Doorstroming van senioren stimuleren op de woningmarkt

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

– het achterlaten van de vertrouwde omgeving; – opzien tegen opruimen, inpakken en verhuizen; – opzien tegen zoeken van een geschikte woning, het zoekproces is digitaal en vermoeiend. Vanaf het voorjaar van 2021 gaan de gemeente Amersfoort en de corporaties van start met een breed pakket aan maatregelen, deels nieuw en deels bestaand, dat de doorstroming moet gaan bevorderen. Het volledige pakket zal bestaan uit: – wooncoaches & directe bemiddeling (senioren 65-plus); – Van Groot Naar Beter (alle leeftijden); – jongerencontract; – voorrang nieuwbouw; – voorrang middensegment, vrije sector en koop; – regie op de verhuisketen; – vertaling kwalitatieve doelen naar gebieden; – wijkgericht programmeren; – wooncoach voor vrije huur- en koopsector (senioren 65-plus); – starterslening.

Resultaten De wooncoach is vijf jaar geleden als pilot begonnen, en vanwege de positieve ervaringen een vast onderdeel geworden van de dienstverlening van de corporaties. Gemiddeld kwamen er in de afgelopen jaren twintig woningen per jaar vrij door de inzet van de wooncoach.

Geleerde lessen 1. Het kunnen laten verhuizen van senioren staat of valt bij het hebben van voldoende aanbod. Samenwerken met andere corporaties is van belang om het aanbod van geschikte woningen zo groot mogelijk te maken.

Toekomst van de aanpak Elk jaar evalueren de corporaties de resultaten van het doorstroombeleid om te zien of de aanpak toereikend is of dat aanpassing nodig is. Daarnaast wordt meer kwalitatieve informatie verzameld, zoals de drempels die senioren ervaren bij een verhuizing. De belangrijkste drempels zijn:

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / Amersfoort

2. Het gesprek is van vitaal belang; luisteren naar de wensen en de ervaren belemmeringen. Dit zorgt ervoor dat senioren zich gehoord voelen en vervolgens geholpen kunnen worden. Benader actief de oudere huurders (bijvoorbeeld gericht aanschrijven, een informatiebijeenkomst, enzovoorts) om ze bewust te maken van de mogelijkheden.

50

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

3. Bekijk bij ieder nieuwbouwproject of het geschikt is voor senioren en breng dat dan ruim voor de oplevering onder de aandacht van senioren die in de omgeving van het nieuwbouwproject wonen. Nieuwbouw is populair. Bovendien hebben senioren dan de tijd om te wennen aan het verhuisidee, de tijd om op te ruimen en zijn ze er klaar voor op het moment dat de woning wordt opgeleverd. Laat senioren die een sociale huurwoning achterlaten met voorrang verhuizen naar nieuwbouw. 4. Neem experimenteerruimte op in het beleid als het gaat over doorstroming. Dan kan de aanpak eerst worden getest en dan breder uitgerold. 5. Om meerdere verhuisdiensten te kunnen inzetten is betrokkenheid van de gemeente nodig, bijvoorbeeld voor het aanpassen van de huisvestgingsverordening. Daarnaast kan de gemeente ook financieel bijdragen aan bijvoorbeeld een verhuiskostenvergoeding. 6. Kijk ruimer dan alleen naar de huur. Senioren verhuizen vaak naar kleinere en energetisch betere woningen. Dat dempt een eventuele huursprong bij verhuizing. 7. Tijdelijke huurkorting is momenteel wettelijk nog niet mogelijk. Wanneer de betreffende wet wordt aangenomen, kan het worden ingezet om een eventuele huursprong uit te smeren over een periode van maximaal drie jaar. In de ‘gewenningsperiode’ geldt dan een huurkorting die stapsgewijs minder wordt.

Dit instrument zou kunnen bijdragen om de financiële stap bij verhuizing minder groot te maken.

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / Amersfoort

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

Tips Joeri Migchelbrink, Adviseur Wonen bij gemeente Amersfoort: “Durf te doen! Ook al is het iets nieuws. Begin desnoods klein, giet het in de vorm van een experiment of pilot.” Helen Hoogenhout, Directieadviseur Maatschappelijke Opgave bij de Alliantie: “Stem af met je huurdersorganisaties. Op die manier zorg je voor draagvlak en bekendheid van de beschikbare instrumenten. En experimenteer zodra dat wettelijk mogelijk is met huurgewenning en kijk bij het bepalen van de korting op de huur ook naar het verschil in energielasten als nieuw instrument.”

51

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

Senior Smart Living – Blauwhoed Op weg helpen Aanbod in co-creatie ontwikkelen

Ontzorgen Hospitality manager

Aanpak Ontwikkelaar Blauwhoed ontwikkelt woningbouwprojecten specifiek gericht op de groter wordende groep 50-plussers in het middensegment. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van het Senior Smart Living*-concept, met als motto: ‘Verbinden, genieten, ontplooien… leven!’ Op die manier wordt aanbod gecreëerd dat aansluit bij de behoeften van deze doelgroep; een aantrekkelijke woon- en leefomgeving met slimme voorzieningen, waardoor mensen langer onbezorgd kunnen leven zonder hulp of geld van familieleden of gemeente. Doorstroming wordt bij deze aanpak gezien als een ‘gewenst neveneffect’. Het ontwikkelen van aanbod voor deze doelgroep zorgt indirect voor doorstroming. Blauwhoed ontwikkelt de plannen in co-creatie met de doelgroep. Na oplevering worden de bewoners (de community) ondersteund door een hospitality manager, onder andere als vraagbaak en bij de organisatie van gemeenschappelijke activiteiten in de collectieve lounge en daarbuiten. Op die manier worden ze begeleid en ontzorgd.

