Bijlage 1 plan van aanpak SPUK Energiearmoede

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

Energiearmoede Plan van aanpak SPUK Energiearmoede Bijlage 1

17 november 2022

1

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

Versiebeheer Datum 17 november 2022 Versie definitief 22BIJ02147 Auteur J. Hemmen

2

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

Inhoudsopgave 1 Aanleiding

4

2 Middelen en context

5

3 Doel en uitgangspunten

6

4 Doelgroep

7

5 Deelprojecten en maatregelen 5.1 Energiehulp 5.2 Eenvoudig en Snel Geregeld

8

6 Organisatie 6.1 Tijdplanning 6.2 Begroting 6.3 Organisatie

11

3

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

1

Aanleiding

Energiearmoede is een structureel probleem. De energieprijzen zijn sterk gestegen waardoor de energierekening voor een steeds grotere groep moeilijker te betalen wordt en het aantal huishoudens dat met energiearmoede te maken heeft, groeit. Als definitie van energiearmoede hanteren we: Er is sprake van energiearmoede als de energierekening van huishoudens te hoog is ten opzichte van het beschikbaar inkomen. Enerzijds hebben deze huishoudens een laag inkomen en anderzijds een hoge energierekening, vaak in combinatie met een slecht geïsoleerde woning. Hier is door TNO uitgebreid onderzoek naar gedaan. Ook Schiedammers krijgen in toenemende mate te maken met energiearmoede. Dit brengt vaak negatieve gevolgen voor de gezondheid en kwaliteit van leven met zich mee (door bijvoorbeeld toename van vocht en schimmel), voor zowel jong als oud. Het slechtste af zijn inwoners die al in een armoedesituatie zaten, een slecht geïsoleerd huis bewonen, een variabel energiecontract hebben of waarvan het energiecontract binnenkort afloopt. De gemeente Schiedam heeft een specifieke uitkeringen (SPUK) ontvangen van het rijk, te weten SPUK Energiearmoede. De opdracht is om in buurten waar veel energiearmoede is gericht aan de gang te gaan om de energiearmoede te verminderen.

Doelstelling: Het bestrijden van energiearmoede door het nemen van maatregelen om inwoners in energiearmoede op korte termijn te helpen met het verlagen van het energieverbruik en daarmee hun energierekening. Dit plan van aanpak geeft inzicht in hoe we de SPUK gelden op hoofdlijnen willen besteden; Welke middelen hebben we beschikt gekregen en wat is de context, wat is het doel van het project Aanpak SPUK Energiearmoede, wat is onze doelgroep, waar bevindt zich deze en welke maatregelen/deelprojecten gaan we uitvoeren? Na vaststelling van dit plan van aanpak zal per maatregel/ deelproject een gedetailleerder plan, in tijd en geld, worden opgesteld.

4

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

2

Middelen en context

Vanuit het Rijk zijn middelen beschikbaar gesteld om energiearmoede op diverse manieren tegen te gaan: Een eenmalige verlaging van de energiebelasting voor alle huishoudens. Deze regeling wordt door de leveranciers via de energierekening uitgevoerd. Een eenmalige tegemoetkoming (van oorspronkelijk € 200,-, in maart verhoogd naar € 800,-en later nogmaals verhoogd naar € 1.300,-) via de categorale bijzondere bijstand die gemeenten ambtshalve en op aanvraag mogen toekennen aan inwoners met een inkomen op het niveau van het sociaal minimum tot 120% van de voor de inwoner van toepassing zijnde bijstandsnorm. Namens de gemeente verzorgt Stroomopwaarts de uitbetaling. Een vaste korting op de energierekening van € 190 per maand voor de maanden november en december 2022 te ontvangen door alle huishoudens. De invoering van het prijsplafond op energie, per 1 januari 2023, voor alle huishoudens.

