tot een Visie Economisch Vestigingsklimaat te komen.

Met deze visie kunnen we in de komende periode gezamenlijk de schouders zetten onder het verbeteren van het ondernemers- en vestigingsklimaat in de MRDH. Dat is hard nodig, want in onze relatief grote regio binnen Nederland is al jaren sprake van een achterstand ten opzichte van andere regio’s. Reactie algemeen bestuur Wij danken u nogmaals voor uw reactie. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie Wassenaar als groene en internationale gastheer Wassenaar is een groene long van de regio met strand, duinen en landgoederen, en ontvangt jaarlijks meer dan 1,5 miljoen bezoekers in Meijendel alleen. Wij zijn bovendien woonplaats voor veel ambassadeurs, internationale organisaties en expats. Deze rol vraagt om een goede bereikbaarheid. De visie erkent het belang van groen en recreatie, maar benoemt onvoldoende hoe dit bereikbaar blijft. De aanleg van de Rijnlandroute en in het bijzonder de Corbulotunnel hebben het aantal intensiteiten op de A44/N44 richting Den Haag laten afnemen. Maar zonder versterking van openbaar vervoer (hierna: OV) en duurzame mobiliteit in ons gebied dreigt de verkeersdruk over de A44/N44 opnieuw verder toe te nemen wat op zijn beurt weer kan leiden tot meer sluipverkeer door het dorp. De geplande woningbouw in Valkenhorst (5.600 woningen) en de mogelijke ontwikkeling bij Defensie op Maaldrift zullen dit ook verder kunnen versterken.

Daarbij speelt ook de recente overname van de N441 door de gemeente Wassenaar een rol. Deze overdracht biedt kansen voor meer regie op verkeersveiligheid en inrichting, maar vraagt ook om duidelijke afspraken over beheer en investeringen. Tegelijkertijd baart het uitstel van de verbreding van de A4 zorgen: deze vertraging kan leiden tot extra druk op de A44/N44 en omliggende wegen, waaronder de N441. De MRDH is verantwoordelijk om bij te dragen aan structurele oplossingen van deze problematiek, zowel inhoudelijk als financieel. 71

Voor gemeente Wassenaar is het cruciaal dat de ontsluiting van de noordzijde van de regio beter wordt geborgd, zowel voor de huidige auto-infrastructuur als voor hoogwaardig OV als duurzaam alternatief naast het wegennet waarbij sluipverkeer door het dorp wordt voorkomen. Wassenaar heeft hiervoor concrete verkeersoplossingen om de verkeersafwikkeling, bereikbaarheid en voorkoming van sluipverkeer uitgewerkt, waarbij zij ondersteuning verwacht van de MRDH. Reactie algemeen bestuur We delen uw analyse dat de bereikbaarheid van deze kwaliteiten, en de leefbaarheid van het dorp, onder druk staan. De visie kiest hierom voor een robuuste ruggengraat van verbindend Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) en actieve mobiliteit. De corridoraanpak is de aangewezen plek om deze concrete plannen, de financiële en beheerafspraken en de aanpak van sluipverkeer gezamenlijk en structureel uit te werken. Corridor-aanpak en regulier OV Gemeente Wassenaar is tegenwoordig niet meer via rails verbonden met de gemeenten Leiden en gemeente Den Haag, zoals dat in het verleden wel het geval was. In de corridor-aanpak van de conceptontwerp Mobiliteitsvisie is Wassenaar uitsluitend verbonden via de LeiZo-corridor (Leiden-Zoetermeer), en zelfs dan alleen indirect via buslijn 46 (Wassenaar - Voorschoten - Den Haag).

Daarmee is de positie van de gemeente in de corridoraanpak en de daarop aansluitende investeringsagenda kwetsbaar en vraagt deze om versterking. De conceptontwerp Mobiliteitsvisie benadrukt het belang van een fijnmazig OV-netwerk, maar in de praktijk bestaat het risico dat lijnen met een lagere bezetting verdwijnen. Dit risico is al eerder toegelicht in de Wassenaarse zienswijze op de begroting MRDH 2026, waarin wij onze zorgen hebben geuit over de mogelijke BDU-korting door het Rijk. Inmiddels is duidelijk dat deze korting komend jaar niet wordt doorgevoerd. Voor gemeente Wassenaar zou dit ook vanaf 2027 al grote gevolgen kunnen hebben, omdat wij juist afhankelijk zijn van deze verbindingen. Sterker nog: Wassenaar ziet graag meer investeringen in de reguliere OV-lijnen om deze vorm van reizen meer te stimuleren. Wij maken ons dan ook zorgen over de verschuiving van de focus naar hoogfrequente en hoogwaardig openbaar vervoer (hierna: HOV). Het ontsluitend fijnmazig (en streek) OV-netwerk mag niet ten koste gaan van opschaling naar HOV. Het is dan ook belangrijk dat de MRDH de samenwerking aangaat met de regio Holland-Rijnland voor bijvoorbeeld het verbeteren van en de bereikbaarheid naar station Voorschoten.

Voor dit laatste brengt de gemeente Wassenaar dan ook een concreet voorstel, een duo-treinstation Voorschoten-Wassenaar, om op te nemen in de Mobiliteitsvisie of daaropvolgende uitvoeringsprogramma's. Middels eerdere inspanningen van de gemeente is station Voorschoten al toegevoegd aan de kaart met regionale knooppunten in de Mobiliteitsvisie, want mobiliteit stopt namelijk niet bij de gemeente- of regiogrens. Verder zien wij dat de MRDH meewerkt aan het verbeteren van de Oude Lijn en daarmee ook aan de aanpassingen aan en verbetering van station Leiden Centraal, wat tevens buiten de Metropoolregio valt. Hierop voortbordurend vraagt de gemeente Wassenaar aan de MRDH als vervoersautoriteit om te ondersteunen in het onderzoeken naar de mogelijkheid tot het uitbreiden van station Voorschoten tot duo-station Voorschoten-Wassenaar. Hiermee kan de MRDH een brug slaan tussen de verschillende regio's en gemeenten, waarbij de voordelen van een duo-station Voorschoten-Wassenaar ook voordelen biedt voor de Metropoolregio zoals meer frequentie en meer zekerheid voor het voortbestaan van buslijn 46 en het beschikbaar stellen van OV-fietsen bij het station.

