Ambtelijke handreiking voor de coalitieonderhandelingen 21032022

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Handreiking voor de coalitieonderhandelingen Ambtelijke aandachtspunten voor de nieuwe bestuursperiode 2022-2026

21 maart 2022

1

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

2

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Inhoudsopgave 1 Introductie op de handreiking 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6

4

Leeswijzer Doelen en positionering handreiking Omgangsvormen en samenwerken Rolverdeling openbaar bestuur Drie nieuwe wetten uitgelicht Inwerkprogramma gemeenteraad

4 4 5 6 7 7

2 Hoe staat Schiedam ervoor? 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

8

De gevolgen van Covid-19 Staat van de stad 2022 De grote opgaven in Schiedam Wat gaat goed en wat heeft aandacht nodig Drie integrale gebiedsaanpakken

3 De gemeentelijke financiën 3.1 3.2

15

Hoe staat Schiedam er financieel voor Strategische positionering van Schiedam

4 De besturing in de gemeente 4.1 4.2 4.3 4.4

8 8 10 12 13

15 17

19

Meten van beleidsdoelen en prestaties Beleidscyclus Planning en control Hoe ziet de organisatie eruit

Ambtelijke aanbevelingen ten aanzien van de portefeuilleverdeling Bijlagen A.1 Analyse, de Staat van de stad 2022 A.2 Toelichting, de Staat van de stad 2022 B Urgente onderwerpen en bestuurlijke aandachtspunten C De Agenda van Schiedam

3

19 19 20 21

22

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

1

Introductie op de handreiking

1.1 Leeswijzer Deze handreiking met ambtelijke aandachtspunten is geschreven voor raadsleden die deel gaan uitmaken van de nieuwe gemeenteraad. Het geeft inzicht in de hoofdlijnen hoe Schiedam er nu voor staat en hoe de organisatie erin staat. Voor de verdieping in de onderwerpen en in de werkwijze van bestuur en organisatie is er door de griffie een uitgebreid inwerkprogramma voorbereid. Direct na de verkiezingen start op basis van de verkiezingsuitslag het proces voor de coalitievorming. Daarbij spelen de verkiezingsprogramma’s van de betrokken partijen een grote rol. Ambtelijk adviseren we bij de coalitievorming en portefeuilleverdeling ook rekening te houden met de grote opgaven in Schiedam en met zaken waar continuïteit nodig is. Deze handreiking kan de raadsleden daarbij helpen. Hoofdstuk 1 bevat de doelen van de handreiking en de positionering ervan in het coalitieproces. Daarna volgt een korte duiding van de aandachtspunten in de samenwerking, die wij ambtelijk vanuit de griffie en de organisatie - willen meegeven. Aansluitend volgt een toelichting op de rolverdeling in het openbaar bestuur en beschrijven we kort een aantal actuele wetten. Dit hoofdstuk sluiten we af met een introductie op het inwerkprogramma voor de nieuwe gemeenteraad. Hoofdstuk 2 beschrijft hoe Schiedam ervoor staat en wat de grote opgaven in de stad zijn.

Daarnaast is er een overzicht gemaakt met urgente onderwerpen die snel om actie vragen en de bestuurlijke aandachtspunten. Deze informatie is als bijlage B aan de handreiking toegevoegd. De aanvullende toelichting op dit hoofdstuk is te lezen in de overige drie bijlagen (samenvattende analyse Staat van de stad, toelichting Staat van de stad en de Agenda van Schiedam). Hoofdstuk 3 geeft inzicht in hoe de gemeentelijke financiën ervoor staan. Hoofdstuk 4 gaat in op de besturing van de gemeente. Dit hoofdstuk bevat algemene informatie over hoe het er in een gemeente aan toe gaat. Deze handreiking wordt afgesloten met ambtelijke aandachtspunten ten aanzien van de portefeuilleverdeling.

1.2 Doelen en positionering handreiking De ambtelijke handreiking heeft drie doelen. 1. 2. 3.

De nieuwe raad te informeren over ontwikkelingen in Schiedam zodat alle leden over dezelfde startinformatie beschikken. De nieuwe coalitie te faciliteren bij de formatiebesprekingen door inzicht te geven in de beleidsmatige opgaven voor de stad en de ambtelijke aandachtspunten. Het waarborgen van de beleidsmatige continuïteit.

4

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Positionering van het document De handreiking is voor alle raadsleden zodat zij kunnen starten vanuit dezelfde informatiepositie. Daarnaast is het van belang dat de nieuwe coalitie snel een inhoudelijke start kan maken. De ambtelijke aandachtspunten moeten worden beschouwd als het neutraal faciliteren van dat proces. Het is aan de coalitiepartijen om de inhoudelijke koers voor de komende tijd te bepalen. Om al meteen in het eerste jaar hieraan te kunnen werken is het ambtelijke advies om – waar mogelijk - een aantal inhoudelijke punten al in de begroting van 2023 te verwerken. Dit kan alleen wanneer het proces van de coalitieonderhandelingen rond half mei 2022 is afgerond. Het nieuwe collegeprogramma gaat dan meteen deel uitmaken van de begrotingscyclus, via de Zomernota en de behandeling daarvan in juni 2022. Of deze planning haalbaar gaat zijn, zal mede afhangen van de duidelijkheid in de gemaakte keuzes tijdens het coalitieproces.

Schema: Positie ambtelijke handreiking in de planning en control cyclus Verkiezingsprogramma’s

Coalitieakkoord 2022-2026

Collegeprogramma 2022-2026

Handreiking met ambtelijke aandachtspunten

Bestuursrapportage

Zomernota 2023

Lopende begroting 2022

Programmabegroting 2023

1.3 Omgangsvormen en samenwerken Deze paragraaf is gebaseerd op de praktijkervaringen van bestuur en organisatie in de afgelopen bestuursperiode. Deze paragraaf is ook geschreven naar aanleiding van de Leefbaarheid- en Veiligheidsmonitor 2021, waarin Schiedammers is gevraagd hun mening te geven over de gemeente en het bestuur. Vertrouwen staat aan de basis van een goed functionerende overheid. Daarbij gaat het om vertrouwen van de Schiedamse samenleving in het (nieuwe) bestuur van Schiedam. Vertrouwen en goede verhoudingen tussen het college en de gemeenteraad, tussen de partijen in de gemeenteraad en vertrouwen in het functioneren van de gemeentelijke organisatie. Schiedam heeft te maken met een aantal grote opgaven. We hebben elkaar nodig om deze opgaven uit te voeren. Samenwerken - ieder vanuit zijn eigen rol en bijdrage – wordt steeds belangrijker. Kennismaken met elkaar, wederzijds respect en het gezamenlijke doel telkens voorop stellen, vormen de basis hiervoor.