SPUK Naast bovenstaande is de specifieke uitkering (SPUK) vanuit het Rijk aan alle gemeenten uitgekeerd naar rato van het aantal mensen dat in energiearmoede leeft in de gemeente (onderzoek TNO). Doel van deze middelen is om kwetsbare huishoudens die het hardst getroffen worden door de hoge energierekening op korte termijn te ondersteunen met energiebesparende maatregelen: o Voor SPUK Energiearmoede ontving de gemeente Schiedam hiervan € 1.050.342,-, uit te geven voor 31 december 2024. Dit plan van aanpak geeft op hoofdlijnen invulling aan deze middelen. Bij de uitvoering van de SPUK Energiearmoede zijn de volgende voorwaarden van kracht:  De ontvangen gelden moeten uiterlijk 31 december 2024 zijn besteed.  De uitkering mag niet leiden tot een verhoging van de waarde van het bezit van de woningcorporaties.  Het bedrag mag niet in geld worden uitgekeerd aan een huishouden. Het staat gemeenten vrij om invulling aan de maatregelen, het budget en het aantal deelnemende huishoudens te geven. Verantwoording vindt plaats via de SiSa-methodiek. Context en integraliteit De SPUK uitkering is bedoeld voor de korte termijn (tot eind 2024) en vormt de opstap naar een meer fundamentele en structurele bestrijding van (energie)armoede en verlaging van het energieverbruik in combinatie met grootschalige isolatie via het Nationaal Isolatieprogramma.

Binnen de gemeente Schiedam wordt dit plan van aanpak opgesteld en uitgevoerd door een projectgroep met vertegenwoordiging uit zowel het Sociaal Domein als uit Stedelijke Ontwikkeling. Organisatorisch is het ondergebracht bij het team Ruimtelijke Ontwikkeling en Beleid.

5

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

3

Doel en uitgangspunten

Doel van het project is het bestrijden van energiearmoede door het nemen van maatregelen om inwoners in energiearmoede op korte termijn te helpen met het verlagen van het energieverbruik en daarmee hun energierekening. Het doel van het project is bereikt als de deelprojecten/ maatregelen, die wij in dit plan van aanpak omschrijven, zijn uitgevoerd binnen de gestelde tijd en middelen. We hebben het streefaantal huishoudens aantoonbaar bereikt en de voorgenomen maatregelen geïmplementeerd. Uitgangspunten die we bij de uitvoering van het project en de maatregelen/ deelprojecten hanteren zijn: Aansluiten bij de doelgroep Aansluiten bij de wijk Leren van opgedane kennis uit de Pilot Energie Bespaarteam Groenoord Leren van succesvolle projecten elders in het land Aansluiten bij bestaand gemeentelijk beleid Samenwerken met woningcorporatie Woonplus en huurdersverenigingen Samenwerking zoeken en verankeren met Stroomopwaarts Samenwerking zoeken met het maatschappelijk middenveld, zoals scholen en andere relevante partijen

6

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

4

Doelgroep

In Nederland hebben circa 750.000 huishoudens te maken met energiearmoede1. Onderzoek van TNO2, op basis waarvan de SPUK gelden zijn gebaseerd, wijst uit dat er in de gemeente Schiedam zo’n 2.000 huishoudens in energiearmoede leven. Volgens het onderzoek is het percentage van huishoudens in energiearmoede per wijk als volgt (van hoog naar laag): Centrum 7,66%, Nieuwland 5,74%, Oost 5,40%, Groenoord en Kethel 4,91%, West 4,49%, Tussen havens en grachten 2,03% en Woudhoek/Spaland/Sveaparken 1,94%. Echter, volgens gemeentelijke gegevens zijn er waarschijnlijk meer huishoudens die te maken hebben met energiearmoede. Deze gegevens laten zien dat er ruim 5.500 huishoudens zijn met een inkomen tot 120%-grens van het sociaal minimum. Deze huishoudens bevinden zicht vooral in de wijken (in volgorde van aantal van groot naar klein):  Nieuwland  Groenoord  Oost  West  Zuid De cijfers van TNO laten verder nog de volgende onderverdeling in de woonsituatie van huishoudens zien:  75% zijn huurders in corporatiewoningen  12% zijn huurders die huren van een particuliere verhuurder  12% zijn woningeigenaren. Gezien voorgaande cijfers denken wij dat het aantal huishoudens dat in Schiedam, in meer of mindere mate, te maken heeft met energiearmoede tussen 5.000 en 7.000 ligt.