Voor wie? De aanpak richt zich met name op senioren tussen de 50 en 80 jaar, in het middensegment voor zowel koop als huur. Dit zijn vaak vitale senioren met meer tijd en minder verplichtingen, die nog een betekenisvol leven willen leiden en het roer in eigen hand willen houden. Ze willen invloed hebben, niet zelf de (onoverzienbare) risico’s van een collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO) lopen, maar juist ontzorgd worden. Deze doelgroep is groot en

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / Senior Smart Living

Voorrang Hospitality manager

groeiend. Fysieke mankementen en eenzaamheid liggen bij deze groep wel op de loer, maar daar praten ze liever nog niet over. Bij de eerste bewoning van een Senior Smart Living-project wordt aangestuurd op een variatie aan leeftijden. Op die manier blijft er ook een natuurlijke doorstroom in het project zitten.

Werkwijze ParkEntree in Schiedam is de eerste buurt met het label Senior Smart Living. Verbinden, genieten en ontplooien staan hier centraal voor de bewoners, voor het merendeel actieve senioren tussen 60 en 70 jaar. ParkEntree is een nieuwbouwplan van 89 woningen, met middeldure, gelijkvloerse koopwoningen tussen 150.000 en 320.000 euro en huurwoningen tussen de 850 en 950 euro per maand. Het project is ontwikkeld door Blauwhoed in samenwerking met conceptontwikkelaar Beyond Now en architectenbureau Inbo. De bewoners van ParkEntree zijn automatisch lid van de Vereniging ParkEntree, die een servicecontract heeft afgesloten met hospitality manager Vitaal&Zo. Alle kopers en huurders betalen verplicht een maandelijkse vergoeding voor het hospitalitypakket van Vitaal&Zo. Daarvoor krijgen de bewoners het gebruik van het ingerichte clubhuis met lounge (inclusief tv of beamer), een semiprofessionele keuken, zaalruimte, fitnessruimte, logeerkamer, terras en wifinetwerk. Op korte afstand is er voor de bewoners tevens de mogelijkheid om gebruik te maken van twee tennisbanen, wellness en extra zaalruimte. Vitaal&Zo levert een gastvrouw voor gemiddeld tien uur per week om activiteiten te faciliteren voor bewoners van ParkEntree.

52

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

Een Senior Smart Living-project zoals Park Entree start altijd in co-creatie met de senioren. Zij worden vanaf het begin betrokken bij het proces. Op die manier kunnen ze hun woonwensen en andere zaken bespreken. Deze worden meegenomen in het ontwerp. De ideale omvang van zo’n project bestaat uit tachtig tot tweehonderd eenheden, met zowel koop- als huurwoningen, en een ruimte voor ontmoeten en gezelligheid. Senioren worden op verschillende manieren benaderd om onderdeel te worden van zo’n project. Er wordt doelgericht gekeken welke onderwerpen deze doelgroep interesseren. Op basis daarvan wordt contact gezocht door middel van flyers. Maar Blauwhoed gaat vooral met de senioren in gesprek op beurzen en in clubs. Daarnaast wordt data ingezet. In samenwerking met verschillende partijen wordt input verzameld om passende producten te ontwikkelen. Zo wordt bijvoorbeeld gekeken naar verschillende leefstijlen en het daarbij passende woning- en dienstenaanbod.

Resultaten en toekomst van deze aanpak De bewoners van ParkEntree zijn 48 tot 83 jaar, met een zwaartepunt tussen de 60 en 75 jaar. Toen zij ParkEntree betrokken lieten zij voornamelijk eengezinswoningen, maar ook etagewoningen en appartementen achter, waarvan in totaal 40 procent een huurwoning. Het idee is om het project minimaal vijf jaar in het Senior Smart Living-concept te begeleiden. Daarna wordt het geëvalueerd. Park Entree is op dit moment de enige locatie waar het concept Senior Smart Living is gerealiseerd. Op andere locaties zijn wel elementen van dit gedachtegoed toegepast. Bijvoorbeeld in Parkstad Leusden, Harmonie Capelle aan den IJssel en binnenkort Centrumplan in Hendrik-Ido-Ambacht. Hier speelt de gemeenschapszin een grote rol. Het streven is meer projecten te ontwikkelen met hetzelfde concept.

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / Senior Smart Living

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

Geleerde lessen 1. Senioren hebben al een dak boven hun hoofd en zijn aldus niet per direct op zoek naar een nieuwe woning. Ze willen verleid worden en nemen vaak langer de tijd om de verhuisbeslissing te nemen. Het is dé ideale doelgroep om mee te nemen in het ontwikkeltraject: zij hebben de tijd en waarderen de ‘beleving’ van het mee-doorlopen van zo’n traject en geïnspireerd te worden op thema’s als duurzaamheid, deelmobiliteit, circulariteit en energietransitie. Draagvlak voor dit soort thema’s en eigenaarschap bij de buurt worden hiermee vergroot. 2. Er wordt voor iedereen gebouwd, behalve voor senioren. Het is een kwestie van luisteren. Deze doelgroep beslaat een belangrijk deel van de huishoudens met een woonwens. Deze bedien je door op het sleutelmoment op de woonwens in te spelen en hen te verleiden om te verhuizen. Het betreft een kapitaalkrachtige doelgroep met een inkomen, pensioen of vermogen. Geld is dus het probleem niet als het aankomt op verhuizen. Uit ervaring blijkt echter dat senioren zeker twintig maanden nodig hebben om een beslissing te nemen. Ze moeten dus nu verleid worden om een beslissing te nemen waardoor ze later prettig oud kunnen worden. Maar dan moet zo’n omgeving wel bestaan. Deze doelgroep bedien je niet met een standaard product; het is een niche in de bouwmarkt. Dat komt omdat het ontwikkeltraject relatief veel tijd kost.