Wij vragen daarom expliciet om: • het behouden en versterken van buslijn 46 als vitale corridorverbinding richting station Voorschoten als aansluiting op de Oude Lijn corridor; • ondersteuning in het onderzoeken naar de mogelijkheid tot uitbreiding van station Voorschoten tot duo-station Voorschoten-Wassenaar; • aansluiting te zoeken voor Wassenaar met de regio op aanvullende nader op te stellen corridors richting Den Haag en Leiden met HOV; • waarborging dat de huidige corridoraanpak en investeringsagenda niet leidt tot verschraling van regulier OV in landelijke gemeenten wanneer lijnen niet opgewaardeerd kunnen worden naar HOV; • steun bij uitwerking van verkeersoplossingen voor Wassenaar Noord aan de N44 zoals uitgezet in het Wassenaarse bod bij uitbreiding van defensieterrein Maaldrift. Reactie algemeen bestuur We willen benadrukken dat het doel van de visie één samenhangend netwerk is. Het is, zoals u terecht bepleit, niet de bedoeling dat de focus op HOV leidt tot verschraling van het ontsluitende netwerk in landelijke gemeenten (uw vierde verzoek). U noemt buslijn 46 een vitale verbinding. Het behouden en versterken van deze schakel is daarom in lijn met de visie. 72

De corridoraanpak is de aangewezen plek om deze concrete plannen, de financiële afspraken en de aanpak van sluipverkeer gezamenlijk en structureel uit te werken. Daarbij zullen wij station Voorschoten als belangrijk knooppunt voor de gemeente Wassenaar en als verbinding tussen beide regio’s meenemen, zodat het station een duo-functie krijgt. Doelgroepenvervoer De gemeente Wassenaar waardeert het zeer dat de conceptontwerp Mobiliteitsvisie het doelgroepenvervoer expliciet benoemt en de reiziger centraal stelt. Dit sluit goed aan bij de ambities van de gemeente. Zo is de gemeente erg voorstander van het wegnemen van de schotten tussen verschillende diensten, zodat er beter geïntegreerd reisadvies uitgebracht kan worden. Op dit moment loopt de gemeente dan vaak tegen AVG-vraagstukken aan. Dat zal voor de MRDH ook een aandachtspunt moeten zijn. Verder zien wij, net als de MRDH, kansen in het beter integreren van doelgroepenvervoer met regulier OV, deelmobiliteit en in de inzet van slimme technologie (bijvoorbeeld voor veiligheid en begeleiding van kwetsbare leerlingen). De MRDH schrijft ook dat het doelgroepenvervoer centraal en regionaal wil gaan regelen. Echter, voor gemeente Wassenaar is dit niet van toegevoegde waarde. Dit is een oplossing voor een probleem dat niet bestaat in Wassenaar.

Vanuit het oogpunt van een gemeente aan de grens van de regio plaatsen wij ook een aantal kanttekeningen bij deze plannen: • maatwerk en continuïteit: schaalvergroting mag niet ten koste gaan van vaste chauffeurs en vertrouwde routes, omdat juist continuïteit voor doelgroepenvervoer zo belangrijk is; • lokale verschillen: in Wassenaar zijn de behoeften anders dan in Rotterdam. Bovendien ligt circa 80% van ons leerlingenvervoer buiten de MRDH (richting Leiden). Bij de uitwerking van deze visie moet rekening worden gehouden met interregionale samenwerking met bijvoorbeeld regio Holland-Rijnland en dit borgen; • personeel en professionalisering: de visie benoemt tekorten, maar biedt nog geen oplossingen voor behoud en scholing van vakbekwaam personeel. Chauffeurs zijn in het doelgroepenvervoer méér dan bestuurders, zij hebben ook een begeleidende rol voor de vaak kwetsbare reizigers; • wettelijke zorgplicht: doelgroepenvervoer is een wettelijke taak van het sociaal domein en dat moet leidend blijven. Wij stellen hierbij voor: • expliciete borging van huidige kwaliteitseisen bij integratie van doelgroepenvervoer binnen de MRDH; • regionale richtlijnen mét ruimte voor lokale invulling; • investeer meer in betere (H)OV-verbindingen met Wassenaar.

Meer met het OV reizen is duurzaam en biedt ruimte voor zelfredzaamheid en deelname aan de maatschappij voor de gebruikers; • actieve betrokkenheid van gebruikersorganisaties, zoals de Stichting Gehandicapten Wassenaar en de Adviesraad Sociaal Domein Wassenaar. Reactie algemeen bestuur We waarderen uw waardering voor de focus op doelgroepenvervoer in de concept-ontwerp Mobiliteitsvisie en de gedeelde ambitie. De voorgestelde centrale en regionale regie is geen verplichting, maar een verkenning. Voor gemeenten blijft lokale regie primair. De regionale richtlijnen met lokale ruimte passen binnen de visie, en betere (H)OV-verbindingen naar Wassenaar worden onderzocht binnen de corridoraanpak. Actieve betrokkenheid van gebruikersorganisaties zoals de Stichting Gehandicapten Wassenaar en Adviesraad Sociaal Domein wordt gestimuleerd, maar blijft afhankelijk van hun eigen initiatief. Verkeersveiligheid in regionale context De visie legt de nadruk op stedelijke maatregelen zoals 30 km/u-zones en HOV-banen.

In Wassenaar spelen er echter hele andere vraagstukken: • fietsveiligheid, met name langs provinciale wegen; • overbelasting en verkeersonveiligheid op de N44/A44 en bij het Rozenplein; • de veiligheid van fietsers en voetgangers richting en langs regionale N-wegen en knooppunten, zodat deze niet alleen goed bereikbaar zijn per auto, maar ook veilig en aantrekkelijk te voet of per fiets. Wij vragen om explicietere maatregelen voor verkeersveiligheid in de landelijke en regionale context. Reactie algemeen bestuur 73

De ambitie ‘we maken een punt van nul’ is opgenomen in de Mobiliteitsvisie. Verkeersveiligheid is randvoorwaardelijk in de visie. Om dit explicieter te maken zullen we dit in de teksten benadrukken. Het huidige programma voor verkeersveiligheid wordt voortgezet om de ambitie te realiseren. Uitvoeringskracht en samenwerking Na vaststelling van de visie volgt een uitvoeringsprogramma. Hierin moet ruimte blijven voor projecten die niet uitsluitend zijn gericht op HOV of andere vormen van duurzame mobiliteit. De privéauto en de gewone infrastructuur (regionaal wegennet) zijn en blijven voor Wassenaar nog belangrijk als verbinding met de rest van regio. Dit moet kansen bieden voor Wassenaar, of andere meer groene gemeenten, om projecten zoals bijvoorbeeld de aanpak Rozenplein/A44/N44 en OVontsluiting van de noordzijde in te brengen. Door het nader op te stellen uitvoeringsprogramma raakt de Mobiliteitsvisie meer belangen dan slechts mobiliteit en het economisch vestigingsklimaat. Het is van essentieel belang dat de MRDH rekening houdt met het feit dat mobiliteit moet concurreren met andere omgevingsthema's van gemeenten zoals groen, veiligheid en gezondheid. Om deze thema's op evenwichtige wijze verder te brengen, is het zaak om in de uitvoeringsprogramma's en concrete regionale projecten een gedragen en uniform afwegingskader te hanteren.

