RV Beleidskader Kunst en cultuur Schagen 2026-2029

RAADSVOORSTEL Zaaknummer: Soort voorstel: Raadsvergadering: Portefeuillehouder: Status:

351148 Raadsvoorstel 4 november 2025 P. de Nijs-Visser Openbaar

Onderwerp: Beleidskader Kunst en cultuur Schagen 2026-2029

Samenvatting Het kunst- en cultuurbeleid van gemeente Schagen bestond uit meerdere losse beleidsnota’s, die inmiddels verouderd zijn en niet zijn herzien. Daarom is er behoefte ontstaan aan een integraal en actueel kunst- en cultuurbeleid. In dit nieuwe beleidskader zijn een heldere missie, visie en bijbehorende ambities geformuleerd voor kunst en cultuur binnen gemeente Schagen. Het beleidskader is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de lokale kunst- en cultuursector. Hiermee biedt het een duidelijke richting en een samenhangend kader voor de ontwikkeling en uitvoering van kunst- en cultuurbeleid in de komende jaren.

Voorgesteld besluit <test> 1. Het beleidskader Kunst en cultuur Schagen 2026-2029 (bijlage 1) vast te stellen. 2. Vanaf 2026 het jaarlijkse budget voor cultuureducatie op te hogen met € 42.217,- naar € 250.000,-. 3. Vanaf 2026 jaarlijks € 40.000,- beschikbaar te stellen voor het Kunst- en cultuurfonds Schagen. 4. De bibliotheek vanaf 2026 te beschouwen als basisvoorziening. 5. De verhoging van de subsidie voor de bibliotheek vanaf 2027 structureel voort te zetten en op te nemen in de kadernota 2027. 6. Vanaf 2026 jaarlijks € 30.000,- beschikbaar te stellen voor de inzet van een cultuurmakelaar. 7. De totale extra investering in kunst en cultuur van € 112.217,- voor 2026 te dekken uit het begrotingsresultaat 2026 en te verwerken bij de 1 e rapportage 2026.

Pagina 1 van 9

8. De extra investering in kunst en cultuur vanaf 2027 op te nemen in de kadernota. <Test>

Inleiding In juli 2023 heeft de gemeenteraad het college middels een motie opgeroepen om een integraal beleidskader te formuleren, waarin kunst en cultuur in de breedste zin vervat is en waarin de structurele ondersteuning van kunst- en cultuurprojecten is opgenomen. Sinds de herindeling in 2013 was een dergelijk integraal beleidskader niet meer vastgesteld. Wel waren er enkele losse beleidsnota’s opgesteld, maar die zijn inmiddels verouderd en niet herzien. Uit aanvullend overleg met de klankbordgroep Sociaal Domein van de raad bleek dat het met name belangrijk is dat het kunst- en cultuurbeleid vanuit een (nieuwe) visie wordt opgemaakt (niet vanuit het financiële aspect). Deze nieuwe visie bepaalt de kaders en uitgangspunten voor kunst en cultuur, die onder andere moeten worden opgenomen in het subsidiebeleid. In de daaropvolgende periode hebben een aantal vertegenwoordigers uit de kunst- en cultuursector in Schagen een initiatiefgroep gevormd, de initiatiefgroep Kunst en cultuur Schagen. Deze initiatiefgroep heeft bij een groot deel van de stakeholders input opgehaald en namens de sector een notitie opgesteld voor het kunst- en cultuurbeleid. Hierbij hebben zij ook afgestemd met de Kunst- en CultuurAdviesraad Schagen (KCARS), het adviesorgaan van het college als het om het kunst- en cultuurbeleid gaat.

