RV Locatie Noodopvang Asielzoekers

Raadsvoorstel Zaaknummer: Soort voorstel: Raadsvergadering: Portefeuillehouder: Status:

164388 Raadsvoorstel 16 september 2024 M. van Kampen-Nouwen Openbaar

Onderwerp: Locatie Noodopvang Asielzoekers

Samenvatting In onze gemeente is er tot 1 april 2025 een noodopvanglocatie voor asielzoekers in Schagen-Oost. Om te blijven voldoen aan onze verplichting om asielzoekers op te vangen, moet er voor deze locatie een vervanging worden gevonden. Er is een locatie gezocht in of nabij de stad Schagen en in de andere kernen. In de stad Schagen zijn enkele locaties die deels voldoen aan de eisen van het COA, maar waar ook belangrijke nadelen aan verbonden zijn. Het combineren van de locaties Waarland en Dirkshorn met elk 150 asielzoekers heeft de voorkeur.

Voorgesteld besluit 1. De locaties in Waarland en Dirkshorn aan te dragen als locaties voor duurzame opvang van ieder 150 asielzoekers. 2. Duur van de opvang vast te stellen op 5 jaar met een optie tot verlenging voor eenzelfde periode, waarbij in 2029 door college en raad een besluit over verlenging en gebruik genomen wordt.

Inleiding In onze gemeente is sinds 1 april 2024 een noodopvanglocatie asielzoekers van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) gevestigd, locatie Schagen Oost. Vanwege het bijzondere karakter van het landschap, Bijzonder Provinciaal Landschap, is de termijn van vestiging beperkt tot één jaar. Dat betekent dat als wij aan onze taakstelling willen blijven voldoen, op korte termijn een andere locatie voor deze noodopvang gevonden moet worden. In overleg met het COA is gezocht naar locaties die hiervoor in aanmerking kunnen komen. Daarbij is gekeken naar zaken als veiligheid, bereikbaarheid, voorzieningen en het vermogen van de omgeving om deze groep mensen op te nemen. Hierbij betreft het een opvanglocatie die vanaf de start gedurende, ten minste, 5 jaar in bedrijf zal zijn. We spreken daarmee van duurzame opvang. Daarnaast hebben wij gekeken naar wie de eigenaar is van het perceel en of er vanuit de

Pagina 1 van 8

provincie restricties op het perceel zijn gelegd. Na een inventarisatieronde van mogelijke locaties, hebben wij per locatie de geschiktheid beoordeeld. Vanwege de impact die de opvang zou hebben op de voorgestelde kernen Dirkshorn en Waarland, in vergelijking met de stad Schagen, is de focus gelegd op locaties binnen de stad Schagen danwel grenzend aan de stad. Onder andere is de locatie De Lus onderzocht. Deze locatie was niet meegenomen in de eerste analyse. Ook is de locatie Muggenburg Zuid nader onderzocht. Afwegingskader Met dit voorstel leggen wij u een keuze voor. Per onderzochte locatie geven wij u onze bevindingen om uiteindelijk tot een gewogen keuze voor een nieuwe locatie te komen. Belangrijke elementen in onze afwegingen zijn de maatschappelijke en veiligheid specifieke aspecten. Bij maatschappelijke aspecten denken wij dan zowel aan de belangen en het persoonlijk welzijn van de asielzoekers als aan die van onze inwoners. Voor beide groepen willen wij zorgen voor een prettige en veilige omgeving. Specifiek richting de asielzoekers is het van belang dat er voorzieningen zoals een supermarkt, school en een bushalte in de nabijheid zijn. In afwachting van de behandeling van de asielaanvraag is het van belang dat een asielzoeker kan deelnemen aan de samenleving, bijvoorbeeld door te sporten en deel te nemen aan maatschappelijke initiatieven.

Ook statushouders kunnen ondergebracht zijn in deze opvang in afwachting van een woning in de aan hun gekoppelde gemeenten. Belangrijk is dat de statushouder al kan integreren en kan werken. Dat stelt eisen aan de locatie van de noodopvang. Voor onze inwoners vinden wij het van belang te kijken naar het vermogen van de kern waar de noodopvang wordt gerealiseerd om deze groep op te vangen. Dit betekent dat wij kijken naar de verhouding asielzoekers/inwoners. Wanneer deze verhouding te hoog wordt, zonder dat wij daar overigens een harde grens voor kunnen of willen geven, dan is het, in onze optiek minder wenselijk om de noodopvang in de betreffende kern te plaatsen. Een andere manier om hier naar te kijken is vanuit het beroep op vrijwilligers. Noodopvang is mede afhankelijk van de inzet van vrijwilligers. Onze ervaring is dat in kleinere kernen de bereidheid om als vrijwilliger te ondersteunen hoog is maar dat dit numeriek toch lastig blijft. Uiteindelijk hebben wij de volgende locaties tegen elkaar afgewogen: 1. Nieuwedijk (tussen Lagedijk en Schagerbrug) 2. Muggenburg-Zuid 3. De Lus 4. Waarland 5. Dirkshorn 6. Combinatie Waarland-Dirkshorn Voor de analyse van de locaties door het COA verwijzen wij naar de bijlage (COA, Memo Schagen, Afwegingen locaties COA, d.d. 5-9-2024, versie 7.0).

