Bijlage 1 Rapport Schiedams zwemmen
Tekst van het document
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Adviesrapport Schiedams zwemmen Toekomstscenario’s voor het Schiedams Zwemwater
21 november 2022
1
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
2
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 1.1.1 1.1.2 1.2 1.2.1 1.3
4
Uitgangspunten Kadernota Sport- en beweegaccommodaties Benchmarking Werkwijze Participatie Leeswijzer
2 Zwemmen in Schiedam 2.1 2.2 2.2.1 2.3 2.4 2.5 2.6 2.6.1 2.6.2 2.7
8
Schiedamse zwembaden Zwemaanbod Instructiezwemmen Doelgroepenzwemmen Verenigingszwemmen Recreatief zwemmen Totaalbeeld Bezetting zwembaden Schiedams bezoek vergeleken met landelijk gemiddelde Conclusie
3 Overige factoren en ontwikkelingen 3.1 3.2 3.3
4 4 5 6 6 7
Demografische ontwikkelingen Spreiding Conclusie
8 9 10 11 11 12 13 13 14 15
16 16 16 20
4 Basisconfiguratie
21
5 Mogelijke ontwikkelscenario’s
22
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7
De scenario’s Configuratie per scenario Verwachte bezoekersaantallen Investeringskosten per scenario Exploitatiekosten per scenario Tijdelijke gevolgen van nieuwbouw en renovatie Conclusie
3
22 23 23 24 25 26 26
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
1
Inleiding Schiedam beschikt op dit moment over twee gemeentelijke zwembaden: Zwembad Zuid en Zwembad Groenoord. In dit stuk onderzoeken we de huidige en toekomstige zwembehoefte in Schiedam en leggen we aan de hand van deze informatie verschillende scenario’s voor.
Directe aanleiding voor deze nota was de verouderde staat van beide accommodaties. Op korte termijn zijn ingrijpende investeringen nodig om het zwemwateraanbod weer toekomstbestendig te maken. Dit doen we graag zo gericht en effectief mogelijk. Uit onderzoek van het Mulier Instituut uit 2018 bleek dat Schiedam op dit moment beschikt over te veel zwemwater. Het aantal bezoeken staat niet in verhouding tot de beschikbare capaciteit. Dit betekent dat deze gemeentelijke voorziening niet optimaal wordt benut. Voordat grote investeringen worden gedaan is dit aanleiding om extra stil te staan bij deze investeringen en zorgvuldig te overwegen hoe de nodige middelen zo efficiënt en effectief mogelijk kunnen worden besteed, zodat Schiedammers nog vele jaren met plezier gebruik kunnen maken van kwalitatief zwemaanbod in hun eigen gemeente.
1.1 Uitgangspunten Voor de ontwikkeling van toekomstscenario’s voor de Schiedamse zwemwatervoorzieningen en een goede afweging van de voor- en nadelen van ieder scenario is het belangrijk om de onderliggende uitgangspunten zo expliciet en duidelijk mogelijk te omschrijven. De uitgangspunten die de basis vormen voor voorliggende uitwerking komen voort uit bestaand beleid, met name de kadernota sport- en beweegaccommodaties die op 28 september 2021 door de Schiedamse gemeenteraad werd vastgesteld, en uit nationale standaarden en benchmarking.
1.1.1 Kadernota Sport- en beweegaccommodaties Met de Kadernota Sport- en beweegaccommodaties wordt voor alle sportaccommodaties ingezet op multifunctionele inzetbaarheid, toegankelijkheid en financiële beheersbaarheid. Bij zwembaden kan een multifunctionele inrichting een positief effect hebben op het exploitatieresultaat. Toegankelijkheid omschrijft een laagdrempelige voorziening waar iedereen zich welkom voelt, zowel door duidelijke informatievoorziening en goede service als een passende fysieke inrichting. En tot slot kijken we met deze uitwerking naar de financiële beheersbaarheid van de plannen. Naar een slimme inzet van de beperkte middelen om zo langdurig een passend zwemaanbod voor de stad te waarborgen. Op het gebied van zwemwater committeert de gemeente Schiedam zich aan de volgende kaders: We zien het zwemwater, in zoverre dit nodig is om te voorzien in instructiezwemmen, als basisvoorziening. De gemeentelijke zwemvoorziening voorziet in de behoefte voor leszwemmen, doelgroepenzwemmen en verenigingszwemmen.
4
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Verder heeft de gemeente geen voornemen de beheersstructuur van de gemeentelijke sportaccommodaties te herzien. Dat betekent dat het beheer van gemeentelijke zwemvoorziening bij een externe partij is belegd middels aan aanbestedingsprocedure. Sinds de vaststelling van de kadernota gaan er stemmen op om ook te kijken naar een mogelijke samenwerking en een eventueel gezamenlijke zwemvoorziening met de gemeente Vlaardingen. Na overleg met de gemeente Vlaardingen zijn de volgende uitgangspunten besproken: De gemeenten vinden het belangrijk om het aanbod met elkaar af te stemmen zodat deze elkaar kan versterken. De mogelijkheid van een gezamenlijke zwemvoorziening is een scenario dat verder kan worden onderzocht. De bevindingen uit dit onderzoek zijn uitgewerkt op pagina 21.
1.1.2 Benchmarking Nationale onderzoeken bieden belangrijke handvatten voor het bepalen van randvoorwaarden voor de toekomstige ontwikkeling van het zwemwater en geeft ook richting aan welk aanbod men zou mogen verwachten van een gemeente als Schiedam. De belangrijkste factoren waarvoor input vanuit onderzoek en benchmarking is gebruikt staan hieronder omschreven.
Zwemwater of zwembaden Wanneer we kijken naar het aansluiten op de zwembehoefte hebben we het over het oppervlak aan zwemwater en het aantal bassins waarover dit is verdeeld. Het formaat van het bassin en de kwalitatieve eigenschapen van ieder bassin bepaalt welke activiteiten er kunnen plaats vinden. Er zijn richtlijnen voor het aantal vierkante meter zwemwater per gebruiker. De kwalitatieve invulling van dit zwemwater kan verschillen (bijv. diepte, temperatuur, vorm) en bepaalt de activiteiten waar het zwemwater voor wordt gebruikt. Dit zwemwater kan zich op een of meerdere locaties in de stad bevinden en zegt dus niets over het aantal zwembaden. Op basis van de gewenste functionaliteiten en het verwachte aantal gebruikers kan een minimaal noodzakelijke ‘basisconfiguratie’ worden bepaald. Deze omschrijft het aantal bassins, het benodigde oppervlak van deze bassins en het type bassin dat minimaal nodig is om in de Schiedamse behoefte te voorzien. Aan de hand van de informatie in de hoofdstukken 2 en 3, waar uitgebreid wordt stilgestaan bij de programmering en zwembehoefte, wordt in hoofdstuk 4 de benodigde basisconfiguratie voor Schiedam omschreven.
Reisbereidheid Om de benodigde hoeveelheid zwemlocaties te bepalen kijken we naar reisbereidheid en beschikbare ruimte. Aan de hand van de gemiddelde reisbereidheid kan berekend worden hoe groot het bedieningsgebied van een zwemlocatie is. Bij meerdere locaties wordt zo ook zichtbaar waar de overlap ligt tussen de bedieningsgebieden van deze locaties en welke gebieden wellicht nog onvoldoende bediend worden. Aan de hand van het benodigde zwemwateroppervlak en de daarmee geassocieerde randvoorzieningen (zoals ruimte voor kleedkamers en horeca) kan vervolgens worden bekeken of met het beoogde aantal locaties ook kan worden voldaan aan de zwembehoefte of dat vanwege ruimtegebrek zou moeten worden uitgeweken naar meerdere locaties. Uit onderzoek van het Mulier Instituut blijkt dat de reisbereidheid voor zwembadbezoeken relatief groot is. Als het zwembad zich binnen een straal van 3 kilometer van de woning bevindt is 94% bereid de reis te maken.
5
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
-
Als het zwembad zich binnen een straal van 5 kilometer bevindt is 82% bereid te reizen. Als het zwembad zich tussen de 5 en 10 kilometer van de woning bevindt, is de reisbereidheid nog maar 41%.
Kortom, een reisafstand van 3 kilometer naar een zwembad is meer dan acceptabel, een reisafstand van 5 kilometer is acceptabel.
