Bijlage D - Definities, ontwikkelingen en de huidige situatie

Bijlage D ∙ Definities, ontwikkelingen en de huidige situatie D.1

Huidige situatie speelruimte

D.1.1 De Speelbuurt Om het belang van een formele speelplek goed in te kunnen schatten wordt in het onderzoek naar de bespeelbaarheid van speelbuurten gekeken. Een speelbuurt is een gebied dat wordt begrenst door (harde) barrières als een drukke en/of doorgaande weg (auto en/of fiets), spoorlijn, watergang of een meer psychologische buurtgrens als een industrieterrein of juist een plein of park. De speelbuurt geeft een indruk van de bewegingsvrijheid van kinderen van ongeveer 6 tot 12 jaar. Voor deze doelgroep is het belangrijk om op speelbuurtniveau goede speel- en sportruimte te realiseren op korte afstand van de woning. Voor jongere kinderen (6-) zijn de grenzen van een speelbuurt minder relevant, zij spelen immers hoofdzakelijk onder begeleiding/toezicht buiten, oudere kinderen (12+) worden niet belemmerd door de eerdergenoemde barrières. In één dorp/kern kan dus sprake zijn van meerdere speelbuurten, maar het kan ook voorkomen een klein dorp of kern een speelbuurt op zichzelf is.

Figuur D1 Voorbeeld van een Speelbuurt in Schagen-Noord. De stippellijnen vormen de barrières; drukke wegen of water.

D.1.2 Type speelplekken Op 1 januari 2024 telt gemeente Schagen 208 speel- en sportplekken die als volgt zijn gecategoriseerd:  53 Buurtspeelplekken: Een kwart van de speelplekken is geclassificeerd als buurtspeelplek. Buurtspeelplekken zijn vaak centraal gelegen, ruimere voorzieningen, met een groter aanbod, waar de gehele buurt samen kan komen om te spelen, bewegen en ontmoeten. Buurtspeelplekken zijn van belang voor alle leeftijden, maar in het bijzonder voor kinderen die de kleine speelplekken zijn ontgroeid.  91 Kleine speelplekken: Het speelaanbod en omvang op deze plekken zijn beperkt en gericht op een jonge doelgroep en direct omwonenden. Kleine speelplekken liggen vaak beschut in de directe woonomgeving zodat er goede sociale controle mogelijk is.  12 Speelhoekjes: Soms is er sprake van één of twee toestellen of een speelaanleiding in de verharding. Dit wordt een speelhoekje genoemd.  52 Sportplekken: Sportplekken bestaan enkel uit sportelementen, zoals voetbaldoelen, basketbalpalen, volleybalnetten, tafeltennistafels, fitnesstoestellen of jeu de boulesbanen. Deze sportplekken worden zowel door kinderen als volwassenen gebruikt. Op veel buurtspeelplekken of kleine speelplekken is een combinatie van speelen sporttoestellen te vinden.

D.1.3 Doelgroepen In dit onderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen vier leeftijdsgroepen. In tabel D1 zijn de randvoorwaarden opgenomen die relevant zijn per doelgroep. Op een speelplek kunnen meerdere doelgroepen bediend worden.

Tabel D1: Randvoorwaarden per leeftijdsgroep.

D.2

Trends en ontwikkelingen

Ten opzichte van het integraal beleidsplan van 2016 zijn er meerdere relevante trends en ontwikkelingen met betrekking tot de speel- en sportruimte in Schagen. Hieronder de belangrijkste trends en ontwikkelingen en de koppeling met de openbare speelruimte. D.2.1 Het Samenspeelakkoord Eind 2019 is het SamenSpeelAkkoord getekend door onder andere de branchevereniging Spelen en Bewegen en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Hierin wordt gepleit voor betere toegankelijkheid en meer inclusiviteit op speelplekken ter bevordering van samenspel voor kinderen met en zonder een beperking. Tijdens onderhoud en bij de vervanging van iedere speelplek in de gemeente Schagen zal de toegankelijkheid en inclusiviteit worden verbeterd zover dit binnen het onderhouds- en vervangingsbudget mogelijk is. Op deze manier zijn de speel- en sportplekken over 15 jaar toegankelijk en inclusief ingericht. Wanneer er tussentijds extra budget vrijkomt of wordt mogelijk gemaakt kan deze verbeterslag sneller plaatsvinden. D.2.2 De beweegvriendelijke leefomgeving De laatste jaren heerst een landelijke trend waarin steeds individualistischer wordt bewogen. Een openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen sluit aan op deze trend. De openbare ruimte wordt tegenwoordig ook voor een grote verscheidenheid aan beweegvormen gebruikt.