Pagina 2 van 8

Beoogd resultaat Met dit voorstel willen wij bereiken dat er tijdig een andere locatie dan Schagen Oost voor de noodopvang van asielzoekers beschikbaar is. Hierdoor blijven wij voldoen aan de taakstelling die wij op grond van de Spreidingswet hebben.

Argumenten 1.1De combinatie Waarland en Dirkshorn is de meest geschikte optie voor duurzame noodopvang asielzoekers. Deze locaties voldoen aan de eisen van het COA, zijn eigendom van de gemeente en er zijn geen strategische bezwaren. Locatie Waarland: gelegen achter de voetbalvelden, entree tot perceel aan de Kerkstraat. Locatie Dirkshorn: gelegen in de hoek Raadhuisstraat – Ingenieur Krabbeweg, entree tot perceel aan de Groenhartweg. Deze locaties bieden voldoende ruimte om daar gezamenlijk 300 opvangplekken te realiseren. Ook de afstand tot voorzieningen voldoet aan de eisen die het COA daaraan stelt. Op het gebied van ruimtelijke ordening en inpassing heeft een eerste analyse van het COA geen bezwaren opgeleverd. De bewoner van de noodopvang op deze locatie bevindt zich min of meer ‘midden in’ de gemeenschap. De percelen sluiten aan op een woonomgeving. Dit maakt deelname aan de maatschappij makkelijker. Voor de asielzoeker zelf is de relatieve kleinschaligheid van een opvanglocatie voor 150 bewoners te verkiezen boven een locatie die is bestemd voor 300 bewoners. Voor wat betreft de faciliteiten op de locatie geeft het COA de garantie dat er geen verschil is tussen een locatie voor 300 en voor 150 personen.

Bijkomend voordeel is dat de locaties geschikt is om na afloop van de termijn de woningen te laten staan en in te zetten voor de huisvesting van bijvoorbeeld starters, arbeidsmigranten en/of statushouders. Onze verwachting is dat de inwoners van beide kernen goed in staat zijn de komst van een opvanglocatie voor 150 asielzoekers te absorberen. Wij verwachten dat de opvang van 300 asielzoekers in een van de kernen, met name Dirkshorn (1.695 inwoners) een te grote belasting voor de gemeenschap vormt. Door te kiezen voor deze twee locaties geven wij invulling aan het uitgangspunt “Opvang met menselijke waardigheid in een schaal die past bij de stad, de kernen en buurten in de Gemeente Schagen”, zoals door uw raad op 7 februari 2024 als motie is aangenomen. 1.2Voortzetten van de locatie Schagen-Oost in in strijd met de ontheffing van de Provincie. De huidige locatie Schagen-Oost zou wat het COA betreft, kunnen worden omgebouwd /

Pagina 3 van 8

aangevuld met de nieuwe opvang. De bestaande locatie bevalt het COA goed en blijkt ook vanuit de gemeente goed te functioneren. Gebleken is echter bij de verlening van de ontheffing van de Provincie voor het bouwen in Bijzonder Provinciaal landschap, dat zij uitsluitend bereid was in te stemmen met bebouwing op deze locatie wanneer dat voor maximaal een jaar is. Voor een periode van 5 jaar is de Provincie niet bereid mee te werken. Daardoor hebben wij deze locatie verder niet in onze analyse meegenomen. 1.3De locatie Nieuwendijk is door de ligging en beperkte ontsluitingsmogelijkheid niet geschikt. Deze locatie is onderzocht als potentiële locatie nabij de stad Schagen als alternatief voor de locaties Waarland en Dirkshorn en is gelegen tussen de Nieuwedijk en Schagerbrug. De locatie is beschikbaar echter is de ligging van deze locatie zodanig dat de invloed van de opvang vooral op het dorp Schagerbrug gelegd wordt en hiermee geen alternatief is als locatie waarbij de invloed de stad Schagen treft (Schagerbrug heeft 2.105 inwoners, stand oktober 2023). Aanvullend is de bereikbaarheid van het perceel een uitdaging. Dit komt mede omdat grenzend aan het perceel een nieuwbouwplan wordt gerealiseerd. De toegang tot het terrein loopt, in het meest gunstige geval, langs dat bouwperceel. De locatie is net iets minder dan de benodigde 2 hectare.