1.2 Werkwijze In de afgelopen jaren is er uitgebreid onderzoek gedaan naar zowel aanbod als vraag voor het zwemwater in Schiedam. In 2018 werd een eerste analyse uitgevoerd door het Mulier instituut. De belangrijkste uitkomst van dit onderzoek was dat Schiedam momentele beschikt over een overschot aan zwemwater. In 2020 vulde de Hospitality Group dit onderzoek aan met een uitgebreide marktanalyse die resulteerde in verschillende mogelijke scenario’s voor de toekomst van het Schiedams zwemwater. Door deze twee onderzoeken hebben we een goed beeld van de situatie voor de beperkende maatregelen ter voorkoming van de verspreiding van het COVID-19 virus. De verschillende zwemaanbieders hebben bij het opstellen van dit rapport ook actuele gegevens over aanbod en gebruik aangeleverd zodat er een duidelijk beeld geschetst kan worden van de huidige situatie. De grote prijsstijgingen in de bouw van de afgelopen jaren waren aanleiding om de scenario’s zoals deze door de Hospitality Group geschetst zijn te actualiseren. Deze actualisatie werd uitgevoerd door Synarchis. Hieruit blijkt inderdaad dat de huidige kerngetallen tot andere resultaten leiden. In dit stuk brengen we bovenstaande gegevens samen om een zo duidelijk mogelijk beeld te geven van de huidige situatie, verwachtingen voor de toekomst en de mogelijkheden die dit biedt.
1.2.1 Participatie Bij participatietrajecten over zwembaden komt vaak veel sentiment kijken. Inwoners zullen snel deelnemen en hun mening laten horen. Het is dan ook belangrijk om een participatietraject over dit onderwerp zorgvuldig vorm te geven. Op 14 december jl. stelde de gemeenteraad het participatiebeleid ‘Samenwerken in Schiedam’ vast. Hierin staan duidelijke kaders omschreven voor het uitvoeren van participatietrajecten door de gemeente Schiedam. Door deze te volgen zorgen we dat burgers de kans krijgen om mee te denken en te praten over gemeentebeleid en dat dit gebeurd op de onderwerpen waar zij ook invloed op uit kunnen oefenen. Uit de beantwoording van de vijf basisvragen zoals deze omschreven staan in de Participatiegids Gemeente Schiedam blijkt dat het project “Schiedamse zwemvoorziening voor de toekomst” in twee participatiefasen kan worden opgedeeld. De eerste, huidige, fase draait om het uitwerken van verschillende scenario’s en een keuze uit deze scenario’s. De maatschappelijke impact van ieder scenario werd in beeld gebracht door het samenbrengen van verschillende datasets en aangevuld aan de hand van gesprekken met de zwembadbeheerder en de Schiedamse zwemverenigingen. Aan het slot van deze eerste fase van het participatietraject neemt de nieuwe raad een besluit.
Binnen het huidige klimaat bestaat een aanzienlijke kans dat in deze keuze de financiële consequenties zwaar mee zullen wegen. Als inwoners dan actief hebben meegedacht met een
6
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
scenario, en de raad kiest toch voor iets anders, loopt het vertrouwen in de gemeente een flinke deuk op met het risico op onvrede onder bewoners. Het uitwerken van het gekozen scenario is de tweede stap in dit participatietraject. Deze stap leent zich veel beter voorsamenwerking met inwoners en partners. Hiervoor ontwikkelen we na de keuze voor een definitief scenario een passend traject aan de hand van het participatiebeleid.
1.3 Leeswijzer In deze nota onderzoeken wij op welke wijze op toekomstbestendige wijze invulling gegeven kan worden aan de behoefte voor Schiedams zwemwater? Om deze vraag te beantwoorden kijken we naar het huidige situatie (h2) en de verwachte behoefte en ontwikkelingen in de komende jaren (h3). In hoofdstuk 4wordt de basisconfiguratie die nodig is om te voorzien in deze behoefte omschreven. Op basis van deze basisconfiguratie worden verschillende scenario’s uitgewerkt die hier invulling aan kunnen geven (h5). Hierbij richten we ons op de scenario’s die het beste aansluiten bij de Schiedamse behoefte en de doelstellingen van de gemeente zoals deze zijn gesteld in de kadernota sport- en beweegaccommodaties ‘Kom maar op!’ (2021). Tot slot wordt in het hoofdstuk 6 een advies gegeven voor het toekomstscenario dat het best aansluit bij de Schiedamse vraag en behoefte.
7
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
2
Zwemmen in Schiedam
2.1 Schiedamse zwembaden Momenteel beschikt de gemeente Schiedam over twee zwembaden: Zwembad Groenoord en Zwembad Zuid. Daarnaast beschikken verschillende zorginstellingen over een zogenaamd therapiebad. Hieronder geven we bij alle baden een omschrijving van de aanwezige voorzieningen.
Zwembad Zuid Zwembad Zuid is gelegen aan de Westfrankelandsedijk, op de rand van de wijken ‘West’ en ‘Zuid’ en nabij de Wilhelminahaven. Het bad is in 1975 gebouwd en werd in de jaren ’90 van de vorige eeuw gerenoveerd. Het zwembad beschikt over een wedstrijdbad (25 x 10m) en een instructiebad (8 x 10m). Het peuterbad buiten is buiten gebruik. In 2008 kwam de slechte bouwtechnische staat van het zwembad aan het licht en werd een onderzoek opgestart naar de levensvatbaarheid van het zwembad. Op basis hiervan werd bij de zomernota van 2011 het voorstel tot sluiting van Zwembad Zuid besproken. De gemeenteraad besloot middels een amendement op 29 juni 2011 Zwembad Zuid voor ten minste tien jaar open te houden. In de jaren die volgden is groot onderhoud uitgevoerd om de levensduur van de accommodatie te verlengen. Hiermee hebben de zwemactiviteiten in Zwembad Zuid de afgelopen tien jaar doorgang kunnen vinden. Ondertussen voldoet de functionaliteit van het zwembad echter niet meer aan de moderne standaarden en wensen. Om het zwembad ook in de komende 25 jaar in gebruik te houden zouden grote investeringen nodig zijn.
Zwembad Groenoord Zwembad Groenoord is gelegen aan de Prinses Beatrixlaan, op de rand van de wijken Groenoord en Kethel, net boven de A20. Het bad is in 1994 gebouwd. In augustus 2007 deed een brand grote schade aan het gebouw en moesten grote delen worden gerenoveerd en vernieuwd. Het zwembad beschikt over een wedstrijdbad (25 x 15m) met beweegbare bodem, een recreatiebad (254 m2) en verschillende recreatie-elementen binnen en buiten. Ook voor Zwembad Groenoord geldt dat een renovatie noodzakelijk is om het zwembad langdurig te blijven gebruiken. Deze renovatie is wel minder ingrijpend dan voor Zwembad zuid. De twee gemeentelijke zwembaden zijn, mede vanwege hun huidige inrichting, beperkt in de mogelijkheden om bepaald aanbod aan te bieden of moeten op piekmomenten kiezen welke van de activiteit plaats zal vinden. Zo heeft Zwembad zuid geen toegewezen recreatiebad. Recreatief zwemmen gebeurt daarom in het bad waar op andere momenten banenzwemmen, instructiezwemmen of doelgroepenzwemmen wordt aangeboden. Zwembad Groenoord heeft daarentegen geen los instructiebad dat gebruikt kan worden voor doelgroepenzwemmen en gebruikt hiervoor het wedstrijdbad dat ook gebruikt wordt ook instructiezwemmen en banenzwemmen of het recreatiebad.