De zorgen over de verkeersdruk en doorstroming op de A44/N44 en het Rozenplein zijn eerder ingebracht in de Wassenaarse zienswijze op de MRDH-begroting 2026. Wij vragen de MRDH om deze signalen consistent mee te nemen in de verdere uitwerking van de conceptontwerp Mobiliteitsvisie, het daaropvolgende uitvoeringsprogramma en andere toekomstige beleidsstukken. Gemeenten moeten bovendien voldoende zeggenschap en financiële ruimte krijgen om lokale prioriteiten te verankeren. Reactie algemeen bestuur We waarderen uw input over de uitvoeringskracht en samenwerking na vaststelling van de Mobiliteitsvisie. Het uitvoeringsprogramma biedt ruimte voor projecten naast HOV of duurzame mobiliteit, zoals de aanpak van Rozenplein/A44/N44 en OV-ontsluiting noordzijde, mits deze passen binnen de regionale prioriteiten. De privéauto en regionaal wegennet blijven relevant voor groene gemeenten zoals Wassenaar. Lokale projecten worden beoordeeld op haalbaarheid en financiering. Ze zullen onderdeel zijn van de gebiedsgerichte -/corridoraanpak. Conclusie De gemeente Wassenaar onderschrijft de hoofddoelen van de Mobiliteitsvisie en ziet duidelijke aanknopingspunten voor samenwerking. Tegelijkertijd stellen wij nadrukkelijk dat de visie: • ruimte moet bieden voor maatwerk voor meer groene gemeenten; • de bereikbaarheid (van o.a.

regulier OV) van de noordzijde van de regio moet waarborgen; • de kwaliteit en continuïteit van doelgroepenvervoer moet garanderen; • en de verkeersveiligheid/bereikbaarheid rond A44/N44 en Rozenplein expliciet moet meenemen. Alleen zo kunnen wij onze rol als groene, gastvrije en internationale gemeente duurzaam blijven vervullen binnen de MRDH. Reactie algemeen bestuur We waarderen uw ondersteuning voor de hoofddoelen van de Mobiliteitsvisie en de bereidheid tot samenwerking. We erkennen de bovenstaande punten en verwijzen naar de uitgebreide reactie die gegeven is in de bovenstaande antwoorden op de vier punten. Westland Algemeen Visie Economisch Vestigingsklimaat Wij danken u vriendelijk voor het verstrekken van het concept ontwerp ‘Visie Economisch Vestigingsklimaat 2025’ en de mogelijkheid tot het doen van een zienswijze. Met veel interesse hebben wij kennis genomen van de visie ’ en reeds eerder een zienswijze ingediend op de concept Mobiliteitsvisie 2025, alwaar dit stuk ook sterk mee verbonden is. Het is goed dat met dit document de koers van ons vestigingsklimaat voor de komende jaren verder wordt uitgestippeld, wat overigens geen eenvoudige opdracht is gezien de verschillen in uitdagingen en DNA van de 21 gemeenten binnen de MRDH. Op hoofdlijnen steunen we de gemaakte keuzes in de visie.

De gemeente Westland is zowel bestuurlijk als ambtelijk betrokken bij het opwerken van dit stuk en onderschrijven derhalve veel van de visie, keuzes en voorstellen. Reactie algemeen bestuur

74

Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze en kijken ernaar uit om samen met u en de andere gemeenten verder te werken aan de uitwerking van de Visie Economisch Vestigingsklimaat. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Hightech Horticulture We merken op dat de tuinbouw (hightech horticulture) terecht meermaals terugkomt als een van de belangrijke sectoren in de regio. We durven gerust te stellen dat we binnen de MRDH een absolute Nederlandse (en internationaal erkende) topsector huisvesten. Met Westland en de glastuinbouw heeft de MRDH immers de 4e economie van het land in huis. Daar zijn we trots op en het is goed dat dat erkend wordt. Jaarlijks bezoeken vele buitenlandse bedrijven, investeerders en hoogwaardigheidsbekleders de gemeente Westland, om zich te vergapen aan de nieuwste innovaties en technieken. Het Nederlandse glastuinbouwcluster is het kloppend hart van de internationale glastuinbouw. Samen met Oostland huisvest Westland een krachtige, gezonde sector die voor veel werkgelegenheid zorgt en bovendien een belangrijke rol speelt in de verduurzaming van Zuid-Holland. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven het belang van het glastuinbouwcluster als een motor voor de (regionale) economie.

Flora Campus De inzet op het versterken van ruimte om te werken, waarbij voldoende kwalitatief sterke werklocaties de aandacht krijgen, geeft onder meer bedrijventerreinen en campussen een economisch stevig vooruitzicht. Dit is essentieel voor het verdienvermogen en de welvaart in de regio. Vanuit de gemeente Westland willen we daarom aandacht vragen voor onze plannen omtrent de Flora campus Westland. We zijn blij te lezen dat er in de economische visie meerdere koppelingen worden gelegd tussencampussen en innovatieve ecosystemen, maar we zouden graag nadrukkelijk met de MRDH verder verkennen hoe onze plannen met de Flora campus Westland onderdeel van de uitwerking zou kunnen worden. We zien om diverse onderdelen van de economische visie raakvlakken met de Flora Campus Westland, zowel op het gebied van bereikbaarheid, talent, programmering alsmede innovatie en technologie. We gaan graag het gesprek met MRDH aan om het vestigingsklimaat verder te versterken met een sterke Flora Campus. Reactie algemeen bestuur Wij gaan graag met u in gesprek over uw plannen rondom de Flora campus Westland in de uitwerking van deze visie.

