Moreel appel Wmo Bespreeknotitie

Bespreeknotitie oordeelsvormende vergadering Datum Aan Kopie aan Van Portefeuillehouder Onderwerp

11 augustus 2022 Oordeelsvormende vergadering College van burgemeester en wethouders Bespreeknotitie Moreel appel Wmo

Geachte dames en heren, Op 9 november 2021 heeft u bij vaststelling van de begroting besloten dat de zorgkosten binnen het sociaal domein niet verder mogen groeien. Voor de Wmo gaat het er onder andere om dat waar mogelijk minder mensen gebruik maken van hulp bij het huishouden. Tevens heeft u op deze datum een motie aangenomen met de volgende tekst: ‘Een zodanige werkinstructies voor de wijkteams te maken dat voor inwoners met een inkomen tot maximaal 140% van de bijstandsnorm geen druk ontstaat om af te zien van voorzieningen en gegarandeerd wordt dat zij de voorzieningen toegekend krijgen die zij nodig hebben.’ Om dit voor elkaar te krijgen hebben we een moreel appel gedaan op onze inwoners. Tijdens een informatieavond op 11 juni 2022 hebben we u inzicht gegeven in wat het moreel appel precies inhoudt. Tijdens deze avond hebben we de uitvoering op dit moment uitgelegd. Daarnaast hebben we het juridische kader toegelicht. Ook hebben we voorbeelden van andere gemeenten genoemd. Op basis van deze informatiebijeenkomst is afgesproken dat het college een discussienota voor de oordeelsvormende vergadering van 30 augustus 2022 zal voorbereiden. Aan de hand van deze nota kan een discussie gevoerd worden over de verschillende scenario’s. Hieronder leggen we de maatschappelijke en politieke context uit. Ook lichten we de 4 scenario’s toe.

Per scenario zetten we de gevolgen op een rij. Bestuurlijk belang: Het is gebleken dat het moreel appel in de Wmo een politiek gevoelig onderwerp is. Een politieke discussie is daarom nodig om een breed gedragen besluit te krijgen over hoe dit

moreel appel in de Wmo eruit moet komen te zien. Vraag: De oordeelsvormende vergadering op 30 augustus hierover een richtingbepalende uitspraak te laten doen.

Scenario’s Wij leggen u 4 scenario’s voor. Per scenario beschrijven we de voordelen, nadelen en gevolgen. Ook leggen we uit wat het maatschappelijk effect is: wat voelt de inwoner hiervan? Ten slotte bespreken we mogelijke imagoschade, de financiële effecten, wet- en regelgeving en de uitvoerbaarheid. De 4 scenario’s die we bespreken zijn: 1. 2. 3. 4.

Invoeren van een inkomenstoets. Invoeren van een inkomensafhankelijke bijdrage. Moreel appel: doorgaan op de huidige werkwijze. Stoppen met moreel appel.

Scenario 1. Invoeren van een inkomenstoets. Bij het gesprek met een inwoner toetst de wijkteamconsulent ook de financiële draagkracht. De wijkteamconsulent heeft dan de middelen die hiervoor nodig zijn. Er wordt in dit geval een brede uitvraag volgens de Wmo gedaan. Kan een inwoner de ondersteuning zelf regelen en betalen? Én is er sprake van volledige zelfredzaamheid? Dan wordt een aanvraag afgewezen. Kan de inwoner de ondersteuning die nodig is niet zelf regelen? Dan wordt de aanvraag goedgekeurd. Ongeacht of de inwoner de ondersteuning wel of niet zelf kan betalen. Al onze inwoners die hulp nodig hebben ontvangen ondersteuning op deze manier. Scenario 2. Invoeren van een inkomensafhankelijke bijdrage. Wij voeren de Wmo uit. De wijkteamconsulent onderzoekt de zelfredzaamheid van een inwoner. Inwoners die ondersteuning nodig hebben krijgen deze op basis van de wet. Er wordt een inkomensafhankelijke bijdrage berekend aan de hand van het inkomen van een inwoner. Scenario 3. Moreel appel: doorgaan op de huidige werkwijze. Wij doen een moreel appel op onze inwoners. Kan jezelf ondersteuning regelen én betalen? Dan verwachten wij dat je dit ook zelf doet. De wijkteamconsulent onderzoekt hierbij de financiële zelfredzaamheid van een inwoner. Blijkt hieruit dat de inwoner de ondersteuning zelf kan regelen en betalen? Dan zal de wijkteamconsulent hierover in gesprek gaan met hem.