8
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Tabel 1 Configuratie openbare zwembaden in Schiedam Faciliteit
Zwembad Zuid
Zwembad Groenoord
Wedstrijdbad
25 x 10 m; 110-200 cm diep
25 x 15 m; beweegbare bodem
Instructiebad
8 x 10 m; 40 – 110 cm diep
nee
Recreatiebad
nee
254 m2 met uitzwembad 65 m2
Peuterbadje
15 m2; 20 cm diep; buiten
18m2
Overige recreatie-elementen
nee
Buiten gebruik Glijbaan 70 m met uitzwembad 19m2 2 bubbelbaden à 6m2 Spraypark buiten Zonnebank
Buiten gebruik
Buiten gebruik
Sauna
Buiten gebruik
nee
Horeca
Kleine horecaserre (droog)
Uitgebreide horeca (nat)
Verenigingsvoorziening
nee
Aparte ruimte met eigen horeca
Andere zwemlocaties in Schiedam Zowel de Frankenlandgroep als Argos Zorggroep beschikken over een klein bassin dat met name gebruikt wordt als therapiebad. Dit betekent onder andere dat er bij de inrichting extra rekening is gehouden met entree voor mensen die minder mobiel zijn, dat de temperatuur van het water hoger is ingesteld en dat volwassenen overal in het bad kunnen staan. Het bassin in het Sport- en Recreatiecentrum van de Frankenlandgroep is 16 x 8 meter en 140 cm diep. Het bad van Argos Zorggroep is nog kleiner, namelijk zo’n 50 m2 met een maximale diepte van 120 cm. Deze voorzieningen zijn slechts beperkt toegankelijk voor algemeen gebruik. Daarbij maakt de gerichte inrichting van de ruimte dat deze bassins niet of minder geschikt zijn voor andere activiteiten als banenzwemen en zwemles voor een diploma. Om deze reden laten we deze bassins in dit stuk grotendeels buiten beschouwing. In het bad van Argos Zorggroep, gehuisvest in De DrieMaasStede, wordt wel zwemles geboden. Gegevens over dit aanbod en het gebruik hiervan zijn meegenomen in de analyse van het leszwemmen (verwijzing)
Zwemmen buiten de gemeentegrenzen Naast de mogelijkheden in Schiedam is het voor een deel van de Schiedamse bevolking makkelijker of aantrekkelijker om gebruik te maken van het aanbod in nabijgelegen gemeenten. Hiervoor kijken we naar de zwemvoorzieningen die binnen een reisafstand van 3 km van Schiedam liggen, de afstand die 94% van de Nederlanders bereid is af te leggen voor een zwembadbezoek. De zwembaden in nabijgelegen gemeenten die binnen deze marge vallen zijn Zwembad de Kulk in Vlaardingen, Zwembad West en Zwembad Overschie. Zwembad De Kulk bestaat uit drie bassins: een 6-baans wedstrijdbad van 25 bij 15 meter, een 5-baans doelgroepenbad van 25 x 12,5 meter met beweegbare bodem en een recreatiebad van 150 m², met een glijbaan van 45 meter en een klein peuterbad. Zowel Zwembad West als Zwembad Overschie hebben slechts beschikking over een vierbaansbad (respectievelijk 25 x 15 m en 20 x 12,5 m). Zwembad West heeft daarbij ook een recreatie bad.
2.2 Zwemaanbod Op de verschillende locaties wordt een breed aanbod aan zwemactiviteiten aangeboden. Deze kunnen worden onderverdeeld in instructiezwemmen, doelgroepenzwemmen, verenigingszwemmen en recreatief zwemmen. In Schiedam vinden we het belangrijk dat de gemeente voorziet in het zogenaamd functioneel zwemmen: instructiezwemmen, doelgroepenzwemmen, banenzwemmen en verenigingszwemmen. Hieronder staat voor ieder van de categorieën weergegeven wat we hieronder
9
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
verstaan en wat het huidig aanbod in Schiedam is. Daarnaast zal aangegeven worden wanneer er zaken zijn die typerend zijn voor de Schiedamse situatie en die afwijken van de nationale benchmark.
2.2.1 Instructiezwemmen Onder instructiezwemmen verstaan we zwemlessen aan kinderen vanaf 4 jaar met het doel om een zwemdiploma (niveau A, B of C) te behalen. Instructiezwemmen onderscheid zich van wedstrijdzwemmen of recreatief zwemmen in dat het ten goede komt aan de zwemveiligheid, in het zwembad maar ook op andere momenten wanneer Schiedammers aan de kust, een meer of een rivier recreëren of wanneer zij per ongeluk te water geraken. Vanuit dit oogpunt dient instructiezwemmen een breder maatschappelijk belang. Zoals aangegeven in de kadernota sport en beweegaccommodaties ziet de gemeente Schiedam het bieden van zwemaccommodatie om te voorzien in de behoefte voor instructiezwemmen als basisvoorziening. Door voldoende mogelijkheid te bieden binnen de gemeente om deel te nemen aan instructiezwemmen dragen we zorg voor de zwemveiligheid van Schiedammers. Waar de gemeente de verantwoordelijkheid neemt in het voorzien in aanbod, ligt de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor deelname bij de ouders1. Zij worden gestimuleerd tot gebruik van het aanbod via o.a. het onderwijs en door financiële ondersteuningsmogelijkheden voor wie dit het nodig heeft middels het Jeugdfonds Sport en Cultuur. Het doel is dat alle kinderen in Schiedam zwemvaardig zijn en ten minste een A-diploma hebben wanneer zij de overstap maken naar het voortgezet onderwijs.
Op dit moment heeft 83% van de groep 8 leerlingen een zwemdiploma. In 2018 was dit 84%. Dit aandeel lijkt op dit moment dus stabiel.
Huidig aanbod Instructiezwemmen in Schiedam wordt aangeboden door Optisport, verschillende zwemverenigingen en zwemschool Fun2Swim. Tabel 2 Aanbod instructiezwemmen in Schiedam (2021) Aanbieder
Aantal plekken
Wachtlijst
Wachttijd
(gemiddeld) Optisport (Groenoord)
1112
65
4-8 weken
Optisport (Zuid)
802
32
4-8 weken
Schiedamse Watervrienden
75 per jaar
15
Reddingsbrigade Schiedam
90 per jaar
150
Zwemschool Fun2Swim
320
40
1,5-2 jaar
Hoewel het aantal plekken voor instructiezwemmen van Optisport in Zwembad Zuid in absolute zin lager is, moet opgemerkt worden dat dit een veel groter deel is van het totale aantal bezoeken op die locatie. In 2019 vertegenwoordigde het instructiezwemmen 42% van het aantal bezoeken aan Zwembad Zuid. Voor Zwembad Groenoord ging het om nog geen kwart van het aantal bezoeken (zie p.14, tabel 5). Wanneer we al het instructieaanbod bij elkaar optellen, is er op dit moment 59 uur per week instructieaanbod in de gemeentelijke zwembaden. Hiermee vertegenwoordigd het instructiezwemmen 30% van de geprogrammeerde uren. Daarnaast wordt 37 uren per week aangeboden in het bassin in De DrieMaasStede. 1
In het geval van minderjarige kinderen die nog geen zwemdiploma hebben. Dit is verreweg de grootste groep deelnemers aan het instructiezwemmen.
10
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Schoolzwemmen De bijdrage aan de zwemveiligheid was in het verleden ook een belangrijke reden voor het aanbieden van ‘schoolzwemmen’, waarbij onder schooltijd instructiezwemmen werd aangeboden. Het schoolzwemmen was van 1920 tot 1985 wettelijk verplicht en is ook daarna nog lang door de gemeente Schiedam in stand gehouden. Sinds 2013 wordt het schoolzwemmen niet meer gemeentebreed uitgevoerd. Er is nog wel een beperkt aantal scholen die dit op eigen initiatief aanbiedt.
2.3 Doelgroepenzwemmen Onder doelgroepenzwemmen verstaan we het aanbod aanvullend op klassieke zwemlessen en banenzwemmen. Het aanbod richt zich op verschillende doelgroepen en omvat activiteiten als aquarobics, zwangerschapszwemmen en zwemtherapie. Ook het baby- en peuterzwemmen valt onder doelgroepenzwemmen. Deelnemers aan het doelgroepenzwemmen gebruiken de activiteit vaak als vaste sport- of beweegactiviteit. Hierbij speelt ontmoeting en gezelligheid een veel grotere rol dan bij het instructiezwemmen of banenzwemmen. Het doelgroepenzwemmen is daarmee een belangrijk instrument om mensen in beweging te krijgen. Een bijzondere vorm van doelgroepenzwemmen is het therapeutisch zwemmen. Dit aanbod richt zich voornamelijk op ouderen en wordt vaak begeleid door een zorgverlener. Doelgroepenzwemmen is doorgaans geen kostprijsdekkende activiteit omdat de groepen meestal relatief klein zijn en daarmee de kosten voor begeleiding hoog zijn. Dit geldt in nog grotere mate voor het therapeutisch zwemmen, waarbij begeleiding nog intensiever is. Een deel van deze gebruikers kunnen echter aanspraak maken op vergoeding door de zorgverzekering. Het aanbieden van doelgroepenzwemmen, en therapeutisch zwemmen in het bijzonder, is een belangrijke mogelijkheid om het zwembad open te stellen tijdens de zogenaamde daluren.
Huidig aanbod In 2019 vertegenwoordigde het doelgroepenaanbod 15% van het totaal aantal zwembezoeken in de gemeentelijke zwembaden. Dit is voor beide zwembaden vergelijkbaar. In totaal beslaat het doelgroepenaanbod 54 uur van de programmering in alle bassins. Dit is 28% van de totale bezette uren.
