Jaarrapportage 2023 - gemeente Schagen

jaarrapportage 2023. gemeente Schagen

Samenvatting en aanbevelingen Samenvatting Gemeente Schagen scoort in vergelijking met andere HVC-gemeenten gemiddeld op het gebied van het aantal kilo restafval per inwoner per jaar (VANG-resultaat) en het inzamelen van grondstoffen. Met 151 kilo restafval per inwoner per jaar zien we in vergelijking met vorig jaar een lichte stijging. Daarmee is de gemeente nog ver verwijderd van haar ambitie om de VANG-doelstelling 1 van 100 kilo restafval per inwoner per jaar te halen. Bovendien blijkt uit de sorteeranalyses dat er nog veel waardevolle grondstoffen in het restafval belanden, vooral gft en etensresten (30%). Deze grondstoffen hadden, wanneer apart aangeboden, ook gerecycled kunnen worden. Dit is beter voor het milieu en de kosten. Volgende stappen uit uw Afval & recycleplan zijn dan ook gewenst. Wij hebben hier het afgelopen jaar samen met u voorbereidingen voor getroffen. We zien dat de afvalbeheerkosten over het jaar 2023 lager uitvallen dan begroot. Dit komt onder meer omdat voor bepaalde stromen de prijzen voor verwerking voordeliger waren dan begroot en/of er minder van deze stromen is aangeboden.

Aanbevelingen Binnen uw beleid is het mogelijk om aan verschillende knoppen binnen de grondstoffendriehoek te draaien: milieu, service en kosten. Op het moment dat u aan één van deze knoppen draait, is dit van invloed op de andere knoppen. Kiest u voor zowel verbetering van milieu als kosten, bent u bijvoorbeeld gebaat bij het zoveel mogelijk terugdringen van het restafval. Dit is namelijk de meest vervuilende en duurste stroom om te verwerken. Dit komt o.a. door de afvalstoffenbelasting. Bovendien komt hier in de toekomst nog een CO2-heffing bij. Gezien zowel de landelijke als uw eigen lokale ambities bevelen wij u het volgende aan: •

Volgende stappen nemen uit uw Afval & recycleplan, zodat iedereen de mogelijkheid krijgt om goed afval te scheiden. •

Hier maakt ook het onderzoeken van de invoering van recycle-tarief onderdeel van uit, waarbij iedereen de mogelijkheid krijgt om goed afval te scheiden, de goede afvalscheider wordt beloond en het aantal kilo restafval per inwoner per jaar verlaagt richting de VANG-doelstelling 1: 100 kilo restafval per inwoner per jaar.

•

Vervolgstappen nemen om gft en etensresten uit het fijn huishoudelijk restafval te halen. Denk hierbij aan communicatie en voorlichting, het verstrekken van keukenbakjes en het aanpassen van de frequentie.

•

Het doorvoeren van textieloptimalisaties, zoals het verwijderen van illegale textielcontainers (handhaving). Daarmee verbeteren we het zicht op de afzet van deze stroom en komen de inkomsten volledig ten goede aan de gemeente en haar inwoners.

•

De kwaliteit van stromen is goed in gemeente Schagen. Het is belangrijk dit nauwlettend in de gaten te houden om dit vast te houden. Denk hierbij aan

structurele afvalcoaching om inwoners op een positieve manier te enthousiasmeren hun afval goed te scheiden en/of dit beter te doen omwille van meer en kwalitatief hoger hergebruik. •

Uitbreiden van het aantal afvalvrije scholen: jong geleerd is oud gedaan. jaarrapportage 2023 | 2

inhoud.

in Nederland zijn wij het er 1 inleiding.

4

2 resultaten van uw gemeente.

5

3 resultaten van uw gemeente ten opzichte van andere gemeenten.

15

4 analyse.

18

5 klanttevredenheid.

20

6 algemene communicatie.

21

7 bijlagen.

25

colofon. kenmerk status versie auteur(s) datum

jaarrapportage 2023 Definitief

allemaal over eens: onze kinderen, kleinkinderen en de generaties na hen moeten in een schone wereld leven.

Om dit te bereiken is nu actie nodig. En we moeten het samen doen.

