49 Brief BVSZ 31 december 2021 Kunstenaars vm school Iepenlaan

31-12-2021 Schiedam

Geachte Raadsleden, Het afgelopen jaar kregen zowel de kunstenaars in de voormalige school aan de Iepenlaan als de Zalmstraat van de gemeente het bericht dat ze (op termijn) hun ateliers moeten verlaten. Dit ondanks de belofte na de vorige gedwongen verhuizing uit de Westmolenstraat, dat de gemeente een ateliergebouw zou realiseren aan de Boterstraat. Dit is voor ons aanleiding om deze brief aan u te sturen. Wellicht is het begin wat filosofisch, maar het lijkt ons goed om een kader te schetsen waarom kunst van belang is voor de stad, haar inwoners en haar bestuurders.

Cultuur voor iedereen 1

Nieuwsbericht | 11-06-2019 | 10:30

Minister Van Engelshoven: “Cultuur verrijkt. Het verdiept ons gevoelsleven, het maakt onze samenleving hechter en stimuleert bedrijvigheid. En het heeft natuurlijk waarde in zichzelf.” Daarom schrijft de minister in haar brief: “De culturele basisinfrastructuur moet het beste bevatten dat het culturele leven te bieden heeft. We koesteren de orkesten, theaters en dansgezelschappen die geweldige kwaliteit leveren. Daarnaast moeten nieuwe vormen, andere genres en nieuw publiek er een plaats in krijgen. Ook is het belangrijk dat kunstenaars een eerlijke beloning ontvangen voor hun inspanningen.” Gezien deze tekst van Minister Engelshoven is Schiedam wederom bezig met een culturele zelfmoord. Over de hoofden heen van de kunstenaars in de Iepenlaan (Tuindorp) en de kunstenaars in de Zalmstraat (Gorzen) wordt een spel gespeeld dat een eenzijdige oplossing zal zijn voor deze wijken. Daarnaast is de vraag of de oplossing, huizen bouwen op een te kleine plek ten koste van het aanzicht en de toch al overvolle ruimte de juiste is. De woonomgeving gaat er tenslotte niet op vooruit. De samenwerking met de bewoners laat hierin ook te wensen over. Informatie wordt zelden of niet in zijn geheel gegeven.

1 https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2019/06/11/cultuurbeleid-2021-%E2%80%93-2024-cultuur-voor-iedereen

2

Subsidieverordening wijkbudgetten gemeente Schiedam 2012 Geldend van 01-01-2012 t/m heden a. wijkbudget: subsidie waarmee bewoners van een aangewezen wijk diensten en producten kunnen inkopen om hun initiatief uit te voeren; b.

initiatief: een plan om de leefbaarheid in de eigen wijk, buurt of straat te verbeteren en/of de sociale cohesie te versterken;

c.

initiatiefnemer(s): individuele of georganiseerde bewoners of ondernemers in de wijk, die een aanvraag indienen voor een wijkbudget;

d.

leefbaarheid: de kwaliteit van de woon- en leefomgeving;

Hierboven staan de eerste vier begripsomschrijvingen van artikel 1 uit de subsidieverordening wijkbudgetten. Praktisch gezien heeft de gemeente gelijk. Huizenbouw in een gemeente die dicht tegen grote broer Rotterdam ligt en daardoor mensen kan trekken uit die stad is een zeer geldelijke overweging en in de geest van de mythe van Plato klopt dat oprecht.

3

Dan gebeurt er hetzelfde als in de mythe van Plato de mensen overkomt die vastgeketend in hun grot vol bewondering de afschaduwing van de dingen bekijken en de ene man die ontsnapt: bij zijn terugkeer in de grot verklaart hij dat hij de ware wereld gezien heeft en dat zij een totaal verkeerd beeld hebben als ze denken dat uitsluitend armzalige afschaduwingen echt bestaan. Want de man met inzicht [sapiens] beklaagt en betreurt de waanzin van de mensen die in zo’n sterke illusie gevangen zijn, en zij op hun beurt lachen hem uit als een krankzinnige en stoten hem uit. Geld is dus vanuit dat oogpunt de directe waarde van de oplossing. In deze waarde vergeet men dus wat Minister van Engelshoven zegt: “Cultuur verrijkt. Het verdiept ons gevoelsleven, het maakt onze samenleving hechter en stimuleert bedrijvigheid. En het heeft natuurlijk waarde in zichzelf.”

2

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR129250/1#d376399846e52

3

(Erasmus, 2004b, p. 158).

