Voorstel Van Duurzaamheidslening naar Warmtefonds

Raadsvoorstel

Pagina 1 of 7

Raadsvoorstel Vergadering van Gemeenteraad Datum collegebesluit:

10 oktober 2023

Datum vergadering Voorstel van

19 december 2023 van Hoof

Team Portefeuillehouder Onderwerp Openbaar

Ruimtelijke ontwikkeling Heddes Van Duurzaamheidslening naar Warmtefonds Ja

Samenvatting Woningeigenaren en huurders van woningen in Schagen konden de afgelopen jaren tegen een lage vaste rente geld lenen voor het energiezuinig maken van hun huis. Het leningplafond wordt waarschijnlijk binnen een jaar bereikt. Om te blijven functioneren is een nieuwe kapitaalinjectie nodig. De gemeente kan niet meer lenen tegen de gunstige rentepercentages van de afgelopen jaren. Een extra lening zou dus zorgen voor oplopende kosten van de gemeente of voor hogere rentes voor bewoners. Inmiddels is er ook een volwaardig landelijk alternatief: het Warmtefonds. De raad wordt daarom gevraagd te besluiten om nieuwe leningen via de Duurzaamheidslening stop te zetten en actief in te zetten op lenen via het Warmtefonds. De vrijkomende middelen vallen terug aan de Starterslening.

Voorgesteld besluit Het college besluit het volgende voor te leggen aan de raad. 1. Geen nieuwe leningen te verstrekken via de duurzaamheidslening Schagen. 2. Actief in te zetten om inwoners van Schagen gebruik te laten maken van het landelijke Warmtefonds. 3. De nog beschikbare middelen, alsmede de nog te ontvangen aflossingen van de huidige uitstaande leningen, terug te laten vallen aan het budget van de Starterslening.

Aanleiding De duurzaamheidslening is opgezet om huishoudens te ondersteunen bij het verduurzamen van hun woning. Het lage rentepercentage en de aantrekkelijke voorwaarden hebben gezorgd voor een lage drempel voor huishoudens om hun huis te verduurzamen. De duurzaamheidslening heeft tot heden circa 300 huishoudens ondersteund met financiële middelen. Van het totaal aantal verstrekte leningen zijn circa 30 leningen volledig terugbetaald en beëindigd. In 2022 is het aantal aanvragen sterk gestegen. Van circa 70 leningen per jaar naar circa 120. Daarnaast is het gemiddelde aanvraagbedrag in de loop van de jaren fors is gestegen van € 5.000, - in 2018 naar € 12.677, - in 2022. Hierdoor wordt er sneller geleend dan er wordt terugbetaald. Dit heeft ervoor gezorgd dat de beschikbare middelen in januari 2023 zijn uitgeput. De duurzaamheidslening is destijds tijdelijk stop gezet. Als tijdelijke maatregel zijn middelen van de Duurzaamheidsleningen van de voormalig gemeente Zijpe beschikbaar gesteld. Met deze middelen staat de duurzaamheidslening momenteel weer open. Per september 2023 is de bestedingsruimte van de Duurzaamheidslening € 675.945. Daarmee kan de gemeente naar verwachting nog ongeveer een jaar verder.

Beoogd resultaat Gemeente Schagen stimuleert inwoners tot het nemen van energiebesparende maatregelen. Financiering mag geen hoge drempel worden op de weg naar aanschaf en realisatie van deze maatregelen. Maar tevens beschikt de gemeente over beperkte middelen en moeten de beschikbare middelen zo efficiënt mogelijk worden ingezet. Door aan te sluiten bij het landelijke Warmtefonds wordt een drempel voor financiering weggenomen, zonder aanvullende middelen vanuit de gemeente.

Raadsvoorstel

Pagina 2 of 7

Kaders Ongeveer één derde van alle energie in Schagen wordt verbruikt door huishoudens. Om in 2050 klimaatneutraal te zijn zetten we in op energiebesparing, duurzame opwek en efficiëntie. Beproefde maatregelen hiervoor zijn woningisolatie, warmtepompen en zonnepanelen. De duurzaamheidslening is onderdeel van de aanpak die voortkomt uit onderstaande kaders: • Coalitieakkoord 2022-2026 • Duurzaamheidsprogramma 2020-2050 • Transitievisie Warmte 2021 Het rijk heeft net als Schagen de doelstelling om in 2050 alle woningen van het gas te hebben. Daarnaast heeft het rijk de doelstelling om in 2030 2,5 miljoen woningen geïsoleerd te hebben, waarvan 750.000 woningen van particuliere huiseigenaren (de grootste doelgroep van de duurzaamheidslening). Om dit te bereiken zet het rijk o.a. in op leningen verstrekken via haar eigen Warmtefonds (zie kader). Het Warmtefonds wil het mogelijk maken dat iedere eigenaar-bewoner de eigen woning kan verduurzamen. Daarom komen ook huizenbezitters die ouder zijn dan 75 jaar of die onvoldoende leenruimte hebben in aanmerking voor deze lening. Eigenaren met een verzamelinkomen van maximaal € 60.000 lenen tegen 0% rente. Eigenaren die onvoldoende afbetaalcapaciteit hebben kunnen onder voorwaarden de lening kwijtgescholden krijgen.