Ook is het perceel langgerekt waardoor het een uitdaging is om de 300 opvangplaatsen enigszins efficiënt te plaatsen. Deze locatie hebben wij, in overleg met het COA, om deze redenen niet opportuun geacht en daarom niet nader onderzocht. 1.4De locatie De Lus is zeer ongewenst als locatie voor noodopvang. Wij zijn met een ondernemer vergevorderd in gesprek over mogelijke vestiging op een deel (de helft) van het beoogde perceel voor noodopvang. Met deze ondernemer is een intentieovereenkomst gesloten. Door de ondernemer zijn vergunningen aangevraagd die al verleend zijn (Milieuvergunning is door de Omgevingsdienst NHN op 1-8-’24 verleend en ter inzage gelegd) danwel binnenkort verleend gaan worden (vergunning tot realisatie opstallen wordt begin september ’24 verleend). Weliswaar is de overeenkomst inmiddels geëindigd door afloop van de termijn, dat laat onverlet dat een status is bereikt waar niet zondermeer overheen gestapt kan worden. Gewekte verwachtingen bestaan uit de verwachting dat de ondernemer op deze locatie zijn bedrijf kan continueren en uitbreiden en daarmee samenhangende omzet- en winstverwachtingen. Een andere locatie die geschikt is (te maken) voor deze ondernemer is niet beschikbaar.

Gezien de stand van zaken en de verwachtingen die de ondernemer redelijkerwijs mag hebben, valt niet uit te sluiten dat er, indien nu op deze locatie een opvanglocatie wordt gevestigd, met succes een beroep op schending van de Algemene Beginselen van Behoorlijk Bestuur gedaan kan worden. De toekomstige bewoners van de noodopvang zien zich gehuisvest op het uiteinde van een bedrijventerrein. Direct naast de noodopvang zien zij de asfalt verwerkende fabriek staan.

Pagina 4 van 8

Op momenten ervaren zij hier ook hinder van in de vorm van geluid en geur. De bewoners, waaronder kinderen die het perceel verlaten om elders boodschappen te doen, te gaan werken, te recreëren et cetera, begeven zich op een bedrijventerrein waar veel (vracht)verkeer is. Wij vinden dit voor de bewoners van de noodopvang geen prettige situatie. Wij verwachten dat dit het welzijn van de bewoners niet gaat helpen. Andere overwegingen ten aanzien van deze locatie zijn van andere aard en betreffen onze economische ambities. De ruimte voor bedrijven om zich te vestigen in onze gemeente is zeer schaars. Momenteel staan er bijna 50 bedrijven op een wachtlijst voor vestiging of uitbreiding in onze gemeente. Wij leggen dan ook grote druk op de uitbreiding van bedrijventerreinen. Vestiging van noodopvang asielzoekers staat ons inziens haaks op de uitdagingen in het coalitieprogramma. De lus heeft bedrijven nodig die werkgelegenheid en lokale economie bevorderen. De vestiging van noodopvang op een bedrijventerrein is oneigenlijk gebruik en zal, verwachten wij, een negatief effect hebben op onze ambitie onze bedrijventerreinen uit te breiden.

Een eerste analyse van de ter plaatse geldende milieu bepalingen wijst uit dat, met name de nabijheid van zware industrie, de vergunningverlening twijfelachtig maakt. Als al een vergunning kan worden verleend dan zal dat tijdelijk zijn en zijn maatregelen nodig om de milieuoverlast voor de bewoners te beperken. Hierbij kan gedacht worden aan schermen rondom het terrein. Het effect daarvan zal beperkt zijn. De beoogde locatie op de Lus bevindt zich naast de asfaltcentrale en tegenover het garagepark. Vanuit ruimtelijke planologisch oogpunt is het twijfelachtig of hier een voldoende ruimtelijke onderbouwing kan worden opgesteld om hier een opvanglocatie te realiseren. Daarnaast zijn er ontwikkelingen die maken dat wij dit geen geschikte locatie vinden om de opvang te realiseren. 1.5De locatie Muggenburg-Zuid is zeer ongewenst als locatie voor noodopvang. De bewoner van de noodopvang op deze locatie ervaart enerzijds een landelijk gebied maar anderzijds een gebied dat, vanaf het moment dat de asielzoeker arriveert totdat deze vertrekt, een bouwterrein is. De aanvang van het project bestaat uit het bouwrijp maken van het gehele terrein. Dit plangebied grenst aan het perceel waarop de noodopvang is voorzien. De weg naar Schagen waarlangs de bewoner van de noodopvang loopt of fietst, leidt door het bouwterrein. Voor een deel wordt de route gedeeld met bouwverkeer.