Woningbouw gaat gebeuren in Schiedam en is op goede plaatsen al gebeurt. In het voormalig DCMR gebouw aan de s ‘Gravenlandseweg in het centrum van Schiedam verbouwd naar een woongebouw met 220 appartementen. Na jaren van leegstand is het verouderde jaren ’70 pand getransformeerd tot een eigentijds en duurzaam woongebouw. Een belangrijk onderdeel van de upgrade zijn de nieuwe gevels. De oplevering vond plaats in oktober 2021. 4

Eind 2020 namen de vastgoedontwikkelaars Blauwhoed en Dudok Groep De Glasfabriek inclusief de silo, het kantoor en de loodsen over van Owens Illinois. Het terrein dat wordt omringd door de distilleerderijen van Onder de Boompjes, Koninklijke De Kuyper en een stukje verderop door het logistieke centrum van Nolet Distillery die eveneens het predicaat Koninklijk mag dragen, beslaat in totaal 5,5 hectare. Op den duur verrijzen op deze plek zo’n 700 woningen, diverse horecagelegenheden en tenminste 15.000 vierkante meter aan bedrijfsruimtes. Beiden goede ontwikkelingen vanuit de gemeente Schiedam. Deze ontwikkelingen staan dus haaks op de sluiting van de ateliers in Tuindorp en de Gorzen. Te kleinschalig en onbetekenend voor oplossingen van de woningnood en ontwikkelingen van de buurt. Willen broedplaatsen van creatieve energie zich kunnen blijven ontwikkelen dan zal de culturele infrastructuur zich ook over de wijken moeten verplaatsen. Samen met de ontwikkeling van het terrein bij de Glasfabriek, waar je mag hopen dat de nu aanwezige culturele injectie een vast gegeven blijft ,zou het dus een geweldige ontwikkeling zijn als de gemeente Schiedam zich realiseert dat de twee ateliers in de wijken een creatieve bijdrage kan leveren voor en aan Schiedam. Praten met elkaar is dan wel een noodzaak, kijken waar de partijen elkaar kunnen vinden en mogelijk versterken.

Nu is het een eenzijdig verhaal vanuit het stadsbestuur over de hoofden van de bewoners en de kunstenaars heen. Ik nodig u hierbij uit om samen om de tafel te gaan zitten en op een juiste en creatieve wijze deze problemen aan te pakken. Bewonersvereniging Schiedam Zuid Leliestraat 10 3114 NK Schiedam A. Bons Kunstenaars van de Zalmstraat en Iepenlaan Peter Hellemons 0657597821

4

https://www.vanwijnen.nl/projecten/transformatie-voormalig-dcmr-gebouw-in-schiedam-scye010/

KANSEN IN DE STAD EN WIJK november 2021 Schiedam

PLANNEN OVER DE KONININGIN WILHELMINASCHOOL EN SPEELTERREIN

Geacht gemeentebestuur en raadsleden, Hierbij sturen wij u een visie (genaamd: Kansen in de stad en wijk) uit naam van de Bewonersvereniging Schiedam Zuid, samen met de kunstenaars van de Koningin Wilhelminaschool. De bewonersverenging heeft vanuit de wijk nooit negatieve berichten ontvangen over het pand in de Zalmstraat met zijn huidige bezetting als atelierpand. Uit een enquête, die wij hebben gehouden onder de bewoners van de Zalmstraat en Visserstraat is gebleken dat, om verschillende redenen, er geen animo is voor de bouw van nieuwe woningen, of het schoolgebouw te verbouwen in wooncomplexen op deze locatie. Dit zou ten koste van identiteit van de Gorzen en ook (nog) meer parkeerproblemen met zich meebrengen. Nu de gemeente nog geen ruimtelijke kaders heeft vastgesteld en er de mogelijkheid is om ideeën aan te geven, maken wij daar graag gebruik van. In dit gezamenlijke schrijven zijn de plannen van de bewoners uit de Zalmstraat en Visserstraat opgenomen, namelijk het realiseren van een fietsenstalling en vergroening van het plein tussen deze straten. Wij hopen u hiermede voldoende te hebben ingelicht. Met vriendelijke groet, Namens Bewonersvereniging Schiedam Zuid Albert Bons (voorzitter) Namens de kunstenaars Peter Hellemons

‘Als de fluit van de werf ging, zetten alle moeders de aardappels op’ Natuurlijk is die tijd voorbij, maar de unieke plek en samenstelling van de bevolking maakt de Gorzen nog altijd een bijzondere wijk. Een wijk waar veel gebeurt en waar de mensen hun gevoel en meningen niet onder stoelen of banken steken. Een volwaardig burger willen zijn gelijk de stads Schiedammers die niet op het schiereiland wonen. Grepen uit de geschiedenis De naam Gorzen is duidelijk: aanslibbing van de rivier.

