Bijlage 15 Risicoprofiel publiekrechtelijke samenwerking 2026 Stroomopwaarts

Risicoprofiel Gemeenschappelijke regeling Stroomopwaarts MVS Een publiekrechtelijke samenwerking Inleiding Stroomopwaarts is een gemeenschappelijke regeling met gedelegeerde taken op het gebied van beleid en uitvoering voor de gemeenten Maassluis, Vlaardingen en Schiedam. De gedelegeerde bevoegdheden aan het bestuur van Stroomopwaarts zijn: a. Participatiewet in Balans 2026; b. Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers; c. Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen; d. Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en artikel 1:432a BW; e. Artikel 1.13 Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen; f. Verordening Maatschappelijke Participatie Kinderen MVS 2015; g. Wet inburgering 2021; h. Wet sociale werkvoorziening. Aanleiding Naar aanleiding van de implementatie van de Nota Verbonden Partijen 2025 dient er per verbonden partij een risicoprofiel te worden opgesteld, de uitwerking daarvan staat hieronder. Eerst volgt een uitwerking van de bestuurlijke analyse, vervolgens een uitwerking van de financiële analyse en ten slotte volgt de conclusie alsmede de (aan het risicoprofiel verbonden) consequenties.

Risicoprofiel bij een privaatrechtelijke samenwerking Onderdeel bestuurlijk: Toetsingscriteria Laag risico Gemiddeld risico Consistentie belang Belang valt samen Belang valt gemeenschappelijke gedeeltelijk samen regeling met gemeentelijk belang Bestuurlijke Portefeuillehouder Alleen portefeuillehouder vertegenwoordiging in in dagelijks bestuur in algemeen bestuur gemeenschappelijke regeling Duidelijke afspraken over Prestatiedoelstellingen Prestatiedoelstellingen doelen en te leveren vallen samen met die vallen gedeeltelijk van de gemeente samen met die van de prestaties programma’s gemeente begroting Invloed op realisatie Maximale invloed door Gedeeltelijke invloed gemeentelijke de gemeente door de gemeente prestatiedoelstellingen programma’s begroting Duidelijke afspraken over Ja Gedeeltelijk informatievoorziening programma’s begroting Kwaliteit van de Goed Gemiddeld samenwerkingsrelatie

Hoog risico Belang valt nauwelijks samen

Geen vertegenwoordiging

Prestatiedoelstellingen vallen nauwelijks samen met die van de gemeente Minimale invloed door de gemeente

Nee

Moeizaam

Worden stukken ambtelijk afgestemd?

Ja

Soms

Niet

Maatschappelijk risico

Laag

Gemiddeld

Hoog

Pagina 1 van 5

Ontwikkeling klachten en bezwaarprocedures

Neemt af

Blijft gelijk

Neemt toe

Conclusie: Het risiconiveau is gemiddeld tot hoog. Het ontwikkelen van een strategische visie waarin onder andere het beleid, de huisvesting en (prestatie)afspraken over de samenwerking tussen de gemeente en Stroomopwaarts aan bod komen, wordt de komende jaren een belangrijk punt van aandacht. De input hiervoor wordt geleverd vanuit de verplichte evaluatie van Stroomopwaarts (artikel 34a van de GR) en de aanbevelingen vanuit de onderzoeken naar de werkbegeleidingstrajecten en MKBA, naar een beleidsarm Stroomopwaarts en de huisvesting. Toelichting: Consistentie belang gemeenschappelijke regeling met gemeentelijk belang Stroomopwaarts voert gedelegeerde taken uit zoals door de raad vastgesteld in de Gemeenschappelijke Regeling. Deze taken vloeien weer voort uit strategische beleidskaders zoals vastgesteld in de reintegratieverordening Participatiewet MVS 2023, de Regionale Nota Armoede en Schulden 20252028, de Verordening vrij reizen minima 67+ 2025, de Verordening Maatschappelijke Participatie Kinderen 2026, de Verordening Individuele Inkomenstoeslag 2026 en de Strategische Nota Werk en Inkomen 2026. Er wordt gestreefd naar efficiency door harmonisering van het beleid van alle deelnemers binnen de gemeenschappelijke regeling. We zien echter de laatste jaren een ontwikkeling waarbij maatwerk niet meer voldoet aan de ambities van de gemeente.