2.4 Verenigingszwemmen Schiedam kent drie zwemverenigingen: de Schiedamse Watervrienden, de Reddingsbrigade Schiedam en Zwemvereniging Vlaardingen Schiedam (ZVVS). Gedurende het inventarisatieproces hebben deze verenigingen hun input geleverd en inzicht geboden in hun aanbod en de vraag hiernaar. Daarnaast wordt zwembad Groenoord ook beperkt gebruikt door enkele regionale verenigingen, te weten de Triathlon Vereniging Rijnmond en Duikvereniging Aqualis. Gegevens over het gebruik door deze laatste twee verenigingen werd verstrekt door Optisport. Het verenigingszwemmen is een belangrijk onderdeel van het aanbod in de gemeentelijke zwembaden. De vereniging is bij uitstek een plek waar Schiedammers samen komen, elkaar ontmoeten en enthousiasmeren om te bewegen. Daarnaast verzorgen de verenigingen een belangrijke aanvulling op het aanbod voor Schiedammers die hun zwemvaardigheid willen blijven verbeteren.
11
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Voor het zwemmen van wedstrijden of door bekwaam te worden in bijvoorbeeld reddingszwemmen of snorkelen.
Huidig aanbod ZVVS is de grootste vereniging van de drie en heeft z’n 650 leden. De vereniging kampt, overeenkomstig met de landelijke trend, met een lichte terugloop van het aantal leden. De Schiedamse Watervrienden is de kleinste vereniging van de drie en heeft een kleine 150 leden. Ook zij hebben te maken met een krimp van het ledenbestand. De Schiedamse Reddingsbrigade telt circa 470 leden. Dit aantal is stabiel. In tabel 3 geven we kort weer welk aanbod de verschillende verenigingen bieden. Zowel de Reddingsbrigade Schiedam en de Schiedamse Watervrienden hebben een ruim aanbod in het bieden van instructiezwemmen. Dit aanbod is eerder ook meegenomen in de analyse van het instructiezwemmen in Schiedam. Verder moet opgemerkt dat de grootste vereniging in ledental, ZVVS, slechts training voor wedstrijdzwemmers aanbiedt. Het gaat hierbij om een uur trainingsaanbod per week. De rest van het aanbod van ZVVS, waaronder leszwemmen, wedstrijdzwemmen en waterpolo, wordt aangeboden in Zwembad de Kulk in Vlaardingen. Tabel 3 Aanbod zwemverenigingen in Schiedam Reddingsbrigade Zuid
Watervrienden
ZVVS
Groenoord
ZwemABC
x
x
Junior Redder 1 t/m 4
x
x
Zwemmend Redder 1 t/m 4
x
Life Saver 1 t/m 3
x
Wedstrijd zwemmen (training)
x
Zwemles voor volwassenen
x
x
x
Zwemvaardigheid 1 t/m 3
x
Snorkelen
x
Wereldslagen 1 t/m 3
x
Vrij zwemmen voor leden
x
In 2019 vertegenwoordigden de verenigingen een kleine 10% van de bezoeken in Zwembad Groenoord en bijna 20% van de bezoeken in Zwembad Zuid. Dit is inclusief het instructieaanbod dat door de verenigingen wordt aangeboden. Opvallend is dat verenigingen slechts 14 uur of 7% van de totale bezetting vormen. Op deze momenten zijn er gemiddeld dus meer gebruikers in het bassin dan bij andere activiteiten. Wanneer we de verenigingsdeelname in verhouding tot het aantal inwoners in Schiedam zien we dat dit lager is dan het landelijk gemiddelde (p.14, tabel 6). Dit ligt wel in lijn met de algemene verenigingsdeelname van Schiedammers.
2.5 Recreatief zwemmen De laatste categorie zwembezoek valt onder het recreatief zwemmen. Op deze momenten is er minimale begeleiding vanuit het zwembad personeel. Zij zorgen alleen voor toezicht op de veiligheid. In het recreatieve aanbod maken we onderscheid tussen vrij zwemmen en banenzwemmen.
12
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Banenzwemmen Bij het banenzwemmen wordt geen instructie of actieve begeleiding wordt geboden. Banenzwemmen gebeurt in een wedstrijdbad en gebruikers worden geacht heen en weer te zwemmen over de lengte van het zwembad. Het banenzwemmen wordt, anders dan het vrij zwemmen, vaak gezien als wekelijkse beweegactiviteit. Hierbij is er een doelgroep die dit echt ziet als training of sport, ook als zij wellicht nooit deelnemen aan wedstrijden. Voor een tweede groep gebruikers is deelname, vergelijkbaar met het doelgroepenaanbod, een beweegactiviteit waarbij ontmoeting een belangrijke rol speelt.
Vrij zwemmen Bij vrij zwemmen is het gebruik van het zwembad niet gestructureerd of gestuurd. De bezoekers, voornamelijk kinderen en hun ouders, maken vrij gebruik van de mogelijkheden: roetsjen van de glijbaan, meegevoerd worden in een stroomversnelling, balanceren op drijvende objecten of overgooien met een bal, het kan allemaal. Het vrij zwemmen is voor de meeste mensen een incidentele activiteit; een uitje met vrienden of familie. De reisbereidheid voor vrij zwemmen is daarmee vaak groter dan voor ander frequenter gebruik.
Huidige aanbod Gezamenlijk vertegenwoordigen het vrij zwemmen en banenzwemmen bijna een derde van het aantal zwembadbezoeken in de Schiedamse zwembaden. Dit aandeel is in zwembad Groenoord, waar een recreatiebad en een groter wedstrijdbad is, iets hoger dan in zwembad Zuid (36% t.o.v. 30%). In absolute aantallen gaat het in Groenoord om grofweg dubbel zo veel bezoeken. Conform de kadernota sport- en beweegaccommodaties, is het niet een verantwoordelijkheid van de gemeente om te voorzien in voorzieningen voor het vrij zwemmen. Omdat de reisbereidheid voor deze activiteit groter is, is de noodzaak voor een bad binnen de gemeente ook minder aanwezig. Hiermee is een toegewijd recreatiebad geen onderdeel van de basisbehoefte in Schiedam, maar laten we zeker ruimte voor vrij zwemmen als onderdeel van de programmering.
2.6 Totaalbeeld 2.6.1 Bezetting zwembaden Aan de hand van de roosters van Optisport en de verenigingen die in Schiedam actief zijn kan de gemiddelde bezetting van de bassins worden berekend. De zwembaden kennen doordeweeks een maximale openingstijd van 7.00 tot 22.00 uur. In het weekend is dit 8.00 uur tot 18.00 uur. In de praktijk wordt de opening aangepast aan de programmering van die dag. Uitgaande van deze maximale openingstijden geldt dat er in totaal 95 uur per bassin per week kan worden ingepland. In totaal zijn er in de huidige configuratie dus 380 planbare uren in de Schiedamse zwembaden. Uit het overzicht tabel 4 wordt duidelijk dat de roosters van de verschillende bassins niet vol zitten. Het instructiebad in Zwembad Zuid kampt met een extreem lage bezetting. Dit zwembad is door de (on)diepte van 40-110 centimeter voor een beperkt aantal activiteiten te gebruiken, waardoor er weinig kansen zijn om de bezetting van dit bad te optimaliseren. De hoogste bezetting geldt voor het wedstrijdbad in Groenoord. Dit is te verwachten omdat dit bad door de beweegbare bodem het meest flexibel inzetbaar is. Kansen voor optimalisering van de bezetting hier zijn beperkt. Beschikbare uren in het rooster vallen voornamelijk in de middag voordat de scholen uit zijn. Als we kijken naar de
13
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
totale bezetting van alle vier de bassins zien we dat het zwemwater in Schiedam slechts de helft van de tijd bezet is. Tabel 4 Geprogrammeerde uren per activiteit en bassin Zuid
Groenoord
Instructiebad
Wedstrijdbad
Instructiezwemmen
17
Doelgroepenzwemmen
4
Verenigingszwemmen
Totaal
Recreatiebad
Wedstrijdbad
18
0
24
59
9
26
14
53
0
0
0
10
10
4
6
28
3
41
(overig) Recreatiezwemmen Banenzwemmen
0
14
0
18
32
Totaal
25
47
54
69
195
Totaal (%)
26%
49%
56%
72%
51%
2.6.2 Schiedams bezoek vergeleken met landelijk gemiddelde Om een goed beeld te krijgen van het huidig bereik kijken we naar de cijfers van 2019. Vanwege de andere beperkende maatregelen ter voorkoming van verspreiding van het COVID-19 virus kunnen de cijfers over 2020 en 2021 niet als representatief worden beschouwd. In 2019 registreerden de twee gemeentelijke zwembaden in Schiedam bijna 210.000 bezoeken in totaal. In Groenoord komt meer dan de helft van het bezoek voor rekening van het recreatief zwemmen. Bij Zwembad Zuid is het aandeel recreatief zwemmen minder, maar valt op dat ruim 40% van het bezoek komt voor het instructiezwemmen. Dit terwijl ditzelfde aandeel in Groenoord zo’n 20% betreft. Zie onderstaande tabel voor het volledige overzicht. Tabel 5 Bezoek zwembaden Schiedam in 2019 naar categorie Groenoord
Zwembad Zuid
Totaal
Recreatief
80.000
15.100
95.100
Doelgroepen
23.300
7.300
30.600
Instructie/leszwemmen
34.700
24.200
58.900
Verenigingen
14.400
10.900
25.300
Totaal
152.400
57.400
209.900
Bron: Optisport
Om deze cijfers te kunnen vergelijken met het zwembadgebruik in andere steden zetten we dit om naar een zogenaamd animocijfer: het aantal bezoeken gedeeld door het inwoneraantal van Schiedam. Het animocijfer geeft aan hoe vaak een inwoner van Schiedam gemiddeld een gemeentelijk zwembad bezoekt.
