17 Collegebrief 8 december 2023 Reactie op het initiatiefvoorstel witgoedregeling

gemeente Schiedam

Welzijn, Sport & Participatie Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501

Aan de gemeenteraad van Schiedam

3100 EA Schiedam 14 010 schiedam.nl

uw kenmerk

uw brief van

ons kenmerk

datum

23UIT07020

8 december 2023

doorkiesnummer

e-mail

27 november 2023

contact@schiedam.nl

onderwerp

Reactie op initiatiefvoorstel m.b.t. een witgoedregeling

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 13 november 2023 hebben de gemeenteraadsleden S. Kılıçkaya (Groenlinks) en J. Maris (Progressief Schiedam) een initiatiefvoorstel ingediend met betrekking tot een witgoedregeling voor huishoudens die te maken hebben met energiearmoede. Het betreft een aangepaste versie van het voorstel van de heer Kılıçkaya van 1 mei jongstleden. In onderstaande reactie gaan wij in op de afwegingen die het college de gemeenteraad wil meegeven met het oog op de reikwijdte van het voorstel en zaken rondom de uitvoerbaarheid. Reactie college Wij hebben op 7 juni 2023 gereageerd (23UIT03135) op het oorspronkelijke voorstel, dat was ingediend door de heer Kılıçkaya. Onze conclusie was toen dat het ingediende initiatiefvoorstel om verschillende redenen niet uitvoerbaar was. De indieners van het gewijzigde initiatiefvoorstel, waarop wij nu reageren, hebben het voorstel op een aantal punten aangepast en dienen het nu in gewijzigde vorm in. Wij constateren dat de voorgestelde witgoedregeling een groot aantal aspecten kent, die elk leiden tot specifieke voorwaarden waaraan moet worden voldaan om de regeling levensvatbaar te maken.

Wij zien na zorgvuldige bestudering van het voorstel, ondanks de door de indieners aangebracht wijzigingen, nog altijd significante bezwaren en onduidelijkheden, met name op juridisch en financieel vlak, maar ook voor wat betreft de uitvoering. Een financiële onderbouwing, waarin ook uitvoeringskosten zijn opgenomen, is noodzakelijk om de baten van de regeling goed af te kunnen wegen tegen de kosten. Met deze brief delen wij onze bedenkingen met u. Huidige aanpak energiearmoede Schiedam heeft SPUK-middelen van het Rijk ontvangen om huishoudens die te maken hebben met energiearmoede te ondersteunen bij het treffen van energiebesparende maatregelen. Over de besteding van de middelen bent u op 16 december 2022 geïnformeerd via een raadsbrief (22UIT09411). We helpen bewoners met de inzet van energieklussers die energiebesparende maatregelen aanbrengen in woningen, zoals het vervangen gloeilampen door LED-verlichting, het aanbrengen van tochtstrips en het plaatsen van radiatorfolie. Daarnaast geven zij advies op maat om de energierekening te verlagen. Verder voeren we een campagne om zoveel mogelijk bewoners in energiearmoede te bereiken. Dit alles gebeurt onder de overkoepelende projectnaam Energiehulp.

*23UIT07020*

Inwoners kunnen verder ook terecht bij wekelijkse spreekuren in verschillende wijken waar energiearmoede veel voorkomt. Ook signaleren maatschappelijke organisaties of er sprake is van energiearmoede bij inwoners; zij melden hen desgewenst aan bij Energiehulp. De energieklussers zijn in staat om bij bewoners het wattage van specifieke apparaten te meten en de inwoners te informeren over de bespaarmogelijkheden, waaronder vervanging. Indien vervanging naar voren komt als de meest energiezuinige optie, bestaat reeds de mogelijkheid een aanvraag (voor nieuw witgoed) te doen bij Stichting Urgente Noden (SUN) Waterweg. Een andere mogelijkheid is om, in het geval van bijzondere en onvoorziene omstandigheden, bijzondere bijstand aan te vragen bij Stroomopwaarts. Voor beide opties gelden specifieke eisen, waaraan de aanvrager moet voldoen. Zorgen over de uitvoerbaarheid van het initiatiefvoorstel Het opzetten en uitvoeren van een witgoedregeling voor energiezuinig witgoed vraagt om een uitgebreide voorbereiding. Wij hebben zorgen over de benodigde capaciteit die van het ambtelijk apparaat wordt verwacht. Ook krijgen we vanuit andere gemeenten, die reeds een witgoedregeling hebben uitgevoerd, wisselende signalen over het effect van een dergelijke incidentele regeling om energiearmoede tegen te gaan.

Een witgoedregeling lijkt een eenvoudige manier om energiearmoede aan te pakken, maar kent in de praktijk meerdere haken en ogen, waar de gemeente rekening mee moet houden. Om onze bedenkingen nader te duiden gaan we hierna in op de doelgroep, rechtsgelijkheid, de financiering en het incidentele karakter van het initiatiefvoorstel. Doelgroep Het is lastig om de exacte omvang en afbakening van de doelgroep te bepalen. Het voorstel gaat uit van een witgoedregeling die kan worden aangeboden aan huishoudens met een inkomen tot 120% van het beleidsmatig minimum. Dit komt overeen met de doelgroep die in aanmerking komt voor energietoeslag: ruim 6.000 huishoudens op Schiedamse bodem. Echter, niet alle huishoudens zouden in aanmerking komen voor de witgoedregeling. De wijkenergiecoördinatoren van Energiehulp schatten op basis van reeds uitgevoerde huisbezoeken in dat één op de vijf huishoudens toe is aan energiezuiniger witgoed. Daarmee komt de totale indicatieve omvang van de doelgroep op ruim 1.200 huishoudens. Het initiatiefvoorstel gaat uit van het bereiken van slechts 300 huishoudens. Rechtsgelijkheid Gelet op het bovenstaande ontstaat met de uitvoering van dit initiatiefvoorstel rechtsongelijkheid in de doelgroep huishoudens tot 120% van het beleidsmatig minimum. Eenvoudig gezegd maken niet alle inwoners een gelijke kans op nieuw witgoed.