5

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Het gaat daarbij niet alleen om het proces tussen raadsleden en fracties maar ook met de collegeleden en de ambtenaren. Het onderhouden van de onderlinge verhoudingen vraagt ook na de start van de nieuwe bestuursperiode blijvende aandacht. In het belang van Schiedam en de Schiedammers vraagt het werken aan vertrouwen de komende periode inzet vanuit alle partijen. Het gemeentebestuur – raad en college – heeft hierin een voorbeeldfunctie.

De dynamiek in en om de raad De taken van gemeenten nemen toe. In het sociale- en ruimtelijke domein en voor de energietransitie is de gemeente steeds vaker de ingang en het aanspreekpunt voor inwoners. We zullen meer te maken gaan krijgen met maatwerk én schaalvergroting. Maatwerk doordat taken en verantwoordelijkheden van het Rijk naar gemeenten verschuiven. Schaalvergroting omdat we lokale vraagstukken steeds meer regionaal moeten gaan oppakken. Dit beeld is niet alleen in Schiedam te zien maar speelt ook op landelijk niveau. Samenwerken over de gemeentegrenzen heen wordt van ons verwacht en is essentieel. Dit kan lokaal het gevoel geven grip op de sturing te verliezen. Daarnaast is het politieke landschap er één met veel kleine partijen. Dit vraagt daarom om extra inzet vanuit de gemeenteraad om samen te werken. Verder bieden sociale media zowel kansen als risico’s voor de samenwerking binnen de raad en de uitstraling naar buiten.

Aandachtspunten voor de gemeenteraad • • • • •

Herstel vertrouwen in de politiek (ook tussen fracties onderling en raad/college). Omgangsvormen. Hoe zorgen we voor een inclusieve samenleving, ook in de politiek. Van meedenken tot meebeslissen vanuit de samenleving. Hoe ga je daar als raad concreet mee om. Rolvastheid. Waar is de raad wel en niet van. Regionaal samenwerken zonder te veel op afstand te komen te staan (differentiatie/menselijke maat).

1.4 Rolverdeling openbaar bestuur De gemeenteraad is het hoogste orgaan van de gemeente en stelt de kaders voor beleid en de verordeningen vast. Daarnaast heeft de raad het budgetrecht. De raad controleert of het college, binnen de gestelde kaders, dat beleid goed uitvoert. Hierbij is de begroting een belangrijk jaarlijks terugkerend document waarbij de raad vastlegt wat de gemeente wil bereiken, wat de gemeente daarvoor gaat doen en wat het mag kosten. Bij de Jaarrekening en het jaarverslag legt het college verantwoording aan de raad af over hoe hier invulling aan is gegeven en wat dat heeft gekost. De gemeenteraad bepaalt zelf zijn agenda. De raad is kaderstellend en controlerend maar is ook ten alle tijden de volksvertegenwoordiging. Wanneer de raad een onderwerp politiek relevant vindt en wil bespreken, kan de raad dit onderwerp agenderen. Dit neemt niet weg dat voor een goed bestuurlijk samenspel het noodzakelijk is dat de raad het college de ruimte geeft om, zoals in de Gemeentewet geregeld is, het dagelijks bestuur van de gemeente te voeren, voor zover dat niet een wettelijke taak van de raad of de burgemeester betreft. Het college bereid de beslissingen van de raad voor en voert deze uit, tenzij het taken van de burgemeester betreft. Verder stelt het college regels vast over de ambtelijke organisatie (met uitzondering van de griffie).

6

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Ook besluit het college over privaatrechtelijke rechtshandelingen van de gemeente, namens de gemeente, het college of de raad te besluiten rechtsgedingen, bezwaarprocedures of administratief beroepsprocedures te voeren of handelingen ter voorbereiding daarop te verrichten, tenzij de raad, voor zover het de raad betreft, anders beslist. De griffie ondersteunt de gemeenteraad in zijn werkzaamheden, is het aanspreekpunt en de klankbord voor alle raadsleden en fracties.

1.5 Drie nieuwe wetten uitgelicht De gemeenteraad krijgt te maken met diverse (nieuwe) wetgeving. Drie daarvan lichten we kort toe, omdat deze actueel zijn voor gemeenten en/of binnenkort gaan spelen. De verdieping op verdere wetgeving wordt meegenomen in het inwerkprogramma van de gemeenteraad.

Wet gemeenschappelijke regelingen Op 14 december 2021 heeft de Eerste Kamer de wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) aangenomen. Naar verwachting treedt de wetswijziging op 1 juni 2022 in werking. Na inwerkingtreding heeft de gemeenteraad het recht om voorafgaand aan het oprichten of wijzigen van een gemeenschappelijke regeling een zienswijze te geven. Dit is nu al de praktijk in Schiedam omdat deze werkwijze in de nota Verbonden Partijen is opgenomen.

Wet Open Overheid (WOO) De WOO heeft als doel overheden en semi-overheden transparanter te maken. De wet moet er o.a. voor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar is, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is. De WOO treedt op 1 mei 2022 in werking. Daarmee komt de huidige Wet openbaarheid van bestuur (Wob) te vervallen. Het grote verschil tussen de WOO en de huidige Wob betreft de actieve openbaarmaking van overheidsinformatie.

Omgevingswet en omgevingsvisie De invoering van de Omgevingswet is uitgesteld, van 1 juli 2022 naar 1 oktober 2022 ofwel 1 januari 2023. In Schiedam wordt de voorbereiding van de invoering van de wet voortgezet. Het omgevingsplan wordt in de loop van 2023 gebiedsgewijs ingevoerd. De omgevingsvisie wordt inhoudelijk voorbereid. Dit is voor gemeenten een verplicht kennisinstrument uit de Omgevingswet. De omgevingsvisie is een kans om op hoofdlijnen de koers uit te zetten voor alle grote thema's en ambities waar Schiedam de komende jaren aan moet werken, zoals de verstedelijkingsopgave, de energietransitie, klimaatadaptatie, gezonde stad en inclusieve stad.

1.6 Inwerkprogramma gemeenteraad De voorliggende handreiking beschrijft de belangrijke ontwikkelingen in de stad en de aandachtspunten voor de gemeenteraad. Voor een verdere verdieping in de inhoudelijke opgaven en in het raadswerk, heeft de griffie samen met de organisatie een inwerkprogramma samengesteld. Het doel van dit programma is meerledig. De raadsleden maken op een actieve wijze kennis met elkaar, met de organisatie en met de partners in de stad. Daarbij zal de nodige aandacht worden besteed aan het samenwerken met elkaar. Daarnaast worden de nieuwe leden inhoudelijk meegenomen voorbereid op de in de komende tijd te nemen besluiten.

7

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

2

Hoe staat Schiedam ervoor?

