Beantwoording 24 februari 2021 schriftelijke vragen Fractie Van Dijk en GroelLinks over de regionale koers handhaving Participatiewet

Burgemeester en Wethouders gemeente Schiedam team Zorg, Welzijn en Sport Stadskantoor, Stadserf 1

Gemeenteraad van Schiedam Postbus 1501 3100 EA SCHIEDAM

Postbus 1501 3100 EA Schiedam 14 010 schiedam.nl

Uw kenmerk

Ons kenmerk

Datum

24-02-2021 Uw brief van

Doorkiesnummer

E-mail

14010

contact@schiedam.nl

Onderwerp

Beantwoording vragen

Geachte dames, heren, Leden van de gemeenteraad mevrouw S. van Dijk (Fractie Van Dijk) en de heer B. Voortman (GroenLinks) hebben op 27 januari 2021 vragen gesteld over de Regionale koers handhaving Participatiewet. Onlangs werd in de gemeenteraad het onderwerp Regionale Koers Handhaving Participatiewet behandeld. Daarnaast zijn raadsleden aanvullend geïnformeerd over de fraudeopsporing bij Stroomopwaarts. GroenLinks en Fractie van Dijk maken zich zorgen over de balans tussen fraudeopsporing en begeleiding, en mogelijke excessen hierin, en over de effectieve en efficiënte inzet van publieke middelen. Daarom stellen wij de volgende schriftelijke vragen aan het college. 1. Uit de presentatie die raadsleden onlangs hebben ontvangen kwam naar voren dat het project om misbruik van de Participatiewet op te sporen is beëindigd en dat de opsporing nu een integraal onderdeel van het werk van de consulenten gaat uitmaken. Klopt dit en zo ja, is het college niet van mening dat het werk van consulenten van SOW er op gericht moet zijn cliënten aan werk te helpen? Antwoord: Nee, dit klopt niet. Tijdens de collegepresentatie van Stroomopwaarts van 20 januari jl. is aangegeven dat het project op 31 december 2020 is beëindigd. De opsporing is geen integraal onderdeel van het werk van de consulenten van Stroomopwaarts.

Zij zijn primair gericht om inwoners hulp te bieden bij een tijdelijk inkomen, begeleiding naar betaald werk en ondersteuning te bieden bij schulden.

2. Zo ja, hoe gaan consulenten dit dan integreren in hun werk, of wat wordt het beleid van SOW hierin, en hoe wordt dan gezorgd dat alle consulenten hier op dezelfde manier mee omgaan? Hoe voorkomt het college dat SOW geen fraude-opsporingsinstantie wordt, maar zich blijft richten op haar primaire taak? Denk hierbij ook aan checks and balances en proportionaliteit. Antwoord: Wij verwijzen u graag naar het antwoord bij vraag 1. 3. Extra vraag: Wat waren de kosten van dit project? Hoeveel cliënten zijn er onderzocht en hoeveel gevallen van fraude zijn er ontdekt? Is dit project zinnig geweest? Antwoord: De kosten van het project bedragen €118.000 en bestaan uit ontwikkelkosten en uitvoeringskosten. Hierop is de reguliere verdeelsleutel voor de MVS-gemeenten van toepassing geweest. Dit is in de begroting van Stroomopwaarts opgenomen. In Schiedam zijn 79 klanten onderzocht. Dit heeft geleid tot een beëindiging of wijziging van 8 uitkeringen. MVS breed zijn 163 klanten onderzocht, waarmee uiteindelijk 25 uitkeringen zijn beëindigd of gewijzigd. 4. en 5. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft het Inlichtingenbureau (IB) om opheldering gevraagd over de wijze waarop het bureau haar data verwerkt. O.a. om situaties zoals met de toeslagenaffaire te voorkomen. Na 2 jaar heeft het IB hierover nog geen inzicht kunnen verschaffen.

– Is het college bereid de samenwerking met het IB op te schorten totdat het IB daaraan heeft voldaan tot tevredenheid van de Autoriteit Persoonsgegevens? – Zou het naar de mening van het college verstandiger zijn om sowieso niet samen te werken met private organisaties op het gebied van dataverwerking en persoonsgegevens? Antwoord: Iedere gemeente is in het kader van de Participatiewet, Ioaw en Ioaz verplicht te handhaven op de uitvoering van de Participatiewet, waarbij dus ook wordt getoetst aan inkomen, bezit van roerende en onroerende goederen. Als gemeente zijn we dan ook verplicht die data te betrekken in de uitvoering van de handhaving. We zijn op de hoogte van de vrees van de Autoriteit Persoonsgegevens als het gaat om de verwerking van al deze data door het Inlichtingenbureau . We hebben daarbij begrepen dat de Autoriteit Persoonsgegevens het dringende verzoek aan het Inlichtingenbureau heeft gedaan om op te helderen hoe zij met gegevens van burgers omgaan. We wachten deze ontwikkeling af. Als blijkt dat het Inlichtingenbureau zich niet aan de Europese wetgeving houdt zal dit consequenties hebben voor de wijze van dataverwerking en zal uw raad hierover geïnformeerd worden.

