18. Brief Raad van State 30 januari 2025 beroep bestemmingsplan Nieuw Mathenesse Glasbuurt West
Tekst van het document
|
Afdeling bestuursrechtspraak
vanState
Raad
1 van 1
gemeente Schiedam
de
van
Pagina
(geanonimiseerd) Re (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) en
Datum 30 januari
Ons
(geanonimiseerd)
2025
Inlichtingen
(geanonimiseerd) D.R.D. BEN
kenmerk
Uw
nummer
den
Onderwerp Schiedam
Heijer
Bestemmingsplan Nieuw-Mathenesse
070-4264546
Glasbuurt-West
(Crisis
-
en
herstelwet)
Procedure
Beroep
Geachte
Hierbij Zoals
heer/mevrouw,
stuur
u
is
ik
u
-
ter
meegedeeld,
informatie zal de
-
stukken
zaak op
die gaan
28 februari
Aangezien dit bericht geautomatiseerd
is
bovengenoemde procedure.
over
2025
worden
behandeld
op
een
zitting.
aangemaakt, is dit niet ondertekend.
Hoogachtend, griffier
de
4270785(B13)
(geanonimiseerd) EN
-
(geanonimiseerd) EN (geanonimiseerd) A
Bij correspondentie de
datum
en
het
-
070
nummer
+26
van
++
deze
26
-
F 070
365
brief vermelden
13
80
-
www.raadvanstate.nl
Afdeling Bestuursrechtsspraak
Raad
van
State
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) 3454JW EM (geanonimiseerd)
Uw kenmerk: (geanonimiseerd)
Utrecht, 28 januari 2025 Betreft: aanmerken als derde-belanghebbende
beroep
bestemmingsplan Nieuw-Mathenesse Glasbuurt-West Geachte dame/ (geanonimiseerd) B
Op 16 januari ontving ik uw brief waarin u verzoekt om een schriftelijke uiteenzetting om als partij deel te nemen aan de procedure met bovengenoemd kenmerk. Ik heb
reeds laten weten dat ik eigenaar ben van een aantal panden aan de Van Kouwenhovenstraat 76-80. Met de gemeente heb ík een overeenkomst gesloten voor de van
u
de garages
Onderdeel spannen
om
van
de
verkoop
en
bedrijfsruimten
de
afspraken is dat de gemeente zich in zal
8 tot
en
met
bestemming van de nummers
74.
76-80 te
verruimen, hetgeen in het onderhavige bestemmingsplan ook
gebeurd voor
ís. Mijn directe belang is dat dit bestemmingsplan wat betreft mijn eigendommen zo snel mogelijk in
werking treedt, in ieder geval voor zover het mijn eigendommen betreft, zodat ik de verruimde bestemming kan benutten. Volledige vernietiging van het (reparatie)besluit tot vaststelling zou mijn belangen ernstig schaden. Het
beroepsschrift van (geanonimiseerd) BEN Beelaerts advocaten namens BSR van Uden Stevedoring B.V. beoogt bijvoorbeeld volledige vernietiging van het bestemmingsplan, op basis van strijd met het beginsel van goede ruimtelijke ordening. Dat
moge zo zijn, maar de genoemde milieuhinder geldt niet voor alle niet-gevoelige bestemmingen in dit plan, waaronder de
bestemming voor mijn panden.
beroepen lijken in te zetten op volledige vernietiging van het besluit. Ook in deze beroepen verzoek in u daarom om mij aan te merke in deze procedures.
‚Ook de andere
Dank vast Met
voor
uw
moeite.
vriendelijke groet,
(geanonimiseerd) nn
Machtiging
(geanonimise rd)
Utrecht, 28 januari 2025
Geachte dame/ (geanonimiseerd) EB.
Hierbij machtig ik (geanonimiseerd) MN (geanonimiseerd) NN, woonachtig aan de 3543BR te (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) EN, MN namens mij op te treden inzake het verzoek om als partij aangemerkt te worden in de beroepen tegen het bestemmingsplan Nieuw-Mathenesse Glasbuurt-West. (geanonimiseerd) BEEN (geanonimiseerd) MN is als jurist werkzaam bij Publiek DNA BV en verleent in die hoedanigheid juridische ondersteuning aan zijn cli
(geanonimise rd)
(geanonimiseerd) mm (geanonimiseerd)
Zandweg
68
3454JW De Meern
<
Dimitrov, D. (Dilyan)
Van: Verzonden:
(geanonimiseerd) Ne
Onderwerp:
/R (geanonimiseerd) EN
oreenwavesystems.nl woensdag 29 januari 2025 14:36 Bestuursrechtspraak veiligmailen
Aan:
Bijlagen:
def 2 reactie op verweer gemeeente en glasfabriek namens bewoners.pdf; 25 01 13 Briefadvies ontwikkeling opslagsilo's Glasfabriek Schiedam _Bewonersvereniging de
Plantage.pdf Opvolgingsvlag:
Opvolgen Met vlag
Vlagstatus:
U
ontvangt
niet vaak e-mail
van
(geanonimiseerd) BEM @ oreenwavesystems.nl.
Ontdek
waarom
dit
belangrijk is
@ This message was submitted via Bastion 365 Webform "Nieuwe zaak of stukken bij bestaande zaak insturen"
Pas
hierboven
het onderwerp
aan.
Voeg
het beroepschrift en/of aanvullende stukken als bijlage snelle verwerking is het noodzakelijk dat de bestanden die u
logische, beschrijvende
naam
met
een
volgnummer
waar
van
toe
aan
dit bericht. Voor de voorzien zijn van een
bijvoegt toepassing.
Belangen-
Per post
en
en
bewonersvereniging de Plantage Commissie RO p/a (geanonimiseerd) sta (geanonimiseerd) mmm
per mail
Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad
State
van
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Schiedam,
_ 28 januari 2025
Betreft:
Beroep bestemmingsplan ‘Nieuw-Mathenesse Glasbuurt-West’ (gemeente Schiedam)
Voorzitter, leden
van
de
Afdeling,
bewonersvereniging de Plantage (“Vereniging”) willen wij graag reageren op het door de gemeente Schiedam ingediende verweer in bovengenoemde zaak. Tevens reageren wij hierbij op het door akd advocaten ingediende verweerschrift namens de Namens
de
Belangen-
en
Glasfabriek BV.
En
Inleiding bewonersvereniging hebben wij een zienswijze ingediend tegen het ontwerp bestemmingsplan Nieuw-Mathenesse Glasbuurt West. Deze richtte zich vooral op de toegestane maximale hoogte op de Silo's. In het vastgestelde Bestemmingsplan is deze hoogte weliswaar teruggebracht van 65 naar 58 meter, maar de zgn. optopping van 25 meter is hetzelfde gebleven. Er is alleen een correctie gemaakt, omdat de ‘optopping’ bovenop het controlestation was gedacht, i.p.v. bovenop de silo's van 33 meter. Wij zien dit niet als een tegemoetkoming aan onze zienswijze zoals gemeente en Glasfabriek stelt. Als commissie
RO
van
Het verleende mandaat ALV
de
Belangen-
aan
de commissie
onderbouwd) is door het bestuur
machtiging
van
21
augustus
en
2024. Zie
van
RO de
bijlage
(zoals al eerder
met notulen
van
de
Vereniging bekrachtigd door de 1
Voor de
duidelijkheid is een vogelvlucht overzicht van het plangebied en de Plantage opgenomen. Alsmede een aantal foto’s vanuit de Plantage. Zie bijlage 2 2 2.1
Vereniging is belanghebbend _ De in de statuten genoemde doelstelling van de Vereniging behelst o.a. de handhaving en bevordering van de kwaliteit van de woon- werk- en verblijfsomgeving. Gezien het feit dat de silo's van de Glasfabriek van overal uit de Plantage zichtbaar zijn, geldt dat zeker voor de beoogde optopping tot 58 meter, die ,
in het
bestemmingsplan Nieuw Mathenesse mogelijk wordt gemaakt. Zij beïnvloeden
dus direct 22
verblijfsomgeving. Verwevenheid Nieuw-Mathenesse en Plantage. In het Raamwerk Nieuwonze
woon-, werk- en
Mathenesse, dat de basis
vormt voor
het
Bestemmingsplan
Nieuw- Mathenesse
wordt op veel
plekken de directe relatie gelegd tussen Nieuw- Mathenesse en de Plantage: om te beginnen bij de historie van het gebied (pag 7 en 9 uit presentatie Raamwerk Nieuw-Mathenesse, zie bijlage 3): Beide zijden van het water (de Buitenhaven) hebben zich kunnen ontwikkelen vanwege de ligging aan dat water.