2.1 De gevolgen van Covid-19 Ook in Schiedam heeft Covid veel impact gehad op ons allemaal. Schiedammers (jong én oud), (culturele) ondernemers, instellingen, het gemeentebestuur en medewerkers van de gemeentelijke organisatie. Thuiswerken en -onderwijs werd in de afgelopen twee jaar de norm, de werkdruk nam toe en het versneld leren samenwerken via digitale middelen was een uitdaging. Voor wat betreft de organisatie geldt dat de winkel moest openblijven terwijl de crisisbeheersing gaande was. Bestuur en organisatie hebben in korte tijd maatregelen genomen om zoveel mogelijk te zorgen voor continuïteit in het belang van Schiedam. Covid heeft veel impact gehad in Schiedam. Met name bij kwetsbare Schiedammers en jongeren; zij zijn hard zijn getroffen. Zo hebben de frequente schoolsluitingen geleid tot mentale problematiek en leerachterstanden. Uit de monitor Leefbaarheid & Veiligheid blijkt dat voor ruim 40% van de mensen de kwaliteit van leven slechter is geworden. En bijna 40% van de Schiedammers geeft aan dat de mentale gezondheid (stress, angst, piekeren) is verslechterd. Bovendien hebben de corona-restricties de relatie met vrienden/kennissen geen goed gedaan. Ruim een derde deel van de Schiedammers geeft aan hier last van te hebben. Eind september 2021 is het Corona Herstelplan vastgesteld om herstel op korte termijn te bevorderen.

Méér structureel herstel is een belangrijk onderwerp voor het nieuwe gemeentebestuur. Hierbij gaat het om maatregelen die de sociaal economische positie van kwetsbare groepen versterken. Het onderwijs wordt ondersteund met gemeentelijke middelen in het kader van het Nationaal Programma Onderwijs. Scholen werken aan de achterstanden en de gemeente vooral aan de (tijdelijke) versterking van de zorg op school en het jongerenwerk. Met een subsidieregeling zijn initiatieven uit de stad om Schiedammers te helpen gestimuleerd en met gerichte acties heeft de gemeente lokale ondernemers ondersteund. Ook de culturele sector heeft een lastig jaar achter de rug. Financieel heeft de gemeente een aantal instellingen bij kunnen staan die vanwege Covid-19 in nood verkeerde. De beleidsregel Covid-19 bood hiertoe uitkomst, gelden vanuit het Rijk zijn hier deels voor ingezet. Om creativiteit te stimuleren in deze lastige periode is in samenwerking met het veld de subsidieregeling ‘Incidentele Cultuursubsidie 2021’ opgezet (verlengd naar 2022).

2.2 Staat van de stad 2022 Om een goed beeld te krijgen van hoe Schiedam ervoor staat en hoe het met Schiedammers gaat wordt jaarlijks de Staat van de stad uitgebracht. Deze monitor geeft inzicht in ontwikkelingen in de samenleving en laat zien wat het effect is van ingezet beleid. Hieronder volgt een samenvattende toelichting op de meest opvallende onderwerpen. De uitgebreidere duiding en analyse zijn als bijlagen bij deze handreiking gevoegd.

Schiedam wordt aantrekkelijker als woonstad Voor het tweede achtereenvolgende jaar is zichtbaar dat het toevoegen van nieuwe woningen in het midden en hogere segment helpt om enerzijds meer Schiedammers een wooncarrière binnen de stad te laten maken en anderzijds nieuwe doelgroepen naar de stad te trekken. Mede als gevolg van de alsmaar stijgende huizenprijzen trekt Schiedam in toenemende mate huishoudens aan die wat meer

8

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

te besteden hebben en vaker theoretisch zijn opgeleid. Daarnaast is de WOZ-waarde in Schiedam gestegen en is sprake van de snelste stijging en hoogste waarde in de regio. Tegelijkertijd is het belangrijk om te zorgen dat kwetsbare wijken niet kwetsbaarder worden en dat in gebiedsaanpakken de verschillende vraagstukken die spelen samen worden opgepakt.

Schiedam groeit, wordt jonger en multicultureler Het bouwtempo van de afgelopen jaren zorgt ervoor dat het inwonertal van Schiedam al langere tijd een opgaande lijn vertoont. Met zo’n 79.770 inwoners per 1 januari 2022 nadert de stad de 80 duizend grens. Verwacht wordt dat komend voorjaar dit aantal wordt overschreden. Terwijl er landelijk sprake is van een (sterk) toenemende vergrijzing van de bevolking, zien we dat Schiedam een jonge bevolking heeft. Door de instroom van jonge mensen is het aandeel ouderen in Schiedam wederom stabiel is gebleven. Deze tendens kan ervoor zorgen dat het gebruik van o.a. Wmo-voorzieningen in Schiedam minder sterk zal toenemen dan gemiddeld in Nederland. Ook wordt de bevolkingssamenstelling elk jaar multicultureler. Zo heeft bijna 46% van de Schiedammers een migratieachtergrond. Het snelst groeit de groep afkomstig uit Midden- en OostEuropa, jaarlijks met zo’n 10%. Het merendeel van hen woont in Schiedam-Oost.

Inhaaleffect opleiding en inkomen We zien in Schiedam een inhaaleffect voor wat betreft opleiding en inkomen en ondanks Covid is de werkgelegenheid toegenomen. Uit de onlangs door het CBS gepubliceerde opleidingsgegevens blijkt dat het aandeel theoretisch opgeleiden (o.a. HBO/WO) in Schiedam is toegenomen. Het is weliswaar lager dan het landelijk gemiddelde maar er is wel sprake van een inhaaleffect. In iets mindere mate is zo’n zelfde effect waarneembaar voor wat betreft het inkomen. Voor het tweede achtereenvolgende jaar is de achterstand op het landelijk gemiddelde iets kleiner geworden. Ook het aandeel huishoudens dat van een inkomen tot 120% van het sociaal minimum moet rondkomen, vertoont in Schiedam een snellere daling dan landelijk. De verschillen huishoudinkomen tussen de verschillende wijken en buurten zijn echter wel groot.

Sociale problematiek blijft groot Ondanks de betere economische cijfers blijft de sociale problematiek van de stad groot. Zo blijven de schooladviezen van kinderen in groep 8 van het basisonderwijs met betrekking tot het voortgezet onderwijs steevast behoorlijk achter bij het landelijk gemiddelde. Dat verkleint de kansen op succes als deze jonge generatie over enige jaren de weg op de arbeidsmarkt moet gaan vinden. Om de kans van slagen zo groot mogelijk te maken blijft het belangrijk om in een vroeg stadium – bij voorkeur vóór het betreden van de basisschool - eventuele taalachterstanden weg te werken. Maar ook het gericht aanbieden in het voortgezet onderwijs van opleidingen waar in kansrijke sectoren vraag naar is, vergroot de mogelijkheden voor jongeren op de arbeidsmarkt en daarmee op een onafhankelijk bestaan.