De wijkteamconsulent kan alleen gesprekstechnieken inzetten. Een aanvraag kan in dit geval niet worden afgewezen omdat een inwoner de ondersteuning zelf zou kunnen betalen. Scenario 4. Stoppen met moreel appel. Wij voeren puur en alleen de Wmo uit zoals deze is. De wijkteamconsulent doet onderzoek naar de zelfredzaamheid van de inwoner. Inwoners die ondersteuning nodig hebben krijgen deze op basis van de wet. Heeft een inwoner al ondersteuning? Dan wordt niet gevraagd

hoe deze ondersteuning werd betaald. Dit speelt niet mee bij het een toekennen of afwijzen van een aanvraag.

Kader Maatschappelijke en politieke context van invloed op de zorgkosten Voor we verder op de scenario’s ingaan schetsen wij graag de maatschappelijke en politieke context. Hierbij bespreken we het wettelijk kader, het coalitieakkoord, de autonome ontwikkelingen, de landelijke ontwikkelingen en de samenwerkingsafspraken in de Kop.

Wettelijk kader: De Wmo 2015 is duidelijk over de financiële verantwoordelijkheid van de inwoner (artikel 2.3.5, derde lid). Het abonnementstarief (art. 15-19) is de maximaal eigen bijdrage dat een inwoner moet betalen. In het onderzoek naar de zelfredzaamheid mag ook gekeken worden naar de financiële zelfredzaamheid (Memorie van Toelichting bij vaststelling Wmo 2015 en artikelen 2.3.2 en 2.3.5). Dit geeft consulenten het handvat om naar het bestedingspatroon van een inwoner te vragen. Het mag geen reden zijn voor afwijzing van een aanvraag.

Coalitieakkoord: In het coalitieakkoord van 14 juni 2022 is de wens opgenomen dat mensen met voldoende financiële middelen minder toegang tot Wmo-voorzieningen krijgen. Zo moeten de Wmovoorzieningen betaalbaar blijven. Om dit voor elkaar te krijgen zouden de Wmovoorzieningen inkomensafhankelijk gemaakt kunnen worden. Volgens de Wet is het abonnementstarief echter de maximaal eigen bijdrage voor Wmo voorzieningen.

Autonome ontwikkelingen: We zien hier 2 ontwikkelingen. Ten eerstede vergrijzing. Er is sprake van een sterke vergrijzing in Schagen. In 2022 zijn er ongeveer 5000 75-plussers. In 2050 verwachten wij een verdubbeling. Tegelijkertijd hebben wij ook te maken met 40% minder zorgpersoneel, minder vrijwilligers en minder mantelzorgers. Ten tweede is er een toename van aanvragen door de invoering van het abonnementstarief in 2019. Er is een stijging van 57% in het aantal aanvragen voor hulp bij het huishouden bij de inkomensgroep € 40.000 – € 50.000. Ter vergelijking: er is een stijging van 5% in het aantal aanvragen bij een lagere inkomensgroep.

Landelijke ontwikkelingen: In de kamerbrief van 28 maart 2022 “Hoofdlijnenbrief toekomst Wmo” wordt aangegeven dat er na deze zomer duidelijkheid komt over een eerlijkere bijdrage voor voorzieningen, zoals hulp bij het huishouden. Vorige week is duidelijk geworden dat de eerlijkere eigen bijdragen niet gaat gelden voor andere voorzieningen. Deze gaat alleen gelden voor hulp

bij het huishouden. De komende tijd zal deze maatregel met betrokken partijen worden uitgewerkt. De invoering van deze maatregel zal pas in 2025 zijn. Wij zien meerdere gemeenten in Nederland die in afwachting van deze ontwikkelingen alleen de inkomenstoets toepassen.

Onderzoek Berenschot: Uit dit onderzoek van 21 juni 2022 blijkt dat onze personele kosten voor het cluster Wmo 18% hoger zijn dan bij andere gemeenten die wijkteams inzetten(20FTE). In september 2022 volgt een vervolgonderzoek naar deze kosten. Binnen de regio Kop van Noord Holland is een concept-transformatieplan voor de Wmo opgesteld. De gemeenten Den Helder, Texel, Hollands Kroon en Schagen hebben hier aan meegewerkt. Dit plan is onderschreven door de 4 portefeuillehouders. Op basis van dit plan werken wij aan een nieuwe inkoopstrategie. Hulp bij het huishouden maakt hier onderdeel van uit. Dit doen wij om betere ondersteuning voor onze inwoners in te kunnen zetten en deze verder te ontwikkelen. Argumentatie Scenario 1: Invoeren van een inkomenstoets. Maatschappelijk effect: Op de lange termijn kunnen kwetsbare inwoners er op rekenen dat Wmo ondersteuning in de toekomst mogelijk blijft. Op de korte termijn verwachten wij dat veel inwoners in bezwaar zullen gaan.

Imagoschade: Dit scenario levert imagoschade op voor de gemeente. Inwoners zullen mogelijk de pers benaderen. Op de lange termijn kan dit beperkt worden door een goede communicatiecampagne. We verwachten een interventie vanuit het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport omdat wij buiten het wettelijk kader treden. Daarnaast voeren wij een ander beleid dan omliggende gemeenten. Hier kopen wij wel gezamenlijk mee in.