Maar uiteindelijk leveren dit soort projecten meerwaarde op voor de hele omgeving. 3. Praat niet alleen over deze doelgroep, maar ga vooral het gesprek met hen aan. Corporaties en beleggers kunnen bijvoorbeeld onderzoek doen naar wie van hun huurders verhuisgeneigd zijn. Vraag niet naar de bekende weg, maar ontrafel de obstakels. Als verhuurder kun je vragen stellen als: Wat zijn je dromen? Wat zou je willen? Waar loop je tegenaan? Wat zou verhuizen moeten zijn? Wat houd je tegen? Zo krijg je de woonwensen ook beter in beeld. Weet daarbij hoe je mensen aanspreekt. Het is belangrijk om de seni-

53

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

oren niet aan te spreken als zijnde ‘oud en gebrekkig’, maar ze triggeren op thema’s die voor hen belangrijk zijn: zelfontplooiing en je waardevol voelen. 4. Een passend aanbod gaat niet over klein en goedkoop wonen. Het moet een aantrekkelijke woon- en leefomgeving zijn, waar senioren zich kunnen ontplooien. De basis moet goed zijn. Daarbij is de plek belangrijk, moet de bereikbaarheid goed zijn en moeten voorzieningen en groen in de buurt zijn. Beweging en gezond blijven zijn erg belangrijk voor deze doelgroep. Ook het huis moet prettig zijn, met buitenruimte en privacy, maar er moeten ook ontmoetingsplekken aanwezig zijn. Mensen hebben behoefte aan een plek waar je gewoon even kunt binnenlopen en spontaan anderen kunt ontmoeten.

In cijfers

Interventies

Inzichten

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / Senior Smart Living

Praktijkvoorbeelden

aantrekken die een beroep gaan doen op het beschikbare Wmo-budget. Ook dit vormt een beperking. En plannen die de ‘Langer Thuis’-gedachte in zich hebben, liggen vaak niet boven op de stapel. Als dat wel zo zou zijn, zou je veel meer bereiken én wordt het voor meerdere partijen interessant om wel iets met deze doelgroep te gaan doen.

Tips Tineke Groenewegen, Senior Marketing Manager bij Blauwhoed: “Senioren op de woningmarkt – de kunst van het verleiden.” Mariska van Brussel, Datamarketeer bij Blauwhoed: “(Kwalitatieve) data bij doorstroming van senioren is vaak nog onderbenut.”

5. De bouwkosten voor een gemeenschappelijke ruimte kun je vaak onderbrengen bij een corporatie of belegger. Het is namelijk lastig om die gemeenschappelijke ruimte als meerprijs boven op de woningprijs te zetten. Het gebruik en onderhoud van zo’n gemeenschappelijke ruimte kan door een maandelijkse contributie wel door de bewoners worden betaald. Daar zit ook de gedachte in dat als je voor iets betaalt, je het ook gebruikt, en dat komt het communitygevoel ten goede. Daarnaast is in Park Entree de gemeenschappelijke ruimte zo gemaakt dat deze, bij gebrek aan gebruik, ook omgebouwd kan worden naar een extra appartement. 6. Vaak geven gemeenten aan wel ‘Langer Thuis’-projecten te willen doen, maar dat het in de praktijk toch niet gebeurt. Dit heeft verschillende redenen. Zo is het bijvoorbeeld moeilijk om op ‘Langer Thuis’ uit te vragen in tenders. En als het niet uitgevraagd is, kan het niet beoordeeld worden, omdat het dan juridisch niet houdbaar is. Andere gemeenten zijn bang dat ze met extra aanbod voor senioren, senioren van buiten de gemeente

Aanbevelingen

Buitenruimte Park Entree Schiedam

54

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

Woonz.nl Op weg helpen Luisterend oor Informeren over de mogelijkheden Barrières wegnemen

Ontzorgen Mogelijkheid tot doorverwijzen

Aanpak Vanuit de gedachte dat het oriënteren op de volgende levensfase online start, biedt het onafhankelijke online platform Woonz.nl een overzicht van alle mogelijkheden op het gebied van wonen en zorg voor senioren. Het is een soort ‘Funda’ voor het wonen van senioren, waarop het hele palet van seniorenwoningen tot en met woonvormen met zorg te vinden is, en ook zaken als seniorenhypotheken, mantelzorgmakelaars, verhuis- en wooncoaches en ondersteuning vanuit ANBO. Via Woonz.nl kunnen senioren ook direct in contact komen met de juiste aanbieder.

Senioren die meer te besteden hebben, willen op een andere manier benaderd worden. Daarom is naast Woonz.nl nu ook Zorgvilla.nu gelanceerd. Deze website en alle informatie komt vanuit Woonz.nl en is hieraan gekoppeld, maar Zorgvilla.nu heeft een ander uiterlijk. Op die manier wordt een andere doelgroep bereikt.

Werkwijze Voor wie? Woonz.nl is bedoeld voor alle senioren met een zorgvraag en een woonwens, en biedt informatie die nodig is om de huidige woning aan te passen of om te verhuizen. Woonz.nl richt zich specifiek op de huursector en is er van ‘serviceflat tot verpleeghuisbed’. Woonz.nl slaat een brug tussen de vraag van senioren en partners die woningen, services en zorg bieden. Op die manier kunnen senioren al hun mogelijkheden op het gebied van fijn wonen ontdekken.