Veiligheidsgevoel blijft achter De eerste uitkomsten van de monitor Leefbaarheid & Veiligheid van december 2021 laten zien dat de situatie qua veiligheid en overlast gemiddeld genomen redelijk stabiel is. Dat neemt niet weg dat het veiligheidsgevoel van de Schiedammer nog altijd behoorlijk achterblijft bij dat in vrijwel andere gemeenten in Nederland. Een andere ontwikkeling is dat ondermijning een groter probleem wordt.

9

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

2.3 De grote opgaven in Schiedam Schiedam groeit en dat zien we op verschillende vlakken terug. We zijn op de goede weg als het om de ingezette ontwikkelingen in de stad gaat. Dat biedt kansen. Maar er zijn ook zorgen waar de komende tijd de nodige aandacht naar uit zal moeten gaan. Zo zien we dat de verschillen tussen buurten groter worden en zijn er wijken met een opeenstapeling van problemen. De Staat van de stad laat zien dat de ingezette beleidslijnen impact hebben. Tegelijkertijd hebben we ook te maken met beperkte financiële middelen. Ook is er nog geen meerjarige dekking voor een aantal meerjarige vastgestelde beleidsplannen. Er zullen daarom telkens keuzes gemaakt moeten worden. Daarnaast is het wenselijk om de maatschappelijke vraagstukken in Schiedam vanuit de beleidsmatige samenhang aan te pakken en integraal uit te voeren. Samenwerking met Schiedammers, partners, corporaties, instellingen en in de regio is essentieel.

Overzicht van de grote opgaven in Schiedam

Continuïteit van de woonopgave

Sociale ongelijkheid in woonwijken aanpakken

Grote gebieden integraal aanpakken

Werken aan veiliger Schiedam

Onderwerpen uit de Agenda van Schiedam

Anticiperen op financieel zorgelijke situatie

Werken aan een duurzame samenleving Wendbare organisatie, keuzes maken en herhuisvesting organisatie

Continuïteit van de woningbouwopgave Een gedifferentieerd woonaanbod heeft een positief effect op de sociale-, economische- en leefbaarheidsontwikkeling in Schiedam. We zien dit terug in analyses en cijfers in de Staat van de stad. Tegelijkertijd wordt de betaalbaarheid van woningen de komende tijd een grotere opgave, met name voor starters. Daardoor ontstaan er nieuwe vraagstukken op het gebied van zelfredzaamheid en de sociaal- economische groei van Schiedammers en van de stad. Het is wenselijk om het tempo van bouwen van middel-/dure woningen en sloop van goedkope huur erin te houden en zoveel mogelijk plannen uit te voeren. Ook zal meer aandacht moeten komen voor meer differentiatie van de sociale huur. Daarnaast is voor de versnelde uitvoering van de woningbouwopgave het noodzakelijk om in de initiatiefase van projecten middelen in te kunnen blijven zetten. Hiervoor is tot 2023 budget voor.

Sociale ongelijkheid in kwetsbare wijken aanpakken Het alleen inzetten op een meer evenwichtige woningvoorraad is echter niet voldoende. Een sociale aanpak - zoals het investeren in onderwijs (en -huisvesting), het wegwerken van taalachterstanden, het toeleiden naar werk en het aantrekken en behouden van bedrijven die passende werkgelegenheid bieden - is minstens zo belangrijk voor de sociale en economische ontwikkeling van de stad als geheel. Om achterstanden in een vroeg stadium tegen te gaan is het van belang om in te blijven zetten op de voor- en vroegschoolse educatie. Onderwijs en het hebben van werk zijn een belangrijk vliegwiel om mee te kunnen (blijven) doen in de samenleving. Daarbij is het hard nodig om aan te

10

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

blijven sluiten op nieuwe vaardigheden die digitalisering en innovatie van ons vragen. Het bevorderen van de zelfredzaamheid van Schiedammers blijft ook naar de toekomst toe essentieel. Het is nodig om in de verschillende beleidsdomeinen aandacht te hebben voor de toenemende verschillen in de verschillende wijken.

Integrale gebiedsaanpakken voortzetten Een belangrijke ontwikkeling in Schiedam is de gebiedsgerichte aanpak waarbij verschillen vraagstukken tezamen worden aangepakt. Het gaat niet alleen om de fysieke buitenruimte (de inrichting) maar ook om de mensen, hoe zij met elkaar samenleven, het opleidings- en inkomensniveau en bijvoorbeeld het imago van het gebied. Het parkeervraagstuk in de stad is urgent in een groot deel van de stad. Het grijpt in op nagenoeg alle beleidsterreinen en alle facetten van de samenleving. Niets doen vergroot de bestaande urgentie en zet een sterke rem op de geplande ruimtelijke ontwikkeling van de stad. Dit vraagt in de komende bestuursperiode om gerichte keuzes in bestaande wijken en nieuw te ontwikkelen gebieden om de leefbaarheid in de stad duurzaam te kunnen waarborgen.

Werken aan een duurzame samenleving Naast de fysiek-ruimtelijke, economische en leefbaarheidsaspecten, spelen er verschillende duurzaamheidsthema's die steeds urgenter (en wettelijk verplicht) worden, waaronder de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en de circulaire economie. Klimaatverandering is de grootste uitdaging van de 21st eeuw. De gevolgen van een opwarmende aarde zijn al duidelijk merk- en meetbaar, ook in Schiedam. Uitstel van actie nu zal onvermijdelijk leiden tot hogere herstelkosten later en heeft consequenties voor de leefomgeving. We werken aan een (toekomstige) duurzame samenleving langs zes zogenoemde transitielijnen: energietransitie, wonen, mobiliteit, vergroening, sociaal en bewustwordingsactiviteiten. Daarbij is het belangrijk dat iedereen – ook de kwetsbare Schiedammers – hieraan mee kan doen. De integrale aanpak die hiervoor nodig is vraagt van ons als lokale overheid een andere, nieuwe manier van organiseren en uitvoeren.

Werken aan een veiliger Schiedam Bij inwoners is er sprake van een hoog onveiligheidsgevoel. Opvallend is dat in bepaalde wijken de bewoners zich onveiliger voelen dan in de rest van Schiedam. Ook hier geldt dat een aanpak vanuit verschillende beleidsterreinen noodzakelijk is. Bijvoorbeeld de buitenruimte en bijvoorbeeld het helpen verbeteren van de sociale contacten in de wijk. Daarnaast is het ook van belang om het imago van wijken en buurten te verbeteren. Samenwerking is een belangrijke sleutel in het veiliger maken van Schiedam. Daarbij gaat het om de samenwerking in de organisatie, met (keten-) partners, ondernemers, bedrijven en Schiedammers. Daarnaast bestaat nog steeds het risico dat jongeren vallen voor de verleiding van georganiseerde criminaliteit. Mede als gevolg van de coronacrisis is de polarisatie in de wijken toegenomen. Belangrijke thema’s voor de komende tijd zijn: openbare orde & veiligheidsbeleving, woonoverlast, zorg & veiligheid, jongeren & veiligheid, ondermijning en de fysieke veiligheid en de aanpak van cybercriminaliteit.