(geano im se rd) (geano im se rd) (geano im se rd)
(geanonimiseerd)
gemeente Schiedam
2.3
In het Raamwerk Nieuw-Mathenesse wordt op veel
plaatsen de gewenste verbinding tussen Glasfabriek en de Plantage gelegd, directe brug over het water (de Buitenhaven) ter hoogte van de Makkerstraat ( ongeveer halverwege de in de vorm van een
Plantage),
o.a.
op pag 30
: op
de kaart aangegeven
als
een
rode
lijn=
hoofdfietsverbinding.
Raamwerkkaart
fase 1
—
Noord
en
Distilleercluster
(geanonimise rd) 24
Beleving historische bebouwing en verwevenheid: Ook hieronder (uit het raamwerk Nieuw-Mathenesse pag. 43 ) is duidelijk dat voor de beleving van het plangebied de Plantage c.q. de historische bebouwing aan de Tuinlaanzijde van de Buitenhaven belangrijk is en duidelijke verweven is. Hier links aangegeven met: zicht op erfgoed aan overzijde.
(geanoims(gredan)oimserd)
(geano im se rd)
(geanoims(egrad)noimserd)
(geanoimserd)
(geano im se rd)
(geano im se rd)
Uit het beeldkwaiiteitsplan (ook onderdeel van het Bestemmingsplan) nog pag. 15 die de directe verwevenheid van bebouwing aan weerszijden van het water van de Buitenhaven aangeeft. De silo’s staan hier midden rechts onder aan het water de bebouwing aan de Tuinlaanzijde (nr. 4 is hier het pakhuis De Molukken waar in het vorige plaatje staat: zicht op erfgoed aan de overzijde). ,
,
Aan het waterfront een mix van pakhuizen en samengestelde ensembles.
In het onderzoek Erfgoed (WDJA pag. 5) staat het verhaal over GLAS EN DRANK: Hierin wordt gewezen op de verbinding tussen de Glasfabriek en de jeneverproductie Schiedam o. a. De Kupyer en Loopuyt: In 1853 werd in de polder ten zuidoosten van het centrum van Schiedam de eerste glasfabriek Van Deventer 1Co gesticht gelegen aan de Buitenhaven. In 1897 gevolgd door een tweede fabriek “ De Schie” met steun van jenever distillateurs De Kuyper en Loopuyt waarmee gegarandeerd afname verzekerd was. " Glas” en " Drank” werden en bleven zo onlosmakelijk met elkaar verbonden met de Schie als levensader voor de aan- en afvoer. ,
,
,
De hier genoemde Schie heet op dit stuk De Buitenhaven met de Glasfabriek en de Kuyper aan de ene zijde van het water en Loopuyt en de ‘Branders” aan de overzijde van het water. ,
4
De rijke branders ontvluchtten de volle binnenstad en vestigden zich aan de Plantage de eerste stadsuitleg van Schiedam. Aan het water van de Buitenhaven verrezen meerdere pakhuizen. Onder andere de Lijfland en de Koerland tot eind 19e eeuw in gebruik als graanpakhuis daarna als Sodafabriek. Onder deze naam bestaan deze panden nog steeds als belangrijke getuige van het jeneververleden van Schiedam. Veel percelen aan de Tuinlaan hadden in de 19e eeuw pakhuizen aan het water. Feítelijk is dat de eerste bebouwing die gebruik maakte van de ligging aan de Buitenhaven. Pas later kwam er bebouwing aan de straatzijde en aan het park De Plantage (in 1767 aangelegd als wandelpark Plantagie). ,
,
,
,
,
2. 5
Ligging Plantage t. o. v. plangebied: Het stadspark de Plantage aangelegd in 1767 en daarmee het oudste stadspark van Nederland is onderdeel van het Beschermd Stadsgezicht Schiedam. De Vereniging behartigt de belangen van de bewoners en ,
bedrijven die aan weerszijden van dit stadspark zijn gelegen. Deze panden zijn gelegen aan de Lange Nieuwstraat en de Tuinlaan. Het is een ensemble van grote waarde. Hoewel de panden aan de Tuinlaan vanuit de achterzijde van hun woningen en tuinen direct zicht hebben op de Glasfabriek geldt deze zichtbaarheid ook vanuit de hele Plantage zie foto’s in bijlage 2. Zoals hierboven al aangetoond geldt de Buitenhaven niet als een barrière maar eerder als een verbindende levensader voor beide gebieden Plantage en Glasfabriek. ,
,
,
,
Plantagí
De afstand van de bebouwing tot aan het plangebied varieert van 26 meter (ter hoogte van de Makkerstraat waar de brug gedacht is) tot ongeveer 50 meter. ,
5
Afstand vanaf Makkerstraat (zijstraatje Tuinlaan) tot plangebied hier is de brug als verbinding in het Raamwerk Nieuw- Mathenesse gedacht. Hier liggen de pakhuizen Lijfland en Koerland nu Sodafabriek direct aan het water van de Buitenhaven; hieronder in blauw aangegeven. Hieronder is in rood nog een recent gebouwde woning aangegeven die ook direct aan het water van de Buitenhaven ligt: ,
,
,
,
Conclusie: De gemeente stelt in haar verweer (pag 14): Het plangebied van het bestemmingsplan wordt daarbij fysiek van de buurt de Plantage gescheiden door het water van de Buitenhaven. Erzijn geen rechtstreeks verbindingen tussen het plangebied en de buurt De Plantage. Echter in het Raamwerk Nieuw-Mathenesse dat als uitgangspunt geldt voor het 6
bestemmingsplan geeft de gemeente aan: De rechtstreekse verbinding d.m.v. een fietsbrug is essentieel voor de ontwikkeling van Nieuw-Mathenesse en de verbinding met de buurt/stad Er is geen enkele visuele barrière tussen de (historische) bebouwing aan de Tuinlaanzijde en het plangebied Sterker nog : voor beide zijden wordt de ligging aan hetzelfde water als historisch s
uitgangspunt gekozen
en
versterkt.
