Bijlage 1 Schiedam Regenboogstad, plan van aanpak 2024 – 2026

Schiedam Regenboogstad

Plan van aanpak 2024-2026

Inhoudsopgave Samenvatting

3

1 Inleiding

4

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Aanleiding Relatie met wetgeving Belang lokaal beleid Plan als blauwdruk Leeswijzer

2 Doelstelling 2.1 2.2 2.3 2.4

Voorgaande plannen Huidige ambitie en doelen Aandacht voor lokale historie Samenwerkingsverband ‘Regenboogalliantie’

3 Activiteiten 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Voorgaande plannen Thema Veilig Thema Veerkracht Thema Verbonden Thema Overig

4 Begroting 4.1 4.2

Inkomsten en uitgaven Verdeling over thema’s

4 5 5 6 6

7 7 7 7 8

9 9 9 9 10 10

11 11 11

5 Literatuurlijst

12

6 Bijlage: definitie lhbtiqa+

13

2

Samenvatting Als een van de 56 Regenbooggemeenten in Nederland zet Schiedam zich vanaf 2014 in voor de sociale acceptatie en emancipatie van de regenbooggemeenschap en ondertekende in 2023 een intentieverklaring om dit te blijven doen.1 Voortdurende aandacht voor deze kwetsbare, heterogene doelgroep is noodzakelijk, evenals de blijvende ondersteuning in het voorlichten van nieuwe lichtingen scholieren en van nieuwkomers met verschillende culturele achtergronden binnen de gemeente. Het beleid en de daaraan verbonden acties zijn vastgelegd in dit (herijkte) plan van aanpak. Vanwege het belang en de noodzaak heeft de gemeente het plan van aanpak niet als losstaand van ander beleid willen zien en dit verbonden aan de beleidsdoelstellingen binnen de Kadernota Sociaal Domein (2023) en aan de overkoepelende Agenda Samenleven in een kleurrijk Schiedam (2024). Op basis van recente onderzoeken en de wensen en inbreng van betrokken organisaties wordt in dit plan aangegeven op welke bestaande en nieuwe activiteiten inzet plaats zal vinden in de periode 2024-2026. Daarbij zal enige flexibiliteit in acht worden genomen om in te kunnen spelen op actuele ontwikkelingen en waar nodig aanvullend maatwerk te kunnen bieden. Dit plan van aanpak voorziet Schiedam in een aangepast meerjarig beleid met bijbehorende begroting.

Het college legt op gebruikelijke wijze verantwoording af aan de raad, die dit plan ter informatie ontvangt.

1

Het programma Regenboogsteden wordt financieel ondersteund door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Daarnaast wendt de gemeente eigen middelen aan voor de realisatie van de doelstellingen. Het plan van aanpak wordt toegezonden aan OCW ter onderbouwing van de ondersteuning in de periode 2024-2026.

3

1 Inleiding Dit hoofdstuk gaat in op de aanleiding voor de herijking van dit plan, de relatie met wetgeving, het belang van lokaal beleid, informatie over de opzet en het doel van dit plan en de leeswijzer. 1.1 Aanleiding Sinds 2014 is Schiedam één van de (inmiddels) 56 Regenboogsteden van Nederland. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) ondersteunt regenboogsteden met een financiële bijdrage, waardoor deze zich actiever kunnen inzetten om de sociale acceptatie, veiligheid en emancipatie van de regenbooggemeenschap te versterken. Het ministerie van OCW heeft Movisie aangewezen als uitvoerder van het programma Regenboogsteden; zij adviseert en ondersteunt gemeenten in regenboogbeleid, ontwikkelt publicaties én kennisproducten en organiseert kennisuitwisseling.2 Op 19 september 2023 ondertekenden de Regenboogsteden een intentieverklaring om door te gaan op de ingeslagen weg.3 Elke gemeente legt daarbij eigen accenten en zet ook eigen middelen in om lokale doelen te bereiken. Lokaal beleid, zoals dit plan van aanpak, is daarmee een waardevolle aanvulling op het Rijksbeleid.

