Landschappelijke inpassing Grote Sloot 8

September 2024

Grote Sloot 8

Landschappelijke inpassing

Datum: oktober 2024 Versie: 1.0

Bedrijf

Prommenz B.V. Harmenkaag 11 1741LA Schagen 0224 299 346

Auteur

Colofon

Ivar Ligthart ivar.ligthart@prommenz.nl

Controle

Erya van IJzerloo Erya.van.ijzerloo@prommenz.nl

Vrijgave

Peter Wiebes Peter.wiebes@prommenz.nl

2

Inhoud

Inleiding 4 Analyse 5 • Historische context • Landschappelijke structuur • Huidig ruimtelijk beeld

Inpassing 10 • Planvoornemen • Landschappelijke inpassing

3

Inleiding De initiatiefnemer is voornemens om aan de Grote Sloot 8 bij Burgerbrug, agrarische opstallen te slopen en een bestaande koeienstal uit te breiden (figuur 1). Deze stal zal gebruikt worden voor het stallen van paarden. Het perceel houdt zijn agrarische functie maar zal deels opnieuw worden ingericht. Ten behoeve van deze herinrichting is het belangrijk dat we goed kijken naar de landschappelijke inpassing van het perceel ten opzichte van het omliggende landschap en de waarde van dit landschap.

Figuur 1 I Luchtfoto met de planlocatie (bron: www.earth.google.com)

4

Analyse Historische context Ligging De beoogde planlocatie ligt in de Zijpe- en Hazepolder nabij Burgerbrug. Het ensemble Zijpe- en Hazepolder, ook wel De Zijpe genoemd, ligt in de kop van Noord-Holland, aan de Noordzeekust. Ontstaansgeschiedenis De Zijpe is ontstaan als gevolg van een bedijking van een stuk buitendijkse wadgrond die vervolgens droog is komen te vallen. Voorheen lag op deze locatie een veengebied dat in de 9e en 10e eeuw werd ontgonnen. Als gevolg van de veenontginning ontstond er een bodemdaling, in combinatie met erosie van de kust leidde dit ertoe dat het gebied onder water kwam te staan. Tussen Callantsoog en Huisduinen lag een smalle strandwal die boven water bleef met op drie plekken zeegaten; het Marsdiep, het Heersdiep en de Zijpe (figuur 3). In de 15e en 16e eeuw verzanden de zeegaten Zijpe en Heersdiep langzaam weer, terwijl het Marsdiep breder en dieper werd. Vanaf de 16e eeuw werden diverse pogingen gedaan om de Zijpe droog te leggen. Onder andere door stormvloeden lukte het droogleggen pas in 1597 toen er een zanddijk werd aangelegd ter hoogte van de Hondsbosche en Pettemer Zeewering. Het droogleggen gebeurde door het aanleggen van dijken en het gebied werd drooggehouden met behulp van molens.

Figuur 2 I Zijper- en Hazepolder (bron: Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018)

De opzet van de Zijpepolder is vrij eenvoudig, drie assen in de lengterichting die de vorm van de polder volgen. De assen bestaan uit twee wegen, de Belkmerweg en de Ruigeweg, en één vaart, de Groote sloot. Aan deze assen bevindt zich bebouwing in de vorm van lintbebouwing. Tussen de assen liggen twee kleinere vaarten, de Oosteren Middel-Egalementsloot. De polder wordt op enkele plaatsen doorkruist door dwarswegen, op deze kruispunten zijn vervolgens kernen van bebouwing ontstaan (figuur 4). Tot aan de 19e eeuw deden zich geen grote veranderingen voor in de structuur van Zijpepolder. In figuur 5 zijn de veranderingen in de Zijpepolder te zien aan de hand van topografische kaarten. Figuur 3 I Hollands Noorderkwartier eind 13e eeuw (bron: Wikipedia.nl)

Figuur 4 I Zijperpolder omstreeks 1660 (bron: Zijpermuseum.nl)

5

1822

1850

1900

1950

Zoals eerder genoemd veranderde er binnen de Zijpepolder tot aan de 19e eeuw relatief weinig. In 1821 vond de eerste grote verandering in de structuur van de polder plaats, de aanleg van het Noordhollandsch kanaal. Naast het kanaal werd een zogeheten jaagpad aangelegd voor het voorttrekken van de schepen.