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / Woonz.nl

Senioren komen zelf op het online platform Woonz.nl terecht wanneer ze op zoek zijn naar hun mogelijkheden op het gebied van wonen en zorg. Het platform bevat verschillende typen content, van informatievoorziening tot persoonlijke verhalen. Op de website is een onderverdeling gemaakt in (1) woningen, (2) diensten & producten en (3) info & inspiratie. Naast het verkrijgen van informatie kunnen senioren via de website in contact komen met de aanbieders van producten en diensten of een vraag stellen aan de Woonz.nl-adviseur. Dit is een gediplomeerde mantelzorgmakelaar die persoonlijk contact opneemt met de senior en zijn of haar vragen bespreekt en daarover adviseert. De meeste aanvullende zorgverzekeringen vergoeden vijf consulten per jaar. Ook de familie van een senior kan op die manier een

55

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

vraag stellen en geholpen worden met onafhankelijk advies. Het platform is kosteloos voor senioren. Partners betalen een bijdrage voor deelname.

Nadenken over later vinden senioren vaak niet fijn, omdat het geassocieerd wordt met ziekte en gebrek. Als het oriënteren op de mogelijkheden ook complex is, stellen zij dit proces zo lang mogelijk uit. Om senioren juist wél bewust te maken van de mogelijkheden baseert Woonz.nl zich op het ASE-model. Dit model laat zien welke factoren van invloed zijn op het gedrag van mensen. Het model laat zien dat sociale invloed, de eigen attitude en de mate waarin iemand zichzelf in staat acht, de intentie tot gedrag beïnvloeden. Pas wanneer mensen een intentie hebben om gedrag te vertonen (in dit geval willen verhuizen of diensten inzetten) zijn zij gebaat bij concrete hulp (informatie en het wegnemen van barrières). Hulp aanbieden zonder dat er een intentie is, heeft geen zin. Hier speelt Woonz.nl op in door online overzicht te bieden die de attitude, sociale invloed en eigen effectiviteit kunnen beïnvloeden en daarmee de intentie tot verhuizen kan aanwakkeren of vergroten.

Attitude Sociale norm

Barrières Intentie

Eigen effectiviteit

Beoordeling gedrag Kennis

Persoonlijke achtergrond ASE Model

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / Woonz.nl

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

Resultaten Woonz.nl heeft zo’n 45.000 unieke bezoekers per maand. Zo’n 3 procent van de bezoekers neemt contact op met een van de partners door online een vraag te stellen, een bezichtigingsverzoek te doen of via Woonz.nl de partner te bellen. Oriënterende bezoekers slaan een gevonden woning op als favoriet of vragen door Woonz.nl op de hoogte gehouden te worden van specifieke ontwikkelingen bij veranderende beschikbaarheid van een gewenste woningsoort.

Toekomst van de aanpak Woonz.nl breidt de werkzaamheden uit. – Woonz.nl werkt samen met twee zorgorganisaties en een zorgkantoor aan een innovatieproject met als doel om organisaties binnen de ouderenzorg te helpen om met behulp van data te innoveren. Door data samen te brengen wordt het mogelijk de matches en mismatches in beeld te brengen en om uitspraken te doen over de huidige en toekomstige wensen van senioren om fijn te blijven wonen. Op basis daarvan kunnen voorspellingen voor de lange termijn worden gemaakt. Partners en beleidsmakers kunnen met deze data anticiperen op de behoefte van senioren in de toekomst. Ook dat is Woonz.nl nu aan het ontwikkelen met enkele partners, om te komen tot een proactief dashboard. – In samenwerking met de gemeente Utrecht wordt gewerkt aan het ‘Platform voor later’. Omdat het woningaanbod in Utrecht zo minimaal is, komen senioren niet in beweging. Dit platform stimuleert senioren om wel in actie te komen. Op het platform staat alle informatie te vinden over wat je in huis kan doen om daar op een goede wijze langer thuis te kunnen blijven wonen.

56

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

Geleerde lessen 1. Niemand wil oud zijn, maar we willen het wel worden. De voorbereiding op de toekomst wordt dan ook vaak uitgesteld. Door alle kennis en mogelijkheden overzichtelijk aan te bieden, kun je een verandering in gang zetten. Je kunt intenties omzetten in acties.

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

6. In veel gemeenten is veel leegstaand vastgoed aanwezig. Door vastgoedeigenaren te verplichten om bijvoorbeeld na vijf jaar hun leegstaande vastgoed om te zetten in woningen, kan de druk op de woningmarkt iets verlicht worden

Tip 2. Vanuit de overheid wordt gestuurd op zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Die boodschap nodigt senioren niet uit tot actie of verandering. Anders communiceren kan helpen om doorstroming te stimuleren. 3. Elke senior is verschillend, heeft unieke wensen en gedraagt zich anders op internet. Dit maakt het moeilijk voor organisaties om de zoekende senioren online te bereiken. Woonz.nl heeft een groot landelijk bereik, ook op socialmediakanalen. Daarmee weten ze zowel de senioren als de mantelzorgers te bereiken. 4. Noem een verhuiscoach een wooncoach. De naam verhuiscoach suggereert dat je er alleen gebruik van kunt maken als je wilt verhuizen. Noem je het een wooncoach, dan kun je senioren helpen om de verschillende mogelijkheden in beeld te brengen. Verhuizen kan dan de uitkomst zijn van het gesprek, maar dat hoeft niet. 5. Gemeenten hebben vaak niet voldoende synergie in alles wat ze doen en hebben voor senioren. Wonen en welzijn zijn vaak twee aparte afdelingen binnen de gemeente. Wmo-adviseurs zouden goed toegerust moeten zijn met alle mogelijkheden die de gemeente te bieden heeft. Het zou helpen om uit te gaan van het concept ‘senior’ in plaats van de gemeentelijke afdelingen. Door te denken vanuit de senior ontstaat focus en kan meer resultaat worden behaald.