Bijvoorbeeld: in sommige gevallen is de Energiehulp al langs geweest, in andere gevallen komen ze pas langs als het budget is uitgeput. Ook kan het voorkomen dat inwoners hebben gespaard en zelf al nieuw witgoed hebben aangeschaft. Dergelijke situaties resulteren in rechtsongelijkheid onder een kwetsbare doelgroep die naar onze overtuiging júist gelijkwaardig dient te worden geholpen. Wij concluderen dat het initiatiefvoorstel een armoedevoorziening beoogt, waarvan niet de gehele doelgroep die te maken heeft energiearmoede en in het bezit is van witgoed met een energetisch lage kwaliteit, gebruik zal kunnen maken. Ondanks de goede bedoelingen kan dit voorstel leiden tot onvrede bij bewoners en de uitvoerders van de Energiehulp in een lastig parket brengen.

Uitvoerbaarheid Het voorstel gaat uit van de inzet van derden, zoals Stroomopwaarts, zonder dat deze partijen hier op dit moment volledig van op de hoogte zijn en/of de juridische basis voldoende is gecheckt. Zo wordt Stroomopwaarts gevraagd om inwoners die een aanvraag hebben gedaan in het kader van de energietoeslag een brief te sturen om bekendheid te geven aan de witgoedregeling, terwijl hier vanuit de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) waarschijnlijk juridische belemmeringen meespelen die te maken hebben met doelbinding. Dit kan ervoor zorgen dat het voorstel in zijn geheel niet uitvoerbaar is, aangezien de doelgroep mogelijk niet goed kan worden bereikt. Ook gaat het voorstel uit van inkoop bij een Schiedamse elektronica-leverancier (of een leverancier uit een buurgemeente). Dit staat mogelijk op gespannen voet met de aanbestedingswetgeving, waaraan de gemeente zich moet houden. Financiering In het voorstel wordt gesproken over een financiële dekking van € 250.000,- uit de SPUK Energiearmoede, een bedrag per huishouden van maximaal € 700,- en het helpen van 300 huishoudens. Daarnaast wordt een aanschafprijs van € 599,- tot € 700,- genoemd voor een geschikte wasmachine met energielabel A. Daarmee achten wij het niet aannemelijk dat het gemiddelde bedrag per huishouden noemenswaardig onder de € 700,- zal uitkomen.

Het voorstel gaat er immers ook van uit dat van huishoudens zelf geen enkele financiële mag worden verwacht. Overigens zou € 700,- per huishouden mogelijk zelfs niet toereikend zijn, als bijvoorbeeld zowel een wasmachine als een koelkast nodig zouden zijn. Indien we uitgaan van € 700,- per huishouden en een bereik van 300 huishoudens, leidt het voorstel tot een bedrag van € 210.000,- voor de aanschaf van apparatuur. In dit bedrag zijn nog niet meegenomen de transportkosten, montagekosten, communicatie en verdere uitvoeringskosten, waaronder ambtelijke capaciteit. Gelet op het beschikbare budget van € 250.000,- gaan de indieners ervan uit dat de resterende kosten ten behoeve van de uitvoering niet hoger zullen uitvallen dan € 40.000,-. Onze verwachting is echter dat de uitvoeringskosten hoger zullen liggen. Als de uitvoeringskosten hoger uitvallen dan nu begroot, neemt het bereik van 300 huishoudens evenredig af met één huishouden per € 700,-. Om goed inzicht te krijgen in de daadwerkelijke uitvoeringskosten is verder onderzoek noodzakelijk. Mogelijk ten overvloede vermelden we dat de inzet van € 250.000,- uit de SPUK Energiearmoede er tevens voor zorgt dat deze middelen niet meer kunnen worden ingezet voor andere regelingen met potentieel meer impact.

Armoederegelingen Het initiatiefvoorstel gaat uit van een armoederegeling met een incidenteel karakter gericht op de vervanging van energetisch inefficiënt witgoed bij energiearme huishoudens. Dit sluit niet aan bij de insteek van alle andere regelingen in het kader van armoedebestrijding, die een structurele grondslag kennen. Deze regeling zou bij vaststelling zorgen voor inconsistentie binnen het armoedebeleid. Samenvattend We hebben nadrukkelijk twijfels bij doelgroep, rechtsgelijkheid, uitvoerbaarheid en financiering van het ingediende voorstel. Het initiatiefvoorstel draagt weliswaar bij aan het verminderen van energiearmoede onder maximaal 300 Schiedamse huishoudens, maar er is

onvoldoende rekening gehouden met juridische aspecten, benodigde uitvoeringskosten en het risico op rechtsongelijkheid. Bovendien is de doelgroep naar verwachting ruimschoots groter dan 300 huishoudens.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Schiedam, de secretaris,

de burgemeester,

C.E. Bos

J.G. Bijl