In de raadsvergadering van 14 mei 2024 heeft de initiatiefgroep deze notitie aangeboden aan de gemeenteraad en het college. Het college heeft deze notitie beschouwd als startnotitie en gebruikt als uitgangspunt voor het opstellen van een integraal beleidskader. Aangevuld met input van externe samenwerkingspartners, zoals Triade en de bibliotheek, en intern vanuit andere beleidsterreinen en de bestaande beleidsnotities, is een nieuw beleidskader Kunst en cultuur opgeschreven, dat nu voorligt voor besluitvorming. Belangrijk onderdeel van het beleidskader is de opvolging van het Cultuurfonds. Dit was een eenmalige pot met geld die bedoeld was om vernieuwende projecten op het gebied van kunst en cultuur binnen de gemeente Schagen te ondersteunen. Het wordt omgezet naar een structureel Kunst- en cultuurfonds waar jaarlijks middelen voor beschikbaar worden gesteld. Andere belangrijke onderdelen zijn de extra inzet op cultuureducatie en talentontwikkeling, met name voor de doelgroep 12- tot 18-jarige, en de aanstelling van een cultuurmakelaar, die een verbindende rol gaat vervullen tussen inwoners, verenigingen, organisaties en initiatieven.

Kaders -

Aangenomen Motie kunstbeleid PvdA, CDA, JessLokaal Seniorenpartij Groenlinks in de raadsvergadering van 11 juli 2023 Collegebesluit Vaststelling projectopdracht herijking kunst- en cultuurbeleid van 28 mei 2024

Pagina 2 van 9

-

Beleidsplan Kunst en Cultuur gemeente Schagen – opgesteld vanuit de sector, aangeboden aan de gemeenteraad in de vergadering van 14 mei 2024

Beoogd resultaat Het beleidskader Kunst en cultuur verwoordt de missie en visie van de gemeente Schagen als het gaat om kunst- en cultuur. Het geeft de kaders voor de uitvoering binnen dit beleidsterrein. Het doel is een toekomstbestendige samenleving, waarin cultuur bijdraagt aan persoonlijke ontwikkeling, verbondenheid en een inclusieve leefomgeving voor iedereen. De kaders bieden betere mogelijkheid om maatwerk te leveren waar dat nodig is.

Argumenten 1.1 Het beleidskader omvat kunst en cultuur in de brede zin. Alle aspecten van kunst en cultuur en de ambities die de gemeente heeft op dit vlak komen samen in dit kader. Daardoor geeft het een duidelijk beeld van het geheel en zijn alle onderdelen op een plek terug te vinden. De verdere uitwerking van specifieke onderwerpen vindt plaats in een uitvoeringsprogramma en, waar nodig, in de vorm van nadere regels. Deze regels beschrijven hoe het beleid in de praktijk wordt toegepast, bijvoorbeeld door het vastleggen van voorwaarden, beoordelingscriteria en procedures voor een bijdrage uit het Kunst- en cultuurfonds. 1.2 Het beleidskader bevat een duidelijke missie en visie. De essentie is dat gemeente Schagen kunst en cultuur stimuleert en ondersteunt als een verbindende kracht, die bijdraagt aan persoonlijke ontwikkeling, gemeenschapszin en maatschappelijke participatie. De missie en visie zijn gebaseerd op de input vanuit de sector en sluiten aan op de brede missie en visie van de gemeente Schagen. 1.3 Het beleidskader wordt gesteund door de Kunst- en CultuurAdviesraad Schagen (KCARS) en de initiatiefgroep Kunst en cultuur Schagen. De KCARS en de initiatiefgroep Kunst en cultuur Schagen zijn gedurende het hele traject betrokken geweest bij de totstandkoming van het beleidskader en hebben in de eindfase advies gegeven over het stuk.

De initiatiefgroep geeft aan dat het stuk in lijn is met de door de initiatiefgroep opgestelde notitie en dat de gemeente hiermee het belang van kunst en cultuur onderschrijft. Ook heeft zij nog enkele verbeterpunten aangereikt. Deze zijn in het stuk verwerkt. De KCARS gaf aan in te kunnen stemmen met alle ambities en voornemens. Zie ook het advies van de KCARS als bijlage bij dit besluit (bijlage 2). 1.4 Er wordt ingezet op de kracht van de sector zelf. De basisvisie is dat de gemeente Schagen een stimulerende en faciliterende rol speelt, in plaats van een bepalende en sturende rol, om zo toe te werken naar een kunst- en cultuursector die duurzaam, toegankelijk en herkenbaar is voor iedereen. Belangrijk uitgangspunt is dat de kennis binnen de sector ligt.