Verkeersverbindingen glastuinbouwcluster Tegelijkertijd hebben we vanuit de gemeente Westland wel een aantal aandachtspunten die wat ons betreft een steviger grondslag in de visie op het economisch vestigingsklimaat moeten krijgen of in ieder geval sterk verbonden moeten worden aan de mobiliteitsvisie. We zijn ervan overtuigd dat we hiermee de regio op economisch vlak nog sterker en toekomstbestendiger maken. Het glastuinbouwcluster heeft goede verkeersverbindingen nodig, dat geldt voor zowel personen- als vrachtverkeer. Dat betekent ook dat ons gebied zicht op verbeterde OV-verbindingen moet krijgen. In Westland horen we regelmatig van onze (grote, internationale) bedrijven dat zij op dit moment (jonge) werknemers mislopen doordat sommige plekken in onze gemeente bijzonder slecht ontsloten zijn voor OV. Voor potentiële werknemers is die reisafstand regelmatig een reden om af te zien van de baan. Zeker in tijden waarin talent met specifieke kwaliteiten de banen voor het kiezen heeft. Bedrijven lopen hierdoor talent mis en het beperkt hun groei, die we juist hard nodig hebben als Zuid-Hollandse regio. De sector staat voor grote maatschappelijke vraagstukken op het gebied van energie, arbeid, bestrijdingsmiddelen, water en robotisering.

De antwoorden zijn binnen handbereik maar komen door dit soort praktische zaken en het wegblijven van de knappe koppen soms frustrerend moeizaam van de grond. Daarom zouden we graag in de economische visie sterker benadrukt hebben dat gebieden met een hoge economische waarde, zoals glastuinbouwcluster Westland, goed verbonden worden met het OV als belangrijke voorwaarden om stad, student en stek aan elkaar te verbinden. Een oplossing die we daarbij willen aandragen, is het mogelijk maken van kleinschalig (maatwerk) vervoer naar grote bedrijven (in samenwerking met bedrijven). In onze gemeente bevindt zich een aantal bedrijven die een aantal duizend werknemers heeft, maar zich op een lastig te bereiken locatie bevindt. Het is voor deze bedrijven een uitkomst als er kleinschalig vervoer is dat werknemers bij OV-knooppunten ophaalt en direct naar het bedrijf vervoert. Onze bedrijven hebben al uitgesproken hier grote meerwaarde van te zien maar door de schaal en complexiteit gaat het alleen niet lukken. We willen dit graag verankerd zien in de 75

Strategische Visie en de uitvoering hiervan. Naast grote bedrijven, merken we op dat de OV-ontsluiting van bedrijventerreinen nog te wensen overlaat. Voor verdere economische groei en ontwikkeling, is het van groot belang dat dit de komende jaren een steviger grondslag krijgt. Reactie algemeen bestuur In de uitwerking van de visies zullen we nadrukkelijk de koppeling leggen tussen economisch vestigingsklimaat én mobiliteit. Daarom wordt voor beide visies één uitvoeringsprogramma opgesteld. Rolverdeling en functiescheiding Voorts willen we benadrukken dat het, zeker in de uitwerking, van groot belang is dat duidelijk blijft wat de rolverdeling en functiescheiding is tussen diverse organisaties in de regio op het economische speelvlak, zoals de provincie, gemeente, InnovationQuarter, de EBZ en de MRDH zelf. Qua effectiviteit en efficiënte blijft het van belang de uitwerking van een visie als deze scherp voor ogen te hebben wie voor waarvoor aan de lat staat. Zowel in de buitenwereld alsmede in het regionale netwerk zelf zien we nog wel eens verwarring, onduidelijke rolverdeling of gemiste kansen door een niet altijd even heldere afbakening van taken, activiteiten en verantwoordelijkheden.

Wat betreft het opzetten en uitvoeren van een onderzoek voor een regionale ontwikkelingsmaatschappij en het verzorgen van een regionale afstemming is de inzet van de MRDH gewenst en ook hierbij is aandacht voor rolverdeling gewenst. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven uw opmerkingen over welke organisatie welke verantwoordelijkheid pakt. Bij de uitwerkingen hebben we hier oog voor. Tot slot Wij gaan er vanuit u hiermee voldoende inzicht te hebben gegeven in onze visie op het ontwerp concept Strategische Visie en vertrouwen erop dat onze aangedragen punten zo goed mogelijk worden verwerkt in de definitieve versie. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie. We nemen uw inzichten serieus en pakken de aangedragen punten op, zoals benoemd in onze reactie. Algemeen Mobiliteitsvisie De gemeenteraad van Westland is uitgenodigd een zienswijze kenbaar te maken op de MRDH Mobiliteitsvisie 2050. Hierbij doen wij u namens de gemeenteraad van Westland onze reactie toekomen. Allereerst veel dank voor het opstellen van de Mobiliteitsvisie. Het is te zien dat er veel werk en aandacht in is gestopt en dat in het voortraject de ideeën en aanbevelingen van onze inwoners zijn opgehaald, wat heeft geresulteerd in een weliswaar lange maar heldere visie op de toekomst van mobiliteit en bereikbaarheid in onze regio. Reactie algemeen bestuur We waarderen uw positieve reactie.

We zijn blij met uw dank voor de Mobiliteitsvisie en de erkenning van de inspanningen, inclusief de inbreng van inwoners, die heeft geleid tot een heldere toekomstvisie op mobiliteit en bereikbaarheid. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie Zuidwestlandcorridor Wij zijn blij te lezen dat er een duidelijke link wordt gelegd tussen goede, toekomstbestendige mobiliteit en bereikbaarheid en de economische ontwikkeling van onze regio. Het belang van de Westlandse Greenport voor deze economische ontwikkeling is in deze visie goed vertegenwoordigd. In dat kader staan wij achter de ambitie voor de Zuidwestlandcorridor en het aansluiten daarvan op de Blankenburgcorridor. Wij rekenen erop dat dit project de inzet krijgt die het belang van deze verbinding nadrukkelijk onderstreept. Reactie algemeen bestuur We zijn blij uw enthousiasme te lezen over de link tussen toekomstbestendige mobiliteit, bereikbaarheid en de economische ontwikkeling. De ambitie voor de Zuidwestlandcorridor en aansluiting op de Blankenburgcorridor wordt ondersteund, en verder uitgewerkt in de corridoraanpak en gebiedsaanpak. Publieke mobiliteit 76

Ook zijn wij blij met de ambitie die wordt uitgesproken op het gebied van het Openbaar Vervoer en het onderzoeken van de stap naar de MRDH als regievoerder op alle publieke mobiliteit in de regio. Met name in gemeente Westland is het OV-aanbod nog niet in lijn met de economische waarde en is de auto-afhankelijkheid groot. Met zowel de hoeveelheid als de diversiteit aan werkgelegenheid die het Westland biedt is het essentieel dat de bedrijventerreinen met het OV goed bereikbaar zijn; ook in de vroege en late uren. Wij kijken daarom uit naar het onderzoek naar een nieuw systeem en de verbetering die dat systeem kan bieden voor het OV in Westland. Desondanks willen we daarbij aangeven dat de integratie van het reguliere OV met het doelgroepenvervoer met grote voorzichtigheid bekeken moet worden Reactie algemeen bestuur Goede OV-bereikbaarheid van bedrijventerreinen, ook in vroege en late uren, is essentieel en het onderzoek naar een nieuw systeem gaat hier vorm aan geven. Uw zorg over integratie van regulier OV met doelgroepenvervoer wordt gedeeld; zoals eerder aangegeven hanteren we grote voorzichtigheid, met behoud van maatwerk en kwaliteit voor kwetsbare gebruikers. We bepalen samen op basis van de resultaten van het onderzoek de vervolgstappen. Naaldwijk-Delft corridor Vanuit onze optiek is er ook nog een omissie in de Mobiliteitsvisie.