14
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Tabel 6 Animocijfers zwembaden in Schiedam Animocijfer
Animocijfer
Totaal
Groenoord
Zwembad Zuid
Schiedam
Recreatief
1,02
0,19
1,22
Doelgroepen
0,30
0,09
0,39
Instructie/leszwemmen
0,44
0,31
0,75
Verenigingen
0,18
0,14
0,32
Totaal
1,95
0,74
2,69
Bron: Optisport
Tabel 7 Zwembadcijfers Schiedam vergeleken met benchmark Schiedam
Matig
Voldoende
Goed
Recreatief
1,22
0,24
0,72
1,34
Doelgroepen
0,39
0,08
0,18
0,44
Instructie/leszwemmen
0,75
0,21
0,29
0,4
Verenigingen
0,32
0,18
0,49
0,88
Totaal
2,69
0,81
2,70
3,95
Bron: Hospitality Group, 2021
Inwoners van Schiedam bezoeken gemiddeld 2,69 keer per jaar één van de beide baden. Dat is nagenoeg gelijk aan het landelijke gemiddelde van 2,70 (tabel 7). Verder valt op dat het animocijfer voor instructiezwemmen, doelgroepenzwemmen en recreatief zwemmen boven het landelijk gemiddelde ligt. Deelname aan verenigingszwemmen ligt onder het landelijk gemiddelde.
2.7 Conclusie Het animocijfer voor zwembadbezoek in Schiedam wijkt nauwelijks af van het landelijk gemiddelde. Het Schiedams zwembadgebruik wijkt op echter op verschillende punten af van het landelijk gemiddelde (tabel 7). Deelname aan instructiezwemmen ligt ver boven het landelijk gemiddelde. Zwemdeelname via de zwemvereniging daarentegen blijft achter en zal naar verwachting verder afnemen. Dit is opvallend omdat de verenigingen een breed aanbod bieden en ook een belangrijke aanbieder van het instructiezwemmen zijn. Hier valt mogelijk winst te behalen, al is de lagere verenigingsdeelname kenmerkend voor heel Schiedam en niet alleen voor het zwemmen. Deelname aan recreatief zwemaanbod en doelgroepenaanbod is ook ruim voldoende en liggen in lijn met het nationaal gemiddelde. Als we kijken naar de huidige configuratie van het zwemwater zien we dat dit niet optimaal inzetbaar is. De huidige inrichting beperkt het type activiteiten dat (gelijktijdig) kan plaats vinden. Dit vertaalt zich in een lage bezetting van de bassins, met uitzondering van het wedstrijdbassin in Zwembad Groenoord. Dit is ook het enige bad dat door een beweegbare bodem beter multifunctioneel inzetbaar is. Met een functionelere inrichting zouden de huidige activiteiten in minder bassins plaats kunnen vinden.
15
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
3
Overige factoren en ontwikkelingen
3.1 Demografische ontwikkelingen Het aantal inwoners van Schiedam gaat de komende jaren groeien. Tot het jaar 2030 wordt een groei van 7% verwacht. Tussen 2030 en 2040 zal de bevolking nog eens met 2% toenemen. De verwachting is dat het aantal inwoners groeit van bijna 79.000 inwoners op dit moment, naar ruim 86.000 inwoners in 2040. Niet alleen het aantal inwoners zal groeien, ook de samenstelling van de bevolking naar leeftijdsklasse gaat veranderen. Voor het zwemgebruik is bekend dat de doelgroep van het instructiezwemmen hoofdzakelijk bestaat uit kinderen tot 12 jaar. Ook voor verenigingszwemmen vormt deze doelgroep het overgrote deel van de leden. Het grootste deel van het doelgroepenaanbod richt zich daarentegen op volwassenen. Volgens de huidige bevolkingsprognose blijft het aantal peuters, kinderen en tieners ongeveer gelijk, maar neemt als aandeel van de bevolking af. De grootste groei wordt verwacht in de leeftijdsgroepen 35 tot 49-jarigen en senioren. In Figuur 1 zijn deze veranderingen weergegeven. Op basis van deze cijfers kan men verwachten dat de vraag voor instructiezwemmen ongeveer stabiel blijft. De behoefte aan doelgroepenzwemmen zou toe kunnen nemen.
Figuur 1 Bevolkingsprognose gemeente Schiedam 2020-2040 naar leeftijd (Hospitality Group, 2021)
3.2 Spreiding Op iets te kunnen zeggen over het gebruik van het zwemaanbod per wijk is een postcodeanalyse uitgevoerd. Alle zwemmers die regelmatig gebruik maken van het aanbod hebben een zwempas, welke is gekoppeld aan de NAW-gegevens van de gebruiker. Van losse kaartverkoop, die
16
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
voornamelijk gedaan wordt voor recreatiezwemmen, worden geen NAW-gegevens bijgehouden. Hoewel deze postcodeanalyse dus geen volledig beeld geeft van de herkomst van gebruikers, is het een duidelijke indicatie en geeft het een goed beeld van de vaste gebruikers van het zwemaanbod. In figuur 2 staat de verdeling van de zwembadbezoeken per wijk weergegeven. Naast de Schiedamse wijken is ook zwembadbezoek uit Vlaardingen en Rotterdam als zodanig aangemerkt. Zij vormen samen namelijk bijna een kwart van de zwembezoeken aan de Schiedamse zwembaden. rotterdam overig centrum oost 3% 4% 5% 7% zuid 8%
vlaardingen 19%
west 14%
noord 24%
nieuwland 16%
Figuur 2 Zwembezoeken per wijk
De twee gemeentelijke zwembaden liggen op een afstand van 2,7 kilometer hemelsbreed van elkaar. Zwembad Zuid ligt op de grens van de wijken Zuid en West. Zwembad Groenoord ligt centraal in wijk Kethel. De gemiddelde reisafstand voor Schiedammers naar een gemeentelijk zwembad in de eigen gemeente is op dit moment 1,7 kilometer. Voor een deel van de inwoners die in de wijk Oost woont is het Rotterdamse zwembad in Sportcentrum West dichterbij dan een van de Schiedamse baden. 1200 1000 800 600 400 200 0
Zwembad zuid
Zwembad groenoord
Figuur 3 Zwembadbezoek per wijk
17
Totaal
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Zwemmers kiezen doorgaans voor het zwembad met de kortste reisafstand. Uitzondering hierop is aanbod dat niet overal aanwezig is of niet op de gewenste momenten. Zo is de reisbereidheid voor recreatief zwemmen hoger en ook fanatieke sportzwemmers zijn doorgaans bereid langer te reizen voor het gewenste aanbod, bijvoorbeeld begeleiding door een specifieke trainer of een bad met een lengte van 50m. Voor het overgrote deel van de gebruikers is reisafstand een belangrijke factor in de zwembadkeuze. Dit zien ook terug in het Schiedamse gebruik (figuur 3 en 4). Bewoners van de wijken West en Nieuwland, waarvoor de reisafstand naar Zwembad Zuid korter is, kiezen grotendeels voor Zwembad Zuid. Er zijn daarentegen maar weinig bezoekers uit Schiedam Noord die een bezoek brengen aan Zwembad Zuid, terwijl het hier wel het grootste aantal zwemmers vandaan komt. Verder valt op dat er een groot aantal zwemmers uit Vlaardingen gebruik maakt van het aanbod in Zwembad Groenoord. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
Zwembad zuid
Zwembad groenoord
Figuur 4 Zwembadkeuze van inwoners per wijk
Als we kijken naar het potentiële bedieningsgebied, uitgaande van de reisbereidheid van zwembezoekers, wordt duidelijk waarom deze cijfers binnen de verwachtingen liggen. In figuur 4 staat een cirkel met een straal van 3 km om ieder zwembad getekend. Hieruit wordt duidelijk dat Zwembad Zuid te ver weg ligt voor regelmatig gebruik door zwemmers die ten noorden van de A20 wonen. Het bedieningsgebied van Zwembad Groenoord daarentegen beslaat vrijwel heel Schiedam en een groot deel van Vlaardingen. Er is echter een deel van de wijk Zuid wat niet binnen het bedieningsgebied van zwembad Groenoord valt. Hieruit kunnen we opmaken dat het overgrote deel van de bewoners die nu kiest voor Zwembad Zuid bereid zou zijn de afstand naar zwembad Groenoord af te leggen als er geen alternatief dichter bij huis zou zijn. Voor een groot deel van de gebruikers van Groenoord is de reisafstand naar Zwembad Zuid echter te groot. Het is waardevol om niet alleen naar het Schiedamse aanbod maar ook naar het regionale publieke zwemaanbod te kijken. In figuur 6 staan ook de bedieningsgebieden van Zwembad de Kulk, Sportcentrum west en Zwembad Overschie weergegeven. Dan blijkt dat het overgrote deel van de inwoners ten zuiden van de A20 binnen het bedieningsgebied van meerdere zwembaden valt. Voor de bewoners in Schiedam Noord geldt echter dat alleen Zwembad groenoord binnen een straal van 3km ligt.