Pagina 3 van 9

1.5 De feedback van een onafhankelijke externe adviseur is verwerkt in het beleidskader. Zoals het college in maart 2025 heeft besloten, is er een opdracht uitgezet bij een externe adviseur om het beleidskader Kunst en cultuur objectief te beoordelen. De externe adviseur had uitgebreide kennis en ervaring vanuit verschillende rollen binnen de kunst- en cultuursector en ook binnen onze regio, maar is geen direct belanghebbende binnen onze gemeente. De feedback van de externe adviseur is verwerkt in het beleidskader. 2.1 Dit maakt het mogelijk om meer in te zetten op cultuureducatie en talentontwikkeling, met name voor de doelgroep 12- tot 18-jarige. De verhoging van het cultuureducatiebudget maakt het mogelijk om in te spelen op signalen uit de praktijk. Uit gesprekken met onder andere Triade en cultuurcoördinatoren van de scholen blijkt dat er knelpunten zijn bij het organiseren van culturele bezoeken en dat het buitenschoolse cultuuraanbod voor jongeren van 12 tot 18 jaar onvoldoende aansluit bij hun behoeften. Ook is er behoefte aan meer structurele aandacht voor talentontwikkeling. Door het budget te verhogen van de huidige € 207.783,- naar € 250.000,-, kunnen we deze knelpunten aanpakken.

We versterken het bestaande aanbod door een talentontwikkelprogramma nieuw leven in te blazen, busvervoer naar culturele instellingen beschikbaar te stellen en uitbereiding van het buitenschoolse aanbod te ondersteunen. Zo ontstaat één integraal budget voor cultuureducatie, talentontwikkeling en cultuurtoegang, waarmee we beter kunnen inspelen op de wensen en behoeften in de samenleving. 3.1 Er is een structureel fonds nodig. Het Cultuurfonds is in 2017 gevormd als een eenmalige pot met geld met het doel om vernieuwende projecten op het gebied van kunst en cultuur binnen de gemeente Schagen te ondersteunen. Sinds de oprichting van het Cultuurfonds zijn meer dan 75 culturele projecten ondersteund, waarmee het fonds aantoonbaar heeft bijgedragen aan een levendig cultureel klimaat in de gemeente. Tegelijkertijd is gebleken dat het weer aanvullen van het fonds door op een structurele manier fondsen te werven, zoals oorspronkelijk de bedoeling was, in de praktijk niet gerealiseerd kan worden, onder meer vanwege het risico op belangenverstrengeling. Daarom wordt nu gekozen voor het voortzetten van het fonds in de vorm van een structureel Kunst- en cultuurfonds, waar jaarlijks € 40.000 voor beschikbaar wordt gesteld. 3.2 Op basis van de uitgaven in de afgelopen jaren is de inschatting dat dit een passend bedrag is.

Dit bedrag is zorgvuldig afgewogen op basis van de aanvragen en het toekenningsbeleid van de afgelopen jaren. Het biedt voldoende ruimte om jaarlijks een substantieel aantal projecten te ondersteunen. Hiermee kan het fonds ook in de toekomst een belangrijke rol blijven spelen in het stimuleren van

Pagina 4 van 9

culturele initiatieven, het versterken van de lokale cultuursector en het bieden van kansen aan makers en organisaties. 3.3 Binnen het uitvoeringsprogramma zal de nadere regeling Cultuurfonds worden herzien. Het beschikbare budget vraagt om een goede afweging van de toekenning. Hiervoor zal de nadere regeling Cultuurfonds Schagen, met de omschrijving van de activiteiten die in aanmerking komen en de procedurebepalingen, worden herzien. De nadere regeling zal worden afgestemd op het nieuwe beleidskader, de nieuwe missie en visie en het aangepaste budget. Deze aangepaste nadere regeling wordt door het college vastgesteld. 4.1 De bibliotheek heeft een bredere functie dan kunst en cultuur. Volgens de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) vervult de bibliotheek vijf maatschappelijke functies. Het laten kennismaken met Kunst en cultuur is een van deze 5 functies. De andere functies zijn het beschikbaar stellen van kennis en informatie, het bieden van mogelijkheden voor ontwikkeling en educatie, het stimuleren van lezen en het organiseren van ontmoetingen en debatten. Daarmee is de bibliotheek uitgegroeid tot een laagdrempelige publieke voorziening die bijdraagt aan grote maatschappelijke opgaven, zoals het bestrijden van laaggeletterdheid, het bevorderen van digitale inclusie en het ondersteunen van een leven lang leren.