Agenda van Schiedam De gemeenteraad van 2018-2022 heeft in zijn bestuursperiode kennisgenomen van de Agenda van Schiedam. Het is aan het nieuwe gemeentebestuur om de thematiek die hieruit voortkomt mee te nemen in het maken van de keuzes voor de komende bestuursperiode. De Agenda geeft een beeld van de uitdagingen, gebaseerd op de inbreng van Schiedammers. Schiedam moet een aantrekkelijke groene en schone stad zijn waar je je veilig voelt en waar iedereen

11

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

zich thuis voelt. Een stad waar het goed wonen is, waar plek is om elkaar te ontmoeten en te recreëren en waar veel te beleven valt in de horeca, winkels en evenementen. Met voldoende aanbod van betaalbare woningen voor starters, gezinnen en ouderen. Een bereikbare stad die toegankelijk is voor iedereen. Een stad die gelijke kansen biedt voor alle inwoners en waar Schiedammers trots zijn op de historie en de toekomst. De thema’s zijn te lezen in bijlage C.

Financiële situatie zorgelijk De meerjarenbegroting 2022-2025 is op dit moment meerjarig sluitend maar de financiële situatie is zorgelijk. Het wordt steeds moeilijker om tot een sluitende begroting te komen zonder een beroep te doen op reserves of via verhoging van de belastingen of bezuinigingen op het voorzieningenniveau. De reserves raken uitgeput en dat heeft gevolgen voor de meerjarige uitvoering van vastgesteld beleid. Dat zien we bijvoorbeeld bij de woonopgave, bij het uitvoeringsprogramma mobiliteit, bij de opgave voor de onderwijshuisvesting en bij de dekking van het participatiebeleid. De maatschappelijke opgaven voor de gemeente nemen alleen maar toe, de financiële compensatie ervan via de algemene uitkering van het Gemeentefonds vindt nog steeds onvoldoende plaats. Wanneer het financiële beleid van de rijksoverheid richting de gemeenten gelijk blijft, dan zijn ook keuzes in tempo en prioritering van de grote opgaven onafwendbaar voor Schiedam. Beheersing van de lastenontwikkeling voor de inwoners en bedrijven blijft een speerpunt van beleid. Een meerjarig sluitende begroting wordt de komende tijd een uitdaging.

Groeien naar een wendbare organisatie en keuzes maken De gemeente Schiedam groeit en de verschillende opgaven nemen toe. Ondanks de toegenomen opgaven en diverse wettelijke verplichtingen is de ambtelijke formatie gelijk gebleven. We zien dat de rek eruit is. De ingezette lijn op de opgaven in Schiedam heeft opvolging nodig en een nieuw bestuur brengt nieuwe ambities met zich mee. We zullen realistisch moeten blijven in wat de organisatie hierin aankan, wat financieel mogelijk is en wat bijdraagt aan de toekomst van de stad. We zullen hierover de komende tijd met elkaar transparant het gesprek aangaan. De maatschappelijk opgaven vragen om een wendbare organisatie die de ambtelijke capaciteit flexibel kan inzetten. Hiervoor moet de basis op orde zijn en is een bouwplan voor de organisatie opgesteld waaraan de komende jaren gewerkt wordt. Dit vraagt aandacht, doorzettingsvermogen en geduld. Ook vraagt deze tijd om een andere manier van samenwerken met Schiedammers en partners in de stad. Verder zal rekening gehouden moeten worden met de al gemaakte afspraken in de Gemeenschappelijke Regelingen en samenwerkingsverbanden en meer ingezet moeten worden op samenwerking (regio, landelijk, partners). Een voorbeeld van dit laatste is de opgave op het gebied van het MVS-Jeugdmodel.

Herhuisvesten van de ambtelijke organisatie Dit jaar zal de gemeenteraad worden gevraagd een besluit te nemen over een nieuw kantoorconcept en de werkplekinrichting voor de gemeentelijke organisatie. Een belangrijk onderdeel van dat besluit is het kredietvoorstel. In 2021 heeft er een planstudie plaatsgevonden en zijn de nodige voorbereidingen getroffen om de nieuwe raad te faciliteren in de besluitvorming.

2.4 Wat gaat goed en wat heeft aandacht nodig Naast de financieel zorgelijke situatie zijn er ook urgente onderwerpen die snel om actie vragen en inhoudelijke aandachtspunten om mee te geven. Schiedam heeft een werkwijze waarbij het nieuwe collegeprogramma direct in de eerste zomernota en daarmee in de eerste begroting verwerkt wordt.

12

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Het ambtelijke advies is om de urgente vraagstukken, op basis van het collegeprogramma, te betrekken bij de bestuurlijke afwegingen voor de eerste Zomernota en eerste Begroting van het nieuwe college. Ten aanzien van de bestuurlijke aandachtspunten is het advies om deze meerjarig te betrekken bij de bestuurlijke afwegingen. Door de ambtelijke organisatie zijn hiervan overzichten gemaakt (bijlage B). Ook is per begrotingsprogramma kort beschreven wat de stand van zaken is.

2.5 Drie integrale gebiedsaanpakken Hieronder volgt een kort overzicht van de drie grote integrale gebiedsaanpakken voor de komende tijd.

Programma Stedelijke Vernieuwing Nieuwland en Oost Nieuwland en Oost zijn gebieden waar de sociaal economische problematiek hoog is. Samen vormen zij één van de 16 kwetsbare gebieden in Nederland waar door het ministerie BZK een Nationaal Programma voor is ingericht. De leefbaarheid is (zeer) matig, de woningvoorraad is kwetsbaar, er is relatief veel werkloosheid, het opleidingsniveau is relatief laag, mensen voelen zich onveilig. Het gebied heeft een langjarig (minimaal 20 jaar) en integrale aanpak nodig. Ambtelijk is een programmaopzet samen met maatschappelijke partners opgesteld, dat samen met de raad en college omgezet moet worden naar een langjarig programma. De werkwijze, geïnspireerd op het Nationaal Programma Rotterdam Zuid, waarbij Rijk, gemeente en andere maatschappelijke partners een langjarig commitment aangaan, is een kans om fundamenteel en structureel de situatie voor de bewoners in de wijken Nieuwland en Oost te verbeteren. Een lange termijn aanpak is nodig om de kansen en het perspectief van de bewoners in Nieuwland en Oost structureel te verbeteren. Continuïteit is een randvoorwaarde en zowel de gemeente als andere partners zullen voor een langere tijd aan het programma moeten bijdragen.