1 -- 10-12-2008 — De foto's, geschoten door de Rotterdamse fotograaf J.F.H. Roovers (19122000), lieten op het eerste gezicht veel herkenbaars zien. Zoals de Groenelaan, de buurten ontworpen door Piet Sanders, de Maasboulevard, het baken van de Gorzen en de Heilig Hartkerk. In de Hoofdstraat en aan en achter de Nieuwe Haven en de Willemskade is in de jaren '70 echter heel veel gesloopt. Het was voor Gemeente archivaris Laurens Priester en historicus?/auteur Henk Slechte, die samen met fotograaf Jan van Kampenhout met volle moed de wijk in gingen, moeilijk om de foto's van toen opnieuw te maken vanuit hetzelfde

1 https://archief.schiedam.nl/nieuws/ degorzen-toen-en-nu-een-wereld-van-verschil

2

PLANNEN OVER DE KONININGIN WILHELMINASCHOOL EN SPEELTERREIN

standpunt. Is er daadwerkelijk zo veel veranderd in de Gorzen? Wat is de oorzaak van het veranderde straatbeeld? In 'Roovers in Schiedam: de Gorzen' worden de straten stuk voor stuk onder de loep genomen. De genadeloze opruiming van de bedrijfspanden aan de Hoofdstraat is met het oog op de noodzakelijke dijkversterking die daar moest plaatsvinden, begrijpelijk te noemen. Dat ligt anders met de bedrijfspanden aan de Nieuwe Haven en de Willemskade, die bijna allemaal moesten wijken voor fantasieloze stadsvernieuwingsbouw. Gelukkig is de laatste jaren een kentering waarneembaar en komt hoogwaardige renovatie in combinatie met restauratie steeds meer in de plaats voor afbraak of goedkope renovatie. Het in volle glorie herstelde Sanderscomplex gelegen aan de Havendijk en in de straten daarachter getuigt hiervan. Het cliché wil dat ondanks al deze ingrepen de Gorzen zijn eigen karakter als woonwijk behouden heeft. Families wonen er nog steeds van generatie op generatie in een dichtbevolkte wijk met veel smalle straten en kleine woningen. Dit mag voor een deel waar zijn, maar volgens Priester en Slechte neemt het niet weg dat de Gorzen zoals Roovers die fotografeerde, een wijk met veel industriële bedrijvigheid, voor een belangrijk deel verdwenen is. Vooral aan de randen van de wijk zijn de sporen van het verleden grondig uitgewist.

De 101 foto's opgenomen in het boek 'Roovers in Schiedam: de Gorzen' (het derde deel in de Roovers in Schiedam-serie) zijn losjes gegroepeerd als wijkwandeling, met als beginpunt de Willemsbrug en als eindpunt de Nieuwe Haven aan de Hoofdstraat tot de Hagastraat. De foto's van Roovers zijn uiteraard in het Gemeentearchief Schiedam te vinden.

Crooswijk en Oude Westen ook niet niks zijn. Toch blijft de Gorzen voor Schiedam uniek. Al was het alleen maar omdat de Gorzen, voor wat betreft het wijkkarakter en de bevolkingssamenstelling met de buitensteedse voorbeelden nauwelijks iets van doen heeft. In vergelijking tot het Oude Westen en Crooswijk is de Gorzen een zeer jong stuk stedelijke samenleving met een, alweer in vergelijking, sociaal zeer sterk staande bevolking.

De Gorzen een wijk die veel inboet op zijn oorspronkelijk karakter volgens Priester. En zeker niet altijd op een goede manier.

Kirstain Houweling – Sympathisant, en woordvoerder voor de verhuizing van de kunstenaars in 2007 vanuit de Westmolenstraat naar de Zalmstraat. stelt dat de gemeente een historische inspanningsverplichting heeft om de hoeveelheid aan ateliers in Schiedam op orde te houden. Het Fonds Schiedam-Vlaardingen heeft geld beschikbaar gesteld, in de eerdere verhuisperiode maar niets hiervan is geëffectueerd.