In de eerste helft van de 19e eeuw heeft er binnen de In de tweede helft van de 19e eeuw is er weinig polder een verdichting van bebouwing plaatsgevonden bij verandering zichtbaar ten opzichte van 1850. Op diverse de kruispunten van het kanaal met de dwarswegen. Ook is plekken is wat bebouwing toegevoegd maar geen grote de spoorlijn tussen Schagen en Den Helder zichtbaar. De verdichtingen. De oude zanddijk is in 1877 versterkt met polder zelf is afgesloten van de zee door de aanleg van basaltstenen en vormt de Hondsbosche zeewering. de Anna paulowna polder aan de noordzijde.

In 1933 vond de tweede grote verandering plaats binnen de polder; de aanleg van het kanaal tussen de Stolpen en Schagen. Dit kanaal doorkruist de Groote sloot en de Ruigeweg. Langs het kanaal werd een weg aangelegd en de Stolpervlotbrug werd vervangen door een basculebrug iets noordelijker.

1970

1990

2010

2020

Tussen 1950 en 1970 groeiden de dorpen binnen de polder en kregen sommige dorpen hun eerste dorspuitbreiding los van de originele assen en wegen. De wegen langs de kanalen groeiden uit tot de hoofdwegen en vormden samen met het kanaal de nieuwe hoofdassen van de polder.

Tussen 1970 en 1990 groeiden de dorpen binnen de polder steeds verder. Enkele dorpen die op kruispunten lagen bleven echter achter, zoals ‘t Buurtje of de Stolpen. Vanaf het kanaal Stolpen - Schagen is er een weg aangelegd richting Anna Paulowna en Van Ewijcksluis.

Aan het einde van de 20e eeuw bleven de dorpen en In 2011 is het tracé van de N9 ter hoogte van de Stolpen steden in de noordkop verder groeien. De weg langs het verlegd. Ook is er een aparte afslag gekomen voor de Noordhollandsch kanaal groeide uit tot de rijksweg N9. Ter richting Callantsoog en de richting Schagen. hoogte van ‘t Zand werd het tracé verlegd zodat deze niet meer recht door het dorp liep.

Figuur 5 I De Zijpe vanaf begin 20e eeuw (bron: Topotijdreis.nl)

6

Analyse Landschappelijke structuur De originele structuur van de Zijpe bestond uit een dijk aansluitend op de duinen zonder een ringvaart, de ontwatering werd geregeld door middel van molens, vaarten en een sluis. Binnen de dijk bestond de structuur uit; drie assen, twee vaarten en dwarswegen die deze doorkruisten (figuur 6). In de huidige situatie is de originele structuur nog duidelijk zichtbaar, echter zijn er diverse assen toegevoegd die het landschap doorkruizen. Het gaat hierbij om de Rijksweg N9, het Noordhollandsch kanaal, kanaal Stolpen - Schagen en de spoorlijn tussen Schagen en Den Helder. De planlocatie bevindt zich nabij Burgerbrug, op die locatie hebben we te maken met de structuur van de Zijpepolder en de Westfriese Omringdijk (figuur 7). Figuur 6 I De Zijpe met karakteristieke beeldelementen (bron: Reh, W., Steenbergen, C., & Aten, D. (2007). Zee Van Land)

Figuur 7 I Zijper- en Hazepolder (bron: Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018)

7

Analyse Huidig ruimtelijk beeld Zijpepolder De planlocatie ligt langs één van de lange polderlinten, de Grote Sloot. De lange zichtlijnen tussen de polderlinten zijn kenmerkend voor de Zijpepolder en de ruimtelijke kwaliteit is erbij gebaat dat deze openheid behouden blijft (figuur 8). De lange polderlinten evenwijdig aan de kust hebben elk een eigen karakter. Dit beeld wordt bepaald door het wegprofiel, eventuele waterelementen, de beplantingstructuur en de wijze waarop de erven en bebouwing op het lint aansluiten (figuur 9). De Grote sloot heeft een kenmerkend beeld met een vaart met smalle wegen aan weerszijden. Het is van belang dat het beeld van erven met singels en/of erfbeplanting gehandhaafd wordt. Vanuit de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018 van de Provincie Noord-Holland worden een aantal ambities en ontwikkelprincipes voor de Zijpepolder aangedragen: • Behoud de openheid tussen de lange polderlinten. Concentreer bebouwing aan de noord-zuidlinten, met doorzichten naar het achterliggend polderlandschap. • Behoud (en herstel waar mogelijk) de karakteristieke bebouwing en beplanting aan de lange linten, zoals stolpen, herenboerderijen, buitenplaatsen en watercarrés (omgrachtingen van de grote boerderijerven). De erven met hun kenmerkende beplanting zijn hierbij van grote betekenis.