Nieuw-Mathenesse Nieuw-Mathenesse is een buitendijks bedrijventerrein op de grens van Schiedam en Rotterdam (Merwe-Vierhavens). Het oude haventerrein wordt getransformeerd naar een economische gezond en toekomstbestendige bedrijfsomgeving gecombineerd met woningen, waardoor per saldo de kwaliteit van de leefomgeving sterk verbetert. In het in 2021 bestuurlijk vastgestelde Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse Fase 1 zijn de kaders bepaald voor de ontwikkeling van de deelgebieden Noord en het Distilleercluster. In het noordelijk deel van Nieuw-Mathenesse (VROM-terrein, Glasfabriek en de Van Deventerdriehoek) wordt een gemengd woon-werkgebied gerealiseerd door het toevoegen van 1.200 woningen, waarvan meer dan 50% in het betaalbare segment (sociaal en middenduur). Begin 2022 is een anterieure overeenkomst getekend met de ontwikkelaars Blauwhoed en Dudok voor de herontwikkeling van de Glasfabriek en het VROM-terrein. De Van Deventerdriehoek wordt medio 2022 op de markt gezet. In het Distilleercluster zijn de bedrijven Nolet, De Kuyper en Onder de Boompjes actief. Zijn krijgen alle ruimte om hun bedrijfsvoering te optimalieren. De deelgebieden Gusto en Nieuwe Maas blijven bedrijventerrein waar de komende jaren een ruimtelijke kwaliteitsslag zal worden gerealiseerd. E.e.a.

zal worden vastgelegd in het Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse Fase 2, dat dit jaar bestuurlijk wordt afgerond.

13

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

SchieDistrict In het gebied rondom station Schiedam Centrum wordt een schaalsprong gemaakt op het gebied van wonen (verdichten), economie (werken en een leven lang ontwikkelen) en mobiliteit (bereikbaarheid met alle (deel)modaliteiten). Het gaat hierbij om circa 3000 woningen op Schieveste; herstructurering van de bedrijventerreinen ten noorden van de A20 en aanpak van de ondermijning; drie woonlocaties (ca. 500 woningen) direct aan de zuidzijde van het station; verbetering van de openbare ruimte; ontwikkeling van Hotel de Veste op het Leisure Centrum Schieveste; het aanpakken van de onderdoorgangen in SchieDistrict en een upgrade van station Schiedam Centrum. Een rode draad hierbij is het programma LLO (Leven lang ontwikkelen) dat (bedrijfs-)onderwijs, ondernemers en overheden samenbrengt. Voorbeelden hiervan zijn de campusontwikkeling in de ’sGravelandsepolder, de integratie van het Lentiz-college in de programmering van Schieveste en de integrale ontwikkeling van maatschappelijke functies (onderwijs, sport, gezondheid en welzijn) op de Peperkliplocatie. Er zijn inmiddels bestemmingsplannen, visies en grondexploitaties vastgesteld voor de bedrijventerreinen Spaanse Polder en ’s-Gravelandsepolder. Dat geld ook voor Schieveste en het Stationsgebied. De grond voor de eerste 1200 woningen op Schieveste is uitgegeven en het bouwrijp maken van Schieveste is gestart.

Station Schiedam Centrum is onderdeel van het traject voor een MIRT-verkenning in het kader van het programma Mobiliteit en Verstedelijking (MoVe) van rijk en regio.

14

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

3

De gemeentelijke financiën

3.1 Hoe staat Schiedam er financieel voor De meerjarenbegroting 2022 is op dit moment meerjarig sluitend. Dat neemt niet weg dat de financiële situatie van Schiedam zorgelijk is en blijft. Het wordt steeds moeilijker om tot een sluitende begroting te komen zonder een beroep te doen op reserves of via verhoging van de belastingen of bezuinigingen op het voorzieningenniveau. Daarnaast dreigt een aantal reserves uitgeput te raken. De maatschappelijke opgaven voor de gemeente nemen alleen maar toe, de financiële compensatie ervan via de algemene uitkering van het Gemeentefonds vindt nog steeds onvoldoende plaats. De afhankelijkheid van de algemene uitkering is groot (62% van de baten in de begroting). De overige 38% wordt met lokale belastingen en heffingen, subsidiemiddelen en erfpachtopbrengsten gedekt. Aan de lastenkant is de wendbaarheid en flexibiliteit van de begroting rond de 30%. Dat wil zeggen slechts 30% van de budgetten is op directe wijze beïnvloedbaar. De andere 70% is niet direct beïnvloedbaar zoals bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen, salariskosten en kapitaallasten.

Overzicht baten en lasten, wettelijke en niet-wettelijke taken

Landelijke ontwikkelingen gemeentefonds De financiële gezondheid van de gemeente is grotendeels afhankelijk van de van het Rijk te ontvangen algemene uitkering uit het gemeentefonds. Het Rijk kijkt bij de verdeling van het gemeentefonds over de gemeenten onder meer naar het aantal inwoners, aantal jongeren, aantal uitkeringsgerechtigden, de oppervlakte van de gemeente en de grootte van de watergebieden. De uitkering bestaat uit drie verschillende soorten geldstromen, samen een bedrag van circa € 172,5 miljoen per jaar: • • •

de Algemene Uitkering: de decentralisatie-uitkeringen: de integratie-uitkeringen in het sociaal domein:

15

€ 156,0 miljoen € 2,0 miljoen € 14,5 miljoen

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Voor de hoogte van de uitkering zijn enkele ontwikkelingen van belang. 1. De herijking van de verdeling van het gemeentefonds. Naar verwachting volgens de huidige stand van zaken een nadeel voor Schiedam van ongeveer € 1,3 miljoen. 2. De financiële consequenties voor gemeenten van het regeerakkoord 2022-2026. De VNG overlegt met het Rijk om de financiële belangen van de gemeenten te behartigen.

Lokaal financieel beleid De afgelopen jaren heeft de financiële kaderstelling zich gericht op duurzaam financieel beleid. Duurzaam financieel beleid bestaat uit 3 uitgangspunten: 1. 2. 3.

Structureel sluitende begroting (baten en lasten structureel in evenwicht); Begroting is wendbaar (geen te hoge rente- en afschrijvingslasten, voldoende spreiding in het investeringsprogramma, bijdragen aan verbonden partijen); Voldoende weerstandsvermogen (financiële capaciteit om de risico’s te dekken).