Daarom is het passend om de bibliotheek aan te wijzen als een basisvoorziening. 4.2 Dit maakt de financiering minder kwetsbaar. Door de bibliotheek aan te wijzen als een basisvoorziening en het bijbehorende budget los te koppelen van het kunst- en cultuurbudget, wordt de financiering structureel minder kwetsbaar. In tijden van financiële krapte wordt bij bezuinigingen vaak eerst naar cultuur gekeken. Door deze koppeling los te laten, wordt voorkomen dat de bibliotheek onbedoeld onder druk komt te staan. De bibliotheek vervult inmiddels een brede maatschappelijke functie, bijvoorbeeld op het gebied van educatie, digitale vaardigheden en inclusie. Om deze taken duurzaam te kunnen uitvoeren, is een stabiele financiering noodzakelijk. Deze aanpak biedt de bibliotheek de zekerheid dat zij deze maatschappelijke rol ook in de toekomst kan blijven vervullen. Tegelijkertijd wordt hiermee een belangrijk signaal afgegeven: de bibliotheek is een essentiële voorziening, en geen vrijblijvende post in het cultuurbeleid. 5.1 Met deze verhoging bereiden we ons voor op de zorgplicht voor gemeenten. In de aanstaande herziene bibliotheekwet wordt een zorgplicht voor gemeenten vastgelegd. Deze gemeentelijke zorgplicht draait om het zorgen voor een volwaardige en toegankelijke bibliotheekvoorziening.

Voor 2025 en 2026 ontvangt de gemeente vanuit het rijk een decentralisatieuitkering om de bibliotheek verder te versterken. Voor gemeente Schagen gaat het om een bedrag van € 140.845 per jaar. Het college heeft besloten deze decentralisatiegelden als aanvullende subsidie aan de bibliotheek toe te kennen.

Pagina 5 van 9

De verwachting is dat de gemeente vanaf 2027 extra financiën voor de bibliotheek zal ontvangen via het gemeentefonds. Door de subsidie van de bibliotheek vanaf 2027 structureel te verhogen met € 140.845 wordt het in de komende jaren mogelijk om structureel extra in te zetten op de vijf maatschappelijke functies van de bibliotheek en zo alle inwoners – ongeacht leeftijd, opleiding of achtergrond – gelijke kansen te bieden op het gebied van lezen, leren, ontwikkelen en ontmoeten. 6.1 De cultuurmakelaar speelt een essentiële rol om de samenhang en samenwerking binnen het lokale culturele veld te versterken. De cultuurmakelaar zorgt voor verbinding tussen culturele instellingen, scholen, maatschappelijke organisaties, bewonersinitiatieven, professionals en (potentiële) vrijwilligers, en draagt zo bij aan een beter bereik, meer samenhang en een effectievere inzet van middelen. Daarmee is deze functie vergelijkbaar met die van de maatschappelijk makelaar, zoals benoemd in het burgerakkoord en het seniorenbeleid. Het koppelen of afstemmen van deze rollen biedt kansen voor integrale samenwerking en efficiëntie binnen het sociaal domein. Om deze meerwaarde te realiseren is het nodig om structureel budget beschikbaar te stellen.

De verdere uitwerking van de functie gebeurt in samenwerking met partners, met oog voor aansluiting bij bestaande gemeentelijke opdrachten en het versterken van lokale netwerken. Zo wordt de cultuurmakelaar een strategische schakel in het realiseren van cultuurparticipatie en culturele ontwikkeling voor álle inwoners. 7.1 De extra investeringen zijn voor 2026 nog niet meegenomen in de begroting. De begroting wordt gelijktijdig behandeld met het voorliggende beleidskader. Daardoor was het niet mogelijk om het effect van dit nieuwe beleid te verwerken in de begroting 2026. 8.1 Dan kunnen de extra investeringen in het brede kader worden geplaatst. In de kadernota 2027 kunnen de ontwikkelingen worden afgezet tegen de andere financiële ontwikkelingen binnen de gemeente. Dit geldt ook voor eventuele investeringen die nu nog niet zijn in te schatten, maar bijvoorbeeld bij de opstelling van het uitvoeringsprogramma duidelijk worden.