Dit betreft de corridor Naaldwijk-Delft. Dit is nu al een belangrijke corridor met buslijn 455, en in de toekomst wordt deze corridor alleen nog maar belangrijker met de ontwikkeling van de Flora Campus in Naaldwijk, en de realisatie van de MFR Naaldwijk -Delft. We zouden deze graag toegevoegd zien worden bij de corridors. Wat wij daarnaast nog missen in de visie is extra aandacht voor de verbreding van de A4 en de gevolgen daarvan, waaronder de aansluiting van het Westland middels de Harnaschknoop. Reactie algemeen bestuur De corridorkaart is indicatief. Bij de verdere uitvoering van de corridors wordt bekeken welke aanvullingen, zoals de Naaldwijk-Delft corridor, worden toegevoegd. We blijven met elkaar in gesprek over de verbreding van de A4 en de gevolgen daarvan, waaronder de aansluiting van het Westland middels de Harnaschknoop. Dit gesprek is onderdeel van de uitwerking van de corridoraanpak Tot slot We kijken uit om in een verbeterde samenwerking tussen MRDH, vervoerder, en onze gemeente te werken aan de uitvoering van deze visie. Wij gaan er vanuit u hiermee voldoende inzicht te hebben gegeven in onze visie op de MRDH Mobiliteitsvisie 2050 en vertrouwen erop dat onze aangedragen punten worden opgepakt dan wel goed worden verwerkt in de definitieve versie.

Reactie algemeen bestuur We waarderen uw enthousiasme voor een verbeterde samenwerking met MRDH en vervoerders bij de uitvoering van de Mobiliteitsvisie. We nemen uw inzichten serieus en pakken de aangedragen punten op, zoals benoemd in onze reactie. Zoetermeer Algemeen Mobiliteitsvisie Met belangstelling heeft de gemeente Zoetermeer kennísgenomen van de concept-Mobiliteitsvisie van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Wij waarderen de uitnodiging om een zienswijze in te dienen. Zoetermeer onderschrijft het belang van een gezamenlijke regionale visie op mobiliteit, als fundament voor toekomstige gebiedsontwikkeling, bereikbaarheid en leefbaarheid. Na Den Haag en Rotterdam is Zoetermeer de 3e grootste stad van de MRDH en Provincie Zuid-Holland. Zoetermeer heeft zich van satellietstad doorontwikkeld tot een volwaardige zelfstandige stad. We zien vele uitdagingen die op ons afkomen. De uitdagingen, maar ook hoe we daar mee omgaan, is in onze Ruimtelijke Strategie verwoord. Daarbij hanteren we onder andere het volgende: "Wat goed is voor de regio, goed is voor Zoetermeer". Dat geldt ook andersom. Algemeen Visie Economisch Vestigingsklimaat Met uw brief van 15 september 2025 nodigt u onze raad uit om een zienswijze in te dienen op de concept Visie op het economisch vestigingsklimaat van de gemeenschappelijke regeling Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH).

Van die mogelijkheid maken we middels deze zienswijzebrief graag gebruik. We danken MRDH voor het goede werk in het bepalen van de strategische uitgangspunten en het samenstellen van de visie. Reactie algemeen bestuur Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze en kijken ernaar uit om samen met u en de andere gemeenten verder te werken aan de uitwerking van de Visie economisch Vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie. 77

Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Zorgvuldige analysefase De analysefase van de totstandkoming van de visie op het economisch vestigingsklimaat (VEV) is zeer zorgvuldig en uitgebreid geweest. Bureau Birch heeft analyses gemaakt in hun rapporten met kenmerken, sterke sectoren en toekomstkansen van de gehele regio, alsmede factsheets per gemeente. Vervolgens zijn er gesprekken geweest per gemeente, waarin de voor elke gemeente belangrijke punten zijn besproken. We herkennen in de visie de belangen van de regio als geheel en van de gemeente Zoetermeer als derde stad in de metropoolregio. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie. Mobiliteit als sleutelvoorwaarde voor economie We zijn blij met het onderkennen van mobiliteit als sleutelvoorwaarde voor het economisch vestigingsklimaat. Toch kan de samenhang tussen de Visie economisch vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie sterker. De gebiedsgerichte aanpak (hoofdstuk 6) beschrijft de corridoraanpak en legt de nadruk op onder andere de Oude Lijn. De corridor Leiden-Zoetermeer-Rotterdam verdient meer aandacht en een hogere prioriteit binnen de MRDH. ln het hart ligt het Dutch lnnovation Park. De lTcampus zou een enorme economische impuls kunnen krijgen door een hoogwaardige OV-verbinding met de steden ten noorden en zuiden van Zoetermeer.

Ook omliggende steden kunnen profiteren van het talent dat woont in Zoetermeer. De innovatiecampussen en steden in de regio worden beter verbonden, wat de economie van de hele regio ten goede komt. Bovendien werken Zoetermeer en Lansingerland samen aan de realisatie van gebiedsontwikkeling Bleizo; met 5000 woningen, voorzieningen en bedrijven in de cross over tussen lT en horti science. Zoetermeer vraagt om grote inzet op de corridor LeidenZoetermeer-Rotterdam. Reactie algemeen bestuur In de uitwerking van het uitvoeringsprogramma (en de gebiedsgerichte aanpak) zullen wij de door u genoemde opgaven verder uitwerken. In die uitwerkingen is juist de samenhang tussen mobiliteit en economie uitgangspunt. Strategische keuzes ln de visie is sprake van drie strategische keuzes: 1) Versterken van ruimte voor werken 2) Volle inzet op innovatie en technologie 3) Versterken van toekomstbestendig arbeidspotentieel. lnzet op de keuzes 1 en 2 levert direct een sterker economisch vestigingsklimaat voor de regio als geheel. Slim ruimtegebruik en toekomstbestendige bedrijven en voozieningen zorgen zijn ook voor Zoetermeer belangrijk. Dit geldt ook voor Volle inzet op innovatie en technologie. Onze mbo-hbo-campus draagt bij aan toegepaste innovatie in onder andere lT, cybersecurity, Al, e-health en gaming.