Afbeelding: De ondertekening van de intentieverklaring op 19-9-2023 door wethouder Biekman in Ede. Foto: © MacSiers Imaging

2

https://www.movisie.nl/regenboogbeleid-gemeenten#:~:text=Regenboogsteden%20zijn%20gemeenten%20die%20zich,van%20 Onderwijs%2C%20Cultuur%20en%20Wetenschap. 3 https://www.schiedam.nl/nieuws/gemeente-schiedam-tekent-regenboogconvenant-met-ocw

4

Hoewel er landelijk gezien wat positiever wordt gedacht over homo- en biseksualiteit, lijkt deze positieve tendens zich niet verder door te zetten. Met name de sociale acceptatie van transgender personen laat nog veel te wensen over.4 De gemeentelijke inspanning op het gebied van discriminatiebestrijding en inclusie moet daarom onverminderd worden voortgezet met een meer integrale en gecoördineerde aanpak. De noodzaak om op de ingeslagen weg door te gaan blijkt ook uit de recente bevindingen van het kenniscentrum Rutgers over de tolerantie ten opzichte van nietheteroseksuelen in Nederland: “Zorgelijk is dat ongeveer een kwart van de lhb personen van 25 jaar en ouder het afgelopen jaar is uitgescholden vanwege de seksuele oriëntatie. Een op de vijf is gepest en een op de tien is bedreigd” (Rutgers, 2024). Op het gebied van veiligheid blijken met name biseksuele personen, lhbjongeren, lhb-personen met een migratieachtergrond en transgenders een extra kwetsbare plek in te nemen. Ook blijkt bij lbh-personen vaker sprake van verminderde zelfwaardering, veerkracht en zelfredzaamheid dan bij heteroseksuele personen (Huijnk et al., 2022).5 1.2 Relatie met wetgeving De Grondwet en de beginselen van onze rechtsstaat vormen een leidraad voor iedere Schiedammer. In artikel 1 van de Grondwet staat dat we iedereen gelijk moeten behandelen en niemand gediscrimineerd mag worden om wie die is.

Hier is in 2023 expliciet de grond ‘seksuele gerichtheid’ aan toegevoegd. Naast de grondwet kennen gemeenten ook andere wettelijke verplichtingen op het gebied van inclusie en/of het tegengaan van discriminatie van personen van de regenbooggemeenschap. Met de Algemene wet gelijke behandeling heeft elk mens recht op gelijke behandeling ongeacht godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, hetero- of homoseksuele gerichtheid of burgerlijke staat. De Wet gemeentelijke anti-discriminatievoorzieningen biedt toegang tot een laagdrempelige gemeentelijke voorziening voor de behandeling van klachten over discriminatie. 1.3 Belang lokaal beleid De gemeente Schiedam wil dat alle inwoners op hun eigen manier mee kunnen doen in de samenleving. Iedereen moet prettig kunnen wonen, werken en recreëren. Niemand mag zich buitengesloten voelen of discriminatie ervaren. Als inclusieve stad is er in Schiedam geen ruimte voor racisme, discriminatie, moslimhaat, antisemitisme, afrofobie, haat tegen personen van de regenbooggemeenschap en alle andere vormen van uitsluiting (Coalitieakkoord 2022-2026). Het plan van aanpak ‘Schiedam Regenboogstad’ is daarom ook onlosmakelijk verbonden aan de beleidsmatige (prestatie)doelen uit de bredere Kadernota Sociaal Domein (2023) en aan de overkoepelende Agenda Samenleven in een kleurrijk Schiedam (2024).

Voortdurende lokale aandacht voor acceptatie, veiligheid en emancipatie van de regenbooggemeenschap vergt een voortdurende inzet. Vanwege de dynamiek in de samenleving en demografische factoren zal de inzet zich moeten richten op actuele maatschappelijke ontwikkelingen, nieuwe lichtingen scholieren, veranderende behoeften en op nieuwkomers met verschillende (culturele) achtergronden.