Financieel effect: We krijgen meer grip op de kosten. Het aantal aanvragen zal afnemen. We moeten wel rekening houden met het overgangsrecht. Het kost daardoor tijd totdat de stijging in de kosten die we sinds 2019 zien stopt. Ook moeten we rekening houden met een groei van het aantal cliënten vanwege de vergrijzing.

Wet en regelgeving: Wij treden buiten het wettelijk kader.

Uitvoerbaarheid: Er zijn in dit scenario een aantal acties nodig. Zo moet er een raadsbesluit komen. Daarbij

moeten er ook een aangepaste integrale verordening en beleidsregels komen. De inkomensgrens en het overgangsrecht moeten bepaald worden. De verwachtingen van inwoners en aanbieders moeten gemanaged worden door goede communicatie. Wijkteamconsulenten hebben een duidelijke werkinstructie en scholing nodig in verband met de extra taken. Het is ook nodig om advies te vragen bij de Adviesraad Sociaal Domein. Ten slotte moet er een bezwaarprocedure opgezet worden. Bovenstaande acties brengen de kosten met zich mee. Volgens het onderzoek van Berenschot zijn de totale kosten voor personeel in Schagen hoger dan in vergelijkbare gemeenten. Dit scenario betekent dat het personeel er extra taken bijkrijgt.

Start invoering: Niet eerder dan 1 januari 2024. Scenario 2: Het invoeren van een inkomensafhankelijke bijdrage WMO De effecten zijn ongeveer gelijk aan scenario 1. Alleen is het administratieve proces om een inkomensafhankelijke bijdrage te berekenen ingewikkeld. Dit zal veel tijd kosten. We moeten hiervoor een soort mini CAK (Centraal administratiekantoor) ontwikkelen. Scenario 3: Het doorgaan met de huidige werkwijze moreel appel bij de WMO Maatschappelijk effect: Ondersteuning komt bij inwoners die het echt nodig hebben. Inwoners die al ondersteuning hadden blijven dat behouden

Imagoschade: Geen

Financieel effect: De kosten blijven stijgen. Uiteindelijk zullen er mogelijk keuzes gemaakt moeten worden die ten koste gaan van kwetsbare inwoners. Er is ook een extra investering en communicatie nodig om de stijgende kosten zoveel mogelijk te beperken.

Wet- en regelgeving: Wij voeren de wet uit.

Uitvoerbaarheid: Er zijn geen gevolgen voor de bedrijfsvoering. In dit scenario zal er niet meer personeel ingezet hoeven worden. Er kan wel een slag gemaakt worden door extra aandacht aan het moreel appel te geven in de scholing van wijkteams. Dit past bij het transformatieplan Wmo in de regio.

Start uitvoering: Dit scenario wordt al uitgevoerd. Scenario 4: Stopen met het moreel appel bij de WMO Maatschappelijk effect: Al onze inwoners hebben meer zekerheid over het toekennen van hun aanvraag. Inwoners die al ondersteuning hebben kunnen dit houden. Wijkteamconsulenten ervaren geen drempel meer in het gesprek met inwoner. Er hoeft namelijk niet meer expliciet naar de financiële zelfredzaamheid gevraagd te worden. Imagoschade: Geen.

Financieel effect: De kosten voor de Wmo zullen flink blijven groeien. Ook door de toenemende zorgvraag vanwege de vergrijzing. Om de begroting sluitend te krijgen zullen er keuzes gemaakt moeten worden ten koste van kwetsbare inwoners Wet en regelgeving: Wij voeren de wet uit.

Uitvoerbaarheid: Er zijn geen gevolgen. De kwaliteitsslag die in scenario 2 wordt beschreven past niet bij deze keuze. Als samenvatting zijn in onderstaande tabel de voor- en nadelen geclassificeerd: Scenario 1a: inkomenstoets

Scenario 1b: inkomensafhankelijke bijdrage

Scenario 2: doorgaan

Scenario 3: stoppen

Maatschappelijk effect

-/-

-/-

+

+/+

Imagoschade

-/-

-/-

+/+

+/+

Financieel effect

+

+

+/-

-

Wet- en regelgeving Uitvoerbaarheid

-/-

-/-

+/+

+/+

-

-/-

+/+

+/+

-

-/-

+/+

+/+

Start invoering

Met de schets van deze scenario’s kunt u tijdens de oordeelsvormende vergadering van 30 augustus de discussie voeren. Het college verneemt graag uw mening over de 4 scenario’s. De richtinggevende uitspraak van deze bespreking wordt door het college meegenomen in de verdere uitwerking en vertaling in de begroting 2023.

Ondertekening Namens het college de portefeuillehouder Cor Quint