Een brede range van aantallen omdat de cijfers afhankelijk zijn van verschillende zaken zoals de mate van isolatie, inkomen en het hebben van een vast of variabel energiecontract. Kijkend naar de huurder van Woonplus, komt de corporatie tot de volgende doelgroepen die mogelijk in aanmerking komen voor hulp in aanmerkingkomen: Huurders in complexen met blokverwarming/complexverwarming met een hoog gasverbruik Huurders met schuldenproblematiek Huurders die zich bij Woonplus melden omdat zij zich zorgen maken over de hoge energielasten en schulden willen voorkomen of huurders die door een van de medewerkers worden bezocht en bij wie blijkt dat zij de energiehulp kunnen gebruiken. Huurders die wonen in woningen die gesloopt gaan worden Nieuwe huurders die van Woonplus een woning huren In de uitvoering van het project zullen de cijfers, samen met gegevens van partners, per wijk en/of buurt gespecificeerd worden.

1 2

Bron TNO Energiearmoede in kaart voor de provincie Zuid-Holland 12 april 2021

7

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

5

Deelprojecten en maatregelen

Binnen het project SPUK Energiearmoede worden een 2-tal deelprojecten/maatregelen uitgevoerd: 1. Energiehulp 2. Eenvoudig en Snel Per deelproject/ maatregel geldt dat: er een gedetailleerder plan, in tijd en geld, wordt opgesteld; er wordt ingezet op een doelgroep en wijk en/of buurt waar de betreffende maatregel van toepassing is en het verwachte effect hoog zal zijn; er, indien nodig, een uitvraag bij externe partijen wordt gedaan; er registratie plaatsvindt van de uitgevoerde maatregelen per adres (zonder persoonsgegevens, maar nodig voor de verantwoording aan het ministerie); er geen bewezen aanpak is voor het bestrijden van energiearmoede, we zijn een lerende projectorganisatie en daar waar nodig sturen we bij.

5.1 Energiehulp Doel van het deelproject Energiehulp is het verlagen van energieverbruik en energierekening van huishoudens die leven in energiearmoede door: het geven van hulp bij het aanbrengen van energiebesparende maatregelen het geven van hulp bij energiebesparing het geven van hulp om de juiste weg te vinden bij energiebesparing Dit willen we doen aan de hand van het inzetten van hiervoor opgeleide energieklussers, energiecoaches en het voeren van een ondersteunende campagne. Energieklussers - Hulp bij het aanbrengen van energiebesparende maatregelen Een energieklusser is iemand die eenmalig (+/- 2 uur) bij huishoudens thuis komt en helpt door direct besparende maatregelen aan te brengen. Daarnaast gaat de energieklusser het gesprek aan met bewoners om te kijken hoe ze met gedrag nog meer kunnen besparen en laat de klusser een informatiefolder achter. Maatregelen die tijdens het bezoek geplaatst kunnen worden zijn: radiatorfolie tochtstrippen brievenbusborstel ledverlichting waterbesparende kraan- en douchekop Hiertoe kunnen huishoudens zelf een afspraak maken. Ook worden er vooraf aangekondigde klusdagen georganiseerd. De klusdagen zijn gericht op een buurt of een wooncomplex. Tijdens deze klusdagen gaat een groep energieklussers gedurende een dag bij alle huizen uit de buurt of het complex langs om energiehulp aan te bieden.

Hiervoor kunnen huishoudens zich vooraf of op de dag zelf aanmelden. Energiecoaches - Hulp bij energiebesparing Een energiecoach is iemand die 2-4 keer bij een huishouden thuis komt en gedurende een langere periode (+/- 6 maanden) helpt om de energierekening van het huishouden structureel te verlagen. Hiertoe kunnen huishoudens zelf een afspraak maken en kan gekozen worden uit hulp op individueel- of groepsniveau.