4

https://www.scp.nl/actueel/nieuws/2022/05/17/opvattingen-nederlanders-over-lhbts-positiever-maar-met-kanttekeningen. Met betrekking tot landelijke onderzoeken wordt de LHB-populatie (lesbische, homoseksuele en biseksuele personen) vaak als groep en/of onderwerp meegenomen, omdat dit uitingen zijn van iemands seksualiteit. Zie voor meer informatie de definitie van lhbtiqa+ in de bijlage. 5

5

Het begrip ‘’regenbooggemeenschap’’ wordt in dit plan van aanpak overigens als verzamelnaam gebruikt voor alle genderidentiteiten en seksuele oriëntaties, waaronder homoseksuele-, lesbische, biseksuele-, transgender-, intersekse-, queeren aseksuele personen. Naast genderidentiteit is de verscheidenheid binnen deze gemeenschap ook verbonden aan andere aspecten die de leefsituatie, mogelijkheden en behoeften bepalen, zoals opleiding, sociaaleconomische status, levensbeschouwing, afkomst en gezondheid. 1.4 Plan als blauwdruk Dit plan bevat een uitwerking van de inzet van de gemeente Schiedam en lokale uitvoeringspartners voor de komende jaren. Dat maakt dit plan dus eerder een blauwdruk dan een statistisch document, waarbij met diverse partijen (samen)gewerkt wordt aan de dialoog tussen inwoners, de gemeente en organisaties. Het college legt op gebruikelijke wijze verantwoording af aan de raad. 1.5 Leeswijzer In dit plan van aanpak wordt achtereenvolgens kort stilgestaan bij het kader en de doelstelling van het plan. Vervolgens wordt in het activiteitenoverzicht ingegaan op de activiteiten waar Schiedam zich op richt in de periode 2024-2026. Daarbij wordt rekening gehouden met enige flexibiliteit om in te kunnen spelen op de actualiteit en waar nodig maatwerk te kunnen bieden. Tot slot volgt de begroting en een overzicht van de gehanteerde bronnen.

In de bijlage is een begrippenlijst opgenomen in relatie tot de definitie van regenbooggemeenschap.

6

2 Doelstelling Dit hoofdstuk gaat in op een verband met voorgaande plannen, de huidige ambitie en doelen en relevante (lokale) historische informatie. 2.1 Voorgaande plannen In voorgaande plannen van aanpak zijn over de jaren heen verschillende doelstellingen benoemd en/of samengevoegd. Zo waren er in het vorige plan een zevental doelstellingen en een vijftal thema’s genoemd. In dit plan is daar focus in aangebracht. Er wordt gewerkt vanuit één ambitie en twee operationele doelen, waar de verschillende activiteiten aan verbonden zijn. 2.2 Huidige ambitie en doelen Schiedam is een inclusieve stad, waar Schiedammers op hun eigen manier kunnen meedoen in de samenleving. Dat betekent dat niemand mag worden uitgesloten en dat we rekening houden met verschillen tussen inwoners (diversiteit). Hoewel er de afgelopen jaren zowel landelijk als in Schiedam hard gewerkt is aan regenboogbeleid, is de regenbooggemeenschap nog steeds kwetsbaar. Personen van de regenbooggemeenschap moeten zichzelf kunnen zijn en zich veilig voelen. Om de sociale acceptatie en emancipatie van personen van de regenbooggemeenschap verder te laten bevorderen, zetten wij in op de volgende operationele doelen:  De regenbooggemeenschap voelt zich gesteund door zichtbare activiteiten in de stad;  De bevordering van normalisatie en weerbaarheid van de regenbooggemeenschap.

Om deze doelen te kunnen bereiken stimuleert de gemeente Schiedam met samenwerkingspartners initiatieven en worden activiteiten gefaciliteerd, waaronder voorlichtingsbijeenkomsten en publieke evenementen. 2.3 Aandacht voor lokale historie De gemeente Schiedam reikt sinds 2015 jaarlijks de Jillis Bruggeman Penning uit aan een persoon of instantie die vooropgaat in de strijd tegen discriminatie en vervolging om seksuele identiteit, in Nederland of ergens anders in de wereld.6 De penning staat symbool voor de monumentale tegel die - in het centrum van Schiedam - ter nagedachtenis ligt aan Jillis Bruggeman. Bruggeman was in 1803 de laatste persoon die onder Nederlands recht veroordeeld werd voor homoseksuele handelingen. De uitreiking van de penning is een activiteit die vanuit gemeente Schiedam wordt georganiseerd in samenwerking met Stichting Jillis Bruggeman. De stichting is verantwoordelijk voor het selecteren, benoemen en contacteren van winnaars, alsook het opstellen en de uitvoering van het programma.