Zorg voor een zorgvuldige zonering (plaats nieuwbouw achter de hoofdbebouwing), richting en silhouet/karakteristiek van de verschillende bijgebouwen, loodsen en schuren op de erven.

Figuur 8 I Lange zichtlijnen tussen linten (bron: Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018)

Westfriese Omringdijk De Westfriese Omringdijk ligt ten oosten van de planlocatie en vormt een belangrijke ruimtelijke drager in het gebied (figuur 10). De dijk begrenst de openheid aan de randen van de polder en is belangrijk in de beleving van het gebied. Vanuit de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018 van de Provincie Noord-Holland worden een aantal ambities en ontwikkelprincipes voor de Westfriese Omringdijk aangedragen: • Houd de zone direct langs de dijk vrij van bebouwing, respecteer binnen de ‘kwaliteitszone’ van de Westfriese Omringdijk de openheid van het landschap en houd binnen een ruimere zone (de ‘panoramazone’) rekening met de visueelruimtelijke relaties vanaf de dijk. • Zorg dat de Westfriese Omringdijk steeds vanuit de polder als rand en als autonoom landschappelijk element beleefbaar blijft.

Figuur 9 I Lange polderlinten (bron: Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018)

Figuur 10 I Westriese Omringdijk (bron: Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018)

8

Planlocatie De planlocatie ligt aan de Grote Sloot op geringe afstand van de Westfriese Omringdijk. Het erf bestaat uit een woonhuis met meerdere agrarische opstallen ten behoeve van een melkveebedrijf (figuur 11). Vanaf de Grote Sloot gezien staat er beplanting rond het woonhuis, de rest van het erf is grotendeels verhard (figuur 12). Vanaf de Westfriese Omringdijk is het erf met de opstallen te zien (figuur 13). Door de staat van de mestopslag en de overkapping op de achterzijde van het erf ontstaat er een lichtelijk verrommeld beeld. Conclusie Uit de analyse valt te concluderen dat er bij de landschappelijke inpassing van het planvoornemen rekening dient te worden gehouden met de aanwezige structuren; de Zijpe en de Westfriese Omringdijk. Elk van deze structuren hebben eigenschappen die versterkt of behouden dienen te worden. Specifiek is het volgende voor de planlocatie van belang: • Behoud de openheid tussen de lange polderlinten. Concentreer bebouwing aan de noord-zuidlinten, met doorzichten naar het achterliggend polderlandschap. • Behoud (en herstel waar mogelijk) de karakteristieke bebouwing en beplanting aan de lange linten, zoals stolpen, herenboerderijen, buitenplaatsen en watercarrés (omgrachtingen van de grote boerderijerven). De erven met hun kenmerkende beplanting zijn hierbij van grote betekenis.

Zorg voor een zorgvuldige zonering (plaats nieuwbouw achter de hoofdbebouwing), richting en silhouet/karakteristiek van de verschillende bijgebouwen, loodsen en schuren op de erven. • Handhaaf het beeld van erven met singels en/of erfbeplanting langs de Grote Sloot.

Figuur 11 I Huidige situatie planlocatie (bron: Cyclomedia.nl)

Figuur 12 I Zicht op de planlocatie vanaf de Grote Sloot (bron: Cyclomedia.nl)

Figuur 13 I Zicht op de planlocatie vanaf de Westfriese Omringdijk (bron: Cyclomedia.nl)