Gevolgen hoogbouw op monumentale silo's: 3.1 De bewoners van de Plantage zijn vanaf het begin door gemeente en projectontwikkelaars gezien als direct omwonenden en uitgenodigd voor participatie avonden. Al in de eerste digitale bijeenkomst (14 april 2021) toen een optopping werd genoemd hebben we aangegeven dat de silo's al icoon zijn en geen optopping nodig hebben. Sterker, dat een optopping ze aan zou tasten. Bij de eerste uitnodiging voor een participatieavond (15 dec 2022) was nog een klein doosje op de silo's getekend, elke volgende uitnodiging werd dat hoger. 32 Inde gesprekken met de ontwikkelaar en de gemeente hebben wij steeds aangedrongen op een second opinion over de transformatie van de silo's. Idealiter door het bureau dat de beschrijving voor de aanwijzing tot gemeentelijk monument heeft gemaakt, Steenhuis Meurs. De ontwikkelaar vindt dit niet nodig. 3.3 _ Onze ingediende zienswijze leidt niet tot een verlaging van de toegestane hoogte. De ‘verlaging’ is niet meer dan een correctie van een fout. Daarom hebben wij een beroep ingesteld en zelf een second opinion laten opstellen. 34 _ Dit advies van ir. BEN (geanonimiseerd) Cuituurnistorie IRuimtelijke kwaliteit) adviseert negatief over de optopping omdat: 1. Eerder onderzoek en de monumentstatus onvoldoende zijn meegenomen; 2.
De monumentwaarden van het ensemble opslagsilo's en transportband sterk zullen worden aangetast; 3. De voorgestelde hoogte van een nieuwe opbouw van 25 meter bovenop de silo's 3
4.
onvoldoende is onderbouwd; De voorgestelde opbouw, zoals het bestemmingsplan domineert ten
aangetast
de invloed op de historische
Met het uitgangspunt
nu
toelaat,
opzichte van de monumentale opslagsilo's.
Ook stelt ir. (geanonimiseerd) BEN ‘n haar advies dat de monumentwaarden en
het
omgeving ingrijpend
zal
van
de
silo's worden
zijn:
sloop van het controlestation en het beogen van een nieuwe opbouw tot 58 meter is namelijk reeds voorbij gegaan aan het leidend zijn van de van
de
monumentwaarden. Ook
stadsgezicht aan de overzijde van de Buitenhaven zal de nieuwe opbouw met een hoogte tot 58 meter ingrijpend zijn. De schaal van de historische bebouwing aan de overzijde en in de nabije omgeving is van een andere orde, namelijk kleinschalig met incidenteel een accent. De schaal die op het terrein van de Glasfabriek voor
het beschermd
geprojecteerd maakt een grote schaalsprong. Ter hoogte van de opslagsilo's wordt de schaalsprong met een hoogte tot 58 meter aanzienlijk. Dit is niet meer in verhouding met de bestaande schaal en maat van het voormalige fabriekscomplex en de nabije historische omgeving. wordt
Als
bijlage
4 het
volledige brief advies (‘second opinion’) van ir (geanonimiseerd) Wij verzoeken u de daarin gestelde aanbevelingen over te nemen in uw besluit over de toegestane hoogte en transformatie van de silo's van de Glasfabriek.
Voor het
overige blijven wij bij onze eerdere argumenten in ons beroep aangedragen wat betreft transformatie van de silo's, de aantasting van de monumentale waarde en de strijdigheid met artikel 11 van de planregels. Zoals akd namens de Glasfabriek stelt in haar verweer onder 3.28 de Vereniging heeft geen deskundig tegenadvies ingebracht ter onderbouwing van het standpunt dat de silo's wel op onaanvaardbare wijze worden (geanonimiseerd) voldoende aan dat dit wel het geval is. aangetast toont het advies van Ir. BEN
4. Conclusie
Het
ingebrachte
Wij verzoeken (in ieder geval
verzoek.
en
verweer
uw
van
Afdeling
waar
Gemeente
en
Glasfabriek is weerlegd.
beroepschrift gegrond te verklaren en het vaststellingsbesluit dit de hoogte van de silo's betreft) van de Raad te vernietigen. ons
Voorts verzoeken
wij uw Afdeling overeenkomstig artikel 8:75 Awb artikel 36 Wet op de Raad van het door uw Afdeling aan te wijzen bestuursorgaan te veroordelen in de kosten die wij hebben moeten maken of nog zullen maken alsmede het door uw Afdeling aangewezen bestuursorgaan te veroordelen tot vergoeding van het gestorte griffierecht. State
Hoogachtend, Namens de commissie
Belangen- en bewonersvereniging de Plantage (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) < (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) A
Bijlage Bijlage
RO
van
de
machtiging bestuur van de Vereniging 2: vogelvlucht plangebied en Plantage en foto’s die de zichtbaarheid van de silo's aangeven vanuit de Plantage Bijlage 3: presentatie Raamwerk Nieuw-Mathenesse (vanwege de grootte als aparte bijlage) (geanonimiseerd) (vanwege de grootte als aparte bijlage) Bijlage 4: briefadvies ir. BEN 1:
Bijlage
Machtiging Bestuur Belangen-
1
en
bewonersvereniging de Plantage
Schiedam
Raad
21 augustus
2024
State
van
Afdeling bestuursrechtspraak Postbus 20019 2500 EA Den Haag
Schiedam onderwerp. Bestemmingsplan
Nieuw-Mathenesse
Glasbuurt-West
(crisis-
en
herstelwet)
(geanonimiseerd)
Geachte
Oo
leden
verzoek
uw
statuten een
van
van
stuur
de
Hierbij machtigen te
et
bijgaand de volgende aanvullende stukken
u
uittreksel
en
bewonersvereniging
uit
het
de
in
bovengenoemde
zaak
P-antage
Handelsreg:ster
wij
a's
bestuur
namens
de
commisse
van
de
vereniging de
RO
ingediend en getekend
commissie
RO
om
namens
ons
dit
voeren
beroep
Namens
k
Besangen-
gewaarmerkt
eroep
Afdeling
de
is
het bestuur
van
de
Belan
en
bewonersvereniging
de
Plantage
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Secretariaat: IBAN
p/a
Tuinlaan
92, 3111AW
: NL 25 INGB 000 82 40 205
Schiedam
Telefoon 010-426 KvK
Rotterdam.
15 77
nummer
40347956
Bijlage 2 vogelvlucht en foto's bestaande situatie
de),
(geanoimserd)
11
da Plantage met aan weerutyden huben. de Plantage tell 25 Rtyfce- an 41 gemeantaüfke monumenten , vele verbonden mat ______ bat Įenevervarledan van Schiedam_____________
Belangen-
en
bewonersvereniging
Commissie
Ruimtelijke
de
(geanonimiseerd) |
Plantage
Ordening
|
Cultuurhistorie
(geanonimiseerd) nn
Ta
Ruimtelijke
ae
kwaliteit
(geanonimiseerd) Ll
Datum:
Rotterdam
Betreft:
13
januari
briefadvies
Glasfabriek
022
2025
0
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) B eierennevandoorn
opbouw
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) EN |
silo's
monumentale
ni
Schiedam
kvk
btw
64591395
NL68124761
35882
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
Geachte
U
heeft mij gevraagd om een second opslagsilo's met transportband van
opslagsilo's 58
meter
wordt
een
opbouw
met
daarin
een
hoog
bestemmingsplan toegestane De
ontwikkeling
gehele
Barcode
van
Dudok
Architects
Real
Estate.
Distillers ensembles een
Voor
behouden
groene
de
Landscape
worden
Glaslaan),
gebiedsontwikkeling
stedenbouwkundig
in
het en
is
door
de
en
ruimtelijke
een
Onderzoek
Erfgoed
is
Architecten de
toen
Schiedam
het
Onderzoek
voort
uit
het
maximale
een
Blauwhoed
en
gemaakt van (van juni 2821) Erfgoed
het
partijen
ingevuld de
en
randvoorwaarden.