Afbeelding: De Jillis Bruggeman penning Foto: www.jillisbruggeman.nl

6

De ontvangers van de Jillis Bruggeman Penning zijn de directeur van Amnesty International Eduard Nazarski (2015), KNVBvoorman Michael van Praag (2016), programmamaker Arie Boomsma (2017), sportjournaliste Barbara Barend (2018), politicus Boris Dittrich (2019), cabaretier en presentatrice Claudia de Breij (2020), schrijver en programmamaker Splinter Chabot (2021), muzikant en presentator Raven van Dorst (2022) en cabaretier en presentator Richard Groenendijk (2023).

7

2.4 Samenwerkingsverband ‘Regenboogalliantie’ Dit plan van aanpak is opgesteld door het team Welzijn, Sport en Participatie, waarbij afstemming is gezocht met andere gemeentelijke beleidsafdelingen, zoals Veiligheid en Jeugd & Onderwijs. Inhoudelijk is met name dank verschuldigd aan verschillende organisaties die zich op landelijk, regionaal en/of lokaal niveau inzetten voor diversiteit en de acceptatie, veiligheid en/of emancipatie van de regenbooggemeenschap, waaronder Movisie, COC Nederland, Stichting Humanitas, RADAR, Roze in Blauw (politie), Stichting Schiedams LEF, Stichting Jillis Bruggeman en Soos Blauwhuis. Tijdens een netwerkbijeenkomst in februari is 2024 is door bovengenoemde samenwerkingspartners input gegeven voor de herijking van dit plan. Met enkele partners die daar niet bij aanwezig konden zijn, is op een later moment gesproken. Onder de naam ‘regenboogalliantie’ hebben samenwerkingspartners besloten om periodiek bijeen te komen om gevraagd en ongevraagd advies te geven, kennis te bundelen en wensen en initiatieven op elkaar af te stemmen. De uitvoering van dit plan van aanpak wordt gemonitord in samenwerking met de alliantie. Onder regie van de gemeente denkt de regenboogalliantie mee over de invulling van lokaal beleid.

In samenwerking met de gemeente, andere organisaties en de regenbooggemeenschap gaat zij aan de slag met het organiseren van activiteiten en achterhalen van de behoefte om zo efficiënt en effectief mogelijk te werk te gaan. De gemeente vervult voorlopig nog de rol als aanjager, maar zal in de toekomst meer de rol als facilitator gaan vervullen.

8

3 Activiteiten Dit hoofdstuk gaat in op de bestaande en beoogde nieuwe activiteiten. 3.1 Voorgaande plannen De (nog relevante) activiteiten en aandachtspunten uit voorgaande plannen komen in de huidige activiteitentabellen terug. Er zijn daarnaast ook nieuwe beoogde activiteiten toegevoegd, die onder andere uit een bijeenkomst met regenboogalliantie7 naar voren zijn gekomen. De activiteiten zijn onderverdeeld in de thema’s: Veilig, Veerkrachtig, Verbonden en Overig. Indien er sprake is van overlap tussen twee of meerdere thema’s, is bij de verdeling gekeken naar welk van de thema’s de raakvlakken het grootst waren. Ook is er gaandeweg nog enige ruimte voor aanpassing van activiteiten. 3.2 Thema Veilig Activiteiten Er komt meer aandacht voor het bereiken van Schiedamse regenbooggemeenschap met een migratieachtergrond en voor de vermindering van geweldsdelicten en incidenten waarbij sprake is van pesterijen, uitsluiting en/of discriminatie. We zetten in op een antidiscriminatie-campagne in de buitenruimte en bij sport- en horecagelegenheden. We vragen (meer) aandacht voor personen van de regenbooggemeenschap binnen de psychiatrie en verstandelijk gehandicaptenzorg. De alliantie en gemeente communiceert over 113 en verwijst naar de juiste instanties voor hulp, signalen en/of meldingen.