2Is de Gorzen nu werkelijk zo uniek? Ja en nee. Nee, omdat veel Nederlandse steden een wijk hebben waarin het buurtleven zich onverminderd handhaaft. Amsterdam heeft als lichtend voorbeeld de Jordaan, terwijl het Rotterdamse

2 http://smartcms.nl/cms2/sites/1010/index.php?idx=568&menuitem=1324&submenuitem=1348

Ook nu is er een gevoel van “hoe komt het dat er zo slecht geluisterd wordt naar mensen uit de Gorzen” Wat wordt de meerwaarde van deze woningen ten opzichte van de Koningin Wilhelminaschool uit 1933. Sinds april 1988 geen school meer, maar een atelierpand waar zeven kunstenaars gehuisvest zijn. Waar gaat het straatbeeld naar toe? Wat blijft er over van de wijk de Gorzen met zijn typische straatbeeld en zijn unieke woonkarakter? Woningen die niet in de Gorzen passen en het wijk karakter zullen aantasten. Bewoners die in de Visserstraat wonen en het vrije uitzicht over het plein en de openheid daarvan moeten verruilen voor dichtslibbing van de wijk. Het plein waar intensief gebruikt van gemaakt wordt. Ouderen spelen er met hun kleinkinderen en kinderen met elkaar. Waar de projectontwikkelaar zegt een stenen oase, is voor de Gorzenaar een oase van vrijheid. 3Een vrijheid waar een ieder recht op heeft. Inspraak in je woonomgeving.4 Albert Bons - van de BVSZ stelt zich kritisch op naar de gemeente met als belangrijkste reden dat de gemeente heeft verzuimd draagvlak te zoeken in de buurt voor wat voor plannen dan ook. Buurtbewoners krijgen geen inzicht in de plannen als men daar bij de gemeente om vraagt.

3 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/omgevingswet/voorbeeldprojectentoekomstigeomgevingswet 4 https://www.bjutijdschriften.nl/tijdschrift/rechtderwerkelijkheid/2019/2/ RdW_13806424_2019_040_002_003

3

PLANNEN OVER DE KONININGIN WILHELMINASCHOOL EN SPEELTERREIN

De kunstenaars en de bewoners missen de menselijke maat van het gemeente- bestuur en maken zich zorgen. Niet geheel uit eigen belang, wat staat er te gebeuren met het pand? Huurpenningen betalen is het probleem niet zolang dit marktconform is. Kansen voor de Wijk De bewoners willen een fietsenstalling en het pand aan de Zalmstraat heeft een tuin die daar bijzonder geschikt voor is. In samenspraak met de gemeente, de bewoners en de huidige huurders van de Zalmstraat is er een mogelijkheid om de tuin om te zetten naar een voor de wijk bruikbare fietsenstalling. Het plein tussen de Zalmstraat en de Visserstraat kan door kleine groene ingrepen een speel en rustplek worden voor de mensen uit de buurt. Het gebruik maken van open ruimtes in druk bebouwde wijken geeft ook een sociale rust.

impressie fietsenstalling

5 Stedenbouwkundige kwaliteit in de Omgevingswet Naast veiligheid en gezondheid is 'een goede omgevingskwaliteit' opgenomen in de centrale doelstelling (artikel 1.3 Omgevingswet). Dit geeft aan dat bijvoorbeeld cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap belangrijk zijn. Het gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van

5

https://iplo.nl/thema/stedenbouwkundigekwaliteit/

de fysieke leefomgeving als om de waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden. De identiteit van de Gorzen staat vast, daar is genoeg over te vinden in het Schiedams Archief. De kwaliteit van wonen en leven wordt met de bebouwing op de plek van de Koningin Wilhelminaschool en een gedeelte van het plein duidelijk aangetast. De leefsfeer, de drukte van nog meer auto’s het dichtslibben van lucht geeft de Gorzenaar het gevoel onbegrepen te worden. De samenwerking tussen de buurt de kunstenaars en de gemeente kan de wijk een meerwaarde geven die anders dan woningen sociaal een meerwaarde heeft. 6 Cultuurfilosoof Thijs Lijster zegt in een interview met Djuna Spreksel op 19 oktober 2021 het volgende; Het idee dat er naast een private en een publieke ruimte een derde ‘tussenruimte’ is, komt van de Duitse filosoof Walter Benjamin. Tijdens een bezoek aan Napels in 1925 beschreef hij het leven in die stad. De scheidslijn tussen publiek en privé was er net zo poreus als het lavagesteente waarop Napels werd gebouwd, meende hij. “Zo is het huis veel minder het toevluchtsoord waar mensen naar binnengaan, dan het onuitputtelijke reservoir van waaruit ze naar buiten stromen”, schrijft Benjamin. “Niet alleen uit deuren breekt leven naar buiten.