Dit kan verklaren waarom het aantal gebruikers uit dit gebied zo’n groot aandeel van het aantal bezoeken vormt; het is onwaarschijnlijk dat zij kiezen voor een van de andere zwembaden.
18
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Groenoord
Zuid
Figuur 5 Bedieningsgebied Schiedamse zwembaden (3km)
Overschie Groenoord
West De Kulk
Zuid
Figuur 6 Bedieningsgebieden zwembaden in de regio (3km)
19
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
3.3 Conclusie Schiedam groeit. Volgens de laatste bevolkingsprognoses vindt de grootste toename plaats in de leeftijdsgroep 35 tot 49-jarigen en senioren. Het aantal peuters, kinderen en tieners blijft ongeveer gelijk. Op basis van deze cijfers kan men verwachten dat de vraag voor instructiezwemmen ongeveer stabiel blijft. De behoefte aan doelgroepenzwemmen en banenzwemmen zou toe kunnen nemen. In totaal is de verwachting dat de vraag naar zwemaanbod in de periode tot 2035 iets zal toenemen vanwege deze verwachte demografische ontwikkelingen (figuur 7)
Figuur 7 Verwachte ontwikkeling in vraag/behoefte sportaccommodaties in Schiedam 2020-2035 (Hospitality Group, 2021)
Op dit moment kiezen de meeste zwemmers voor het zwembad met de kortste reisafstand. Afgaande van de gemiddelde reisbereidheid van zwembadbezoekers zien we echter dat een groot deel van de inwoners van Schiedam binnen het bedieningsgebied van meerdere zwembaden ligt. Als we naar de gemeentelijke zwembaden in Schiedam kijken, blijkt dat het bedieningsgebied van Zwembad Groenoord vrijwel heel Schiedam en een deel van Vlaardingen beslaat. Zwembad Zuid ligt echter te ver weg voor regelmatig gebruik door zwemmers uit Schiedam Noord. Dit is wel het deel van Schiedam waar de meeste zwembadgebruikers wonen. Hieruit kunnen we opmaken dat het overgrote deel van de bewoners die nu kiest voor Zwembad Zuid bereid zou zijn de afstand naar zwembad Groenoord af te leggen als er geen alternatief dichter bij huis zou zijn. Andersom zou een deel van de inwoners in Schiedam niet meer in het directe bedieningsgebied van een gemeentelijk zwembad wonen als er geen zwembad zou zijn op de locatie Groenoord. Deze inwoners wonen grotendeels ook verder dan drie kilometer van een ander openbaar zwembad buiten de gemeentegrenzen.
20
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
4
Basisconfiguratie Op basis van de cijfers over gebruik en bezetting, in combinatie met de verwachte ontwikkelingen is in kaart gebracht welke hoeveelheid zwemwater en bassins de gemeente Schiedam nodig heeft om in de behoefte te blijven voorzien. Deze berekening richt zich in de eerste plaats op het functioneel zwemaanbod, bestaande uit instructiezwemmen, doelgroepenzwemmen, banenzwemmen en verenigingszwemmen. Dit is het aanbod dat de gemeente ziet als belangrijk voor de invulling van de sportieve opgave in Schiedam.
Om het functioneel zwemmen in Schiedam goed te kunnen faciliteren zijn de volgende bassins gewenst:
Wedstrijdbad Dit is een bassin met een afmeting van 25 bij 21 meter (8 banen breed). Het bad heeft een diepte van 2,0 meter en beschikt over een beweegbare bodem over de helft van het bassin. De watertemperatuur bedraagt circa 26°C. Het bad is geschikt voor het leszwemmen, voor onderwijsgebruik, voor recreatief zwemmen (waaronder banenzwemmen), voor de meeste doelgroepactiviteiten en voor verenigingen.
Doelgroepenbad Dit is een bassin van 10 bij 21 meter. Ook dit bad heeft een diepte van 2,0 meter en beschikt over een beweegbare bodem. De watertemperatuur ligt iets hoger dan in het wedstrijdbad. Het doelgroepenbad is geschikt voor leszwemmen (beginners), allerlei vormen van aquasporten, meer bewegen voor ouderen, etc.
Recreatieve voorzieningen Voor de jongste bezoekers wordt een peuterbad binnen en buiten voorgesteld, met een vrije vorm van elk circa 50 m² groot. Tevens is er een spraypark (circa 50 m²) voorzien. Deze recreatieve voorzieningen zorgen ervoor dat de accommodatie aantrekkelijk is om met jonge kinderen te bezoeken.
21
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
5
Ontwikkelscenario’s
5.1 De scenario’s Aan de hand van de marktanalyse van Hospitality Group werden drie toekomstscenario’s aangemerkt als meest realistisch. Deze zijn verder uitgewerkt en recent geactualiseerd door Synarchis. De gegevens in dit hoofdstuk en verdere onderbouwing hiervan zijn in het zwembadenonderzoek van Synarchis (Bijlage A) terug te vinden. De toekomstscenario’s die zijn uitgewerkt zijn: 1. Nieuwbouw van één centraal zwembad (op een nader te bepalen locatie) en sloop van beide bestaande zwembaden. 2. Uitbreiding van zwembad Groenoord en sluiting van zwembad Zuid. 3. Renovatie zwembad Groenoord in combinatie met nieuwbouw voor zwembad Zuid. Voor een eventuele nieuwbouw is vooralsnog de enige geschikte locatie, het perceel waar nu Zwembad Groenoord staat. Bij de uitwerking van de scenario is ook de verwachte tijdelijke impact van sluiting gedurende renovatie of nieuwbouw in kaart gebracht.
Andere scenario’s Naast de drie hoofdscenario’s is ook het meest sobere optie onderzocht, waarbij zwembad Zuid wordt gesloten, maar geen uitbreiding van Zwembad Groenoord wordt gerealiseerd. In dit scenario wordt niet aan de basisconfiguratie voldaan. Bij de uitwerking bleek dan ook dat dan een deel van het aanbod in de knel zou komen en niet meer op het huidige niveau zou kunne worden uitgevoerd. Dit scenario wordt daarom als onwenselijk beschouwt en wordt hier verder achterwege gelaten. De uitwerking van dit scenario is wel terug te vinden als scenario 1b in het rapport van Synarchis. Tot slot is op verzoek van Stichting de Kulk uit Vlaardingen ook een nieuw zwembad voor beide gemeenten onderzocht. Hierbij was voor beide gemeenten van belang dat dit zwembad zich zou richten op het functioneel zwemaanbod en dat de locatie goed bereikbaar zou zijn voor inwoners uit beide gemeenten. Dit laatste bleek een grote uitdaging. Voor een zwembad dat beide gemeenten bedient is een behoorlijk bouwoppervlak nodig en geschikte locaties voor een dergelijke bouw zijn zeer beperkt. Uitgaande van een gewenste maximale reisafstand van zo’n 3 kilometer is het daarbij noodzakelijk een locatie te vinden die dicht bij de gemeentegrens ligt om voor beide gemeenten van waarde te zijn.