2024

2025

2026

•

•

•

•

•

•

• •

•

2024

2025

2026

• •

• •

• •

•

•

•

•

•

3.3 Thema Veerkrachtig Activiteiten We faciliteren ontmoetingsplekken en -activiteiten. We stimuleren en ondersteunen de vorming van een ‘’regenboogalliantie’’ van samenwerkingspartners die inzetten op het versterken van een lokaal netwerk. We willen de reikwijdte en impact van de jaarlijkse Jillis Bruggemanpenning (en opstekers) vergroten door meer regionale en landelijke aandacht. We jagen de vorming van een Gender and Sexuality Alliance (GSA) op onderwijsinstellingen aan. Legenda

• = structureel • = wordt vernieuwd/ geactualiseerd • = incidentele actie 7

Hieronder vallen verschillende samenwerkingspartners die zich inzetten voor de Schiedamse regenbooggemeenschap.

9

3.4 Thema Verbonden Activiteiten We faciliteren en stimuleren voorlichting op scholen over (seksuele) diversiteit en vrije partnerkeuze, wat bijdraagt aan het respecteren van de regenbooggemeenschap. De gemeente draagt actief uit dat zij een regenbooggemeente is (coalitieakkoord Schiedam 2022-2026). Denk aan het uithangen van de regenboogvlag en het onderhoud van het regenboogpad in het stadscentrum. Ondertekening landelijk convenant en (actualiseren) lokaal Regenboogbeleid. De regenboogalliantie bereidt activiteiten voor in de jaarlijkse regenboogweek.

2024

2025

2026

•

•

•

•

•

•

• •

• •

• •

•

•

2024

2025

2026

•

•

•

•

•

•

•

•

De alliantie zet zich in voor de totstandkoming activiteiten, zoals Pride Schiedam, paarse vrijdag en de tiende editie van de uitreiking van de Jillis Bruggeman penning in 2025.

3.5 Thema Overig Activiteiten Er komt aandacht voor onderhoud en modernisering van de website regenbooggemeenschap Schiedam. Via de regenboogalliantie wordt de Schiedamse regenbooggemeenschap nog meer betrokken om erachter te komen waar zij tegenaan lopen en waar prioriteiten gesteld kunnen worden. We stimuleren bewustwording dat mensen op meerdere assen kunnen afwijken van ‘de norm’, dat die assen elkaar beïnvloeden en dat dat iemands positie in de maatschappij bepaalt (intersectionaliteit). Legenda

• = structureel • = wordt vernieuwd/ geactualiseerd • = incidentele actie

10

4. Begroting Dit hoofdstuk gaat in op een verband met voorgaande plannen, de huidige ambitie en doelen, relevante (lokale) historische informatie en de activiteiten(tabel). 4.1 Inkomsten en uitgaven Met de (nieuwe) vaststelling van dit plan, wordt de specifieke taakverdeling rondom de benoemde activiteiten en doelstellingen opnieuw met partners uit het veld besproken. Daarbij komen de financiën specifieker aan bod. De komende jaren ontvangen we een bedrag van € 20.000 per jaar vanuit het ministerie van OCW. Vanuit de gemeente wordt jaarlijks een bedrag van € 35.000 per jaar beschikbaar gesteld. Onderstaande tabel geeft de voorlopige begroting weer. 4.2 Verdeling over thema’s De thema’s beiden een leidraad voor de activiteiten. Per thema is een indicatie van de uitgaven weergegeven. Daarbinnen zijn de bestaande activiteiten en beoogde activiteiten verdeeld. De uiteindelijke verdeling van de middelen onder de thema’s kan hiervan afwijken. De voorlopige begroting ziet er als volgt uit: Begroting Schiedam Regenboogstad

2024

2025

2026

INKOMSTEN

€ 35.000

€ 35.000

€ 35.000

€ 20.000 € 55.000

€ 20.000 € 55.000

€ 20.000 € 55.000

€ 7.500 € 13.500 € 29.000 € 5.000 € 55.000

€ 7.500 € 13.500 € 29.000 € 5.000 € 55.000

€ 7.500 € 13.500 € 29.000 € 5.000 € 55.000

Gemeentelijk budget Rijksbijdrage TOTAAL

UITGAVEN Thema’s Veilig Veerkrachtig Verbonden Overig TOTAAL

11

5

Literatuurlijst

-

Gemeente Schiedam. Kadernota 2023. Sociaal Domein Schiedam.