Niet alleen naar het pleintje voor het huis waar mensen op stoelen hun werk doen (want ze bezitten de vaardigheid om van hun lichaam een tafel te maken). Hele huishoudens hangen vanaf balkons naar beneden als potplanten. Zoals de woonkamer op straat wederkeert, met stoelen, fornuis en altaar, zo rukt de straat, maar dan veel luidruchtiger, de woonkamer binnen.” Verder in het artikel zegt hij; We zouden de hele stad als één grote meent kunnen beschouwen. “Want wat geeft een industrieel pand in Amsterdam-Noord zijn waarde? Niet de bakstenen of het cement. Het is wat daar en daaromheen gebeurt dat van waarde is, wat de mensen er samen maken.” De speelruimte in steden is de afgelopen jaren eerder af- dan toegenomen, ziet Lijster. Zowel de publieke als de private stedelijke ruimte staan in het teken van efficiëntie,

6 https://www.trouw.nl/religie-filosofie/hoekunstonze-blik-op-de-stedelijke-ruimtevernieuwt~ b1479f34/

4

PLANNEN OVER DE KONININGIN WILHELMINASCHOOL EN SPEELTERREIN

doelmatigheid en rationele controle. “Een belangrijke ontwikkeling kennen we als gentrificatie. Doordat de huizenprijzen in veel steden omhoog zijn geschoten, wordt een bepaald deel van de populatie uitgefilterd. Zij krijgen geen plek meer in de binnenstad, die steeds homogener wordt.” 7Door contact kweek je begrip voor elkaar. En dat begrip kan uiteindelijk zelfs uitgroeien tot een beetje omkijken naar elkaar. Daarnaast zal je ook meer zorgdragen voor je omgeving, als je je meer thuis voelt in je buurt. Maar dan moet je, zoals in het voorbeeld van de wandeling van straat naar huis, wel de ruimte hebben om elkaar te kúnnen ontmoeten. Juist in de wijken waar relatief veel kwetsbare mensen wonen zullen we extra ons best moeten doen vluchtige ontmoetingen de ruimte te geven. Onderzoek laat zien dat dit vooral geldt binnen je eigen kring. Dus achtergrond van de mensen moet niet te ver uiteen lopen, omdat het zorgen pas ontstaat als je elkaar herkent. Omdat juist deze groep mensen zoveel baat kan hebben bij een woonomgeving waar ze zich veilig en geaccepteerd voelen en buren op een informele manier iets voor elkaar willen betekenen. En dat begint bij het hebben van terloopse ontmoetingen, die bijdragen aan het thuis voelen in de buurt.

Rutger Bregman stelt in zijn boek: De Meeste Mensen Deugen Het meest voor de hand liggende middel dat we hebben tegen intolerantie, overlast, eenzaamheid, en passiviteit en vóór zorgzaamheid, veiligheid, integratie en gezondheid, is contact. Vanuit contact ontstaat vertrouwen, bekend maakt bemind”. Dat gaat niet lukken met woningen op een te kleine plek met als reden de woningnood die in Nederland heerst. Op iedere vierkante meter bouwen levert sociaal niets op. Bewust bouwen echter wel. De zorgelijke kant aan het verhaal is een probleem dat door heel de stad woekert. Huisjesmelkers, mensen die geen boodschap hebben aan sociale omgeving en vaak OostEuropese arbeiders in deze woningen zetten, die ook geen sociale integratie voelen. De gemeente heeft geen duidelijk antwoord op dit probleem en probeert dit goed te maken door op iedere vierkante meter steen een huis te bouwen.

Wat zo’n verandering met zich meebrengt kan ik ook niet overzien maar het bijbouwen van die paar huizen waar wij voor moeten wijken doet er geen goed aan. Afgelopen atelier weekend 26-27 juni 2021, komt een meisje van een jaar of 10 van Poolse afkomst op bezoek in het atelier van Sjef van Duin. Het meisje probeert in steekwoorden vragen te stellen waar wij mee bezig zijn. Een taalbarrière brekend en op zoek naar een gemeenschappelijke nieuwsgierigheid in elkaar. De benadering van het kind richtte zich niet op de vraag of de kunst mooi of lelijk is. Het was een formalistische benadering op de uiterlijke verschijningsvormen, compositie, kleur, licht, ruimte, gebruikte materialen enz. Dat kunst een internationale taal vertegenwoordigt en deze vragen een drempel slechten geeft aan dat door samenspraak en samenwerking het atelierpand met de kunstenaars een duidelijk baken in de wijk de Gorzen kan vormen. Peter Hellemons 7 https://zijdekwartier.nl/wpcontent/ uploads/2021/02/P31-Ontwerp-vanontmoeten_ def.pdf

5