Hilbert Moll 29 maart 2024 kwartaalrapportage | 3| 3 jaarrapportageQ1 2023

inleiding. Met veel genoegen brengen wij hierbij onze periodieke rapportage uit voor uw gemeente, waarin wij rapporteren over onze dienstverlening op het gebied van

grondstoffenbeheer. In 2023 zien we een lichte stijging van het aangeboden fijn huishoudelijk restafval ten opzichte van vorig jaar. Het is dan ook belangrijk om met elkaar de volgende stappen uit het Afval & recycleplan te zetten om de gewenste milieuresultaten te behalen en de afvalkosten beheersbaar te houden. Wij hebben het afgelopen jaar dan ook samen met u voorbereidingen getroffen om tot deze volgende stappen te komen. Zo hebben wij uw raad in april geïnformeerd

over mogelijke vervolgstappen, waarbij een verbeterd milieuresultaat en beheersbare kosten hand in hand gaan. Daarnaast hebben we in dit voorjaar de service aan uw inwoners verruimd met een onbemand afvalbrengstation. Hier kunnen inwoners hun grof tuinafval, schone grond en puin buiten de reguliere openingstijden brengen. Uw inwoners hebben hier goed gebruik van gemaakt.

Het is onze missie om onze aandeelhouders te helpen verduurzamen, op weg naar een energietransitie en een circulaire economie. Wij helpen uw gemeente graag met het bereiken van haar ambities. Als duurzame ketenpartner van uw gemeente laten wij zien wat wij hierbij kunnen betekenen, zo ook in deze rapportage. een schone wereld. we doen het gewoon.

Namens alle collega’s Inzameling HVC, Hilbert Moll sr accountmanager Gemeenten Jaarrapportage 2023 | 4

2. resultaten van uw gemeente 2023

jaarrapportage 2023 | 6

Uitleg VANG-Visual. • De infographic lees je van links naar rechts; van start naar VANG-resultaat

Gemeente Inwoners

Jaar

• De Groene balken beschrijven de route van gescheiden grondstoffen • De Grijze balken beschrijven de route van huishoudelijk restafval • Fijn huishoudelijk afval volgt de route bovenlangs

• Grof huishoudelijk afval volgt de route onderlangs • Het aandeelhouderschap van HVC levert een toegevoegde Waarde aan de gemeentelijke duurzame ambities bovenop die van VANG.

In lijn met de Europese Kaderrichtlijn Afvalstoffen, heeft het Uitvoeringsprogramma VANG-HHA 2021- 2025, als doel de kwaliteit van de ingezamelde huishoudelijke afvalstromen te verhogen en daarmee de recycling te verbeteren. De ambitie voor deze periode is gelegd op 75% afvalscheiding en 100 kg huishoudelijk restafval (fijn huishoudelijk restafval en grof huishoudelijke restafval samen) per inwoner per jaar. Fijn restafval wordt ingezameld (na)bij huishoudens en grof restafval dat wordt ingezameld via het afvalbrengstation (ABS) en op afspraak aan huis. jaarrapportage 2023 | 7

jaarrapportage 2023 | 8

jaarrapportage 2023 | 9

jaarrapportage 2023 | 10

Kwaliteit van stromen in %

jaarrapportage 2023 | 11

Kwaliteit van stromen in tonnen

jaarrapportage 2023 | 12

jaarrapportage 2023 | 13

jaarrapportage 2023 | 14

3. resultaten van uw gemeente ten opzichte van andere gemeenten. 2023

jaarrapportage 2023 | 16

• • • •

Gemeente Schagen scoort met 145 kilo gft en etensresten per inwoner in 2023 gemiddeld in vergelijking met andere HVC-gemeenten. Gemeente Schagen scoort met 31 kilo brongescheiden plastic, blik en drinkpakken per inwoner in 2023 boven gemiddeld in vergelijking met andere HVC-gemeenten. In gemeente Schagen is in 2023 47 kilo papier per persoon ingezameld. Dit is gemiddeld in vergelijking met andere HVC-gemeenten. Gemeente Schagen scoort met 162 kilo restafval (exclusief nascheiding) per persoon per inwoner gemiddeld in vergelijking met andere HVc gemeenten. jaarrapportage 2023 | 17

4. Analyse. In dit hoofdstuk worden de meest opvallende resultaten van de zeven hoofdstromen kort toegelicht aan de hand van de afvaldriehoek.