Zoetermeer is ook blij met de aandacht voor een wendbare beroepsbevolking in keuze 3 Als New Town plegen we extra inzet op het toekomstbestendig maken en houden van onze beroepsbevolking. Dit punt is voor ons zeer belangrijk en verdient alle aandacht in uren en budgetten. Reactie algemeen bestuur In de uitwerking zullen wij ook aandacht hebben voor het toekomstbestendig maken en houden van onze beroepsbevolking. Dit is immers ook één van de geformuleerde ambities. To do-lijsten ln de 'to do-lijsten' is een eerste aanzel gegeven voor uitvoering. De visie zou een lange termijn perspectief moeten geven. Niet moeten focussen op uitvoering. Bovendien wordt er in de volgende collegeperiode een nieuwe Strategische Agenda opgesteld. Ons inziens zou uitvoering uit de visie gehaald moeten worden. We adviseren verplaatsing van de 'to do-lijsten' naar Strategische Agenda en uitvoeringsprogramma's. De visie is op hoofdlijnen, waardoor financiële informatie nog ontbreekt. Graag vragen we uw aandacht voor het zorgvuldig inbedden van de keuzes uit de visie in de begrotingen van de komende jaren. Reactie algemeen bestuur

78

Wij hebben de to-do-lijsten opgenomen als eerste richting voor uitvoering. In het navolgende uitvoeringsprogramma zullen wij dit gerichter uitwerken. Ook zal deze visie – na vaststelling – de basis zijn voor de nieuwe Strategische Agenda. Uiteraard zullen de financiële consequenties via de P&C-cyclus steeds zorgvuldig worden uitgewerkt. Versterken relaties met Rijk en Europa ln de visie is versterken van de relaties met het Rijk en Europa opgenomen. Graag willen we het volgende onder de aandacht brengen. lndien de MRDH zou deelnemen aan Europese onderzoekstrajecten, wordt de toegang tot netwerken verbeterd. Dit kan op termijn leiden tot innovatie en kansen voor bedrijven. Het zetten van dit soort stappen kan op termijn leiden tot het verkrijgen van subsidies. Dit punt willen we graag verder uitgewerkt zien. Reactie algemeen bestuur Wij zien ook het belang van Europa. In de uitwerking van deze visie zullen wij kansen in beeld brengen. Samenvatting Samengevat zien we in de voorliggende visie een integrale en afgewogen basis voor een toekomstige gezonde economische metropoolregio. Vanuit Zoetermeer bouwen we graag samen met u verder aan het bestendigen van de waardevolle regionale samenwerking. Wij danken u voor de geboden gelegenheid om een zienswijze in te dienen en wachten uw reactie op onze zienswijze af. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie.

Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie Positieve waardering Zoetermeer is positief over de volgende uitgangspunten in de visie: - De corridoraanpak, waarbij openbaar vervoer (ov) als drager van gebiedsontwikkeling wordt ingezet, met aandacht voor functiemenging en nabijheid. - De integrale benadering van mobiliteit, waarbij systemen worden verbonden en schotten tussen modaliteiten worden weggenomen. - De verschuiving van systeemefficiëntie naar menselijke waarde als leidend principe. - De aandacht voor ontsluiting van recreatiegebieden. De vijf keuzen en de corridoraanpak bieden een solide basis voor regionale samenwerking. Zoetermeer herként zich in de richting, maar ziet op enkele punten ruimte voor aanscherping en aanvulling. Tegelijkertijd constateren wij dat verdere verdieping, reflectie en concretisering nodig is om te komen tot een breed gedragen en uitvoerbaar uitvoeringsprogramma. Zoetermeer wil graag een stap inbouwen tussen hoofdstuk 5 uit de visie ('to-do') en het toekomstige uitvoeringsprogramma, zodat problemen en doelstellingen kunnen worden geanalyseerd en verduidelijkt. Zo ontstaat ruimte voor reflectie, inhoudelijke discussie, afstemming en onderbouwing. We hebben 7 punten opgesteld met daarin onze terugkoppeling en concrete verzoeken voor een reactie en/of het vervolg.

Reactie algemeen bestuur In het uitvoeringsprogramma introduceren we nadrukkelijk het gebiedsgericht werken. Dit vormt een belangrijke stap binnen de gebiedsgerichte -/corridoraanpak. Het programma bevat zowel thematische uitwerkingen als de eerste stappen voor corridors. Elke thematische uitwerking start met een grondige analyse, zodat we investeringen en maatregelen goed kunnen afstemmen op de specifieke kenmerken en behoeften van elk gebied. Zo zorgen we voor een samenhangende aanpak die aansluit bij de visie en de regionale opgaven. 1. Een stevig onderbouwde netwerkvisie Op het moment van schrijven van deze zienswijze is de netwerkkaart nog in ontwikkeling. Voor Zoetermeer en ook voor de regio is het belangrijk dat de netwerkvisie voortbouwt op MlRT-verkenningen en beleid. Het mobiliteitshoofdstuk in de Ruimtelijke Strategie van Zoetermeer is een combinatie van de huidige netwerkvisie uit de strategische agenda van MRDH en afgeronde verkenningen. Middels vele onderzoeken is het belang van de doorontwikkeling van ZoRo zowel voor gemeente Zoetermeer, andere gemeenten langs deze verbinding, waaronder Lansingerland, en de regio onderschreven. Specifiek de beschrijving van ZoRo als potentiële corridor moet recht doen aan de status in het MIRT{traject en de concretiseringsslag die is gedaan om de verbinding te realiseren.