Kanttekeningen en alternatieven 1.1 De initiatiefgroep Kunst en cultuur Schagen vindt het beleidskader weinig tast- en meetbaar. De ambities in het beleidskader zijn bewust nog niet uitgewerkt in concrete, tasten meetbare acties. Omdat het beleidskader een overkoepelend document is en uitvoering vaak veel detail vraagt, is ervoor gekozen om deze ambities verder uit te werken in een uitvoeringsprogramma. Dit programma bevat wel concrete en meetbare acties, zodat de voortgang goed gevolgd kan worden. Bij de ontwikkeling van het uitvoeringsprogramma wordt de initiatiefgroep, net als de KCARS, actief betrokken. Hun expertise is van belang om samen haalbare en noodzakelijke inzet te bepalen.

Pagina 6 van 9

5.1 Met dit bedrag zitten we nog niet op een normbedrag van € 24,- per inwoner. Naar verwachting wordt een landelijk normbedrag (per inwoner) voor de subsidie aan de bibliotheek onderdeel van de zorgplicht voor gemeenten. Het normbedrag dat nodig wordt geacht om een bibliotheek duurzaam en toekomstbestendig te laten functioneren als maatschappelijke basisvoorziening wordt geschat op ruim € 24,- per inwoner (exclusief huisvestingskosten). Voor gemeente Schagen komt dat neer op een totaal bedrag van € 1.161.072,-. De huidige subsidie is € 20.06 per inwoner en in totaal € 907.074,-. Het gaat echter om een norm. In constructief overleg met de bibliotheek wordt regelmatig besproken wat daadwerkelijk nodig is om haar werk goed voort te zetten. Mocht blijken dat er in de komende jaren meer subsidie nodig is, dan wordt hier tussentijds op bijgestuurd en wordt dit verwerkt in de kadernota. 7.1 Een alternatief is de extra middelen te dekken uit de bestaande posten kunst en cultuur. Gezien het huidige succes en de langdurige positieve impact van de bestaande inzet op kunst en cultuur, is er geen aanleiding om deze programma’s stop te zetten of af te schalen. Binnen het huidige budget is dus geen ruimte voor extra inzet of nieuwe initiatieven.

Als er in 2026 geen extra budget beschikbaar wordt gesteld, zal eventuele uitbreiding moeten wachten tot er via de kadernota 2027 aanvullende middelen beschikbaar worden gesteld.

Financiële aspecten Om te werken aan de ambities in het beleidskader is actie nodig. De voorgenomen acties kunnen deels worden uitgevoerd binnen de bestaande financiële kaders. Voor enkele onderdelen is echter al duidelijk dat aanvullende financiering of een structurele groei van het budget noodzakelijk is om een goede uitvoering te waarborgen. Naam budget

Huidige budget (2025) (jaarlijks)

Budget vanaf 2026 (jaarlijks)

Cultuureducatie en talentontwikkeling Cultuurfonds

€ 207.783

€ 250.000

Extra inzet vanaf dit besluit (jaarlijks) € 42.217

€ 2.374 (stand 1-92025) (was een eenmalige pot van € 200.000) € 176.628

€ 40.000

€ 40.000

Activiteitensubsidie voor kunst- en cultuurverenigingen, musea en muziekschool

Pagina 7 van 9

€ 234.915 Dit is de ophoging van de activiteitensubsidie met 33% volgens de aangenomen motie bij de behandeling van de kadernota 2026. Eventuele

Bibliotheek

€ 970.704 (inclusief decentralisatiegelde n 2025)

Lokale omroep

€ 174.726

Onderhoud van kunst in de openbare ruimte (eigendom gemeente) Realisatie van nieuwe kunst in de openbare ruimte Samenwerkende Musea Schagen KCARS (Kunst en CultuurAdviesraad Schagen) Cultuurmakelaar en communicatie Behoefteonderzoek naar uitbereiding theatervoorziening Totaal inzet