De Inlichtingenbureau is een door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (hierna: SZW) opgerichte, privaatrechtelijke, dienstverlenende organisatie die op grond van (wettelijke) taakstellende opdrachten voor gemeenten gegevens verwerkt over burgers die gebruik (willen) maken van regelingen en voorzieningen ten behoeve van sociale zekerheid. De privaatrechtelijke vormgeving van de door Stichting Inlichtingenbureau uit te voeren taken dient de onafhankelijkheid van de taakuitvoering ten opzichte van de Rijksoverheid te waarborgen of in elk geval tot uitdrukking te brengen.

Het Inlichtingenbureau legt hierbij verantwoording af aan SZW en andere opdrachtgevers (o.a. VNG en OCW) in de vorm van een jaarverslag, accountantscontrole en externe onafhankelijke EDPaudit op de gegevensverwerking (vanuit informatieveiligheidsperspectief). Op de activiteiten van het Inlichtingenbureau wordt toezicht gehouden door onder meer instanties zoals de Inspectie SZW en de Autoriteit Persoonsgegevens. We zien vooralsnog geen reden om niet samen te werken met een dergelijke private organisatie. 6. Uit onderzoek is gebleken dat ouders er in sommige gevallen voor kiezen hun kinderen uit huis te zetten uit angst voor de kostendelersnorm. Komt dat in Schiedam voor en zo ja, hoe vaak? Antwoord: Stroomopwaarts houdt geen cijfers bij van hoeveel ouders hun kinderen uit huis willen zetten in verband met de uitkering, veelal is dit ook niet bekend bij Stroomopwaarts. Stroomopwaarts krijgt soms vragen van ouders over wat ze kunnen doen als inwonende kinderen 21 jaar worden en geen opleiding volgen of werk hebben. Stroomopwaarts adviseert ouders hierin en bekijkt wat de mogelijkheden zijn voor het kind. Wanneer kinderen zich bij Stroomopwaarts melden kunnen zij hen begeleiden naar een opleiding of naar werk. 7. Ziet het college het als haar taak dit te voorkomen? Antwoord: Inwonende kinderen vanaf 21 jaar vallen onder de kostendelersnorm.

Dat is wettelijke regeling Er zijn wel uitzonderingen wanneer kinderen vanaf 21 jaar niet onder de kostendelersnorm vallen, te wetenwanneer het kind studiefinanciering ontvangt of onderwijs volgt via de beroepsbegeleidende leerweg (BBL). Stroomopwaarts bekijkt voorts wanneer van de kostendelersnorm kan worden afgeweken: het is immers niet wenselijk wanneer deze norm dakloosheid in de hand werk. Momenteel loopt er een landelijk onderzoek naar de inzet van de kostendelersnorm. 8. Daarnaast staat de kostendelersnorm hulp aan anderen soms in de weg. Denk hierbij aan hulp aan een dakloze vriend of familielid. Ook kan in sommige situaties mantelzorg worden bemoeilijkt. Hiervoor kan vrijstelling worden verleend. Wat zijn de voorwaarden van die vrijstelling? Antwoord: Stroomopwaarts houdt bij de beoordeling van de toe te passen bijstandsnorm rekening met de persoonlijke omstandigheden van de bijstandsgerechtigde. Het gaat hier om landelijk bepaalde voorwaarden waar gevolg aan wordt gegeven. Dit betekent dat wanneer er duidelijk sprake is van dwingende persoonlijke omstandigheden waardoor een persoon slechts tijdelijk bij iemand intrekt, iemand niet zal worden aangemerkt als kostendeler. Mogelijke voorbeelden hiervan zijn wanneer men een dakloos familielid of een vluchteling in huis neemt, of wanneer er sprake is van tijdelijke mantelzorg.

Hiervoor zal altijd een individuele beoordeling moeten plaatsvinden.

9. Hoelang wordt die vrijstelling verleend en kan die (oneindig) worden verlengd? Antwoord: De periode waarin wordt afgeweken van de kostendelersnorm is maximaal zes maanden. Hierna zal de situatie opnieuw moeten worden beoordeeld. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Schiedam, de secretaris, de burgemeester,

drs. M.A. van den Hende, wnd.

C.H.J. Lamers