Milieu: In gemeente Schagen is het fijn huishoudelijk restafval licht gestegen ten opzichte van 2022. Dit wijkt af van het HVC-gemiddelde, waar we een dalende trend zien van 5%. We zien met name een dalende trend bij gemeenten waar nieuw beleid is doorgevoerd. De stijging van gft en etensresten die we in uw gemeente zien, zien we HVC breed. Na een slechte zomer in 2022 herstelt de natuur en zien we daardoor ook meer tuinafval. Het oud papier en karton blijft, ook landelijk, dalen door de opkomst van digitale media. De hoeveelheid plastic, blik en drinkpakken is nagenoeg gelijk aan 2022. De stromen grond en grof tuinafval zijn fors gestegen. Dit komt mede door de start van het onbemande afvalbrengstation in de gemeente. We zien ook een forse stijging van andere stromen die op het afvalbrengstation worden gebracht. Dit kan o.a. worden verklaard door de toename van het aantal bezoekers.

Service: Op 1 maart 2023 is gestart met een onbemand afvalbrengstation in Schagen. Inwoners van gemeente Schagen kunnen hier buiten de reguliere openingstijden hun grof tuinafval, schone grond en puin brengen. Van maart tot en met december wisten ruim 4.500 inwoners de weg naar het onbemande afvalbrengstation te vinden. Dit verklaart mede de stijging van de drie stromen, die overigens juist werden aangeboden.

Kosten/Forecast: We zien dat de afvalbeheerkosten over het jaar 2023 lager uitvallen dan begroot. Dit komt onder meer omdat voor bepaalde stromen de prijzen voor verwerking voordeliger waren dan begroot en/of er minder van deze stromen is aangeboden.

Kwaliteit stromen: Alle gft en etensresten dat in 2023 is aangeboden was van voldoende kwaliteit voor verwerking; er heeft geen afkeur plaatsgevonden als gevolg van een overschrijding van de norm voor vervuiling of stoorstoffen. Slechts 3% van het aangeboden plastic, blik en drinkpakken is afgekeurd. We blijven online en offline communiceren om de inwoners te informeren over wat er in welke bak thuishoort en om te sturen op een structurele gedragsverandering omwille van een betere kwaliteit. Bij het textiel zien we helaas nog veel afkeur: 17%. In 2023 hebben we communicatie ingezet om inwoners bewust te maken van hun aanbiedgedrag van het textiel.

Jaarrapportage 2023 | 19

5. klanttevredenheid.

De contacten met de inwoners zoals meldingen over de dienstverlening van HVC, maar ook berichten op de sociale media, vormen een indicator voor de tevredenheid van de inwoners van uw gemeente. De meeste meldingen die bij HVC binnenkomen zijn snel en eenvoudig op te lossen, bijvoorbeeld door het uitvoeren van een inzamelcorrectie als een afvalbak is vergeten. Ook meldingen over een volle verzamelcontainer worden door de medewerkers van de klantenservice direct doorgegeven aan onze uitvoering voor een extra lediging. Als een snelle oplossing (correctie) niet afdoende is, registreert HVC de melding als een klacht en wordt deze volgens de vastgestelde klachtenprocedure afgehandeld.

jaarrapportage 2023 | 20

6. algemene communicatie. 6.1 Kwaliteitscampagne textiel

6.3 Campagne ‘wij gaan voor afvalvrij, en jij?’

In oktober en november voerden we online campagne voor de stroom textiel. In deze campagne besteedden we aandacht aan wat er allemaal bij het textiel kan, op welke manier het kan worden aangeboden en waarom het belangrijk is om vervuiling te voorkomen. Daarnaast stelden we stoppers en artikelen beschikbaar om te plaatsen in gemeentelijke uitingen. Het was . de laatste fase van de langlopende kwaliteitscampagne.

Eind december is de campagne ‘wij gaan voor afvalvrij, en jij?’ gelanceerd. Het voorkomen van afval is het meest circulair wat we kunnen doen om met elkaar te verduurzamen. Afval wat de inwoner niet heeft, kan ook niet in de verkeerde bak terecht komen. Daarnaast zorgt het voor minder verspilling van grondstoffen. Om inwoners hierin mee te nemen zijn we een campagne gestart waarin we onze droom vertellen voor een afvalvrije wereld. De komende jaren gaan we hard werken om deze droom stapje voor stapje waar te maken.