Naast het Warmtefonds maakt het rijk via het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) subsidie beschikbaar voor eigenaren van woningen met een slecht energielabel en een WOZ-waarde van minder dan € 429.000. Dat komt bovenop de ISDE-subsidie voor isoleren. Bewoners ontvangen dus subsidies en kunnen lenen via het rijk. Daarmee zijn er vanuit het rijk de volgende kaders: • Het Warmtefonds • Het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) • De ISDE-subsidie

Raadsvoorstel

Pagina 3 of 7

Argumenten 1. Het in stand houden van de duurzaamheidslening brengt jaarlijkse rentelasten met zich mee. Om de duurzaamheidslening volledig revolverend te maken is een flinke kapitaalinjectie nodig. Uitgaande van 70 leningen per jaar (het gemiddelde van de jaren 2018 – 2021) is een extra aanvulling van ongeveer 600.000 nodig. Maar uitgaande van 120 leningen per jaar (de hoeveelheid leningen in 2022) is er een bedrag van € 4,5 miljoen nodig. De benodigde bedragen zijn nu niet beschikbaar. Als de gemeente die bedragen leent brengt dat aanzienlijke rentelasten met zich mee. Uitgaande van een rente van 3,7% (rentetarief 10 jaar gelijk voor Schagen d.d. 22 september 2023) brengt dat de volgende bedragen met zich mee:

Momenteel vraagt Schagen 1,6% rente aan leners. Een deel daarvan is nodig voor uitvoeringskosten en risicoopslag. Indien 1% kan worden ingezet voor het verlagen van de rentekosten dan blijft er alsnog een bedrag over van € 72.900 uitgaande van 100 leningen per jaar. In de huidige begroting van het programma duurzaamheid is geen dekking voor deze jaarlijkse rentekosten.

Raadsvoorstel

Pagina 4 of 7

2. Het Warmtefonds is een volwaardig alternatief dat in veel gevallen gunstigere voorwaarden biedt aan leners dan de Duurzaamheidslening. Het Warmtefonds is het middel waarmee het rijk alle woningeigenaren financiering biedt voor het verduurzamen van hun woning. Het Warmtefonds biedt 0% leningen aan aan huishoudens met een verzamelinkomen lager dan € 60.000, leenmogelijkheden voor huishoudens zonder leencapaciteit en heeft voor huishoudens met een inkomen hoger dan € 60.000 een marktconforme rente. In de periode 2019-2023 is meer dan 80% van de duurzaamheidslening ingezet voor huishoudens met een inkomen lager dan € 60.000. Zie de tabel hieronder, het betreft de categorieën 1 t/m 6.

Het Warmtefonds is bedoeld om iedere Nederlander de mogelijkheid te geven om hun woning te verduurzamen, maar is ook bedoeld om gemeenten werk uit handen te nemen. Een eigen gemeentelijke regeling betekent beslag op ambtelijke, bestuurlijke en raadscapaciteit, maar ook kosten voor het uitvoeren (Schagen huurt daarvoor de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord in). Door het Warmtefonds actief aan te prijzen zorgen we ervoor dat bewoners het Warmtefonds weten te vinden. 3. De Duurzaamheidslening en de Starterslening zijn via eerdere besluiten direct aan elkaar gekoppeld. De duurzaamheidslening en de Starterslening zijn samen ingesteld in 2018. Eerdere verhogingen van de leningsplafonds zijn telkens gezamenlijk gedaan. Het totale budget van de Duurzaamheidslening en de Starterslening kan flexibel worden ingezet als revolverend fonds met een richtgevend plafond per leningsdeel. Wanneer er geen leningen meer worden verstrekt via de duurzaamheidslening, groeit het plafond de Starterslening.

Kanttekeningen en alternatieven Kern alternatief: De duurzaamheidslening in stand houden. De verwachte rentekosten kunnen worden betaald door de gemeente of door de rente die de gemeente vraagt aan leners marktconform te maken. 1. Het leenplafond wordt aangevuld en rentekosten worden verrekend door leners een marktconforme huur te laten betalen. Indien ervoor gekozen wordt om de duurzaamheidslening in stand te houden, zonder dat dit leidt tot hogere kosten van de gemeente, dienen de rentes aan leners marktconform te worden. De duurzaamheidslening biedt inwoners van Schagen dan nog steeds de mogelijkheid om te verduurzamen, maar wel tegen hogere kosten. Belangrijkste argument tegen dit alternatief is dat de Duurzaamheidslening dan geen meerwaarde meer heeft ten opzichte van het nationale alternatief van het Warmtefonds. Bij het Warmtefonds gelden momenteel een rente van 4,3% voor huishoudens met een verzamelinkomen van meer dan € 60.000. Voor huishoudens met een verzamelinkomen lager dan € 60.000 is de rente 0%. 2. Het Warmtefonds leent alleen aan eigenaren, de Duurzaamheidslening ook aan huurders en (kleine) verhuurders. Het is niet bekend hoeveel huurders en verhuurders gebruik hebben gemaakt van de duurzaamheidslening. Deze informatie wordt niet geregistreerd.