Een volledige scheiding van bouw- en overig verkeer is niet mogelijk. Bijkomend is dat het gemeentelijk perceel onderdeel is gemaakt van een grondruil met de projectontwikkelaar. Het gemeentelijk perceel is onderdeel van de woningbouwlocatie. Daarvoor in ruil krijgt de gemeente een perceel, noordelijk op het terrein waarop een basisschool wordt gerealiseerd. Het realiseren van noodopvang betekent dat de ruil niet plaats kan vinden en dat betekent dat de basisschool voorlopig niet gerealiseerd gaat worden. Door het gebied loopt een waterleiding van asbest. Deze wordt, als onderdeel van de

Pagina 5 van 8

ontwikkeling van het terrein verwijderd en elders opnieuw gelegd. Dit betekent dat op en rond het perceel van de noodopvang gewerkt wordt met schadelijk materiaal (asbest). Op zich hoeft dat niet onoverkomelijk te zijn maar bijdragen aan het welzijn van de bewoners zal het niet. De ontwikkeling van het terrein kent een lange voorgeschiedenis. Na 40 jaar is er eindelijk een bestemmingsplan dat binnenkort aan u ter vaststelling wordt aangeboden. Door deze ontwikkeling van deze versnellingslocatie voorzien wij uitdrukkelijk in de vraag naar betaalbare woningen. Wij vinden het voorkomen van vertraging in dit plangebied een belangrijk uitgangspunt. Immers, omdat de provincie volgtijdelijkheid eist, werkt vertraging bij de ontwikkeling en realisatie van dit plangebied door naar de ontwikkeling Schagen-Oost. Ten behoeve van deze zeer gewenste ontwikkeling is met de ontwikkelende partij een anterieure overeenkomst gesloten. Wij hechten er zeer aan om de woningen volgens afspraak en planning te realiseren. Van de ontwikkelaar weten wij dat deze alles in gereedheid heeft gebracht om in het vierde kwartaal van dit jaar, mits aan alle wettelijke eisen is voldaan, met de werkzaamheden te beginnen.

2.1Voorzien in toekomstige behoefte aan tijdelijke woningen Het COA gaat haar opvanglocatie realiseren door, in principe, gebruik maken van de woningen van het Rijks Vastgoed Bedrijf (RVB), ook wel bekend als de Hugo de Jonge woningen. De mogelijkheid bestaat deze woningen na afloop van de termijn over te nemen. Het is voor het COA van belang, teneinde een keuze te kunnen maken m.b.t. het type woningen dat zij gaat inzetten, om te weten dat de gemeente voornemens is de woningen na afloop van de termijn over te nemen. Sluiten wij dit uit dan zal de keuze worden gemaakt voor eenvoudigere noodwoningen die het COA op haar beurt weer huurt. Onze verwachting is dat er ook over 5 jaar behoefte zal zijn aan tijdelijke woningen zoals die van het RVB. Wij denken daarbij bijvoorbeeld aan starters op de woningmarkt, arbeidsmigranten en statushouders. Blijvend te kunnen beschikken over deze RVB zien wij dan ook vooral als een redelijk unieke kans. Tegelijkertijd beseffen wij ons dat in 5 jaar tijd veel kan veranderen. Daarom is het voorstel om besluitvorming over verlenging voor nog eens 5 jaar, in 2029 plaats te laten vinden.

Dit kan een verlenging zijn als opvanglocatie door het COA, dan wel nog te onderzoeken mogelijkheden waarin de woningen gebruikt worden door andere doelgroepen waarbij de gemeente al dan niet in samenwerking met een woningbouwcorporatie de woningen overneemt van het COA.

Kanttekeningen en alternatieven Zorgen en bedenkingen inwoners Wij stellen de inwoners van Waarland en Dirkshorn in de gelegenheid eventuele zorgen met ons te delen. Vervolgens stellen wij, samen met het COA, zo veel als mogelijk in het werk deze zorgen weg te nemen danwel daaraan tegemoet te komen.