Ook dan blijft er een significant deel van de bevolking van zowel Vlaardingen als Schiedam buiten het directe bedieningsgebied van het zwembad vallen. In zowel Vlaardingen als Schiedam is geen geschikte locatie gevonden nabij de gemeentegrens. Op basis van dit gegeven is dit scenario in een vroeg stadium afgevallen.
Kanttekening De uitwerking van Synarchis is gedaan in de eerste helft van 2022 met de toen geldende normbedragen. Nederland kent momenteel een historisch hoge inflatie. Prijsstijgingen zijn met name merkbaar in de bouw, maar door o.a. de stijging in energielasten heeft dit ook invloed op de exploitatielasten voor zwembaden. Afhankelijk van de ontwikkelingen in de komende periode
22
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
kunnen kosten daardoor hoger uitvallen dan nu voorzien. De weergegeven berekeningen geven de best mogelijke inschatting van de kosten die we nu kunnen maken.
5.2 Configuratie per scenario Bij ieder scenario is het doel gesteld de basisconfiguratie zo goed mogelijk te benaderen. In tabel 8 staan de kenmerken van de verschillende configuraties weergegeven. Tabel 8 Configuratie per scenario Scenario 1
Scenario 2
Nieuw centraal bad
Upgrade Groenoord
Renovatie Groenoord
Nieuwbouw Zuid
Wedstrijd bassin
25 x 21
25 x 15
25 x 15
25 x 12,5
Doelgroepenbassin
21 x 10
20 x 10
Peuterbassin binnen
50m2
20m2
Peuterbassin buiten
50m2
Spraypark buiten
ja
Recreatiebassin Glijbaan
Scenario 3
20m2
ja
ja
250m2 + 80m2
250m2 + 80m2
uitzwembassin
uitzwembassin
ja
ja
In zowel scenario 2 als 3 blijft de huidige configuratie in Zwembad Groenoord bestaan en bestaat er daarnaast een extra bassin. Dit bassin met beweegbare bodem is met name bedoeld voor doelgroepen- en instructiezwemmen. Vanwege de beschikbare ruimte en met deze functionaliteit in gedachten is bij scenario 2 gekozen voor een bad van 20 * 10 meter. Indien wordt gekozen voor scenario 1, is er ruimte voor een bad van 25 * 10 meter dat ook geschikt is voor banenzwemmen. Het in stand houden van de huidige configuratie in Zwembad Groenoord betekent dat er enkele concessies worden gedaan ten opzichte van de basisconfiguratie. Het 25-meter bassin van Zwembad Groenoord telt 6 banen telt in plaats van de gewenste 8 banen. Daarnaast beschikt Zwembad Groenoord over een ruim recreatie-aanbod dat zal blijven bestaan. Keuze voor scenario 1 biedt de mogelijkheid om de basisconfiguratie zoals omschreven te realiseren.
5.3 Verwachte bezoekersaantallen De verschillende scenario’s hebben ieder hun voor en nadelen die hun effect zullen hebben op de bezoekersaantallen. In tabel 9 staan de verwachtte bezoekersaantallen voor ieder scenario weergegeven. Hierbij staat ook het totaal aantal verwachtte bezoekers aangegeven voor het functioneel zwemaanbod. Dit is immers het zwembadbezoek dat we als verantwoordelijkheid van de gemeente beschouwen. De verschillen tussen de scenario’s zijn klein en hoofdzakelijk te herleiden op de reisafstand, tariefstelling en het aanbod dat mogelijk binnen het voorgestelde scenario.
Reisafstand Scenario 3 beperkt de gemiddelde reisafstand naar een zwembad. Deze blijft op 1,7 kilometer. In scenario 2 en 3 gaat deze omhoog. Het verwachtte effect van deze langere reisafstand op de bezoekersaantallen is minimaal. We weten immers dat 94% van de gebruikers bereid zou zijn de afstand van 3 km te reizen en dat vrijwel alle Schiedammers binnen deze afstand van Zwembad Groenoord wonen.
23
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Tarieven Op dit moment lagere prijzen worden gehanteerd in Zwembad Zuid. In scenario 1 en 2 wordt enkel gerekend met de marktconforme tarieven zoals deze nu gelden in Zwembad Groenoord. Bij sluiting van zwembad Zuid kan de hogere tariefstelling voor sommige bezoekers een drempel vormen. Voor het instructiezwemmen en verenigingszwemmen, gezamenlijk goed voor ruim 60% van de bezoeken aan deze locatie, zijn regelingen beschikbaar voor tegemoetkoming in de kosten voor de Schiedammers die dit het hardste nodig hebben.
Functionaliteit Scenario 2 en 3 resulteren beide in een uitgebreidere aanbod dan de basisconfiguratie. De extra recreatieve mogelijkheden die het huidige Zwembad Groenoord biedt, hebben een positief effect hebben op het vrij zwemmen. Hoewel dit aanbod in principe geen doel is van de gemeente, zal dit wel bijdragen aan een exploitatieresultaat. Zowel in kosten (extra toezicht) als in opbrengsten (extra bezoek) zal dit effect hebben. Tot slot is scenario 1 het enige scenario waarbij een 8-baans wedstrijdbad wordt gerealiseerd. Hiermee is het bad geschikter voor verenigingsgebruik en banenzwemmen. Tabel 9 Verwachtte bezoekersaantallen per scenario Scenario 1
Scenario 2
Scenario 3
Nieuw centraal bad
Upgrade Groenoord
Renovatie Groenoord & Nieuwbouw Zuid 60.000
Instructie
55.000
55.000
Doelgroepen
32.500
30.000
32.500
Verenigingen
27.500
25.000
25.000
Banen
55.000
52.500
52.500
Recreatief
35.000
40.000
45.000
Totaal
205.000
202.500
215.000
Totaal functioneel
170.000
162.500
170.00
zwemaanbod
5.4 Investeringskosten per scenario De configuratie van ieder scenario is vertaald naar een ruimtestaat. Op basis hiervan kan een inschatting gemaakt worden van de investeringskosten en bijbehorende kapitaallasten (tabel 10). Hierbij moet opgemerkt worden dat de keuze voor nieuwbouw resulteert in fors hogere kapitaallasten. Verder valt op dat de realisatie van een extra bassin vele malen goedkoper is wanneer dit gebeurd als uitbreiding van Zwembad Groenoord dan wanneer dit een zelfstandig functionerend zwembad is op een andere locatie.
24
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Tabel 10 Investeringskosten en kapitaallasten per scenario Investeringskosten
Kapitaallasten (per jaar)
Scenario 1
Nieuw centraal bad
€ 21.767.184
Scenario 2
Upgrade Groenoord
€ 8.747.837
€ 1.181.434 € 474.797
Scenario 3
Renovatie Groenoord
€ 3.727.360
€ 202.306
Nieuwbouw Zuid
€ 9.370.868
€ 508.612
Totaal
€ 13.098.228
€ 710.918
5.5 Exploitatiekosten per scenario Voor ieder scenario zijn realistische exploitatiebegrotingen opgesteld. In combinatie met de kapitaallasten en de verwachtte kosten voor planmatig onderhoud is de gemiddelde structurele jaarlast berekend (tabel 11). Tabel 11 Jaarlijkse lasten per scenario Scenario 1
Scenario 2
Nieuw centraal bad
Upgrade Groenoord
Renovatie Groenoord
Scenario 3 Nieuwbouw Zuid
Exploitatietekort
€ 76.281
€ 178.063
€ 157.438
€ 85.688
Planmatig
€ 251.008
€ 250.000
€ 250.000
€ 106.503
Kapitaallasten
€ 1.181.434
€ 474.797
€ 202.306
€ 508.612
Totaal
€ 1.508.723
€ 902.860
€ 609.744
onderhoud € 700.802 € 1.310.546
Hieruit valt op te maken dat het exploitatieresultaat in scenario 1 het meest gunstig is. Dit is te verwachten omdat de configuratie in dit scenario overeenkomst met de basisconfiguratie voor Schiedam. Daarbij wordt de basisconfiguratie gerealiseerd op 1 locatie. Dit zorg voor een optimale bezetting in combinatie met de meest efficiënte inzet van middelen. De kapitaallasten voor dit scenario zijn echter beduidend hoger waardoor de totale lasten voor de gemeente voor dit scenario alsnog het hoogst zijn. Scenario 2 leidt tot een exploitatietekort van ongeveer een ton meer. Dit valt te wijten aan de concessie die hier is gedaan op de basisconfiguratie met de instandhouding van de recreatievoorzieningen. Hoewel dit leidt tot beperkt extra recreatief gebruik, doet dit niet op tegen de extra kosten die dit met zich mee brengt. De kapitaallasten voor dit scenario zijn echter veruit het voordeligst waardoor de totale lasten op jaarbasis relatief laag blijven. Het exploitatietekort is het grootst voor scenario 3. Ook hier brengt de uitbreiding ten opzichte van de basisconfiguratie extra kosten met zich mee. Daarbij komen de extra kosten die het beheer van meerdere locaties met zich mee brengt. Het iets hogere totale bezoekersaantal weegt hier niet tegenop.