De afgelopen jaren staan met name de eerste twee uitgangspunten onder druk. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door de landelijke ontwikkelingen ten aanzien van de gemeentefinanciën. Het is iets waar de meeste gemeenten in Nederland mee worstelen. Naast de landelijke regelingen (o.a. BBV) ziet de financiële kaderstelling er in Schiedam als volgt uit:

Eneco-gelden De afgelopen bestuursperiode zijn de aandelen van Eneco verkocht. De verkoopopbrengst zijn in de reserve Eneco gestort. De gemeenteraad heeft voor de besteding hiervan specifieke doelstellingen en oormerken meegegeven. Op 1 januari 2022 is nog € 20,6 miljoen beschikbaar in de reserve om te besteden. Dit bedrag is als volgt opgebouwd. Besteding

Restant

Innovatie en duurzaamheid sociaal domein

€ 5 miljoen

Gebiedsontwikkeling op meerdere plekken in de stad Nieuwe (betaalbare en duurdere) woonvormen voor ouderen en minder validen

€ 4,5 miljoen

Revolverend duurzaamheidsfonds

€ 4 miljoen

Toelichting besteding

Besteding 2021: € 2 miljoen naar Groenfonds

€ 5 miljoen

Waarin duurzaamheidsregelingen worden opgenomen

16

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Gemeentebelastingen Er zijn 2 soorten gemeentelijke belastingen: • Belastingen: bijvoorbeeld onroerendezaakbelastingen (OZB), logiesbelasting, hondenbelasting, parkeerbelastingen. De gemeente bepaalt zelf waarvoor de opbrengst wordt gebruikt. • Heffingen: dit zijn rechten, tarieven en leges. Bijvoorbeeld rioolheffing, de gemeente kan met deze heffing de kosten dekken van het rioolstelsel. De totale opbrengst van deze heffingen mag niet meer zijn dan de totale kosten die de gemeente hiervoor maakt. De uitvoering van de meeste gemeentelijke belastingen en heffingen en de WOZ-administratie is uitbesteed aan de Regionale Belasting Groep (RBG). Dit geldt niet voor de Parkeerbelastingen, Marktgeld en Rechten havengeld pleziervaartuigen en diverse leges.

Erfpachtgemeente Schiedam heeft één van de grootste erfpachtbedrijven in Nederland. Fluctuaties in het erfpachtbedrijf hebben dan ook een directe invloed op de financiële ruimte en de financiële positie van de gemeente. Schiedam heeft op de bedrijventerreinen veel grond in erfpacht uitgegeven. In het gemeentelijk beleid is vastgelegd dat nieuwe gronduitgiften in specifiek daarvoor aangewezen gebieden onder voorwaarden in eigendom worden aangeboden. Bij uitgifte voor woningen is de voorkeur uitgifte in volle eigendom. Daarnaast is vastgelegd dat bepaalde bestaande erfpachten kunnen worden omgezet naar eigendom, uitgezonderd de situaties waar, analoog aan uitgifte, teruggevallen dient te worden op erfpacht. Dit betekent voor de financiële positie dat de opbrengsten uit erfpachten in de toekomst eerder zullen afnemen dan toenemen. Dit heeft een positief effect op de vermogenspositie van de gemeente (het vreemd vermogen neemt af), aan de andere kant betekent dit ook dat de gemeente niet meer beschikt over de toekomstige opbrengsten. Dit heeft een negatief effect op de sluitendheid van de begroting (financiële ruimte). Los hiervan vinden periodieke herzieningen plaats van de canons, die ook een financieel effect hebben. Jaarlijks worden de financiële effecten hiervan in beeld gebracht in de Bestuursrapportage.

Verbonden partijen De gemeente Schiedam werkt voor diverse taken samen met andere organisaties. Sommige daarvan worden aangeduid als ‘verbonden partij’. De definitie van verbonden partijen is volgens het BBV ‘een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft’. Bijvoorbeeld deelnemingen in vennootschappen of gemeenschappelijke regelingen. Aan gemeenschappelijke regelingen wordt vanuit de Schiedamse begroting in 2022 voor een totaalbedrag van ongeveer € 110 miljoen besteed ter uitvoering van Schiedamse taken. In de programma’s van de begroting 2022 staat vermeld op welke wijze verbonden partijen bijdragen aan het realiseren van gemeentelijke doelstellingen. Alle specifieke informatie over verbonden partijen Schiedam waarin deelneemt staat in de paragraaf Verbonden partijen in de begroting 2022.

3.2 Strategische positionering van Schiedam Schiedam is een kleine stad met grootstedelijke uitdagingen. Om deze opgaven succesvol te realiseren moet er veel geld aangetrokken worden van medeoverheden en ontwikkelende partijen. Door deel te nemen aan lobby’s en (gemeenteoverstijgende) publieke samenwerkingen kan Schiedam zich strategisch positioneren en zich samen met andere overheden groter maken door gezamenlijke doelen te verwezenlijken.

17

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Schiedam krijgt hierdoor invloed op de verdeling van beschikbare middelen en noodzakelijk wet- en regelgeving. Denk hierbij aan de Verstedelijkingsalliantie en de Hoekse lijn Partners, die zich doelgericht op verstedelijking langs de Oude Lijn en de Hoekse Lijn richten. De samenwerking van 16 manifeststeden onder leiding van het ministerie van Binnenlandse Zaken is ook zo’n samenwerking maar dan gericht op de kwetsbare wijken Nieuwland- en Oost. Ook bredere verbanden, zoals MRDH, G40, Samenwerkingsverband Wonen regio Rotterdam en de VNG zijn samenwerkingen waarin Schiedam zich kan laten horen en waar krachten gebundeld kunnen worden. Zo heeft de strategische positionering van Schiedam, op zowel bestuurlijk als ambtelijk niveau, geleid tot toekenning van woningbouw-impulsgelden voor Schieveste en geld uit het volkshuisvestingsfonds voor de Staatsliedenbuurt. Hier wordt een subsidieloket voor ingericht. Qua wet- en regelgeving heeft Schiedam inbrengen gehad in bijvoorbeeld wetten en regels over goed verhuurderschap en zelfbewoningsplicht. Continuering van deze strategische positionering is nodig om Schiedam in beeld te houden bij verdeling van gelden door het rijk, provincie en regionale overheid, en ook voor het uitoefenen van invloed op noodzakelijk wet- en regelgeving. Daarnaast werkt Schiedam ook in Europees verband samen.

Zo doen we mee met netwerken van Eurotowns en het URBACT GG4Cities. Beide netweken richten zich op kennisontwikkeling en uitwisseling van ervaringen op het gebied van duurzame stedelijke ontwikkeling. Naast deze uitwisseling biedt de Europese samenwerking ook kansen op deelname aan grote Europese programma, (b.v. EFRO Kansen voor west, Interegg) waarmee mogelijk fondsen kunnen worden ingezet op onze opgaven.