Dit uit zich in het ontwikkelen van lokaal armoedebeleid, het verbeteren van de dienstverlening door middel van een ‘eigen’ Rotterdampas en het onvoldoende kunnen voldoen aan de behoefte van Schiedamse werkgevers op het gebied van de werkgeversdienstverlening. Bestuurlijke vertegenwoordiging in verbonden partij De gemeenschappelijke regeling Stroomopwaarts heeft een algemeen en een dagelijks bestuur. In beide besturen zijn wethouders van de MVS-gemeenten vertegenwoordigd. Dit betekent voor Schiedam het volgende: a. Dagelijks Bestuur (DB): de wethouder Werk en Inkomen neemt deel aan het DB Stroomopwaarts. De rol van de wethouder in het dagelijks bestuur is om de belangen van Stroomopwaarts te behartigen. Dat zijn niet persé de belangen van de gemeente. Daarmee is het niet automatisch zo dat een wethouder in het dagelijks bestuur voor een laag risico zorgt. Het dagelijks bestuur legt verantwoording af aan het algemeen bestuur. b. Algemeen Bestuur (AB): naast de wethouder Werk en Inkomen neemt de wethouder Armoede en Schuldhulpverlening deel aan het AB Stroomopwaarts. De rol van de wethouders in het AB is om de belangen van de gemeente te behartigen. Het algemeen bestuur controleert het dagelijks Bestuur. De AB-leden zijn verantwoording schuldig aan hun colleges en raden. De AB leden houden daarom ruggenspraak met het college om hun rol te kunnen vervullen.

Deze wethouders zijn ook aanspreekbaar door de raad op hun handelen in het algemeen bestuur van Stroomopwaarts. Duidelijke afspraken over doelen en te leveren prestaties programma’s begroting Het ontbreekt Stroomopwaarts soms aan duidelijke doelen en afspraken over te leveren prestaties met de gemeente. De uitgangspunten voor de begroting worden afgestemd met de gemeente en zijn verankerd in de Wgr en de Gemeenschappelijke Regeling Stroomopwaarts. De doelen en prestaties van Stroomopwaarts zijn echter niet los te zien van de lokale beleidsdoelen van het sociaal domein, waardoor integraal beleid lastig is. Invloed op realisatie gemeentelijke prestatiedoelstellingen programma’s begroting De gemeenteraad stelt de strategische kaders, waaronder de verordeningen en strategische beleidsnota’s, vast die bepalend zijn voor de uitvoering door Stroomopwaarts. Stroomopwaarts bereidt dit strategisch beleid, in afstemming met de gemeenten, inhoudelijk voor. Stroomopwaarts is ook verantwoordelijk voor de beleidsvoorbereiding van uitvoerend beleid. Pagina 2 van 5

Stroomopwaarts is een gedelegeerde gemeenschappelijke regeling, waardoor het DB Stroomopwaarts bevoegd is om beleidsregels vast te stellen. Daarmee heeft de gemeente minder invloed op de inhoud van het beleid. Het college is wel bevoegd om de beleidsregels van Stroomopwaarts te overrulen, maar dit is in de praktijk nog niet voorgekomen. Besluitvorming in zowel het DB als het AB gebeurt op basis van meerderheid van stemmen. Hierdoor kan bijvoorbeeld de situatie ontstaan dat de gemeente met een tegenstem toch verplicht wordt om de begroting van Stroomopwaarts in haar eigen begroting te verwerken. Dit is een risico. Duidelijke afspraken over informatievoorziening programma’s begroting In de gemeenschappelijke regeling zijn duidelijke afspraken gemaakt over de aan te leveren stukken en de wijze van verantwoording. Deze is als volgt: a. Het dagelijks bestuur zendt de ontwerpbegroting inclusief de meerjarenbegroting en de voorlopige jaarrekening aan de raad (art. 34b Wgr), vergezeld van een toelichting, vóór 15 april van het jaar, voorafgaande aan het jaar waarvoor de begroting dient aan de raden van de deelnemers en gelijktijdig aan het algemeen bestuur. b. De raden van de deelnemers kunnen gedurende tenminste 10 weken na de in het eerste de lid genoemde datum bij het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam hun zienswijze over de ontwerpbegroting naar voren brengen.

Het dagelijks bestuur voegt de commentaren waarin deze zienswijze is vervat bij de ontwerpbegroting, zoals deze aan het algemeen bestuur wordt aangeboden. Het algemeen bestuur reageert ter vergadering gemotiveerd op deze zienswijzen. c. Nadat deze is vastgesteld, zendt het algemeen bestuur de begroting aan de raden van de deelnemende gemeenten en, voor 1 augustus van het komende begrotingsjaar, aan gedeputeerde staten. d. In de GR is bepaald dat de jaarrekening “met controlerapport en accountantsverklaring” aan de raden wordt gestuurd (art. 24 GR). Onduidelijk is echter wanneer precies en of het om de voorlopige jaarrekening gaat (zoals bedoeld in art. 34 b Wgr) of om de vastgestelde jaarrekening die voor 15 juli aan GS gestuurd moet worden (art. 34 Wgr). In de praktijk rapporteert Stroomopwaarts tussentijds na 4, 8 en 12 maanden (jaarrekening). Deze bestuursrapportages worden in het financieel overleg, het RBO en het DB Stroomopwaarts besproken. Op de jaarrekening is geen zienswijze van toepassing. Kwaliteit van de samenwerkingsrelatie Ondanks alle goede bedoelingen en afspraken op papier is de samenwerking met Stroomopwaarts en met de 2 overige deelnemers ingewikkeld. Het is een complexe opgave, waarbij de deelnemende organisaties balanceren tussen hoge bestuurlijke risico’s en snelle besluitvorming.