Veelzijdig bewegen verbetert de motorische basisvaardigheden van jong en oud, ongeacht geslacht of achtergrond. Naast verminderde kans op hart- en vaatziekten en andere chronische ziekten zorgt een goede motorische basis op latere leeftijd voor meer sportdeelname en plezier bij sporten. Om bovenstaande redenen legt de gemeente Schagen en Sportservice Schagen steeds meer nadruk op het ‘Athletic Skills Model’ (ASM, figuur D2). Dit wetenschappelijk onderbouwde model richt zich op het aanbieden van zo veel mogelijk verschillende beweegvormen, zoals kracht en explosiviteit, maar ook doelgericht mikken en lenigheid. Daarnaast wordt het Model Beweegvriendelijke Omgeving toegepast (BVO, figuur D3). Het BVO-model is ontwikkeld om aan te geven dat voor het faciliteren van een beweegvriendelijke omgeving niet alleen met de hardware (fysiek) rekening gehouden moet worden, maar ook met de Software (aanbod) en Orgware (organisatie). Speelvoorzieningen zijn er voor de kinderen. De laatste jaren wordt er ook steeds meer door volwassen gesport en bewogen in de openbare ruimte. Urban sports krijgt hierdoor een steeds belangrijkere rol

binnen de openbare ruimte. Voorbeelden hiervan zijn calisthenics (fitness), freerunning, bouldering (klimmen) en urban dance grounds. Hier zal in de toekomst meer op worden ingezet om sporten en spelen in de openbare ruimte te stimuleren.

Figuur D2 Schijf van 10, Athletic Skills Model

Figuur D3 BVO-model, Kenniscentrum Sport & Bewegen

D.2.3 Interactief spelen en sporten Interactieve speel- en sporttoestellen stimuleren gebruikers om actief bezig te zijn met behulp van geluid- en lichtsignalen gekoppeld aan verschillende spelvormen die ook eenvoudig kunnen variëren. Daarnaast kunnen bestaande speelplekken interactief worden gebruikt door middel van geocaching apps en beweegroutes via QR codes. Hierdoor zijn er veel verschillende mogelijkheden om gebruik van speel- of sportplekken te maken en blijven deze plekken langer interessant om naar toe te gaan.

D.3

Demografische opbouw

D.3.1 Bevolkingsopbouw Het aantal kinderen is in de afgelopen 10 jaar tijd afgenomen (bron: Schagen.incijfers.nl). In de huidige opbouw is te zien dat het aantal jonge kinderen flink lager is dan het aantal oudste kinderen. Per 1 januari 2024 telt gemeente Schagen 47.744 inwoners, waarvan:  2.316 kinderen t/m 5 jaar [5%]  2.621 kinderen van 6 t/m 11 jaar [5%]  3.389 jongeren van 12 t/m 17 jaar [7%]  39.418 volwassenen van 18 jaar en ouder [83%] D.3.2 Bevolkingsopbouw per gemeentekern In figuur D4 is de demografie van de inwoners onder 18 jaar per gemeentekern afgebeeld. De verschillen in demografische opbouw tussen de kernen niet heel groot. De opvallendste bevindingen:  Jongeren zijn in ieder dorp (of iedere wijk) het sterkst vertegenwoordigd, op Tuitjenhorn en Sint Maartensvlotbrug na.  In Tuitjenhorn wonen relatief veel kinderen van 6 t/m 11 jaar.  In Waarland en Schagen-Centrum wonen relatief veel kinderen van 0 t/m 5 jaar.

Figuur D4 De linker grafiek geeft het relatief aantal kinderen per leeftijdsgroep aan per gemeentekern (als percentage van de gehele populatie). De rechter grafiek geeft het aantal kinderen per leeftijdscategorie weer.

D.3.3 Speelplekken per leeftijdscategorie In tabel D2 is de hoeveelheid speelplekken afgezet tegen het inwonersaantal. Hierin is te zien dat er veel meer speel- en sportplekken zijn per kind (t/m 11 jaar), vergeleken met de hogere leeftijdsgroepen. Zo hebben kinderen t/m 11 jaar bijna drie keer zo veel speel- of sportplekken vergeleken met de jongeren (12 t/m 17 jaar). Uit dit gegeven en de resultaten van de speelruimtescan kan geconcludeerd worden dat er (te) weinig speel- en sportvoorzieningen zijn voor 12 t/m 17 jaar en 18 jaar en ouder. Hierbij moet wel worden aangegeven dat kinderen grotere afstanden kunnen afleggen naarmate ze ouder worden. Leeftijd Gemeente Schagen 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Burgerbrug 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar

Inwoners

Aantal plekken

Totaal Oppervlak (m2)