18

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

4

De besturing in de gemeente

4.1 Meten van beleidsdoelen en prestaties De gemeente Schiedam werkt in de basis langs vier begrotingsprogramma’s aan de sociaal en economische stijging van Schiedammers en Schiedam. Het gaat om de programma’s Mens en stad in beweging, Ruimtelijke inrichting in samenhang, Economie in Ontwikkeling en Overheid in Balans. De programma’s bestaan uit doelen en prestaties (ER-doelen) die worden gemonitord. Daarnaast heeft Schiedam zich verbonden aan de internationale duurzame ontwikkelingsdoelen (Sustainable Development Goals, SDG’s) en is een global goal gemeente.

Sustainable Development Goals De SDG’s zijn in 2015 door de Verenigde Naties vastgesteld als de nieuwe mondiale duurzame ontwikkelingsagenda voor 2030. De doelen bestrijken alle domeinen van de stedelijke ontwikkeling en het maatschappelijk leven. In 2018 zijn op verzoek van raad en college de global goals geïntroduceerd in Schiedam én verwerkt in de begroting. De voortgang van de SDG’s wordt gevolgd op basis van de lokale beleidsdoelen en prestaties. Op verzoek van de raad wordt nu gewerkt aan een meer directe monitor en het verder inbedden van de global goals. Met het verder inbedden in de begroting, wordt de maatschappelijke toegevoegde waarde van de gemeente meer zichtbaar in het publieke debat en biedt het een stevige basis voor het bestuur voor strategische sturing. De SDG-monitor, die naar verwachting in 2022 van het jaar beschikbaar komt, ondersteunt deze ontwikkeling en biedt het bestuur de elementen om te komen tot heldere keuzes te komen.

4.2 Beleidscyclus Om de kaderstellende rol van de gemeenteraad te faciliteren en de uitvoering van beleid centraal te stellen, is het de bedoeling om consistent te werken volgens de cyclus van startnotitie-kadernotauitvoeringsprogramma. Deze cyclus moet ook de rolvastheid van raad en college faciliteren. Het werken volgens deze beleidscyclus is nog niet helemaal ingebed in de werkwijze van de organisatie en van de raad en verdient de komende tijd de nodige aandacht. 1.

2.

Startnotitie: een startnotitie beschrijft de uitgangspunten en voorbereiding op (nieuw/herijkt) beleid. Het bevat dilemma’s en mogelijke scenario’s en laat zien op welke wijze Schiedammers en andere belanghebbenden worden betrokken. Een startnotitie wordt voorbereid door het college en vastgesteld door de gemeenteraad. Kadernota: een kadernota bevat binnen het door de raad vastgestelde en gekozen scenario wat we als Schiedam willen bereiken in termen van doelen en prestaties (ER-doelen) met bijbehorende prestatie-indicatoren, inclusief financiële contouren. Deze ER-doelen en financiële contouren komen vervolgens terug in Zomernota(‘s) en Programmabegroting(en);

19

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Uitvoeringsprogramma: een uitvoeringsprogramma bevat de uitwerking van de aanpak van de in de kadernota beschreven ER-doelen, prestatie-indicatoren en financiële contouren. Dit gebeurt binnen het mandaat van het college. Wanneer de financiën van het uitvoeringsprogramma niet passen binnen de financiële contouren in de kadernota dient het college terug te gaan naar de gemeenteraad. Voor de volledigheid: één kadernota kan meerdere uitvoeringsprogramma’s hebben.

4.3 Planning en control Op verschillende momenten in het jaar vindt bijstelling van de begroting plaats via Planning & Control-documenten. Welke documenten dit zijn en hoe de cyclus in het kalenderjaar is opgebouwd is bepaald in de financiële verordening. In de komende periode wordt gewerkt aan een herziening van de P&C-cyclus. Op dit moment ziet de cyclus er als volgt uit.

20

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

4.4 Hoe ziet de organisatie eruit Het organogram is onlangs vastgesteld en biedt een stabiel overzicht van de structuur van de organisatie.

21

Handreiking voor de coalitie-onderhandelingen

Ambtelijke aanbevelingen ten aanzien van de portefeuilleverdeling De portefeuilleverdeling is de verantwoordelijkheid van de coalitie en straks het college. Ambtelijk willen we een aantal aandachtspunten meegeven die te maken hebben met de dagelijkse praktijk. We raden aan om de portefeuilles zoveel mogelijk te laten aansluiten bij de programma’s uit de begroting. Daarnaast zijn samenhang tussen de portefeuilles en de checks and balances ook van belang. De organisatorische logica is hierin als uitgangspunt genomen. Aandachtspunt Vierogenprincipe wanneer beleidsgebied meerdere portefeuilles raakt

Portefeuille Alle portefeuilles

Grondbeleid en financiën verdelen over twee portefeuilles

Grondbeleid, Financiën

Combinatie ruimtelijke ordening en economie met grondbeleid niet wenselijk

Ruimtelijke ordening, Economie, Grondbeleid

Thema’s jeugd-WMO en de Participatiewet verdelen over twee portefeuilles

Sociaal domein

Coördinatie Duurzaamheid

Duurzaamheid

Geadviseerd wordt om in de nieuwe bestuursperiode een coördinerende bestuurder te benoemen voor de portefeuille duurzaamheid

Sturing Stedelijk vernieuwing

Stedelijke vernieuwing Oost en Nieuwland

Geadviseerd wordt om voor het proces een coördinerende wethouder te benoemen en voor de continuïteit over de bestuursperioden heen de burgemeester. Vanuit de inhoud zijn de desbetreffende portefeuillehouders betrokken.

22

Toelichting Raakt een beleidsgebied meerdere portefeuilles, dan is in het kader van checks en balances van belang om rekening te houden met het vierogen-principe. Dit kan in de vorm van de betrokkenheid van een stuurgroep van twee projectportefeuillehouders. Bij drie of meer betrokken portefeuillehouders wordt geadviseerd het college van B en W in z’n geheel als stuurgroep aan te wijzen. Het grondbeleid mag geen sluitstuk zijn van een begrotingstekort. Het is faciliterend. Belangrijk aandachtspunt is om het grondbeleid en financiën te verdelen over twee portefeuilles. Het is met name minder gewenst om de portefeuille economie met het grondbeleid onder te brengen bij één portefeuillehouder, omdat de toetsende rol dan in dezelfde hand wordt gelegd. Dit heeft met name betrekking op gronduitgifte en erfpacht. De nota Verbonden partijen schrijft expliciet de toepassing van het vierogenprincipe voor. De portefeuillehouder dient in de rol van bestuurder van een gemeenschappelijke regeling op te komen voor de belangen van de betrokken gemeenschappelijke regeling. De verdeling van de thema’s over meerdere portefeuilles is ook bedoeld om tegenstrijdige belangen binnen één portefeuille te voorkomen.