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / Woonz.nl

Mirjam Doorewaard, Directeur Bedrijfsvoering bij Woonz.nl: “Als je uitgaat van de senior en niet van de gemeentelijke afdelingen, is er heel veel mogelijk. Begin niet steeds opnieuw, maar denk vanuit de senior. Zorg dat mensen goed toegerust zijn en weten wat er speelt. En: bouw leegstaand vastgoed om naar kwalitatief goede seniorenwoningen.”

57

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

ErinThuis Op weg helpen Luisterend oor Informeren over de mogelijkheden

Ontzorgen Mogelijkheid tot doorverwijzen

Aanpak ErinThuis is een maatschappelijk gedreven particulier initiatief dat in 2016 is opgericht. ErinThuis stimuleert senioren tijdig na te denken over de keuzes rondom wonen, zorg, welzijn en financiën. ErinThuis informeert, adviseert en kan daarnaast doorverwijzen naar bedrijven of partijen die onderdeel zijn van het uitgebreide netwerk voor bijvoorbeeld begeleiding rondom het hele verhuisproces. Tijdens een intakegesprek neemt een adviseur van ErinThuis een speciaal ontwikkelde ‘levensfasescan’ met de oudere door. Deze geeft inzicht in de huidige situatie van de oudere en zijn of haar mogelijkheden voor de toekomst. Door tijdig de stappen in beeld te brengen en de effecten hiervan op bijvoorbeeld financiën en welzijn, krijgt de senior meer grip op en duidelijkheid over de te maken keuzes en durven ze eerder de stap te nemen om daadwerkelijk te gaan verhuizen. De veelal grote woning die ze dan achterlaten, komt daarmee beschikbaar voor de volgende generatie.

Voor wie? ErinThuis is bedoeld voor iedereen die vragen heeft over wonen, zorg, welzijn en financiën, met een focus op de regio Twente. ErinThuis is bereikbaar voor alle senioren die zich willen voorbereiden op hun toekomst, door een verhuizing of woningaanpassing. In het optimale geval gaat het om de leeftijdsgroep 60 tot 70 jaar, met vragen over waar ze in de toekomst rekening mee kunnen houden. Zodat zaken overwogen en besloten kunnen worden voordat het

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / ErinThuis

geen wens meer is, maar noodzaak is geworden. In de praktijk blijkt dat veel senioren dit soort beslissingen uitstellen. Ze willen er nog niet over nadenken, maar zijn ook bang voor de verandering, het geregel en het onbekende wat op hen afkomt. De meeste mensen die gebruik maken van deze aanpak zijn in de leeftijd van 75 tot 80 jaar. De ervaring leert dat de aanpak de meeste meerwaarde biedt voor met name de middenklasse; mensen die een koophuis hebben, nooit echt met welzijn of zorg in aanraking zijn geweest, geen corporatie achter de hand hebben en niet gewend zijn om hulp te vragen.

Werkwijze Senioren benaderen ErinThuis zelf. Ze vinden het initiatief meestal via lokale verbindingen, zoals gemeenten, welzijnsorganisaties en zorgaanbieders. Die verwijzen vaak door naar ErinThuis. Daarnaast staan de diensten van ErinThuis ook op de website van Woonz.nl (zie factsheet Woonz.nl) vermeld, en wordt vanuit ErinThuis ook doorverwezen naar Woonz.nl. Na aanmelding betalen senioren eenmalig 150 euro voor een intakegesprek. Dan komt iemand bij ze thuis langs voor een gesprek van ongeveer twee uur. Er wordt een speciaal ontwikkelde ‘levensfasescan’ doorgenomen. Deze geeft inzicht in de huidige situatie en de mogelijkheden voor een toekomstige situatie. De senior krijgt een overzicht van de besproken punten met daarin de nadruk op de mogelijkheden die voor deze situatie interessant zijn. Hierdoor

58

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

kunnen overhaaste en emotionele beslissingen voorkomen worden op het moment dat er sprake is van noodzaak (bijvoorbeeld bij ziekte of overlijden van de partner). Vanaf dat moment zijn ze in principe levenslang klant, zonder daar verder nog iets voor te betalen. Dit omdat er vaak vrij veel tijd tussen het moment van intake en het moment van actie zit. Op een later moment kan dus nog kosteloos contact opgenomen worden voor vragen en advies. Deze blijvende ondersteuning maakt het mogelijk om het eigen tempo te bepalen.

Resultaten en toekomst van deze aanpak

Door een groot lokaal netwerk van profit en non-profit organisaties, dat alle vier de pijlers (wonen, zorg, welzijn en financiën) vertegenwoordigt, kan ErinThuis de senioren breed informeren over alle mogelijkheden die ze hebben en de (nieuwe) producten en diensten die voor hen beschikbaar zijn. Daarnaast worden de senioren desgewenst begeleid bij het nemen van stappen met behulp van de deskundige partners uit dit netwerk. ErinThuis kan hiervoor doorverwijzen naar relevante partners en eventueel ook de offerte controleren op een eerlijke prijs. Senioren maken graag gebruik van deze service. Bij partijen binnen het netwerk kan min of meer gegarandeerd worden dat sprake is van een eerlijke prijs-kwaliteitverhouding. Daarmee kan financieel misbruik voorkomen worden.

Aanvullend op het huidige aanbod van ErinThuis wordt samen met lokale woningcorporaties gewerkt aan de ‘ErinThuis Doorstroombegeleiding’. In plaats van bijvoorbeeld een verhuisvergoeding wordt aan een senior een dag praktische hulp en ondersteuning geboden bij de aspecten van de verhuizing waar de senior bij de verhuizing het meest tegenop ziet. Met behulp van deze aanpak kan een twijfelende huurder de gewenste en benodigde ondersteuning geboden worden rondom de verhuizing. Op die manier worden ze verleid en begeleid om (eerder) te verhuizen naar een meer passende woning.