6.2 Lachgascilinders Door het verbod op het gebruik, bezit, vervoer en de verkoop van recreatief lachgas (N2O) per 1 januari 2023, is het aantal lachgascilinders dat in de openbare ruimte en het restafval wordt gedumpt enorm toegenomen. In ‘kraakwagens’ en afvalenergiecentrales kunnen deze cilinders ontploffen en zorgen ze voor onveilige situaties en veel schade. In 2023 zijn we gestart met communicatie waarin inwoners worden aangespoord lachgascilinders niet te dumpen bij het restafval, maar deze naar het afvalbrengstation te brengen (meer informatie treft u aan in de bijlage bij deze jaarrapportage).

Klik op de afbeelding hierboven om de video te bekijken.

jaarrapportage 2023 | 21

6.4 Feestdagencommunicatie Rondom de feestdagen maken wij veel content over o.a. de wijziging van de inzameling rond feestdagen, frituurvet en scheiden van etensresten. De content bestaat uit berichten voor op social media en artikelen inclusief beeldmateriaal voor de gemeentepagina. De artikelen plaatsen wij ook op onze website en in onze online nieuwsbrief. Voor de social media berichten . geven we een planning door wanneer wij de berichten plaatsen op onze kanalen, zodat de berichten makkelijk te delen zijn door uw gemeente.

6.6 Route-optimalisatie Onze chauffeurs rijden vaste routes om alle bakken aan huis op tijd te kunnen legen. Van deze routes is nagekeken of het efficiënter kan. Een aantal routes zijn daarom aangepast. Deze aanpassing zorgde voor wijziging in het inzamelschema bij een deel van de inwoners van uw gemeente. In oktober zijn inwoners hier per brief over geïnformeerd. Daarnaast is er communicatie ingezet via social media en de communicatie-afdeling van uw gemeente. Dankzij deze wijziging(en) kunnen wij het afval in uw gemeente (nog) efficiënter inzamelen.

6.5 Social media Tweewekelijks plaatsen wij op Facebook een quiz om bij inwoners de kennis van afval scheiden te testen. Daarnaast geven wij via Facebook, Instagram en Twitter regelmatig tips over afval scheiden en wijzigingen die plaatsvinden rondom afvalinzameling. Een greep uit de berichten van oktober t/m december 2023.

6.7 Afval scheiden op scholen Jong geleerd is oud gedaan! Door op school het afval goed te scheiden, leren kinderen van jongs af aan hoe afval scheiden werkt en wat de positieve gevolgen hiervan zijn. In gemeente Schagen doen 8 scholen mee aan dit project.

jaarrapportage 2023 | 22

7. bijlagen

Wie zijn we? We zijn een duurzaam energie- en afvalbedrijf van 52 gemeenten en 8 waterschappen. Wij zien een toekomst waarin we energie schoon opwekken en grondstoffen hergebruiken. Alles wat we doen bij HVC draagt hieraan bij en dat doen we het liefst samen: met gemeenten,

Onze kernwaarden duurzaam.

publiek.

daadkracht.

We willen zoveel mogelijk uit ons afval halen, want dat levert een enorme klimaatwinst op. We investeren in hergebruik van (schaarse) grondstoffen en het opwekken van duurzame warmte en elektriciteit voor huizen en gebouwen.

We zijn een publiek bedrijf – van gemeenten en waterschappen – dat samenwerkt met andere (publieke) organisaties en onze inwoners. Dat betekent dat we elkaar zoveel mogelijk willen versterken en graag met onze inwoners het gesprek aangaan hoe we verduurzaming het beste kunnen aanpakken.