Voor
de
ensembles
opgesteld
zijn
door
en
hierin
gebouwen (van
werd
nieuwbouw. Schiedam
daarin
het
eerder
september
onderzocht.
aanwijzing
met
gemeente
met
Advies
Glasfabriek
een
terrein
2823)
Erfgoed
dat
gebouwen en groenpark (het Glaspark)
februari
transportband
en
monumentale
van
het
van
(van
historische
gebruik
Glasfabriek
rapport
silo's
voorzien
opgesteld
Wessel
voor
2024
ontwikkelaars
van
ontwikkelende
de
Jonge
rechtstreeks
juni
historische
deel
gros
de
Glasfabriek
raamwerk
terrein
een
van
de
opdracht
aantal
een
herbestemmingsmogelijkheden mogelijkheden
komt 04
op
vastgesteld.
herbestemd,
en
Beeldkwaliteitsplan
een
hoogte
waar
de
gebiedsontwikkeling wordt het voormalige fabrieksterrein gemengd hoogstedelijk woon- en werkmilieu binnen het Schiedamse
Hierbij
(de
as
Deze
In
monumentale
ontwikkeling van de bestaande) geprojecteerd tot
de
op
de
van
Schiedam.
deze
een
District.
is
ontwikkeling in
boven
Glasbuurt-West
Delva
en
Bij
tot
bouwlagen
hotelprogramma.
meter
de
over
Glasfabriek
opslagsilo's maakt deel uit van de gebiedsontwikkeling van het voormalige Glasfabriek in Schiedam naar het stedenbouwkundig plan
de
van
getransformeerd
en
de
van
terrein
58
van
de
(nieuwe
Nieuw-Mathenesse
hoogte
opinion
door
2022).
Voor
dit
De
Onderzoek
gemeentelijke monumenten, is opgesteld. De kaders
SteenhuisMeurs
zijn
tevens
Plantage
heeft
onderdeel
van
de
de
hoge
uit
monumentaanwijzing. De
Belangen-
en
bewonersvereniging
opslagsilo's opslagsilo's
en
niet
monument.
vereniging
met
De
waarden
de
State
geen van
nieuw de
analyse Met
van
van en
maakt de
wil
advies
vriendelijke
kaders
zijn
sinds
bezwaar,
silo's
daarbij
en
de
transformatie
cultuurhistorisch
bestaande en
de
transportband
monumentale Raad
op
een
gebied
7
maart
2023
de
aandoet.
second
onderzoek,
documenten.
het
omdat
geweld
tot
beschermd
ontwikkeling De
opinion
op
opbouw
woon-werkgebied. met
vereniging
is
tot
bijsluiten. stand gekomen
basis
van
deze
maar
Op
bezwaar
van
bronnen
als de
opbouw
nu
beroep
briefadvies door
heb
de
gemeentelijk hoge
tekent Dit
van
De
ik
het
de
bij
aan
beoogt
bestuderen
onderstaand
opgesteld. groet,
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) nn
JOHAN DOORN
DOORN
LEESWIJZER deel van dit briefadvies gaat in op de belangrijkste stedenbouwkundige , cultuurhistorische en architectuurhistorische kernwaarden van de opslagsilo’s en transportband. Vervolgens ga ik in het tweede deel kort in op een aantal uitgangspunten die gemeengoed zijn in de Nederlandse erfgoedzorgpraktijk. In de daaropvolgende analyse [deel 3] toets ik deze informatie aan de beoogde ontwikkeling voor de opslagsilo’s en de kaders die daarvoor zijn geformuleerd. Het eerste
Beeld: het industriële ensemble Buitenhavenweg. [Foto auteur]
van
de Glasfabriek
Schiedam gezien
vanuit
de
1. CULTUURHISTORISCHE WAARDEN VAN OPSLAGSILO’S EN TRANSPORTBAND In de redengevende omschrijving [monumentnummer: 384] is toegelicht waarom de opslagsilo’s met transportband zijn aangewezen als gemeentelijk monument. Daarbij is de omschrijving bedoeld om nieuwe ontwikkelingen aan te kunnen toetsen. De redengevende omschrijving is gebaseerd op het Advies aanwijzing gemeentelijke monumenten Glasfabriek Schiedam van SteenhuisMeurs d. d. juni 2021 , p. 24. De waardering in de redengevende omschrijving van de silo’s en transportband is als volgt geformuleerd: De silo’s en transportband zijn van waarde als uitdrukking van de opschaling en efficiëntieslag van de glasfabriek in de járen vijftig en zestig en de mechanisering en innovatie van het glasproductieproces ín het algemeen. De silo’s zijn tevens van waarde als gaaf relatief vroeg voorbeeld van de toepassing van glijbekisting en naoorlogse siloarchitectuur. De silo’s en transportband zijn van waarde als herkenbaar industrieel ‘landmark’ in de skyline van Schiedam en vormen een belangrijke identiteitsdrager in de industriële sfeer langs de Buitenhaven. De silo en transportband zijn in samenhang ontworpen en maken samen met de achterliggende fabrieksgebouwen de productielijn herkenbaar en inzichtelijk.
De silo’s zijn van meerwaarde vanwege de hoge kwaliteit van de architectonische uitwerking in combinatie met de innovatieve bouwtechniek. ,
,
Bovenop de silo's staat het zogenaamde controlestation. Dit station werd functioneel bekleed met plaatmateriaal. Het controlestation is in zijn vorm en massa onderdeel van het monument maar niet in de materialisering. ,
Kernwaarden geven een samenvatting van de cultuurhistorische waardering en bieden aanknopingspunten voor toekomstige ingrepen. Op basis van het Advies aanwijzing gemeentelijke monumenten Glasfabriek Schiedam en de redengevende omschrijving zijn de volgende kernwaarden voor de opslagsilo’s en transportband te onderscheiden:
*30HAN NAVAN DOORN -2-
la. Industrieel baken in het Schiedamse stadsgezicht De N. V. Vereenigde Glasfabrieken aan de Buitenhavenweg in Schiedam , groeide sinds de oprichting van de glasfabrieken Van Deventer 8t Co [1853] en de Schie [1897] uit tot de grootste Nederlandse glasfabriek naast die in Leerdam. De fabriek kent een aantal ontwikkelingsfasen waar het ging mechaniseren , fuseren , uitbreiden en opschalen. De grondstoffensilo's van de glasfabriek werden in 1964-1965 gebouwd en vormden de voltooiing van de nieuwe productielijn van de glasfabriek en zijn representatief voor de schaalvergroting die de fabriek vanaf de járen vijftig doormaakte. Sindsdien zijn ze symbool geworden voor de glasindustrie. Over de bouw en de aanwezigheid van de silo’s werd veel geschreven in de kranten. In de Havenloods van 15 april 1965 werd het karakter als volgt beschreven: ‘Hoog oprijzende kolommen tekenen reeds van verre de plaats waar de Verenigde Glasfabrieken te vinden zijn. ’ Sinds de bouw domineren de opslagsilo’s met hun 33 meter hoogte naast de kerktorens , hoge molens en enkele andere silo’s en flatgebouwen de skyline van Schiedam. Kenmerkend aan de enorme silo’s is dat ze van veraf zichtbaar zijn [vanuit Rotterdam , centrum Schiedam] en door het kenmerkend silhouet met transportband en controlestation te onderscheiden zijn van andere hoogteaccenten.
De schaal van de silo's in combinatie met de plek aan de Buitenhaven pal tegenover het beschermd stadsgezicht van Schiedam maakt de silo’s een industrieel baken te midden van de kleinschalige historische bebouwing eromheen.