Daarnaast zien we dat we bij spreiding over meerder locaties ook te maken krijgen met de kosten voor het planmatig onderhoud van meerdere installaties voor o.a. het zwemwater, verwarming en luchttoevoer.
25
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Momenteel is de exploitatie van beide zwembaden belegd bij een externe partij. Zij ontvangen momenteel een exploitatiebijdrage van netto2 € 198.000 voor Zwembad Groenoord en € 139.000 voor Zwembad Zuid.
5.6 Tijdelijke gevolgen van nieuwbouw en renovatie Afhankelijk van het scenario zal sprake zijn van (gedeeltelijke) sluiting van de zwembaden om ruimte te bieden voor nieuwbouw of renovatie (tabel 13). Hierin is scenario 1 het meest gunstige scenario. Een volledige nieuwbouw kan worden gerealiseerd terwijl de huidige locaties open blijven. Hiermee blijft er gedurende het hele bouwproces voldoende capaciteit beschikbaar om aan de Schiedamse vraag te voldoen. Voor de renovatie van zwembad Groenoord wordt een tijdelijk sluiting van 6 maanden verwacht die slechts beperkt op te vangen is in Zwembad Zuid. Dit is voor scenario 2 en 3 gelijk. De uitbreiding van zwembad Groenoord die voorzien is in scenario 2 kan worden gerealiseerd terwijl het zwembad operationeel is. Door de tijdelijke sluiting zullen de wachtlijsten voor het instructiezwemmen oplopen. Met een gunstige planning van deze sluiting (overlappend met de zomervakantie) kan dit effect worden beperkt. Verder zouden goede afspraken met de beheerder ervoor kunnen zorgen dat de wachtlijsten sneller dan normaal worden ingelopen. De tijdelijke sluiting heeft ook financiële gevolgen. De verwachting is dat deze eenmalig leidt tot een hoger exploitatietekort. De extra kosten van deze tijdelijke sluiting worden geraamd op € 250.000.
In het geval van nieuwbouw van Zwembad Zuid, kan het gebruik grotendeels worden opgevangen in Zwembad Groenoord. De impact hiervan is daardoor nihil. Tabel 12 Tijdelijke impact nieuwbouw en renovatie per scenario Tijdelijke gevolgen Scenario 1
Nieuw centraal bad
Scenario 2
Upgrade Groenoord
Geen tijdelijke afname zwemcapaciteit. Er is voldoende ruimte voor nieuwbouw naast het huidige Groenoord. Sluiting van 6 maanden t.b.v. renovatiewerkzaamheden. Slechts 10-20 procent van de bezoekers kan terecht in Zuid.
Scenario 3
Renovatie Groenoord
Sluiting van 6 maanden t.b.v. renovatiewerkzaamheden. Slechts 10-20 procent van de bezoekers kan terecht in Zuid.
Nieuwbouw Zuid
Sluiting van 18 maanden t.b.v. van nieuwbouw Overgrote deel van de activiteiten kan worden verplaatst naar Groenoord
5.7 Conclusie De belangrijkste gegevens over ieder scenario staan in tabel 14 samengevat. Voor de leesbaarheid van de tabel is hier niet de gehele configuratie voor ieder scenario (tabel 8) herhaald, maar enkel het totale oppervlak van het zwemwater weergegeven. Hierbij het belangrijk om in beeld te houden dat scenario 2 en 3 beide uitgaan van de configuratie van het huidige Zwembad Groenoord met daarbij de realisatie van een bassin bedoeld voor doelgroepen- en instructiezwemmen. Het grote onderscheid daarin zit in de locatie van dit extra bassin. 2
De exploitant betaald huur voor de accommodaties. De netto exploitatiebijdrage is de totale exploitatiebijdrage minus de huur die betaald wordt aan de gemeente.
26
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
Aan de hand van de financiële verwachtingen voor ieder scenario valt te concluderen dat scenario 2 veruit de gunstigste is. De stichtingskosten blijven, zelfs met de tijdelijke extra bijdrage aan de exploitatie onder de 9 miljoen. De stichtingskosten voor een nieuw centraal bad zijn bijna 2,5 keer zo hoog en de realisatie van scenario 3 kost bijna 1,5 keer zo veel. Ook in de jaarlijkse lasten is scenario 2 het meest gunstig. Bij scenario 1 en 3 worden iets meer bezoekers verwacht. Dit verschil blijft echter zeer beperkt. Daarbij zou een goede inzet van bestaande regelingen voor tegemoetkoming in de kosten dit verschil mogelijk nog verder kunnen terugdringen. Voor scenario 2 en 3 gelden nadelige effecten van tijdelijke sluiting gedurende de renovatie van Zwembad Groenoord. Dit vertaalt zich vooral in het oplopen van de wachtlijsten voor het instructiezwemmen. Dit is niet geheel te voorkomen. Door goede afspraken met de exploitant en de aannemer van het project kan wel gezorgd worden dat de sluiting zo gunstig mogelijk valt en dat opgelopen achterstanden snel worden ingelopen. Tabel 13 Overzicht verschillende scenario's Scenario 1
Scenario 2
Scenario 3
Nieuw centraal bad
Upgrade Groenoord
Renovatie Groenoord & Nieuwbouw Zuid
835 m2
995 m2
1.105 m2
Aantal bezoekers
205.000
202.500
215.000
Aantal bezoekers
170.000
162.500
170.00
€ 21.767.184
€ 8.747.837
€ 13.098.228
Capaciteit zwemwater
functioneel aanbod Stichtingskosten Exploitatietekort
€ 76.281
€ 178.063
€ 243.125
Planmatig
€ 251.008
€ 250.000
€ 356.503
onderhoud Kapitaallasten
€ 1.181.434
€ 474.797
€ 710.918
Jaarlast
€ 1.508.723
€ 902.860
€ 1.310.546
Geen
Oplopende wachtlijst
Oplopende wachtlijst
instructiezwemmen
instructiezwemmen
€ 250.000
€ 250.000
Tijdelijke impact (maatschappelijk) Tijdelijke impact
€0
(financieel)
27
Schiedams zwemmen – toekomstscenario’s voor het Schiedams zwemwater
6
Een scenario voor de toekomst In voorgaande hoofstukken is uitgebreid stil gestaan bij de verschillende factoren die meewegen in het bepalen van het best passende toekomstscenario voor het zwemwater in Schiedam. Op basis van deze analyse heeft een van deze scenario’s de voorkeur: de renovatie en uitbreiding van Zwembad Groenoord.
Zwembad Groenoord is nu al het grootste en best bezochte gemeentelijke zwembad in Schiedam. Met de voorgestelde renovatie wordt de levensduur van het pand verlengt. In combinatie met de voorgestelde uitbreiding kan het zwembad nu en in de toekomst voorzien in de Schiedamse zwembehoefte. Door de keuze voor renovatie in plaats van nieuwbouw blijft, aanvullend op de benodigde basisconfiguratie, het recreatiebad bestaan. Wel zal in goed overleg met exploitant en gebruikers gekeken moeten worden hoe de effecten van de noodzakelijke tijdelijke sluiting zo veel mogelijk beperkt kunnen worden. De gemeente Schiedam ziet haar taak in het voorzien in zogenaamd functioneel zwemaanbod (instructiezwemmen, doelgroepenzwemmen, banenzwemmen en verenigingszwemmen). De verwachting is dat bij de keuze voor scenario 2 iets minder bezoekers worden bereikt op jaarbasis dan in het geval van scenario 3. Dit staat echter niet in verhouding tot de hogere lasten die scenario 3 ook met zich mee brengt. Een goed participatietraject met gebruikers tijdens de uitvoering van de renovatie en uitbreiding biedt kansen om gezamenlijk te kijken naar behoeften voor inrichting en voorzieningen die het gebruik van het nieuwe zwembad Groenoord verder kunnen optimaliseren. Scenario 2 is financieel het meest gunstige scenario.
Door te kiezen voor een centraal bad dat voor iedereen binnen bereisbare afstand ligt, komt deze investering daarbij ten goed aan alle Schiedamse zwembadgebruikers.