We gaan door waar anderen stoppen. Geven initiatieven een kans. We laten zien wat er allemaal al kan en hoe je dat slim doet. Plannen maken is belangrijk, maar ze uitvoeren is nog veel belangrijker.

waterschappen én met inwoners, zodat we daar nu en in de toekomst de vruchten van

kunnen plukken. De energie die we leveren aan gemeenten en inwoners wordt steeds duurzamer opgewekt. Gft zetten we onder andere om in groen gas, warmte van onze installaties gebruiken we om huizen en gebouwen mee te verwarmen en zon en wind benutten we waar het kan. We onderzoeken de mogelijkheden voor andere duurzame warmtebronnen (geothermie, oppervlakte- en rioolwater) en realiseren waar mogelijk projecten met deze

warmtebronnen. Het afval dat we inzamelen bij de mensen thuis en bij de afvalbrengstations recyclen we

Onze activiteiten

zoveel mogelijk tot nieuwe producten. Zo blijven waardevolle grondstoffen behouden: goed voor het milieu en goed voor de mensen die van onze diensten gebruikmaken.

onze doelstelling. onze missie. Wij willen als toonaangevend nutsbedrijf onze gemeenten, waterschappen en inwoners koploper maken en houden als het gaat om het verduurzamen van de energiehuishouding en het hergebruiken van grondstoffen.

onze visie. We zien een toekomst waarin we energie schoon opwekken en grondstoffen hergebruiken. Dat is urgent en doen we samen en slim, zodat onze inwoners daar nu en in de toekomst de vruchten van plukken.

In 2023 heeft HVC de transformatie doorgemaakt van restafvalverbrander tot grondstoffen- en duurzaam energiebedrijf door toonaangevend te zijn in hergebruik van grondstoffen, de vanzelfsprekende partner te zijn van gemeenten en waterschappen in de energietransitie op lokaal niveau en een voor inwoners vertrouwde duurzame partij te zijn.

jaarrapportage 2023 | 24

Verhogen van kwaliteit grondstoffen In de afbeelding hiernaast (vervolgd op de volgende pagina) ziet u ons nieuwe terugkombeleid uitgelegd. Dit coulancebeleid is een uitvloeisel van de tussen gemeente en HVC gesloten dienstverleningsovereenkomst waarin HVC de opdracht krijgt om de diverse afvalstromen gescheiden in te zamelen. Om dit beleid uit te kunnen voeren hebben we een nieuwe applicatie geïmplementeerd, Woweb. Alle afval-gerelateerde meldingen, bijvoorbeeld het melden van een dumping in de wijk die inwoners maken, komen op een gestructureerde manier bij HVC binnen en worden vervolgens efficiënt verwerkt. Met deze applicatie kunnen HVC afvalcoaches en inzamelaars via een app zelf ook een melding maken. Bijvoorbeeld voor een bak met stoorstoffen zoals puin in gft. De melding bevat een foto van de adressticker van de bak en de reden van het laten staan van de bak. De Klantenservice ziet direct deze melding en weet dan waarom een bak is blijven staan wanneer de inwoner contact opneemt. De inwoner wordt geïnformeerd via een bakhanger met de reden waarom hij niet is geleegd en wat er gedaan kan worden om de bak zo snel mogelijk alsnog te laten legen (stoorstof verwijderen). Zo krijgen we nog meer grip op de kwaliteit van grondstoffen en voorkomen we meer afkeur.

Nu we op adresniveau kunnen adviseren, hebben we ons ‘terugkombeleid’ ook kunnen aanpassen zodat we op maat inwoners kunnen stimuleren om waar nodig de kwaliteit van aangeboden grondstoffen te verbeteren. Hiervoor gaan we binnenkort in Woweb op woonhuisaansluiting niveau bijhouden hoe vaak een verkeerd aangeboden bak is geweigerd. Deze registratie wordt jaarlijks geanonimiseerd, iedereen begint dus elk kalenderjaar met een schone lei. Het is voor ons belangrijk dat er een adressticker op de bak zit (die niet verwijderd mag worden door de inwoner) om makkelijk te identificeren van wie welke bak is.

