24 Brief Stroomopwaarts 9 december 2025 Participatiewet in Balans 2026

Raadsinformatiebrief

Opdrachtgever Opsteller Unit

Onderwerp

Registratienummer Telefoonnummer Datum Bijlage(n)

752028 oktober 2025 Infographic VNG

Raadsinformatiebrief Participatiewet in Balans 2026

Stroomopwaarts biedt het college van Schiedam deze brief ter kennisgeving aan met het verzoek deze door te geleiden naar de gemeenteraad. In deze brief wordt u geïnformeerd over het programmaplan en de aanstaande wetswijziging in de Participatiewet, de “Participatiewet in Balans” (hierna PWiB) per 1 januari 2026.

Participatiewet in Balans Door de jaren heen is het vertrouwen in de Participatiewet en de uitvoering daarvan steeds verder afgenomen. Zowel inwoners als uitvoerders ervaren de bestaande regels als te complex en te streng, waardoor er weinig ruimte is voor maatwerk en persoonlijke omstandigheden. Dit gebrek aan vertrouwen en flexibiliteit heeft geleid tot knelpunten in de uitvoering, zoals ook uit onderzoeken van onder andere het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt. Maatwerk wordt al toegepast waar kan, maar de huidige Participatiewet biedt hier nog te weinig ruimte. Gemeenten hebben daarom actief het Rijk opgeroepen de wet aan te passen en de omvorming van de Participatiewet middels de PWiB is nu aanstaande. Met de nieuwe wet kunnen daadwerkelijk stappen worden gezet richting een aanpak die meer uitgaat van vertrouwen, formeel ook ruimte biedt voor maatwerk en beter aansluit bij de behoeften van onze inwoners. Op 22 april heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel PWiB aangenomen. Het wetsvoorstel1 is op 30 september 2025 aangenomen door de Eerste Kamer. De PWiB treedt op 1 januari 2026 gefaseerd inwerking. In deze raadsinformatiebrief wordt u geïnformeerd over de drie sporen binnen het programmaplan en de drie fases binnen spoor 1. Daarnaast worden een nieuwe manier van werken en het implementatiebudget kort toegelicht.

Drie sporen Het programmaplan2 van de PWIB verloopt via drie sporen die elkaar aanvullen en versterken. Spoor 1 bevat directe wetswijzigingen die snel meer ruimte bieden voor inwoners en uitvoerders in de gemeenten. Spoor 2 richt zich op een fundamentele herziening van de wet met ruimte voor een nieuw mensbeeld en passende ondersteuning. Op 4 juli 2025 heeft het kabinet de Tweede Kamer over de voortgang geïnformeerd3. Spoor 3 versterkt het vakmanschap van professionals, zodat zij met vertrouwen en maatwerk kunnen werken binnen het sociaal domein.

1

Wetsvoorstel: vmmudxajkyyg_opgemaakt.pdf Programmaplan Participatiewet in Balans | Publicatie | Rijksoverheid.nl 3 Kamerbrief over voortgang fundamentele herziening Participatiewet spoor 2 | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 2

1

Drie fases in spoor 1 In spoor 1 worden 23 wijzigingen ingevoerd die op korte termijn knelpunten in de wet aanpakken. Enkele voorbeelden hiervan zijn vereenvoudiging aanvraagprocedure, de harmonisatie jongerennorm en de ambtshalve verstrekking van de Individuele Inkomenstoeslag. Gemeenten krijgen met deze wijzigingen meer ruimte voor maatwerk en kunnen beter inspelen op individuele situaties. Deze wijzigingen zijn mede op initiatief van gemeenten tot stand gekomen en gaan per 1 januari 2026 gefaseerd in. Afhankelijk van de mate waarin de wijziging moet worden ingericht en geïmplementeerd gaan de wijzigingen in drie fases in: per 1 januari 2026, gedoogd gedurende het jaar 2026 en per 1 januari 2027. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (hierna VNG) heeft voor de gedoseerde fasering een infographic uitgebracht. Deze is toegevoegd als bijlage aan deze raadsinformatiebrief. De gemeente en Stroomopwaarts, uitvoerder van de Participatiewet, volgen voor de inwerkingtreding van de wijzigingen deze infografic.

Andere manier van werken Zoals eerder benoemd wordt maatwerk al regelmatig binnen de uitvoering van de Participatiewet toegepast. De invoering van PWiB vraagt nu ook formeel om een andere manier van werken van de professional. De PWiB zet de inwoner centraal en stimuleert vertrouwen in plaats van controle. Voor uitvoerend personeel betekent dit, waar dit beperkt of niet kon, een verschuiving van standaardprocedures naar meer afstemming op de individuele situatie. In de beoordeling van die individuele situatie moet worden uitgegaan van vertrouwen en is er minder ruimte voor strikte controles. De wet biedt daarmee meer professionele ruimte. Maar het stelt ook hogere eisen aan het vakmanschap. Maatwerk als norm vraagt om meer tijd, afstemming en flexibiliteit in de uitvoering. Professionals krijgen meer verantwoordelijkheid in het beoordelen van individuele situaties, wat hun rol complexer maakt. De invoering vereist aanpassing van werkinstructies, systemen en scholing van personeel. Die scholing bestaat niet alleen uit instructies over de aanpassingen van de wet en de lagere lokale regelgeving. Het bestaat ook uit hoe wij met onze inwoners omgaan, het werken vanuit vertrouwen. Buiten dat de PWiB een zekere inspanning van de professional verwacht, hopen en verwachten wij dat de PWiB leidt tot een betere ondersteuning van inwoners en meer werkplezier.

Budget In de Septembercirculaire 2025 (zie pagina 12 van de Septembercirculaire4) is bekend gemaakt dat de gemeenten in 2025 budget ontvangen voor de implementatie van de PWiB. Het budget kan worden bestemd voor het aanpassen van systemen, opleiding van professionals en voor communicatie-uitingen richting onze inwoners. Voor de gemeente Schiedam gaat het om een bedrag van circa €200.000. Implementatie Begin 2026 zal Stroomopwaarts aan het Dagelijks Bestuur een implementatieplan presenteren, inclusief benodigd budget. Belangrijke aandachtspunten hierin zijn de 23 wijzigingen, de beoogde effecten voor de inwoners, de impact op de bedrijfsvoering en de fasering.

4

Septembercirculaire gemeentefonds 2025 | Circulaire | Rijksoverheid.nl

2