79

Zoetermeer wil dat de NS-stations als stevige knooppunten worden gepositioneerd. Ook vinden we dat de kaart goed moet gaan aansluiten op provinciale, nationale en internationale netwerkvisies. Daarom vraagt Zoetermeer het volgende: - Afgeronde (MIRT-)verkenningen en voorkeursvarianten als uitgangspunt te nemen voor de netwerkkaart. Dat zijn: o HOV-corridor ZoRo als railverbinding tussen Rotterdam en Zoetermeer Centrum West. o LeiZo (Lijn400) als Bus Rapid Transitverbinding met Lansingerland-Zoetermeer als nieuw eindstation, zoals opgenomen in de eindrapportage van de verkenning. o De Metropolitane Fietsroute Zoetermeer-Rotterdam. - Ook de huidige R-net verbinding met Delft (Lijn 455) als hoogwaardig openbaar vervoer (HOV) in de netwerkvisie op te nemen, dit is voor ons belangrijk om alzijdige bereikbaarheid te verbeteren. De gemeente Delft en andere gemeenten langs deze verbinding, kunnen hier ook profiteren, bijvoorbeeld doordat er meer banen binnen bereik komen. - Het Zoetermeerse deel van lijn 3 (De Krakeling) als HOV op te nemen conform de "Handreiking Ketenmobiliteit op ov-knooppunten" uit 2023 - Het belang van de ZoRo-corridor steviger neer te zetten om de ontbrekende verbinding tussen hoogstedelijke/metropolitane gebieden Zoetermeer en Rotterdam met elkaar te verbinden.

- Voort te bouwen op de bestaande strategische agenda's: o Station Zoetermeer als metropolitane knoop o Centrum West en Lansingerland-Zoetermeer zijn bovenlokale knopen Reactie algemeen bestuur Hartelijk dank voor uw input. Het is duidelijk waar Zoetermeer mee aan de slag wil en wij herkennen de genoemde punten. In de verdere uitwerking van het uitvoeringsprogramma pakken we deze gezamenlijk op, zodat we met elkaar werken aan een toekomstbestendig mobiliteitssysteem. 2. Behoud en versterking van ontsluitend en fijnmazig vervoer Zoetermeer maakt zich zorgen over de verschuiving van de (investerings-)focus naar HOV. In de visie lezen we dat het ontsluitend ov in principe verdwijnt als dat niet kan worden opgewaardeerd en dat lijn ook kan worden vervangen door bijvoorbeeld deelfietsensystemen dan wel maatwerkvervoer. Het voortbestaan van lijnen 70, 71 lijkt met deze visie onzeker te worden omdat zij geen HOV potentie hebben als stadsbussen. We hebben begrip voor het zoeken naar oplossingen voor lijnen die onvoldoende rendabel zijn. Maatwerkvervoer kan een goede oplossing zijn, maar we willen dat er ook oog gehouden wordt voor het behoud en versterken van ontsluitende lijnen. De opheffing van lijn 73 staat nog op ons netvlies en heeft de bereikbaarheid van Rokkeveen verslechterd. We werken enthousiast met de MRDH aan een alternatief door middel van maatwerkvervoer.

Maar het is nog te vroeg om te concluderen dat dit voor elke situatie een oplossing is. Zoetermeer vindt het ontsluitende busnetwerk in de regio van waarde, ook in hoogstedelijk en metropolitaan gebied, waar vaak de ruimte ontbreekt om HOV aan te leggen. Maatwerkvervoer kan daarnaast ook duurder zijn door hogere personeelsinzet. Ook kan maatwerkvervoer meer verkeer opleveren, omdat het minder efficiënt is dan een stadsbus. Voor de bereikbaarheid van recreatiegebieden en -bedrijven zien we wel kansen voor maatwerkoplossingen om de bereikbaarheid te verbeteren, zoals voor het Buytenpark (Snowworld/Adventure Valley), Van Tuylpark (Watergeus, Silverdome) en Nieuwe Driemanspolder. Daarom vraagt Zoetermeer het volgende: - Samen met vervoerders een goede strategie te maken voor het op- en afbouwen van fijnmazig busvervoer. - We vragen aan MRDH afwegingscriteria op te stellen voor het behouden/opheffen van ontsluitende lijnen en opwaarderen tot HOV. In die afwegingen zien we graag een relatie met, menselijke waarde, brede welvaart en de ambitie om 24/7 altijd en overal publiek vervoer aan te gaan bieden. - In het uitvoeringsprogramma specifiek in te gaan op de (regionale) bereikbaarheid van grote recreatiegebieden- en bedrijven met publiek vervoer en de omgang met piekmomenten Reactie algemeen bestuur We begrijpen uw zorgen over de nadruk op het Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV).

De visie koppelt HOV-corridors en wijkontsluiting tot een samenhangend, toegankelijk netwerk, ook voor wie lopen of fietsen geen optie is. Het versnipperde huidige OV biedt onvoldoende alternatieven voor de auto. Een robuuste HOVruggengraat, aangevuld met voor- en natransport (fiets, deelmobiliteit, vraagafhankelijk vervoer), verbetert dit en is gericht op 24/7-beschikbaarheid. 80

3. Doelgroepenvervoer: eerst verkennen, dan besluiten De wens om regie te voeren over al het doelgroepenvervoer vraagt om zorgvuldigheid vanwege de complexiteit van het vervoer en het toegepaste maatwerk voor kwetsbare reizigers. Zoetermeer ondersteunt een gezamenlijk onderzoek naar de voor- en nadelen, maar wil geen voortijdige implementatie in concessies. Gemeenten moeten regie kunnen houden op aanbestedingen en vervoerskwaliteit. Daarom vraagt Zoetermeer het volgende: - Niet vooruit te lopen op de resultaten van het onderzoek "verkennen van de voor- en nadelen van gezamenlijke aanbesteding en regionale ondersteuning bij doelgroepenvervoer". - Te wachten met in de huidige concessies al opdracht te geven aan vervoerders voor het combineren van doelgroepenvervoer met regulier vervoer - Niet van gemeenten te verlangen om nu al in 'al hun acties rekening te houden met de uitkomsten en besluiten van het lopende onderzoek naar publieke en actieve mobiliteit." Reactie algemeen bestuur Wij nemen het voorbehoud bij de ambitie voor doelgroepenvervoer serieus en steunen het onderzoek als open verkenning zonder vooraf vastgelegde uitkomst. Er wordt niet vooruitgelopen op resultaten; implementatie in concessies of combinaties met regulier OV wacht tot na de onderzoeksfase.