jaarrapportage 2023 | 25

Terugkombeleid bij inzameling

Het nieuwe meldingensysteem biedt nóg een aanvullende optie die kan helpen om te sturen op een betere kwaliteit van grondstoffen. De HVC-afvalmedewerker maakt ook een foto van de bovenzijde van de inhoud van de aangeboden bak op de openbare weg als er grote vervuiling is geconstateerd. Er wordt door de medewerker niet gewroet in de bak. Met deze optie heeft onze Klantenservice extra informatie als bewoners contact met ons opnemen over de niet geleegde bak. We voorkomen discussie over de wel/niet aanwezige vervuiling in de bak én kunnen we bewoners van een beter advies voorzien over hoe zij de aangetroffen vervuiling wel op de juiste wijze (in de juiste bak of bij het afvalbrengstation) kunnen aanbieden. De foto betreft de registratie van een extra persoonsgegeven. Wij zijn van mening dat deze verwerking niet valt binnen de bestaande opdracht die wij vanuit de dienstverleningsovereenkomst van u gekregen hebben om te sturen op kwaliteit van de stromen. Om deze extra verwerking uit te kunnen uitvoeren, hebben wij uiteraard uw instemming nodig. Vastleggen nieuwe verwerking Het gedurende een jaar registreren van alle niet-geaccepteerde bakken is een nieuwe verwerking binnen de Woweb-applicatie die conform de AVG vastgelegd dient te worden in het overzicht verwerkingen. We doen hiervoor ook een kleine aanpassing van de bewaartermijnen die u toegestuurd krijgt.

Koppeling met FIXI mogelijk Met het nieuwe meldsysteem kunnen we ook een koppeling maken met uw Fixi applicatie (applicatie voor meldingen in de openbare ruimte waar afvalzaken onderdeel van uitmaken) indien u hier gebruik van maakt. Hierdoor verlopen afvalgerelateerde meldingen efficiënter en krijgt de melder relevante terugkoppelingen. Het bespaart u als gemeente doorgaans tijd.

jaarrapportage 2023 | 26

Lachgascilinders in restafval zorgen voor enorme schade en grote risico’s Ondanks het landelijke verbod op het gebruik en de verkoop van recreatief lachgas, steeg het aantal lachgascilinders in het restafval met een factor 10 t.o.v. 2022. De lachgascilinders kunnen exploderen in de ovens van de afvalenergiecentrales met enorme personele risico’s en schade tot gevolg. In 2023 berekent de branche een totaal schadebedrag van 65 miljoen euro door ontploffingen en preventieve maatregelen bij alle afvalenergiecentrales in Nederland. Ook HVC heeft in 2023 forse schade geleden. Deze kosten bestaan enerzijds uit schades aan de ovens door ontploffingen en reparatie ervan en anderzijds uit kosten voor preventieve maatregelen. Onder de preventieve maatregelen moet gedacht worden aan grootschalige voorsortering van al het restafval, afvoer- en verwijderingskosten van de cilinders, beloningen voor het inleveren van lachgascilinders, technologische aanpassingen (zoals AI camera’s), inzet van extra personeel, inhuur van externe expertise. De impact van de illegale lachgascilinders blijkt structureel zoals het er nu naar uit ziet. Daarom willen we 2024 benutten om nauw met alle gemeenten te gaan samen werken om ervoor te zorgen dat de cilinders worden ingeleverd bij het afvalbrengstation en te voorkomen dat de lachgascilinders in het restafval worden gedumpt.

HVC roept gemeenten op tot het nemen van eigen maatregelen en wil hier graag bij helpen. Maatregelen die gemeenten kunnen nemen zijn bijvoorbeeld: • een lachgas-crisisoverleg starten, waaraan HVC graag bijdraagt met kennis en gerichte acties • de problematiek prominent op de (politieke) agenda van het college van B&W zetten en druk zetten in landelijke gremia • de pakkans verhogen door controle en handhaving op hotspots (uitgaansgebieden, festivals, autofeestjes, rave party’s, parkeerterreinen, stadsparken) • bewoners aansporen om lachgascilinders (ook de gevonden exemplaren) veilig af te geven op het afvalbrenstation. Gebruik HVC-communicatiecampagne (via website HVC; ID Manual net als andere campagnes) • bewoners aansporen om lachgascilinders (ook de gevonden exemplaren) veilig af te geven op het afvalbrenstation • over de problemen met lachgascilinders communiceren via social media, de gemeentelijke communicatiekanalen en regionale pers Cijfers 2023 • In de installaties in Dordrecht en Alkmaar zijn 844 explosies geregistreerd, waarvan 221 keer met uitval van een verbrandingslijn. • Er zijn bij HVC 6.326 lachgascilinders ingeleverd en aangetroffen (afvalbrengstations/ uitsortering/ AEC’s / HVC-overslagen). jaarrapportage 2023 | 27