8

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

Ondersteunende Campagne - Huishoudens helpen om de juiste weg te vinden bij energiebesparing zodat ze, eventueel met onze hulp, aan de slag kunnen. Beoogd effect is dat huishoudens aan de slag kunnen met energiehulp die bij hun situatie past. Er zijn veel initiatieven rond energiebesparing, zowel vanuit dit plan als vanuit andere partijen. Daarnaast worden er ook al veel tips gegeven vanuit onder andere de campagne vanuit het Rijk. Toch blijft het lastig voor een deel van de doelgroep om aan de slag te gaan en de weg te vinden binnen al deze tips en initiatieven. Aan de hand van een doelgroep analyse en door te kijken naar wat hen beweegt en hoe zij graag geïnformeerd willen worden, wordt een campagnestrategie ontwikkeld. De campagnestrategie richt zich op de voordelen van energie besparen en hulp vragen en speelt in op: geld besparen fijner wonen ontzorgen samen aan de slag klimaat helpen Doelgroep Energiehulp richt zich vooral op huishoudens die in (sociale)huurwoningen wonen met een slecht energielabel en waarbij vermoedelijk sprake is van energiearmoede. De campagne wordt stadsbreed ingezet en bereikt waarschijnlijk ook andere Schiedammers. Wanneer een huishouden hulp vraagt en er wordt opgemerkt dat het huishouden niet tot de doelgroep behoort, wordt deze doorverwezen naar andere (energie)hulp binnen de gemeente zoals het Servicepunt Woningverbetering.

Zo is er altijd voor iedereen hulp. Het streven van het aantal te bereiken huishoudens is: 2022 100 huishoudens 2023 2000 huishoudens 2024 2000 huishoudens Totaal 4100 huishoudens De gemeente zal op basis van beschikbare informatie, samen met partners zoals Woonplus en Stroomopwaarts, een zo goed mogelijke inschatting maken van de wijken, buurten en complexen waar de maatregelen het meest nodig en zo effectief mogelijk zijn. Voor de uitvoering van het project willen we werken met vrijwilligers. Samen met KLiK onderzoeken we hoe dit het beste vormgegeven kan worden en geven we hier uitvoering aan. Omdat de opgave van het aantal te bereiken huishoudens groot is, houden we de mogelijkheid om met een aantal professionals te gaan werken open. Aandachtspunten: Gebruik maken van kennis en ervaringen Pilot Energie Bespaar Team Groenoord Gebruik maken van kennis en ervaring uit RRE projecten Uitvoeren met partners zoals Woonplus, De Energiebank, Servicepunt Woningverbetering, Buurtwerkplaats De Buren Uitwerking deelproject toetsen bij de sociale participatieraad, Thematafel Veerkracht Rekening houden met laaggeletterdheid en inwoners die de Nederlandse taal niet beheersen

9

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

-

Backoffice Energiehulp organiseren (aanmeldingen, afspraken inplannen, administratie) Uitvoering (coördinatie, aannemen, opleiden, inkoop materialen) Vrijwilligers (ism KLiK, contract, VOG, opleiding, vergoeding, inzet etc.) Administratie (centraal, Sisa verantwoording) Informatie/bespaartips tips achterlaten bij huishoudens Jeugd betrekken bij de campagne door bijvoorbeeld educatie op scholen of in wijkcentra Signaleren van problemen achter de voordeur zo goed mogelijk oppakken zonder te compenseren op het primaire doel

5.2 Eenvoudig en Snel Geregeld Doel van deelproject Eenvoudig en Snel Geregeld is dat hulp op het gebied van energiearmoede eenvoudig en snel te vinden, te vragen en te krijgen is. Het deelproject Eenvoudig en Snel geregeld ondersteunt deelproject Energiehulp maar is apart benoemd om het belang ervan te onderstrepen. De impact van energiearmoede is groot en brengt vaak stress met zich mee. Wij vinden het belangrijk dat de hulp op het gebied van energiearmoede daadwerkelijk ontzorgt. Daarom moet deze hulp eenvoudig en snel te vinden, te vragen en te krijgen zijn. Energiehulp is eenvoudig en snel te vinden door: Een digitaal loket Energiearmoede te maken o Waar alle informatie over het onderwerp bij elkaar staat o Dat rekening houdt met laaggeletterdheid en inwoners die de Nederlandse taal niet beheersen Aan te sluiten bij bestaande (digitale) loketten van partners Aanwezig en zichtbaar te zijn, daar waar de doelgroep is o We ondersteunen (bewoners)initiatieven en sluiten aan bij ontmoetingsplaatsen, (inloop)spreekuren en informatieavonden in de wijken Energiehulp is eenvoudig en snel te vragen door: Een eenvoudig (online) aanvraagformulier te maken Het vragen van hulp via app, mail en bellen mogelijk te maken Partners die de weg weten o we ontwikkelen een (online) Toolkit Energiearmoede voor organisaties en partners waar alle informatie over energiearmoede is te vinden