Pagina 6 van 8

300 opvangplekken in Waarland Wij verwachten dat het opvangen van alle 300 asielzoekers op de locatie Waarland een grote uitdaging is. Het vermogen van de gemeenschap (2.370 inwoners) om een groep van deze omvang op te vangen zal daarmee tot het uiterste worden opgerekt. Onmogelijk achten wij het niet. Argumenten om te kiezen voor een locatie waar alle 300 asielzoeker opgevangen kunnen worden hebben met name betrekking op kostenbesparing, efficiency en dergelijke. Een locatie betekent immers dat er maar een terrein bouwrijp gemaakt hoeft te worden, dat met minder mensen gewerkt kan worden, dat er maar een omgevingsvergunning aangevraagd en behandelt hoeft te worden et cetera. Muggenburg-Zuid Een alternatief is om, ondanks onze bedenkingen daartegen, alsnog te kiezen voor Muggenburg-Zuid. Het enkele argument dat hiervoor pleit is dat deze locatie in de stad Schagen ligt. Andere argumenten kunnen wij u hier niet voor geven. De werkzaamheden op deze locatie worden over langere tijd gepland. Doorlooptijd is 8 jaar. Wellicht is er nog een mogelijkheid om, in overleg met de ontwikkelaar, te bekijken welke kansen er ontstaan op het moment dat de planning vloeibaar wordt gemaakt. Echter, de ontwikkelaar heeft al aangegeven niet bereid te zijn om mee te werken aan de realisatie van de opvanglocatie. Hij verwijst daarbij naar de gemaakte afspraken en de vraag uit de markt naar woningen.

Vooralsnog achten wij deze exercitie dan ook kansloos en niet gewenst. De Lus Met betrekking tot deze locatie is door een extern adviesbureau een verkorte analyse uitgevoerd ten aanzien van de geschiktheid van deze locatie voor het plaatsen van een opvanglocatie (Notitie Quickscan Locatie De Lus, Schagen, d.d. 15 augustus 2024). Uitkomst van deze scan is dat het op grond van milieubepalingen zeer risicovol maar niet bij voorbaat onmogelijk is. Benadrukt wordt dat de Provincie geen voorstander is van huisvesting op bedrijventerreinen en deze ontwikkeling waarschijnlijk tegen zal gaan. Indien uw keuze desondanks alsnog op De Lus valt dan treden wij in overleg met de Provincie en ondernemer waar reeds afspraken mee zijn gemaakt. Onderwerp van gesprek met de ondernemer is dan de wijze waarop de ondernemer gecompenseerd kan worden voor de investeringen die reeds zijn gedaan en in hoeverre de gewekte verwachtingen aanleiding zijn voor verdere compensatie. Het gesprek met de Provincie is gericht op het verkrijgen van toestemming voor huisvesting op een bedrijventerrein. Maatschappelijk draagvlak Verwacht mag worden dat omwonenden en belanghebbenden kritisch zullen zijn ten aanzien van het plan, ongeacht voor welke locatie gekozen wordt. Dit betekent dat wij, zodra u een keuze voor een locatie hebt gemaakt met de omwonenden en belanghebbenden in gesprek gaan.

Na een inventarisatie van eventuele zorgen en bedenkingen bekijken wij op welke

Pagina 7 van 8

wijze wij zo veel als mogelijk deze zorgen en bedenkingen kunnen wegnemen. Overigens is onze ervaring dat aanvankelijke weerstand (tegen de noodwoningen op de locatie De Ark, de huisvesting van Oekraïense ontheemden op Noorderlicht en de noopvang asielzoekers op de locatie Schagen Oost) na verloop van tijd en na de nodige inspanning niet zelden omdraait naar steun. De ervaring met opvanglocaties in onze gemeente is dat er niet of nauwelijks sprake is van overlast. Dit zien wij ook terug in de landelijke ervaringen met opvanglocaties.

Financiële aspecten De kosten die gemaakt worden, worden verhaald op het COA door middel van het sluiten van een bestuursovereenkomst. Deze wordt opgesteld in het najaar van 2024.

Communicatie Ongeacht de locatie waarvoor u kiest, is communicatie over het aanwijzen van de locatie voor noodopvang noodzakelijk. Met name betreft dit de omwonenden van de locatie. Wij informeren omwonenden, belanghebbenden en belangstellenden door middel van een inloopavond en een persbericht. Voor mensen die vragen hebben over de opvang of het proces stellen wij een e-mailadres beschikbaar.

Uitvoering en evaluatie Zodra met betrekking tot de locatie een knoop is doorgehakt starten wij, samen met het COA de procedures op om tot een goede en volledige vergunningverlening te kunnen komen. Wat dit inhoudt hangt af van de gekozen locatie.

Bijlagen 1.Analyse COA, d.d. 5-9-2024, versie 7.0 2.Quickscan Buügel Hajema (De Lus)

Pagina 8 van 8