Maatschappelijk initiatief ErinThuis is een maatschappelijk initiatief. De communicatie van ErinThuis wordt verzorgd door iemand met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarnaast zijn verschillende gepensioneerde senioren als vrijwilliger betrokken. Zij gaan naar de senioren toe voor de intake gesprekken. Vier senioren vormen de raad van advies van ErinThuis. De aanpak wordt gefinancierd door de eenmalige bijdrage voor een intakegesprek. Deze bijdrage is niet kostendekkend, maar ErinThuis ontvangt ook een sponsorbijdrage van ingeschakelde dienstverleners.

Proeftuin Stadscheque Het is lastig gebleken de doelgroep van ErinThuis op het juiste moment te informeren en interesseren. Senioren stellen beslissingen die moeten worden gemaakt rondom ‘ouder worden’ meestal zo lang mogelijk uit. Om de mogelijkheden na te gaan om de doelgroep tijdig te bereiken, heeft de provincie Overijssel de Proeftuin Stadscheque uitgereikt. Met deze Stadscheque wordt onderzoek gedaan naar de beste manieren voor ErinThuis om senioren tijdig te bereiken.

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / ErinThuis

Op dit moment worden ongeveer vijftig tot honderd nieuwe senioren per jaar geholpen met deze aanpak. ErinThuis was tot eind 2020 onderdeel van het bedrijf XpertiseWonen. In 2021 gaat ErinThuis verder als stichting. Door het oprichten van de stichting kunnen verschillende zaken gemakkelijker worden geformaliseerd én is het mogelijk om de aanpak (op termijn) in heel Nederland uit te rollen.

Verder is ErinThuis bezig om een dienst op te zetten voor Verenigingen van Eigenaren. Door servicepakketten aan te bieden met behulp van dienstverle-

59

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

ners uit het netwerk en de bewoners een servicepunt te bieden voor al hun vragen over wonen, zorg, welzijn en financiën, is het de wens om het gat tussen het voormalige bejaardentehuis en volledig zelfstandig wonen wat te verkleinen. Op die manier wordt gepoogd om wonen in een appartement veiliger, comfortabeler en aantrekkelijker te maken voor senioren.

Onderzoek naar stimuleren lokale netwerken ErinThuis heeft met een subsidie van ZonMW onderzocht hoe profit en non-profit organisaties op wonen, zorg, welzijn en financiën integraal samenwerken. Uit ervaring uit het eigen netwerk blijkt dat dat vaak moeizaam gaat. Tachtig partijen hebben verteld hoe zij aankijken tegen het integraal samenwerken, en het doorverwijzen van profit naar nonprofit en andersom. Het is heel duidelijk dat er behoefte is aan een integraal netwerk. Met name de non-profit organisaties zouden beter willen doorverwijzen naar de profit organisaties, maar ze ervaren ook drempels. Vertrouwen is daarbij een heel belangrijk aspect. Het nut en de noodzaak wordt door alle partijen ingezien. ErinThuis wil graag de rol vervullen om het onderlinge vertrouwen binnen het netwerk tussen profit en non-profit organisaties beter te krijgen. Zodat senioren veel beter geholpen kunnen worden.

Geleerde lessen 1. ErinThuis was oorspronkelijk bedacht om senioren te begeleiden in het proces. Gaandeweg bleek dat senioren vaak geen idee hebben van alle mogelijkheden die voor hen beschikbaar zijn. Daarom richt ErinThuis zich nu in eerste instantie op het informeren van senioren over al deze mogelijkheden.

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / ErinThuis

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

2. De aanpak heeft het meeste effect als deze aansluit bij de behoeftes en vragen van senioren. Maatwerk is dus cruciaal. Senioren vinden het heel fijn dat er een plek is waar ze een compleet overzicht krijgen van alle mogelijkheden op het gebied van wonen, welzijn, zorg en financiën. Én zodat ze weten dat ze daar met vragen op al deze terreinen terecht kunnen. 3. De meeste mensen die ErinThuis benaderen, blijven nog een tijdje zitten zonder iets te doen. Senioren durven de stap vaak niet te zetten. Het is een optelsom van dingen die de keuze voor verhuizen moeilijk maakt; vragen om hulp, zuinigheid, regelwerk en het onbekende. Uiteindelijk verhuizen veel van deze senioren toch. Ook omdat verhuizen langzaamaan wat meer geaccepteerd wordt. Het wordt niet meer gezien als een noodzakelijk kwaad. Senioren willen er niet op achteruitgaan, of dat gevoel hebben. Dus ze twijfelen vaak enorm. Met deze aanpak worden de mogelijkheden helder gemaakt. Waardoor ze vervolgens zelf de beslissing kunnen maken die bij hen past. Senioren houden dus zelf de gewenste mate van regie. 4. Initieel was ErinThuis veel op beurzen en dergelijke te vinden, maar inmiddels niet meer. Omdat senioren dit soort beslissingen vaak uitstellen tot het laatste moment, wordt door ErinThuis nu gefocust op doorverwijzers. ErinThuis zorgt ervoor dat bijvoorbeeld een thuiszorgmedewerker van deze aanpak afweet.

Zij komen immers al achter de voordeur en kunnen senioren makkelijk doorverwijzen naar ErinThuis. Dat gebeurt ook steeds meer. Daarnaast worden nu studenten van de hogeschool van Arnhem en Nijmegen ingezet voor een communicatieplan waarmee senioren ErinThuis beter rechtstreeks weten te vinden. 5. Vanuit ErinThuis kan worden doorverwezen naar lokale partijen die zich hebben aangesloten bij het netwerk. Door dit uitgebreide netwerk weten ook nieuwe initiatieven en partijen ErinThuis te vinden, waardoor het aanbod en overzicht aan mogelijkheden gedurende de tijd steeds completer wordt.