Het is de inschatting van de Omgevingsdienst en SVn (de organisaties de de leningen voor ons uitvoeren) dat het zal gaan om lage aantallen. Het is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de verhuurder om woningen te verduurzamen. Daarbij is het gemiddelde energielabel van de WoonCompagnie (als grootste verhuurder in Schagen) al label B en zetten zij actief in op isoleren van hun woningen, hybride warmtepompen bij vervanging en zonnepanelen waar die mogelijk zijn. 3. De vrijkomende middelen inzetten voor een ander beleidsdoel Aangezien de raad besluiten heeft genomen om de middelen in te zetten voor de Duurzaamheidslening en de Starterslening, staat het de raad vrij om de middelen op een andere manier in te zetten. Dit kan worden meegenomen in een separaat besluit.

Raadsvoorstel

Pagina 5 of 7

Een aanvullende optie is om samen met het Warmtefonds op te trekken om de rente voor huishoudens met een inkomen boven € 60.000 een lagere rente te bieden. Dit is een aantrekkelijk alternatief, maar kan in principe niet gedaan worden met de huidige middelen. De huidige middelen zijn door de raad beschikbaar gesteld als revolverende middelen. Een korting geven op rente zou gaan om eenmalige uitgaven, die de middelen zullen uitputten. Indien de raad de wens heeft om hier middelen voor beschikbaar te stellen kan dat worden meegenomen in een separaat besluit.

Financiële aspecten Per september 2023 is de bestedingsruimte van de Duurzaamheidslening € 675.945. Daarmee kan de gemeente nog ongeveer een jaar verder. Daarna zal het leningplafond moeten worden uitgebreid of de Duurzaamheidslening moet worden stopgezet. Het niet toevoegen van aanvullende middelen aan de Duurzaamheidslening heeft geen financiële consequenties. Indien ervoor gekozen wordt het leenplafond aan te vullen dan moeten daar middelen voor worden gevonden of geleend. Mogelijke rentekosten moeten gedekt worden. Een dekkingsbron is nog niet bekend. Door de Duurzaamheidslening af te laten lopen komen middelen beschikbaar voor de Starterslening.

Communicatie Het besluit wordt gepubliceerd via de gebruikelijke kanalen, en zal ook worden meegenomen in het persgesprek. Belangrijk is om de boodschap dat de duurzaamheidslening wordt afgebouwd te koppelen aan het inzetten op het Warmtefonds. Om de overgang naar het Warmtefonds een succes te maken zal daarnaast doorlopende communicatie nodig zijn. Daarvoor zetten we onze eigen duurzaamheidsnieuwsbrief in, de eigen website, maar ook de Schagense aanlandpagina van het Duurzaam Bouwloket. De energiecoaches kunnen actief worden geïnformeerd. In de nog op te stellen NIP-aanpak[1] zullen leningen via het Warmtefonds expliciet worden meegenomen. [1] De NIP-aanpak is bedoeld om koopwoningen met slechte energielabels te isoleren. Het rijk heeft voor Schagen € 1.014.813 beschikbaar gesteld om via subsidie en ontzorging eigenaar-bewoners te helpen hun woning te isoleren. De aanpak zal eind 2023 / begin 2024 worden vormgegeven en vanaf 2024 worden uitgevoerd.

Uitvoering en evaluatie Voordat de Duurzaamheidslening wordt gesloten voor nieuwe aanvragen wordt eerst de informatie op de verschillende hierboven genoemde kanalen aangepast. Pas wanneer het alternatief voor leners duidelijk is worden nieuwe leningen stop gezet. Het is daarbij belangrijk dat de informatie over het Warmtefonds via de gemeentelijke kanalen kan worden gevonden: de eigen website, de website van het Duurzaam Bouwloket en ook via de energiecoaches.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Schagen, gemeentesecretaris

burgemeester

Mevrouw E.C. van der Bruggen

Mevrouw M.J.P. van Kampen-Nouwen

Bijlagen 1.

Beantwoording vraag OV 28-11 GroenLinks Duurzaamheidslening.pdf

Raadsvoorstel

Pagina 6 of 7

Concept Raadsbesluit Vergadering van … Van Duurzaamheidslening naar Warmtefonds

De Gemeenteraad van de gemeente Schagen, gelezen het voorstel van college van burgemeester en wethouders d.d. 10 oktober 2023

besluit 1. Geen nieuwe leningen te verstrekken via de duurzaamheidslening Schagen. 2. Actief in te zetten om inwoners van Schagen gebruik te laten maken van het landelijke Warmtefonds. 3. De nog beschikbare middelen, alsmede de nog te ontvangen aflossingen van de huidige uitstaande leningen, terug te laten vallen aan het budget van de Starterslening.

Aldus besloten in de vergadering van... De Gemeenteraad van de gemeente Schagen,

Raadsvoorstel

Pagina 7 of 7