9

Inpassing Planvoornemen Het planvoornemen bestaat uit het slopen van de overkapping en de mestopslag aan de achterzijde van het erf aangezien deze niet meer nodig zijn voor de bedrijfsvoering en in vervallen staat verkeren (figuur 14). Ook zal een groot deel van de verharding verwijderd worden. Dit gedeelte van het erf zal leeg blijven en onderdeel gaan uitmaken van het achterliggende landschap. De bestaande stal bij het woonhuis zal worden uitgebreid ten behoeve van het stallen van paarden. De bestaande groenstructuur zal worden doorgetrokken om de schuur bij het erf te betrekken en het zicht op het erf te verminderen. De nieuwe groenstructuur zal bestaan uit een struweelhaag met onder andere Meidoorn, Elegantier, Mispel en Veldesdoorn. Zo vormt de haag een toegevoegde voor de biodiversiteit, met name voor vogels. Daarnaast zal er bij de uitbreiding van de bebouwing natuurinclusief gebouwd worden. Er zal rekening gehouden worden met voorzieningen voor huismussen, vleermuizen, gierzwaluwen en steenuilen. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van gevelopeningen en nestkasten, dit wordt bij het ontwerp van de bebouwing verder uitgewerkt. Door het uitbreiden van de bebouwing zal er rekening gehouden worden met de hemelwaterverordening.

Op basis van de hemelwaterverordening geldt dat bij nieuwbouw/verbouw van 50 m² of meer, water op eigen terrein gebufferd en vertraagd afgevoerd dient te worden. Dit betreft 60L per m² bebouwing. Aan de achterzijde van de nieuwe bebouwing zal ruimte worden gereserveerd voor waterberging, bij de verdere uitwerking zal de precieze hoeveelheid aan waterberging berekend worden.

Legenda Perceelsgrens Bebouwing behouden Bebouwing slopen Bebouwing uitbreiden Verharding verwijderen Groen Groen aanbrengen Waterberging

Figuur 14 I Planvoornemen

10

Op

sla

gt en

be

ho ev ev an pa ard en

P P P P

P nh u

P

Wo o

is

P

In de toekomstige situatie bestaat het erf uit een woonhuis, stal met binnenbak en een schuur ten behoeve van opslag (figuur 15). De schuur is gebouwd in 2005 en sinds 2019 liggen er ongeveer 100 zonnepanelen op de schuur, mede vanuit een financieel aspect zal de schuur daarom behouden blijven. Ook vanwege het ongedierte en stof dat hooi en stro met zich meebrengen is het opslaan van dit materiaal in de stalling niet gewenst en zal daarvoor de schuur worden gebruikt. De bestaande stal zal worden uitgebreid zodat hier een binnenbak kan worden gerealiseerd. In de regio is een grote vraag, met zelfs wachtlijsten als gevolg, naar een pensionstalling met binnenbak zodat er het jaardoor kan worden getraind met het paard. De precieze afmetingen en hoogte voor de stal zijn nog niet bekend, echter zullen deze niet in significante mate afwijken van de huidige stal en dus zal het landschap hier niet door worden aangetast. Het parkeren voor de bewoners zal plaatsvinden naast het woonhuis, bezoekers voor de paardenstal parkeren bij de stal zelf.

Pa ard e

ns ta

l

Legenda Perceelsgrens Bebouwing Parkeerplek Grasland Groen

Figuur 15 I Toekomstige situatie

11

Inpassing Landschappelijke inpassing Aan de hand van de analyse en de conclusie is er een landschappelijke inpassing voor het planvoornemen opgesteld (figuur 16). Het erf ligt direct aan de Grote Sloot, het planvoornemen heeft echter beperkt effect op deze ruimtelijke drager omdat er geen panden worden gesloopt aan de voorzijde van het erf en de bestaande beplanting intact blijft. De uitbreiding van de bestaande stal zorgt er ook niet voor dat er zichtlijnen vanaf de Grote Sloot op het landschap verloren gaan. mt e rui

loo t

en

te S

Op

Gro

Zijp

ijk ingd Omr

d Ran

se tf rie Wes

l anaa nds k

dholla Noor

Het erf ligt buiten de kwaliteitszone van de Westfriese Omringdijk, wel heeft het erf een visueel-ruimtelijke relatie met de dijk. De relatie is weliswaar beperkt maar door het slopen van de opstallen aan de achterzijde ontstaat er een ‘rustiger’ beeld vanaf de dijk.

r lde

epo

Het slopen van de opstallen aan de achterzijde van het erf zorgt er ook voor dat de open ruimte tussen de dijk en het lange polderlint, de Grote Sloot, wordt vergroot. Zo doet het planvoornemen in zijn totaliteit geen afbreuk aan de landschappelijke waarden van het gebied maar versterkt het deze zelfs.

Kwaliteitszone Dijk

Zichtlijnen

Rand Zijpepolder

ne

ijk D

zo

its ite al Kw

Figuur 16 I Landschappelijke inpassing

12