60

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

6. Initieel werd het netwerk gestart met organisaties met een landelijke dekking. Gaandeweg bleek dat in deze aanpak een sterk lokaal netwerk beter werkt. Daarom zijn nu ook lokale ondernemers betrokken, wat als bijkomend voordeel ook de lokale economie versterkt. 7. Ondanks dat zij het nut van ErinThuis onderschrijven, zijn zowel gemeenten als zorgverzekeraars niet bereid om de kosten van het intakegesprek te financieren. Mogelijk zijn hier op termijn wel afspraken over te maken. 8. Gemeenten kunnen overwegen hun verhuiskostenvergoeding in te zetten voor begeleiding van het verhuisproces van de senior. Daarmee kan uiteindelijk meer worden bereikt, omdat daarmee het probleem bij de oorzaak wordt aangepakt. Een senior ziet over het algemeen namelijk erg op tegen al het (regel)werk rondom een verhuizing en het inroepen van hulp, en stelt het daarom vaak uit.

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

Tips Ludan Schmid, oprichter ErinThuis: “Gemeenten en corporaties, geef mensen de keus tussen een verhuisvergoeding en begeleiding van het verhuisproces. Geld is mooi, maar veel senioren hebben meer een helpende hand nodig dan een bedrag.” “Oud worden is op dit moment niet ‘sexy’. Alles wat met voorbereiding te maken heeft op zo’n stap, wordt aangevoeld als een stap terug. Terwijl het gezien moet worden als een leuke stap vooruit. Wat zou het mooi zijn als verhuizen naar een levensloopgeschikte woning gezien wordt als logische leuke nuttige stap op het moment dat je een bepaalde fase in je leven hebt bereikt. Vergelijkbaar als bij het krijgen van een kind, dan breekt ook een nieuwe levensfase aan, terwijl dan bijna niemand dan hoeft te worden aangespoord om het huis daarop aan te passen.”

De ErinThuis werkwijze

huis

financiën

toekomstplanning

comfort

regie

huidige situatie

ErinThuis is het lokale netwerk van bedrijven en instellingen dat senioren ondersteunt bij het maken van de juiste en weloverwogen keuzes binnen het brede spectrum van wonen, zorg, welzijn, financiën en comfort.

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / ErinThuis

producten en diensten

vrijblijvend gesprek

mogelijkheden

inzet netwerk

grip op de toekomst

61

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

Participe Op weg helpen Luisteren en signaleren Informeren over mogelijkheden Adviseren

Ontzorgen Bemiddeling bij o.a. gemeente

Aanpak

Resultaten en toekomst van deze aanpak

De ouderenadviseur van Participe in Amstelveen heeft vier kerndoelen: informeren, advies geven, bemiddelen en signaleren. De ouderenadviseur richt zich specifiek op de gebieden wonen, zorg en welzijn.

De resultaten zijn bij het onderzoeksteam niet bekend en er zijn geen aanwijzingen dat de aanpak aangepast gaat worden.

Voor wie?

Geleerde lessen

In alle wijken van Amstelveen zijn ouderenadviseurs werkzaam. Iedereen boven de 65 jaar mag aankloppen met elke vraag op het gebied van wonen, zorg en welzijn.

Werkwijze De ouderenadviseur werkt vanuit een wijkcentrum en houdt daarnaast spreekuur bij onder andere de huisarts en in verzorgingstehuizen. De ouderenadviseur luistert, informeert en geeft senioren advies over al hun vragen omtrent wonen, zorg en welzijn. Met deze aanpak worden mensen in eerste instantie ingelicht over de mogelijkheden die ze hebben. Op basis van een gesprek wordt gekeken wie of wat er op dit moment voor de senior in kwestie nodig is. Het netwerk van Participe wordt ingeschakeld om maatwerk per persoon te kunnen leveren. Ook kan de ouderenadviseur als belangenbehartiger ondersteunen bij het aanvragen van een Wmo-aanvraag bij de gemeente.

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / Participe

1. Senioren nemen ‘langer thuis wonen’ heel letterlijk en blijven dus langer wonen in hun huidige woning, ook als dit niet meer goed gaat. Landelijk zijn er nauwelijks campagnes over dit onderwerp. Senioren kloppen altijd heel laat pas aan; pas als er sprake is van urgentie. Verhuizen naar een seniorenwoning of aanleunwoning is regelmatig een gepasseerd station, waardoor men in de huidige woning blijft. Door op tijd na te denken over de toekomst kunnen senioren daar beter op inspelen: ‘regeren is vooruitzien’. 2. Het gat in het aanbod tussen de sociale huursector en de vrije sector is groot en vormt daardoor ook een groot probleem. Daarnaast is het aanbod niet zo aantrekkelijk, waardoor senioren minder verhuisgeneigd zijn. Er zijn dus heel weinig woningen beschikbaar voor senioren met een hoger inkomen. Waarom zou je dan weggaan? Door levensloopbestendig te bouwen verbetert het aanbod ook.