€ 25.163

€ 27.500

€ 40.000 € 7.500

verdere wijziging volgt bij herijking van het subsidiebeleid Jaarlijkse aanvulling van de subsidie met € 140.845. Voor 2026 zijn dit decentralisatiegelden die al zijn toegekend en vanaf 2027 komt er hoogstwaarschijnlijk budget via het gemeentefonds. Eventuele wijziging hangt af van de nieuwe mediawet Eventuele wijziging volgt bij kadernota 2027 Mogelijk wijziging door inzet percentageregeling Geen wijziging Eventuele wijziging volgt bij herijking van het subsidiebeleid € 30.000

Geen budget Geen budget

€ 140.845 vanaf 2027

€ 30.000

Wordt via een separaat besluit gevraagd. € 112.217

Zoals in de tabel hierboven aangegeven, gaat het bij een aantal budgetten om de verstrekking van subsidie. Dat betekent dat er een relatie is met het subsidiebeleid. Bij de aanstaande herijking van het subsidiebeleid worden de nieuwe kaders voor kunst en cultuur in dit beleid verwerkt. De wijzigingen van het huidige subsidiebeleid kunnen mogelijk effect hebben op de bestaande subsidies en bijbehorende budgetten. Dit zal duidelijk worden bij de vaststelling van het herijkte subsidiebeleid. Vooruitlopend op de herijking van het subsidiebeleid is bij de behandeling van de kadernota 2026 een motie aangenomen om de activiteitensubsidie met 33% te verhogen. Het effect van de verhoging van de subsidie is ook verwerkt in de tabel hierboven. Deze verhoging maakt echter geen onderdeel uit van het nu voorliggende voorstel.

Pagina 8 van 9

Communicatie Het vastgestelde beleid zal worden gepubliceerd in het gemeenteblad en op de website van de gemeente Schagen. Er zal een persbericht worden verspreid waarin de belangrijkste punten uit het beleid worden gedeeld.

Uitvoering en evaluatie Op basis van de kaders en uitgangspunten in het beleidskader Kunst en cultuur Schagen wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld. Met deze opstelling wordt direct gestart na de vaststelling van het beleidskader door de gemeenteraad. Hier worden samenwerkingspartners, als Triade en de bibliotheek, en de KCARS en de initiatiefgroep Kunst en cultuur Schagen nauw bij betrokken. Het uitvoeringsprogramma wordt vastgesteld door het college. De planning is dat deze vaststelling plaats vindt in februari 2026. Daarna zal direct van start worden gegaan met de uitvoering. Om het beleid in de komende jaren goed te kunnen volgen en waar nodig bij te stellen, hanteren we de volgende afspraken voor monitoring en evaluatie:  Jaarlijkse voortgangsrapportage aan de gemeenteraad: we rapporteren jaarlijks aan de gemeenteraad over de voortgang van het beleid, op basis van zowel kwalitatieve als kwantitatieve indicatoren. Hierbij kijken we onder andere naar participatiegraad, bereik en het aantal ondersteunde of gerealiseerde initiatieven. De rapportage bevat daarnaast een actualisatie van relevante ontwikkelingen in het culturele veld en de maatschappelijke context waarin dit beleid wordt uitgevoerd. Het uitvoeringsprogramma kan op basis hiervan worden bijgesteld.

 Tussentijdse evaluatie in de eerste helft van 2028: we organiseren halverwege de looptijd van het beleidskader een evaluatie met betrokken stakeholders, waaronder de KCARS en de subsidiepartners, om het uitvoeringsprogramma te evalueren en gezamenlijk de balans op te maken.  De inzichten en resultaten uit monitoring en evaluatie vormen input voor de herijking van het cultuurbeleid en de programmering na 2029.

Bijlagen 1. Beleidskader Kunst en cultuur Schagen 2026-2029 2. Advies KCARS Beleidskader Kunst en cultuur Schagen 2026-2029 en reactie van het college

Pagina 9 van 9