Energiehulp is eenvoudig en snel te krijgen door: Het creëren van een backoffice waar inwoners meteen een afspraak kunnen maken en snel hulp krijgen Een backoffice die mensen kan verwijzen naar passende hulp Een team met voldoende opgeleide energieklussers en energiecoaches Om bovenstaande waar te kunnen maken is intensieve samenwerking nodig. Achter de schermen zoeken we de verbinding met elkaar op in meest brede zin door: Energiearmoede op te nemen in gemeentelijk beleid en dat van uitvoeringsorganisaties Samen op te trekken met Woonplus en Stroomopwaarts Samen te werken met Servicepunt Woningverbetering, Team Wijkontwikkeling en WOT’s bij de uitvoering Samen te werken met Wijkcentra en hulporganisaties Vrijwilligers te werven

10

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

6

Organisatie

6.1 Tijdsplanning Zoals in hoofdstuk 5 is aangegeven zal per deelproject een gedetailleerde planning in tijd en geld worden opgesteld. Onderstaande geeft de planning in tijd globaal weer. Deelproject 1. De Energiehulp

Gereed

Afronden en evalueren EBT Groenoord Werven en opleiden energieklussers en energiecoaches Inzet energieklussers

december 2022 december 2022 – februari 2022

Voorbereiden campagne Start Energiehulp 2. Eenvoudig en Snel Geregeld

december 2022 – februari 2023 januari 2023

Digitaal loket gereed

maart 2023

Backoffice Toolkit Energiearmoede

Februari 2023 April 2023

Aansluiten bij spreekuren en informatieavonden in de wijken

Januari 2023 – december 2024

Februari 2023-december 2024

6.2 Begroting Zoals in hoofdstuk 5 is aangegeven zal per deelproject een gedetailleerde planning in tijd en geld worden opgesteld. Onderstaande geeft de begroting globaal weer. Deelproject/ maatregel De Energiehulp

Kosten in euro’s 600.000,-

Eenvoudig en Snel Onvoorzien

150.000,100.000,-

Projectleiding totaal

200.000,1.050.000,-

11

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

6.3 Organisatie

Bestuurlijke opdrachtgever Het college is bestuurlijk opdrachtgever van het plan van aanpak Energiearmoede. De wethouder Duurzaamheid is het boegbeeld van het thema energiearmoede. De portefeuillehouders Armoedebeleid en Wonen zijn nauw betrokken bij de uitvoering van het plan van aanpak. Ambtelijk De manager Ruimtelijke Ontwikkeling en Beleid is ambtelijk verantwoordelijk voor de realisatie van het plan van aanpak. Deze bewaakt de bestuurlijke en financiële kaders. De coördinatie en uitvoering van de deelprojecten/ maatregelen zullen uit de SPUK gelden worden gefinancierd. De benodigde ambtelijke inzet blijft hiermee beperkt tot afstemming van de uit te voeren werkzaamheden en is gedurende het project een punt van aandacht. Projectleider De aangestelde projectleider Energiearmoede valt onder het team Ruimtelijke Ontwikkeling en Beleid en is verantwoordelijk voor de uitvoering van dit projectplan en maakt hiertoe een gedetailleerde planning in inzet, tijd en middelen. De projectleider zorgt voor afstemming binnen de verschillende beleidsvelden die gerelateerd zijn aan energiearmoede. Ook zorgt de projectleider voor afstemming met organisaties die voor het project van belang zijn zoals Woonplus, Stroomopwaarts en dat de juiste partijen en mensen tot uitvoering over gaan. Tot slot bewaakt de projectleider de processen en rapporteert hierover.

Projectgroep Energiearmoede projectleider Energiearmoede, Senior Communicatieadviseur Ruimtelijke ontwikkeling & beleid, procesmanager Klimaat en Energie, procesmanager Wonen, Strategisch adviseur Zorg, Welzijn en Sport. Uitvoering deelprojecten Coördinatie uitvoering Energiehulp, Communicatieadviseur Ondersteunende Campagne, Uitvoeringspartners

12

Plan van aanpak SPUK Energiearmoede

Colofon Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501, 3100 AE Schiedam 14 010 schiedam.nl

13