Enkele beelden van de huidige situatie van het monumentale ensemble en de zichtbaarheid vanuit de omgeving: 1] vanuit de Rotterdamsedijk , 2] vanuit de Buitenhavenweg , 3] vanuit de kruising Nieuwsticht met van Nieuw-Mathenesserstraat en 4] vanuit de kruising Couwenhovenstraat en Nieuw-Mathenesserstraat. [Foto’s door auteur]
*Ū0HAN NAVAN DOORN -3-
Beeld; plattegrond en aanzicht van het ensemble van de opslagsilo's , controlestation en transportband , 1964. Geheel links is de Buitenhaven. De tweede transportband en de silo rechts zijn inmiddels gesloopt. [Bouwdossier Gemeente Archief Schiedam] lb. Drie-eenheid productielijn: silo's , controlestation en transportband Met de enorme ínhoud van de silo's was de fabriek ruim tien weken voorzien van de grondstoffen nodig voor de productie van glas. In de acht silo’s [waarvan zes zichtbaar zijn en twee verborgen] werd zand , kalksteen , glasscherven en nepheline [een aluminiumhoudend erts] opgeslagen. Deze grondstoffen werden aangevoerd over de Schie en via de transportband naar het controlestation bovenop de silo’s getransporteerd om vervolgens daar vandaan mechanisch te worden verdeeld over de silo’s. De transportband , silo's en controlestation vormden een drie-eenheid. Oeze drie-eenheid is nog gaaf en herkenbaar en essentieel voor de beleving van het industrieel erfgoed , omdat ze uiting geven aan de herkenbaarheid van het productieproces van de voormalige glasfabriek. Zonder controlestation of transportband vervalt een essentieel kenmerk van dit ensemble en type silo’s.
+Ū0HAN NAVAN DOORN
lc.
Architectuur
ingenieurskunst
en
in
vanzelfsprekend
één
gebaar
Bij
het
ontwerp
ingenieursbureau Ontwikkeling der de
Rotterdamse
de
esthetiek.
open
type
zijn
en
(het
de
ronde
vijftig namelijk de
vorm
de
transportband
volume is
maar
de
het
is
niet
contouren
de
geplaatst
eeuw
opkwam
silobouw,
in
gebouw
[in
Kathedralen
van
De
werden
bepaalt opslagsilo's en
met
behulp
destijds
een
innovatieve
en
controlestation
samensmelting
architectuur
verfijnde
bovenop
mocht
plastic-golfplaat van
het
voor
vrijstaand
zichtbaar
van
voor
rationele
volgt
twintigste
bekleed
een
zit
voor
een
staalconstructie
tot
gekozen
silocellen
ook
was
gebouw
betonkolossen wat
werd
ronde
techniek
de Dit
functie
p.25].
opgetrokken,
silo's de
waar
van
het
van
platteland, gesloten
met
past
dat
voor
maar
rechthoekige doos die in de transportband. De verschijning van de tendens die vanaf de jaren goed bij
zestig
en
Bureau
betrokken,
verantwoordelijk (geanonimiseerd) BN
waar
silo's,
is
opslagsilo's
Technisch
(Tebodin)
opslag
silobouw: volume
verbinding
De
Voor
civieltechnisch
Nederlandsch
Industrie
controlestation). de
van
en
N.V.
alleen
architect
in het
niet
was
en
uitwerking.
met de
werden
golfplaat
een
horizontale
doelmatige
van
en
zijn het
als
ontworpen
glijbekisting bouwtechniek voorzien
een
en
een
materiaal
lichtstroken.
ingenieurskunst
architectuur,
met
was.
van
De leidden een
2. UITGANGSPUNTEN VOOR DE OMGANG MET MONUMENTEN IN KORT BESTEK Het ensemble van opslagsilo’s , transportband en controlestation is een gemeentelijk monument. Een monumentenstatus betekent in een notendop dat wijzigingen mogelijk zijn om nieuw gebruik mogelijk te maken , maar dat maatwerk hierbij noodzakelijk is. Het nieuwe gebruik dient getoetst te worden aan de mogelijkheden die het monument biedt. Hierbij is het ‘laadvermogen’ van belang. Wat kan een gebouw aan transformatie en nieuw programma aan , zonder verlies van cruciale monumentale waarden? Dit vereist een gedegen studie waarbij meerdere scenario’s worden onderzocht. Het maakt hierbij inhoudelijk weinig uit of het desbetreffende pand een rijksmonument is of gemeentelijk beschermd wordt. De procedure voor rijksmonumenten is wel anders , omdat de gemeente verplicht is om advies bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in te winnen. In de praktijk wordt bij alle monumenten in eerste instantie ingezet op behoud. Het bestaande is altijd het vertrekpunt voor nieuwe ontwikkelingen. Reconstructie is hierbij niet ondenkbaar , bijvoorbeeld als een beeldbepalend gebouw verloren is gegaan door een calamiteit. Het is echter een laatste redmiddel , een noodgreep waar alle andere opties ontoereikend bleken. De prioritering voor ingrepen aan monumenten is vastgelegd in de restauratieladder.
De Restauratieladder komt voort uit het Charter van Venetië , het internationale handvest voor het behoud en restauratie van monumenten en stads- en dorpsgezichten. De ladder onderscheidt drie ingreepniveaus [laddertreden] van restaureren , aflopend in voorkeur. Behoud van de oorspronkelijke onderdelen staat altijd voorop. Als conserveren alleen niet meer volstaat , kunnen beschadigde onderdelen worden gerepareerd. Wanneer dat niet mogelijk is kan [een deel van] het monument worden vervangen of vernieuwd. Hierbij is de optie ‘verbeteren’ de minst gewenste optie.
1 1
de restauratieladder , met de prioritering ingrepen. Bovenaan de meest wenselijke optie onderaan de minst wenselijke. [Stichting ERM]
Beeld: ________1 j
voor en
Restauratieladder
1
j
i
1 I
1. Conserveren/ onderhoud 1
i
1
2. Repareren
1
3. Vernieuwen
1
mmmm
ř
3a Kopiëren
3b Imiteren 1
d
u 1
3c Verbeteren 1
i |
1
+00HAN NAVAN DOORN -6-
3. ANALYSE EN ADVIES Op basis van bovenstaande analyse en onderstaande toetsing geef ik het advies van heroverweging ten aanzien van de hoogte van de opbouw in het bestemmingsplan en het heroverwegen van de voorgenomen sloop van het controlestation. Ik adviseer negatief over het plan om een opbouw op de opslagsilo’s tot 58 meter toe te staan omdat: a.
b. c.
Eerder onderzoek en de monumentstatus onvoldoende zijn meegenomen; De monumentwaarden van het ensemble opslagsilo’s en transportband sterk zullen worden aangetast; De voorgestelde hoogte van een nieuwe opbouw van 25 meter bovenop de silo’s onvoldoende
d.
is onderbouwd; het bestemmingsplan het nu toelaat , monumentale opslagsilo’s.