Gemeenten behouden regie op aanbestedingen en vervoerskwaliteit, met maatwerk voor kwetsbare reizigers als leidend principe. 4. Verkeersveiligheid, toegankelijkheid en sociale veiligheid Zoetermeer wil de best bereikbare en verkeersveilige stad zijn. Het onderwerp verkeersveiligheid wordt kort behandeld in de visie en bevat geen duidelijke doelstellingen. In de visie ontbreken verkeersveiligheidscijfers, terwijl het aantal verkeersslachtoffers in de MRDH hard stijgt. Vooral onder jongeren en ouderen op de (elektrische) fiets. Zoetermeer trekt graag met de MRDH op om de verkeersveiligheid te verbeteren. Ook sociale veiligheid en toegankelijkheid van het ov verdienen meer aandacht. Tijdens het participatieproces van de mobiliteitsvisie MRDH in Zoetermeer kwam naar voren dat juist de 'kleine zaken' grote invloed hebben op de reisbeleving en dus het reisgedrag. Uit onderzoek blijkt dat mensen (vooral vrouwen) het ov mijden. Juist het aantrekkelijk maken van haltes en het toevoegen van de voorzieningen vinden we meer passen in de corridorbenadering. Zoetermeer maakt zich daarom zorgen om het voornemen van MRDH alle haltes zonder HOV sober en doelmatig in te richten. Daarom vraagt Zoetermeer het volgende: - De visie uitbreiden met een paragraaf over verkeersveiligheid, inclusief doelstellingen en rolopvatting.

- Aandacht te geven aan sociale veiligheid en toegankelijkheid, vooral voor kwetsbare groepen. Geef een breder perspectief voor oplossingen dan het genoemde cameratoezicht in de visie. - In het uitvoeringsprogramma een project op te nemen voor een verbeterprogramma met betrekking tot 'de klantreis'. Met daarin aandacht voor de volgende onderwerpen: o niet werkende informatieborden en liften o toegankelijkheid van haltes en aanlooproutes o de lange overstaptijd van ontsluitend ov (bus) op HOV(R-Net, tram, metro, trein) o geweldsincidenten op haltes, ook richting chauffeurs. o ov-mijders vanwege sociale onveiligheid, naar voorbeeld van Amsterdam o kenmerken van sociaal veilige haltes Reactie algemeen bestuur Verkeersveiligheid is als randvoorwaarde benoemd in de Mobiliteitsvisie met de ambitie om een punt van nul verkeersdoden en -gewonden te benoemen. We zullen de aandacht voor verkeersveiligheid explicieter maken doordat in de tekst extra te benadrukken. Toegankelijkheid en sociale veiligheid zijn daarbij kwaliteitseisen voor het openbaar vervoer van de toekomst. Alle haltes moeten voldoen aan een basiskwaliteit en blijven sociaal veilig ingericht. Ook bestaande haltes blijven voldoen aan deze randvoorwaarden.

Onder het thema ‘Basis op orde’ in hoofdstuk 5 van de Strategische Agenda hebben we deze opdracht uitgewerkt, inclusief een opsomming van de maatregelen die daarbij horen. 5. Visie op nachtvervoer en actieve modaliteiten 81

De ambitie "mobiliteit voor iedereen, altijd en overal" vraagt om een visie op nachtvervoer en actieve modaliteiten zoals lopen en fietsen. Zoetermeer steunt uitbreiding van nachtvervoer. Daarom vraagt Zoetermeer het volgende: Ontwikkel een visie op regionaal nachtvervoer per bus, trein en fiets, bij voorkeur in samenwerking met de provincie. Zoetermeer zoekt aansluiting op het Rotterdamse en Haagse nachtnet per bus en trein. Reactie algemeen bestuur We waarderen uw steun voor de ambitie ‘mobiliteit voor iedereen, altijd en overal’ en de oproep voor een visie op nachtvervoer en actieve modaliteiten. De behoefte aan nachtvervoer per bus, trein en fiets wordt erkend in de Mobiliteitsvisie. Aansluiting op het Rotterdamse en Haagse nachtnet wordt meegenomen in de gebiedsaanpak. 6. Verankeren mobiliteitstransitie en de schaalsprong van het ov De mobiliteitstransitie ontbreekt als opgave, terwijl Zoetermeer en veel andere gemeenten hier actief op sturen omdat dit noodzakelijk is om de regio bereikbaar te houden. Zoetermeer vindt het belangrijk dit te benoemen, om de urgentie te blijven benadrukken. Zonder vergroting van het openbaar vervoer aanbod en verschuiving in vervoerswijzen (modal shift) slibben de wegen in de regio dicht en kunnen er minder woningen worden gebouwd.

Om die reden is het ook verstandig om een visie te gaan ontwikkelen op de rol van automobiliteit in de regio en aandacht te hebben voor duurzame mobiliteit. Daarom vraagt Zoetermeer het volgende: - Benoem expliciet de ambitie voor een schaalsprong van het ov en de mobiliteitstransitie - Onderbouw de gewenste modal shift met cijfers, doelen en maatregelen. - Ontwikkel een duidelijke visie op de rol van de auto in het mobiliteitssysteem, met aandacht voor de effecten van +16% inwoners op het wegennet. Reactie algemeen bestuur Dank voor uw waardevolle aandachtspunten. Wij nemen deze mee in de verdere uitwerking van de Mobiliteitsvisie in het uitvoeringsprogramma. Zo zullen we de rol van de auto in het mobiliteitssysteem extra verduidelijken in de visie. Samen met de 21 gemeenten werken we aan een uitvoerbare aanpak die ambitie en realisme combineert. 7. Aansluiting in Europa In de visie is versterken van de relaties met het Rijk en Europa opgenomen. Dat juichen wij toe omdat aanwezigheid van de metropoolregio de daadkracht van verschillende steden kan vergroten. Deelname aan Europese netwerken vergroot de kans op subsidies, draagt bij aan innovatie en zet onze regio economisch steviger op de kaart.

Zoetermeer constateert dat de mobiliteitsvisie nog niet optimaal voldoet aan de Europese Richtlijnen voor een Sustainable Urban Mobility Plan (SUMP) voor Functional Urban Areas' Dit is een voorwaarde om voor Europese subsidies of financiering in aanmerking te komen. Een Regionaal Mobility Plan (RMP) kan Zoetermeer, Den Haag en Rotterdam ook vrijwaarden van de verplichting die zij hebben om een SUMP vast te stellen. Daarom vraagt Zoetermeer het volgende: - In het uitvoeringsprogramma het volgende project op te nemen: de doorvertaling van deze mobiliteitsvisie naar een regionaal mobiliteitsplan conform de Europese Richtlijnen uit de TEN-T (Annex V). Wij danken u voor de gelegenheid om onze zienswijze te delen en zien uit naar een constructieve samenwerking bij de verdere uitwerking van de mobiliteitsvisie. Reactie algemeen bestuur Wij waarderen het dat u de relatie met het Rijk en Europa onderschrijft. We stellen voor om bij de uitwerking van de visie in het uitvoeringsprogramma nader in overleg te treden met de gemeenten Den Haag en Rotterdam. Die zijn ook benoemd als ‘urban notes’, over de doorvertaling die u voorstelt om samen te bepalen wat dit behelst en wat de meerwaarde is voor de hele regio.

82

83