-

Gemeente Schiedam. Agenda 2024. Samenleven in een kleurrijk Schiedam.

-

Gemeente Schiedam. Coalitieakkoord 2022-2026. Verder, voor een kleurrijke stad.

-

Gemeente Schiedam. (2023). Uitreiking Jillis Bruggeman Penning 2023. Geraadpleegd op 10 september 2024, van https://www.schiedam.nl/a-tot-z/jillisbruggeman

-

Huijnk, W., Damen, R. & van Kampen, L. (2022). LHBT-monitor 2022. De leefsituatie van lesbische, homoseksuele, biseksuele en transgender personen in Nederland. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.

-

Overheid.nl, Wettenbank, Algemene wet gelijke behandeling.

-

Overheid.nl, Wettenbank Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen.

-

Rutgers. (2024). Ondanks positieve opvattingen van Nederlanders over seksuele gezondheid en rechten, ook zorgen. Geraadpleegd op 14 september 2024, van https://rutgers.nl/nieuws/ondanks-positieve-opvattingen-vannederlanders-over-seksuele-gezondheid-en-rechten-ook-zorgen/

12

6

Bijlage: definitie lhbtiqa+

In dit plan wordt gerefereerd naar de regenbooggemeenschap als koepelbegrip. De regenbooggemeenschap bestaat echter uit meerdere én van elkaar verschillende personen. Deze groep personen wordt ook lhbtiqa+ genoemd. Met behulp van de begrippenlijsten van de GSA8 en Movisie9 wordt in de hieronder meer inzicht gegeven in waar de afkorting lhbtiqa+ voor staat en welke (groep) personen daarmee bedoeld wordt. 







 

 

8 9

Lesbisch: vrouwen die zich aangetrokken voelen, seksueel en/of romantisch, tot vrouwen. Ook sommige non-binaire personen identificeren zich als lesbisch. Homoseksueel: mannen die zich aangetrokken voelen, seksueel en/of romantisch, tot mannen. Ook sommige non-binaire personen identificeren zich als homoseksueel. Bi+ personen: de overkoepelende term voor alle mensen met een seksuele en/of romantische oriëntatie gericht op meer dan één gender. Een deel van die mensen noemt zichzelf biseksueel, bi+, pan, queer of fluïde. Transgender persoon: iemand die zich niet identificeert met het geslacht dat hen bij de geboorte is toegewezen. ‘Transgender’ is een parapluterm: het gaat dus om een veelheid aan belevingen van genderidentiteit en genderexpressie. Ook non-binaire personen vallen onder de parapluterm ‘transgender’. Iemand die zich als non-binair identificeert voelt zich niet (helemaal) thuis binnen de genderidentiteit man of vrouw. Intersekse persoon: iemand die geboren is met een lichaam dat niet past binnen de normatieve definities van man en vrouw. Queer: mensen die zich niet kunnen vinden in de gebruikelijke, vaststaande (binaire) kaders en hokjes voor gender en/of seksuele oriëntatie, of deze kaders afwijzen. Soms wordt queer als parapluterm gebruikt voor iedereen die niet heteroseksueel en/of cisgender is.

Aseksueel: iemand die aseksueel is ervaart geen of weinig seksuele aantrekking naar andere personen. Aseksualiteit is een spectrum. +: de + staat voor alle deze andere vormen van seksuele oriëntatie en genderidentiteit, die niet heteroseksueel en/of cisgender zijn en/of geslachtskenmerken hebben die binnen de gebruikelijke definities van ‘vrouwelijk’ of ‘mannelijk’ vallen.

begrippenlijst - GSA Netwerk https://www.gsanetwerk.nl/begrippenlijst/ https://www.movisie.nl/publicatie/feiten-cijfersrij#:~:text=Deze%20editie%20van%20Feiten%20en,op%20deze%20en%20meer%20vragen

13

Colofon Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501, 3100 AE Schiedam oktober 2024 14 010 schiedam.nl

14