De laatste jaren worden ook de verschillen in ambities en culturen binnen de MVS-gemeenten duidelijk, waardoor veel afstemming nodig is en consensus soms lastig is. De afgelopen jaren is veel beleid herijkt, geharmoniseerd en waar nodig opnieuw ontwikkeld. De ambities van zowel Stroomopwaarts en de MVS-gemeenten zijn groot, de lat ligt hoog, de tijd is altijd kort en de financiële middelen zijn beperkt. Er wordt dan ook veel energie vanuit beide partijen gestoken in het vormgeven en opbouwen van een goede samenwerkingsrelatie. Dit is niet eenvoudig gezien het open en dynamisch proces dat beïnvloed wordt door vele –maatschappelijke – ontwikkelingen. We zien dat de doorontwikkeling van de bedrijfsvoering zo goed als afgerond is, maar de huisvesting nog niet. Dit maakt dat er uitdagingen zijn in de samenwerking. Worden ambtelijke stukken afgestemd? Voor elke vergadering van het algemeen of dagelijks bestuur is er een ambtelijk voorbereidend overleg tussen de gemeente en Stroomopwaarts waarin alle stukken worden voorbesproken. Daarna er is het Regionaal Beleidsoverleg met de betrokken wethouders, de accounthouders en Stroomopwaarts. Invloed op de stukken is echter soms lastig omdat de stukken intern al door het MT Stroomopwaarts zijn geaccordeerd en niet voorbesproken worden met de accounthouders en de wethouders.

Pagina 3 van 5

Maatschappelijke risico De besluiten die door Stroomopwaarts worden genomen hebben grote invloed op het leven van inwoners, bijvoorbeeld het wel of niet verstrekken van een bijstandsuitkering of bijzondere bijstand. Acute problemen kunnen ontstaan wanneer het Rijk te weinig financiële middelen aan de gemeente verstrekt. Dit raakt direct de bestaanszekerheid van onze inwoners. Omdat dit zich nu niet voordoet, wordt het risico als laag ingeschat. Als het risico werkelijkheid wordt, passen we het criterium aan naar hoog en dan kunnen daar meteen maatregelen aan worden gekoppeld. Ontwikkeling klachten en bezwaarprocedures Het jaarverslag klachten wordt elk jaar aan het DB Stroomopwaarts gerapporteerd. Het omvat de omvang, aard en het resultaat van de ingekomen en afgehandelde klachten (artikel 9:12a Awb). In het laatste jaarverslag van 2024 is de zien dat het dalend aantal klachten wordt gezien als een positieve ontwikkeling. Dit ondanks het feit dat het dienstverleningsvolume aanzienlijk is toegenomen (meldpunt). In deze context is het overall klachtbeeld 2024 positief en in lijn met de meerjarige ontwikkeling. Uitzondering hierop vormen de bejegeningsklachten. Stroomopwaarts ontvangt er meer en ze zijn vaker gegrond in vergelijking met 2023.

Met betrekking tot de bezwaarprocedures is in de jaarrekening 2025 beschreven dat het absolute aantal bezwaarschriften 395 is en het % bezwaarschriften dat gegrond wordt verklaard 21%. Beide cijfers zijn ruim onder de doelstelling. Onderdeel financieel: Toetsingscriteria

Laag risico

Gemiddeld risico

Hoog risico

Omvang financiële bijdrage

€ 0 - € 500.000

€ 500.000 - € 1.000.000

> € 1.000.000

Toereikendheid weerstandsvermogen gemeenschappelijke regeling

Volledig

Deels

Niet

Benodigd gemeentelijk weerstandsvermogen

< € 100.000

€ 100.000 - € 500.000

> € 500.000

Hoe is de verhouding van de Schiedamse bijdrage tot andere deelnemers?

Naar rato

Licht uit balans

Onredelijk

Hoe ontwikkelde de financiële bijdrage zich de afgelopen 4 jaar?