De voorgestelde opbouw , zoals domineert ten opzichte van de
Hieronder licht ik puntsgewijs toe waarom deze hoogte geen recht monumentale waarden van de opslagsilo’s en transportband.
doet
aan
de
3a. Eerder onderzoek en monumentstatus zijn onvoldoende meegenomen In 2021 heeft de gemeente Schiedam opdracht gegeven het Advies aanwijzing gemeentelijke monumenten Glasfabriek Schiedam op te stellen. Vervolgens is daarna het Onderzoek Erfgoed opgeleverd [in september 2022] en daarna het Beeldkwaliteitsplan in februari 2023. Pas in maart 2023 is de aanwijzing van de opslagsilo’s en de transportband tot gemeentelijk monument vastgesteld. Op zich is dit niet een ongebruikelijk weg die bij planvorming soms wordt ingeslagen. Alleen in dit geval is in het Advies aanwijzing gemeentelijke monumenten Glasfabriek Schiedam uit 2021 meegegeven dat het controlestation bovenop de silo’s van waarde is. Bezwaarlijk is dat dit gegeven in het Onderzoek Erfgoed op voorhand wordt weggedacht en vervangen door een nieuwe hogere opbouw [p. 19]. Vervolgens wordt zonder nadere onderbouwing de nieuwe hogere opbouw overgenomen in het Beeldkwaliteitsplan , terwijl er in de redengevende omschrijving expliciet wordt vermeld , dat het controlestation in zijn vorm en massa onderdeel van het monument is. Bezwaarlijk is ook dat in de redengevende omschrijving als toelichting voor de aanwijzing is vermeld: Onderdeel van deze aanwijzing zijn de kaders uit het rapport Onderzoek Erfgoed Glasfabriek.
Dit is ongebruikelijk aangezien in dit voorgenomen transformatiekader wordt ingegaan op het ontwerpplan in plaats van een monumentwaardering. Uit het Advies voor aanwijzing gemeentelijke monumenten Glasfabriek Schiedam
komt
naar
voren
dat
het
ensemble
beschikt
over
stedenbouwkundige ,
architectuurhistorische en cultuurhistorische waarden en gaaf is. Zowel silo’s , transportband als controlestation worden daar als waardevol beschouwd. Het Onderzoek Erfgoed benoemt deze waarden , maar doet verder geen nader onderzoek naar de bouwhistorische waarden of de vertaalslag in een waardestellingstekening , om deze vervolgens als toetsingskader te gebruiken voor de transformatie van het monument. Als transformatiekader voor de opslagsilo’s en transportband gaat het Onderzoek Erfgoed teveel in op de toekomstige ontwikkelingen en het programma , in plaats van het formuleren van kernwaarden en de ambities voor het cultureel erfgoed zoals gebruikelijk is bij een transformatiekader [zie Transformeren met cultureel erfgoed. Handreiking voor het opstellen van transformatiekaders , RCE , 2022]. onderzoek start op p. 8 met een structuurplan erfgoed met daarin als gegeven dat een nieuwe opbouw [van 25 meter] met een hotelprogramma het beste is als transformatie. Andere opties worden nauwelijks meegenomen. Een transformatiekader dient erfgoedwaarde aan uitgangspunten voor nieuwe ruimtelijke ontwikkeling te verbinden. Het preciseert de zoekruimte voor interventies en stelt onder welke condities dit kan. Het doel is ‘bijvoorbeeld om het aangeven van het ‘laadvermogen’: de wenselijke of maximale Het
+ŪOHAN NAVAN DOORN -7-
verandering en verdichting die een plek aan kan zonder afbreuk te doen aan de identiteit van deze plek of cultuurhistorische waarden te schaden’ [zie Transformeren met cultureel erfgoed. Handreiking voor het opstellen van transformatiekaders , RCE , 2022] , p. 9] , In het Onderzoek Erfgoed is voorbij gegaan aan het ‘laadvermogen’ van de silo’s door uit te gaan van sloop van het controlestation en deze te vervangen door een nieuwe veel hogere opbouw die in schaal en maat zich loszingt van het monumentale ensemble en de nabije omgeving. ,
3b.
Monumentale waarden worden sterk aangetast op de opslagsilo’s , hoewel niet in materialisering , maar wel in massa is volgens de redengevende omschrijving als onderdeel van het monument beschermd. In de Welstandsnota [herziening 12 maart 2019] van de gemeente Schiedam staat het volgende over de omgang met [gemeentelijke] monumenten en beeldbepalende panden [in hoofdstuk 4 Overige Criteria , Welstand en erfgoed]: Het controlestation
Waarde en beleid Op de gebieds- en objectgerichte criteria stelt de gemeente daarom aanvullende eisen aan plannen voor en binnen de invloedssfeer van monumenten en beeldbepalende panden. Dit is om recht te doen aan de bijzondere waarde van objecten en gebieden. De gemeente wenst de ontwikkeling in beginsel te beperken tot het versterken of herstellen van historisch wenselijke eigenschappen danwel het faciliteren van nieuw gebruik met als doel het behoud van de panden. Aanpassingen betreffen in de regel kleine wijzigingen die het aanzien van de gebouwen niet schaden zoals bescheiden dakkapellen aan de achterzijde of bijgebouwen uit het zicht vanuit de openbare ruimte. Meer ingrijpende wijzigingen zijn uitzonderingen die in de regel zorgvuldig en terughoudend in het bestaande beeld moeten worden ingepast. ,
,
Bij de beoordeling van eventuele grotere wijzigingen zal de commissie met name aandacht schenken aan een grote mate van terughoudendheid met een nadruk op de plaatsing ten opzichte van enerzijds de openbare ruime met inbegrip van het landschap en anderzijds het object of ensemble op zich een terughoudende vormgeving met inbegrip van materiaal- en kleurgebruik. Zonder wijzigingen en nieuwbouw onmogelijk te maken heeft herstel van historisch wenselijke eigenschappen prioriteit. ,
,
Ui tgangspunten Bij aanpassingen aan monumenten en beeldbepalende ponden gelden de volgende algemene uitgangspunten: bij verbouwing en herbouw de bestaande goothoogtes nokhoogtes en dakhellingen handhaven; wijzigingen spelen in beginsel een ondergeschikte rol in het straatbeeld en in het aanzien van het object; wijzigingen in stijl maat schaal en detaillering zorgvuldig afstemmen op de [cultuurhistorische delen van] de omgeving en het hoofdgebouw waarbij voor kleinere wijzigingen een historiserende vormgeving in de regel de juiste keuze is en voor meer ingrijpende wijzigingen in de regel een terughoudende eigentijdse vormgeving passend zal zijn; * bij aanpassingen blijft de hoofdvorm van het gebouw duidelijk herkenbaar; het zicht op de monumenten en beeldbepalende panden vrij laten. ,
,
,
,
In het Beeldkwaliteitsplan wordt nieuwe opbouw met een hoogte van
het controlestation verwijderd en vervangen door een 25 meter. Deze hoogte is in het bestemmingsplan overgenomen en mogelijk gemaakt. Deze aanpak is niet in lijn met de uitgangspunten die de gemeente Schiedam hanteert voor monumenten en beeldbepalend panden [zoals hierboven is beschreven]. Door het controlestation te verwijderen en deze in hoogte en verschijningsvorm aanzienlijk te wijzigen , worden monumentale waarden sterk aangetast. De nieuwe opbouw is zoals dat geprojecteerd wordt in het Beeldkwaliteitsplan dan niet meer ‘terughoudend en ondergeschikt’ aan de opslagsilo's en transportband , zoals dat
+30HAN NAVAN DOORN
nadrukkelijk wordt gevraagd in de Welstandsnota. Er wordt immers niet ingezet op behoud en bescherming , maar op sloop van een wezenlijk onderdeel van het monument. Het Beeldkwaliteitsplan is mede opgesteld door de gemeente , maar is op dit vlak in strijd met de eigen Welstandsnota. Door sloop van een wezenlijk deel van het monument toe te staan , gaat de gemeente voorbij aan de monumentale en planologische bescherming zoals beschreven in het Erfgoed- en monumentenbeleid Benutten , Beleven en Behouden [hoofdstuk 4. 4 p. 20] en de waarden van de opslagsilo's en transportband zoals beschreven in de redengevende omschrijving. Er wordt voorbij gegaan aan de drie kernwaarden van het monument. Ook wordt met de sloop van het controlestation voorbij gegaan aan de prioritering van ingreepniveau's uit de restauratieladder en meteen overgegaan op de ingreep ‘vernieuwen’ met verwijdering als resultaat. 3c. Hoogte voorgestelde opbouw bovenop de silo's onvoldoende onderbouwd Voorafgaand aan het opstellen van het Beeldkwaliteitsplan is het Onderzoek Erfgoed opgesteld , waarin de potenties en [her]ontwikkelkaders van de historische ensembles gebouwen in kaart zijn gebracht. Het onderzoek biedt kaders voor het komende ontwerpproces waarbij de erfgoedwaarden en het verhaal van de geschiedenis zijn geborgd.