62

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

3. De aanpakken die corporaties inzetten zijn vaak alleen toegankelijk voor de huurders van de corporatie of het aanbod sociale huurwoningen. Dat maakt de stap tussen bijvoorbeeld sociale huur en particuliere huur groot. Oplossing zou kunnen zijn om ruimere mogelijkheden te creëren om toch in aanmerking te kunnen komen voor sociale huur. Daarbij kan bijvoorbeeld gekeken worden naar medisch-sociale redenen om een uitzondering te maken bij passend toewijzen. 4. Hoe goed senioren zelfstandig kunnen blijven wonen is afhankelijk van de sociale structuur waarin ze zich bevinden. Participe merkt een verschil in de sociale cohesie tussen huur- en koopcomplexen. In grote socialehuurcomplexen zit de mantelzorg van en met buren onderling best goed in elkaar. Daar waar sprake is van koop of veel expats, is de sociale cohesie minder goed en komen senioren sneller in een sociaal isolement. Door instroom van nieuwe mensen kan de hele sociale structuur in een straat of complex veranderen. Daar kunnen partijen ook in positieve zin invloed op uitoefenen. 5. Vaak gaan senioren er financieel op achteruit wanneer ze verhuizen. Dat is een grote belemmering om de stap van een verhuizing te maken. Maar je kunt op verschillende manieren rekenen. Als je de sociale component meeneemt, en kijkt naar de zorg die iemand nodig heeft, is deze minder wanneer de persoon in kwestie in een passende woning woont.

Dat mechanisme is nog niet bij iedereen doorgesijpeld. 6. Op nationaal niveau zou in beleid meer aandacht gegeven kunnen worden aan de borging van sociale cohesie in de wijk. Zonder daarbij last te hebben van marktwerking. Community building werkt goed in ‘sociaaleconomisch zwakkere wijken’. Daar doen buren veel voor elkaar. In de ‘sociaaleconomisch betere wijken’ is dit veel minder het geval. De nationale overheid zou meer actief kunnen bijdragen aan de boodschap om meer naar elkaar om te kijken.

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Deel 2 / Participe

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

Tip Christa Zwart, Senior Ouderenadviseur bij Participe: “Investeer in op tijd handelen en in community building. Zorg ook voor een regeling om het gat tussen medisch sociale redenen en het passend toewijzen te verkleinen.“

63

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

Overzicht van geïnterviewden Geïnterviewden Blauwhoed

Mariska van Brussel

Datamarketeer

Vidomes

Maarten Vos

Blauwhoed

Tineke Groenewegen

Senior Marketing Manager

Manager Strategie en Innovatie

Vidomes

Maud Brugman

Seniorenmakelaar bij Vidomes

Woonz.nl

Mirjam Doorewaard

Directeur Bedrijfsvoering

De Alliantie

Astrid Visscher

Wooncoach Almere

De Alliantie

Helen Hoogenhout

Directieadviseur Maatschappelijke Opgave

ErinThuis

Ludan Schmid

Oprichter ErinThuis

Gemeente Almere

Caroline Oort

Communicatieadviseur (G)oud in Almere

Gemeente Almere

Yvette van der Chijs

Kwartiermaker en Verbinder (G)oud in Almere

Gemeente Amersfoort

Joeri Migchelbrink

Adviseur Wonen

KleurrijkWonen

André van Giffen

Manager Strategie & Ontwikkeling

KleurrijkWonen

Anne Arts

Medewerker Verhuur

Participe

Christa Zwart

Senior Ouderenadviseur

Sociale Verhuurders Haaglanden

Jozefine Hoft

Directeur

Sociale Verhuurders Haaglanden

Suzan Mouthaan

Beleidsadviseur

Thuisvester

Mary van Doesburg

Senior Consulent Leefomgeving

Thuisvester

Meintje Bakkum

Woonconsulent Senioren

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Overzicht van geïnterviewden

Extra deelnemers spiegelsessie Domijn

Daphne Toorman

Gemeente Haarlemmermeer

Bart Kessels

Ministerie Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties

Wilbert van Bijlert

Welbions

Sigrid Mulder

Wonen Zuid

Michel Brauns

Woonkwartier

Toine Tak

Woonstad Rotterdam

Josanne Priem

Sociale Verhuurders Haaglanden

Sanne van der Sloot

64

Cover

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

Colofon Dit is een uitgave van Platform31 Den Haag, maart 2021 Auteurs: Bella Bluemink, Susan van Klaveren (Platform31), Guido de Ruiter (Guido de Ruiter Advies & Procesmanagement) Redactie: Platform31 Fotografie: Cover, pagina’s 7, 10, 16, 25, 29 en 33: Alex Schröder. Pagina 19 en 57: Woonz.nl, pagina 20 en 61: ErinThuis, pagina 37: Riesjard Schropp, pagina 40: Vidomes, pagina 48: gemeente Almere, pagina 54: Alex Sievers, Beyond Now / Blauwhoed, AI Opmaak: Gé grafische vormgeving Platform31 Kennis- en netwerkorganisatie Platform31 ziet de trends in stad en regio. We verbinden beleid, praktijk en wetenschap rondom actuele vraagstukken en komen tot een aanpak waarmee bestuurders, beleidsmakers en uitvoerders direct aan de slag kunnen. De oplossingen houden we niet voor onszelf: iedereen profiteert mee van de resultaten. Postbus 30833, 2500 GV Den Haag www.platform31.nl

Hoewel grote zorgvuldigheid is besteed aan het samenstellen van deze uitgave, kan de uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden bij eventuele onjuistheden. Aan de inhoud van deze publicatie kunnen dus geen rechten worden ontleend. Alles uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt mits de bron wordt vermeld.

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt / Colofon

In cijfers

Interventies

Inzichten

Aanbevelingen

Praktijkvoorbeelden

Innovatieprogramma Langer thuis - Inclusieve wijk Elk woongebied, geschikt en inclusief. Het Innovatieprogramma langer thuis – inclusieve wijk ontwikkelt met 22 gebieden de bouwstenen voor goed wonen, een ondersteunende sociale en fysieke leefomgeving en nabijheid van voorzieningen. Het levert voorbeelden en aanpakken op om tot de gewenste ‘uitrusting’ van deze wijk te komen, het zet partijen aan tot investeren en biedt tool en instrumenten voor borging. In opdracht van de ministeries van BZK en VWS en het G40-Stedennetwerk.

www.platform31.nl/wonenenzorg

65