Minimaal

Licht stijgend effect

Stijgt harder dan verwachting

Worden financiële stukken ambtelijk afgestemd?

Ja

Soms

Nee

Hoe reageert de gemeenschappelijke regeling op financiële bijsturing? Kwaliteit bedrijfsvoering

Goed

Middelmatig

Onvoldoende

Goed op orde

Gedeeltelijk op orde

Onvoldoende op orde

Mate van transparantie en Goed Gemiddeld Onvoldoende onderbouwing in financiële stukken Conclusie: Gezien de hoge financiële bijdrage, de stijging van de kosten en het grote maatschappelijk risico is het financiële risico hoog. Pagina 4 van 5

Omvang financiële bijdrage De omvang van de financiële bijdrage voor Schiedam in de begroting voor 2026 is €84.975.000. Toereikendheid weerstandsvermogen verbonden partij Stroomopwaarts wordt volledig gefinancierd door deelnemers en heeft geen eigen vermogen. Eventuele reserves worden ook hieruit opgebouwd, waardoor Stroomopwaarts ook geen weerstandsvermogen heeft. Benodigd gemeentelijk weerstandsvermogen Door gebrek aan weerstandsvermogen draaien de deelnemers op voor ontstane tekorten. Tekorten die worden veroorzaakt door de bedrijfsvoering en algemene dienstverlening worden met de MVSgemeenten afgerekend op basis van de verdeelsleutel. Voor Schiedam is dit een aandeel van 42,19% in 2026. De tekorten m.b.t. de inkomensvoorziening worden 1 op 1 afgerekend met de MVS-gemeenten waarop deze betrekking hebben. Voor de tekorten op de inkomensvoorziening kan Schiedam een beroep doen op de vangnetregeling als we aan de eisen voldoen. De laatste jaren voldeden wij hier niet aan (onze tekorten waren de afgelopen jaren niet hoog genoeg). Hoe is de verhouding van de Schiedamse bijdrage tot andere deelnemers? In de kadernota stelt Stroomopwaarts ieder jaar de verdeelsleutels vast voor de begrotingsprogramma's. Dit wordt voor iedere MVS-gemeente bepaald op basis van de realisatie. Dit maakt de verhouding naar rato.

Hoe ontwikkelde de financiële bijdrage zich de afgelopen 4 jaar? Door de nieuwe taken op inburgering, het Meldpunt kinderopvangtoeslag en een stijging van de uitkeringen, zijn de kosten harder gestegen dan verwacht. Worden de financiële stukken ambtelijk afgestemd? Voor elke vergadering van het algemeen of dagelijks bestuur is er een ambtelijk voorbereidend financieel overleg tussen de gemeente en Stroomopwaarts waarin alle stukken worden voorbesproken. Deze stukken worden vervolgens ook voorbereid met de wethouders. Omdat er vaak te weinig tijd is om de stukken vooraf goed door te spreken en bijsturing op inhoud vaak achteraf nog nodig is, wordt dit onderdeel beoordeeld als ‘soms’. Hoe reageert de gemeenschappelijke regeling op financiële bijsturing? Dit gaat het laatste jaar beter. Dit heeft onder andere te maken met de strakkere aansturing op kritieke prestatie-indicatoren (kpi’s) die Stroomopwaarts voor de verschillende programma’s hanteert. Stroomopwaarts heeft de kpi’s (deels) geactualiseerd en kpi’s toegevoegd. Kwaliteit bedrijfsvoering Er zijn goedkeurende controleverklaringen op de recente jaarrekeningen afgegeven. In zowel in het laatste accountantsverslag (2024) alsmede de laatste Managementletter (2024) geeft de accountant wel aanbevelingen omtrent de bedrijfsvoering die nog de nodige aandacht van Stroomopwaarts en de MVS-gemeenten vragen.

Mate van transparantie en onderbouwing in financiële stukken In de reguliere financiële stukken is Stroomopwaarts het laatste jaar meer transparant in de keuzes en is er voldoende onderbouwing. Daarom wordt het niveau op gemiddeld beoordeeld. Conclusie Het risicoprofiel van Stroomopwaarts is hoog. Dit betekent qua beheersmaatregelen dat ieder half jaar een update opgesteld over de ontwikkelingen bij Stroomopwaarts en teruggekoppeld via de update- en terugkoppelingsbrief aan de gemeenteraad. Daarnaast wordt in de begroting en jaarstukken van de gemeente algemene informatie verstrekt in de paragraaf verbonden partijen. Qua beheersmaatregelen is versterkt beheer van toepassing, zoals beschreven op pagina 16 van de Nota Verbonden Partijen. Pagina 5 van 5