Over de aanpak van de opslagsilo’s en de transportband is in het Onderzoek Erfgoed van Wessel de ũonge Architecten [WDŨA] d. d. 28 september 2022 het volgende geformuleerd [p. 19]:
en
Bij dit onderzoek gaat het om het aangeven van kaders/richtlijnen voor de transformatie en het is geen ontwerp. De drie onderdelen Silo's Opbouw en Transportband vormen een eenheid. Bij de transformatie is het belangrijk dat deze eenheid behouden blijft en als één “machine” blijft functioneren. Ingrepen aan de buitenkant van de Silo’s zijn ondergeschikt aan het totaalbeeld. Er is in de silo’s meer ruimte voor grotere ingrepen zodat de silo’s te beleven worden. De nieuwe opbouw heeft dezelfde footprint als het bestaande controlestation moor kan hoger worden zolang deze maar ondergeschikt blijft aan de Silo’s. De opbouw kan niet weggelaten worden omdat de Transportband daarin aan komt. Door deze Transportband blijft de verbinding met het water en de kade behouden en wordt een van de ontsluitingen van de Silo’s. In de Silo's kunnen trappen en liften gemaakt worden. ,
,
,
,
,
Op p.
23 worden een aantal opties voor de omgang met het controlestation op de opslagsilo’s genoemd en in schema’s getekend. Van de negen opties die zijn verbeeld , zijn er drie die volgens WDŨA mogelijk zijn , namelijk: de huidige toestand met controlestation handhaven; een opbouw met “losse” volumes op een doorgaande plint , als verwijzing van het bestaande controlestation; een opbouw in de goede verhoudingen , waarbij een vrijere vorm binnen deze kaders denkbaar is. Hiervoor wordt een verhouding van ?5 I van de silo’s met een hoogte van 25 meter bovenop de bestaande silo’s als voorstelbaar geacht door het bureau. In het document wordt geen argumentatie meegegeven waarom deze optie voldoet aan de door WDŨA eerder gestelde kader ‘dat een nieuwe opbouw hoger kan worden , zolang deze onderschikt blijft aan de silo’s’. Deze
laatste optie is dan ook wat in het Beeldkwaliteitsplan op de silo’s wordt geprojecteerd en in het bestemmingsplan als uitgangspunt is meegenomen voor de maximale toegestane hoogte van 58 meter. Het bestaande controlestation betreft een rechthoekig volume van een bouwlaag op de silo’s - dat circa 1/4 van de hoogte van bestaande silo’s bedraagt - met nog een klein een-laags accent erbovenop. De redenering dat een nieuwe opbouw 3/4 van de bestaande hoogte van de silo’s kan bedragen in plaats van de bestaande hoogte van het controlestation als uitgangspunt te nemen is onvoldoende onderbouwd en in strijd met de eigen opgestelde kaders door WDŨA. Dergelijke nieuwe opbouw is niet ‘ondergeschikt’ of in ‘verhouding’ met de silo’s. Het is dan ook geen juiste interpretatie van de bestaande massa of hoofdvorm van het bestaande controlestation. In het document van WDŨA zijn andere opties verbeeld die volgens het
^ÖOHAN NAVAN DOORN
Ot GtAífAMO» KMCOAtf
De opties
en de onderbouwing voor de omgang met het controlestation in het Onderzoek Erfgoed door WD3A',
opbouw in het Beeldkwaliteitsplan op p. 4. De voorgestelde
p,
23.
niet wenselijk zijn , maar in massa en verhouding meer aansluiten bij de vorm en massa van het bestaande controlestation en daarmee beter passend zijn bij het bestaande silhouet van het monumentale ensemble. bureau
In het Onderzoek
Erfgoed zijn tevens de alternatieven van herbestemming met behoud van het bestaande controlestation onvoldoende onderzocht , ervan uitgaande dat deze onderdeel zijn van het monument. Het Onderzoek Erfgoed is eerder opgesteld [in september 2022] dan de aanwijzing van de opslagsilo’s en transportband als monument [in maart 2023]. Maar van te voren was het definitief besluit voor de aanwijzing van de silo’s als monument bekend [1 juni 2022]. De ontwikkelaar heeft toen tegen de monumentaanwijzing bezwaar ingediend [vanwege de beperking voor de ontwikkeimogelijkheden] en heeft vervolgens van de gemeente de ruimte gekregen om een transformatiekader op te laten stellen. Het lijkt erop dat de kaders uit het Onderzoek Erfgoed een verwijdering van het controlestation als uitgangspunt nemen in plaats van het behoud en bescherming van dit deel van het monument. Het is opmerkelijk dat in het Onderzoek Erfgoed uitgegaan is van een maximaal volume en dat de kaders in het onderzoek te veel ingaan op de door de planvormers gewenste uitkomst. Een complexe herbestemming is altijd een afweging van ruimtelijke , cultuurhistorische , technische en financiële overwegingen. Het uitgangspunt bij de herbestemming van monumenten zou altijd het bestaande gebouw moeten zijn.
Deze logica is hier omgedraaid: het gewenste programma paste niet en daarom moet het controlestation gesloopt worden en vervangen worden door een nieuw veel hogere volume. 3d.
De voorgestelde opbouw domineert ten opzichte van de monumentale ensemble kernwaarden van de opslagsilo’s en transportband is de betekenis van het ensemble als industrieel baken in het Schiedamse stadsgezicht. In de redengevende omschrijving komt deze waarde ook nadrukkelijk aan de orde als industrieel ‘landmark’ in de skyline van Schiedam. Een van de
In het
Beeldkwaliteitsplan en het stedenbouwkundig raamwerk wordt als omgang met deze waarden het volgende kader gesteld [p. 19]: de bestaande silo’s met hun opbouw vormen een herkenbaar icoon met grote cultuurhistorische waarde voor Nieuw-Mathenesse en Schiedam. Ook na herontwikkeling behouden de silo’s deze waarde. Sloop van de bestaande opbouw en toevoeging van een nieuwe [hogere] opbouw draagt programmatisch en in beeld
+ŪOHAN NAVAN DOORN -10-
bij aan de icoonwerking en werkt waardevermeerderend. De transformatie en architectonische uitwerking is van exceptionele kwaliteit: de toevoeging van nieuw volume draagt bij aan de iconische uitstraling maar is ook in balans met de monumentale verschijning van de silo's zelf en passend bij de context van het gebied. Het bestemmingsplan staat een maximale bouwhoogte toe maar mede door de dubbelbestemming voor de cultuurhistorische waarde moet de nadere uitwerking van het ontwerp nadrukkelijk vorm worden gegeven in overleg met het kwaliteitsteam. ,
Het
komt
met deze kernwaarde platgeslagen wordt tot één hogere opbouw op de opslagsilo’s komen , zodat deze in de nieuwe herkenbaar blijft. In de gebiedsontwikkeling en het bestemmingsplan wordt uitgegaan van een nieuw stadssilhouet dat versterkt wordt ‘door een opbouw van alzijdige accenten van de stad naar de haven met daarin de silo als duidelijk hoogste en meest markante gebouw [Beeldkwaliteitsplan p. 18]'. Rondom de opslagsilo’s worden in het plan verschillende gebouwen en accenten geprojecteerd die de bouwhoogte van de bestaande silo’s overstijgen [met aan de oostkant van het plangebied hoogtes tot 445, meter]. Met de nieuwe context zullen de bestaande silo’s minder goed herkenbaar zijn in de skyline. Om de silo’s toch herkenbaar te houden , zodat ze hun waarde als landmark behouden , wordt de toevoeging van een nieuw volume dat boven de andere nieuwe accenten uittorent voorstelbaar geacht. Oe vraag is echter of dit wel de juiste redenering is voor het monument. Door een aanzienlijk volume als opbouw boven de silo’s toe te voegen is het zeer de vraag of er een juiste balans met de monumentale verschijning van de silo's wordt bereikt. Niet de silo’s zullen meer zichtbaar en herkenbaar zijn , maar vooral de nieuwe opbouw.
Het kenmerkend silhouet van de bestaande opslagsilo's met transportband zal wezenlijk veranderen in een totaal andere verschijning , doordat de nieuwe opbouw wordt ‘opgeblazen’. Als betekenisvolle identiteitsdrager zullen de silo’s met een dergelijke opbouw gedegradeerd worden tot onderbouw van de nieuwe opbouw. Niet de silo’s maar de opbouw zal dan de plek als landmark overnemen en daarmee zal deze kernwaarde teniet worden gedaan. gegeven:
erop
neer
dat het
omgaan
moet een nieuwe context als landmark er
,
De laatste
zin uit het citaat is een misleidende formulering: Het bestemmingsplan staat een maximale bouwhoogte toe maar mede door de dubbelbestemming voor de cultuurhistorische waarde moet de nadere uitwerking van het ontwerp nadrukkelijk vorm worden gegeven in overleg met het kwaliteitsteam. Als de maximale hoogte van 58 meter in het bestemmingsplan wordt toegestaan , is het zeer de vraag of er überhaupt ruimte is om de monumentwaarden nog leidend te laten zijn in het eindontwerp. Met het uitgangspunt van de sloop van het controlestation en het beogen van een nieuwe opbouw tot 58 meter is namelijk reeds voorbij gegaan aan het leidend zijn van de monumentwaarden. ,
Ook voor het beschermd stadsgezicht aan de overzijde van de Buitenhaven zal de nieuwe opbouw met een hoogte tot 58 meter ingrijpend zijn. De schaal van de historische bebouwing aan de overzijde en in de nabije omgeving is van een andere orde , namelijk kleinschalig met incidenteel een accent. De schaal die op het terrein van de Glasfabriek wordt geprojecteerd maakt een grote schaalsprong. Ter hoogte van de opslagsilo’s wordt de schaalsprong met een hoogte tot 58 meter aanzienlijk. Dit is niet meer in verhouding met de bestaande schaal en maat van het voormalige fabriekscomplex en de nabije historische omgeving.
*Ū0HAN NAVAN DOORN -ïi-
GERAADPLEEGDE Gemeente
“_
BRONNEN Archief
opslagsilo's
Schiedam,
Detail
gewapend
van
terreinafscheiding
beton
wijzigen
+
bouwdossier
en
NL-SdmGA-0338-9097-0881:
pijpenbrug
gewijzigd plan rijwielstalling, te raadplegen
een
voorgevel
+
+
Bouwen bouwen via:
https://collecties.schiedam.nl/detail.php?id=95882899&nav id=0-1&index=0 Gemeente (geanonimiseerd) Recengevende omschrijving monumentnumner: 54 (geanonimiseerd) B. En en transportband bij de voormalige Vereenigde Glasfabrieken, (geanonimise rd) Opslagsilo's | datum
aanwijzing: 7 maart 2023. Gemeente Schiedam, Erfgoed- en monumentenbeleid. november
2021:
Schiedam,
architects
&
Beleven,
Behouden,
2
https://www.schiedam.nl/sites/www.schiedam.nl/files/inline-files/
Erfgoed-220en2@monumentenbeleid Gemeente
Benutten,
Glasfabriek
Delva
Landscape,
DEF
8.pdf
B.V.,
Blauwhoed, Dudok Real Estate, Barcode Beeldkwaliteitsplan Glasfabriek Schiedam, februari
2023. Gemeente
Schiedam, Welstandsnota, herziening 12 maart lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR624949#hoofdstuk 4
(geanonimiseerd) nn.
Kathedralen
veevoerbedrijven silogebouwen Rijksdienst voor Handreiking voor
het
van
in
Nederland,
het
Cultureel
het
opstellen
2019:
https://
platteland.
Silogebouwen van graan en 2084: https://issuu.com/overijssel/docs/
oktober
Erfgoed, Transformeren met cultureel erfgoed. van transformatiekaders, december 2822: https://www.
cultureelerfgoed.nl/binaries/cultureelerfgoed/documenten/publicaties/2022/81/81/ transformeren-met-cultureel-erfgoed-handreiking-transformatiekaders/ Irans
ren-cultureelverfgoed+-+Handreiking+voor+het+ops
+van-+transformatie
kaders. pdf
N
SteenhuisMeurs, Advies voor aanwijzing Schiedam, juni 2021. Stichting Erkende Restauratiekwaliteit estaurati
DE
Glasfabriek
de
,
les-over-de-restauratieladder
WDJArchitecten,
Als
monumenten
Een Monumentenzorg toelichting op https://www.stichtingerm.nl/onderhoud-en-restauratie/
Restauratieladder:
OVER
gemeentelijke
Onderzoek
Erfgoed
Glasfabriek
Schiedam,
september
2022.
AUTEUR
zelfstandig
architect-onderzoeker
ben
ik
gespecialiseerd
in
cultuurhistorisch
onderzoek en en
en de vertaalslag tussen cultuurhistorie, analyse en ontwerp. Met gefundeerd zorgvuldig onderzoek adviseer en ondersteun ik onder andere overheden, ontwerpers ontwikkelaars over behoud, ontwikkeling en transformatie van gebouwen en gebieden.
Opdrachtgevers
zijn
onder
gemeenten
Amsterdam,
september
2024
Cultureel
Erfgoed
Erfgoedcommissie onderzoeker
gastdocent
in in
ben
bij
ik
was
ik de
Atelier
Rijksbouwmeester,
Lisse,
Rotterdam,
lid
cultuurhistorie
de de
meer:
gemeente gemeente
tevens Academie
in
Rotterdam
Alphen
praktijkdocent van
Zaanstad
Bouwkunst
de
en
aan
in
Commissie
van
den
aan
de
Rijksvastgoedbedrijf,
Ridderkerk.
en
2817-2018
Rijn.
Naast
faculteit
Van
september
2818
Omgevingskwaliteit lid
mijn
van
de
werkzaamheden
Bouwkunde
tot
en
van
de
als
TU-Delft
en
Amsterdam.
FJOHAN NAVAN DOORN 219