Inwoners per voorziening

Oppervlakte (m2) per inwoner

2.300 2.709 3.414 38.227

141 159 73 19

88.707 134.072 86.937 17.762

16,3 17,0 46,8 2011,9

38,6 49,5 25,5 0,5

46 51

2 1

1.225 287

23 51

26,6 5,6

12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Callantsoog 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Dirkshorn 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Oudesluis 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Petten 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Schagen-Centrum 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Schagen-Noord 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Schagen-Oost 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Schagen-West 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Schagen-Zuid 0 t/m 5 jaar 6 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 jaar en ouder Schagerbrug

73 709

0 0

-

-

-

82 92 124 2.039

12 12 6 3

6.689 14.583 11.135 6.136

6,8 7,7 20,7 679,7

81,6 158,5 89,8 3,0

63 90 123 1.349

4 4 2 0

4.326 4.326 3.615 -

15,8 22,5 61,5 -

68,7 48,1 29,4 -

33 17 36 638

3 5 3 2

1.121 3.953 3.281 1.758

11,0 3,4 12,0 319,0

34,0 232,5 91,1 2,8

70 98 118 1.359

12 8 6 2

8.235 7.310 5.642 2.017

5,8 12,3 19,7 679,5

117,6 74,6 47,8 1,5

122 107 170 2.968

7 8 3 1

1.292 5.179 3.902 925

17,4 13,4 56,7 2.968

10,6 48,4 23,0 0,3

264 300 330 4.265

19 22 10 1

11.132 16.597 8.584 158

13,9 13,6 33,0 4.265

42,2 55,3 26,0 0,0

260 360 446 3.227

12 11 3 2

8.588 9.441 4.695 776

21,7 32,7 148,7 1.613,5

33,0 26,2 10,5 0,2

222 281 353 3.654

19 22 7 0

10.058 17.282 8.559 -

11,7 12,8 50,4 -

45,3 61,5 24,2 -

85 83 121 1.707

5 9 5 0

3.449 8.780 6.946 -

17,0 9,2 24,2 -

40,6 105,8 57,4 -

2.212 22,8 97 7 13,9 0 t/m 5 jaar 2.576 21,3 121 6 20,2 6 t/m 11 jaar 1.490 9,9 151 3 50,3 12 t/m 17 jaar 25 0,0 1.645 1 1.645,0 18 jaar en ouder Sint Maarten 5.709 80,4 71 6 11,8 0 t/m 5 jaar 8.111 88,2 92 8 11,5 6 t/m 11 jaar 5.874 42,9 137 5 27,4 12 t/m 17 jaar 703 0,0 1.527 2 763,5 18 jaar en ouder Sint Maartens(vlot)brug 3.234 45,5 71 2 35,5 0 t/m 5 jaar 4.288 82,5 52 3 17,3 6 t/m 11 jaar 3.948 42,9 92 2 46,0 12 t/m 17 jaar 1.090 0 18 jaar en ouder ’t Zand 3.102 18,0 172 6 28,7 0 t/m 5 jaar 4.834 26,6 182 8 22,8 6 t/m 11 jaar 2.788 14,7 190 3 63,3 12 t/m 17 jaar 330 0,2 1.956 1 1.956 18 jaar en ouder Tuitjenhorn 5.839 30,4 192 8 24,0 0 t/m 5 jaar 11.450 40,7 281 11 25,5 6 t/m 11 jaar 7.676 28,5 269 7 38,4 12 t/m 17 jaar 2.652 0,9 3.015 2 1.507,5 18 jaar en ouder Waarland 4.536 27,7 164 4 41,0 0 t/m 5 jaar 5.051 33,0 153 5 30,6 6 t/m 11 jaar 3.269 15,9 206 2 103,0 12 t/m 17 jaar 2.136 0 18 jaar en ouder Warmenhuizen 7.960 27,8 286 12 23,8 0 t/m 5 jaar 10.024 28,7 349 14 24,9 6 t/m 11 jaar 5.533 11,6 475 6 79,2 12 t/m 17 jaar 2.282 0,5 4.943 2 2.471,5 18 jaar en ouder Tabel D2: Het aantal inwoners per openbare speel- of sportvoorziening en het beschikbare oppervlakte aan voorziening per inwoner in de gemeente en per gemeentekern. Het aantal speel- of sportplekken in de tabel ligt hoger dan het daadwerkelijke aantal.

Dit komt omdat sommige speel- of sportplekken meerdere doelgroepen bedienen. Meerdere doelgroepen mogen dus (volledig) gebruik maken van eenzelfde plek.

D.3.4 Speelplekken per gemeentekern In figuur 4 (Hoofdstuk 3) en D5 zijn de gegevens uit tabel D2 uitgewerkt. In figuur 4 is per gemeentekern afgebeeld hoeveel kinderen er per (voor deze doelgroep ingerichte) speelplek zijn. Hierin is zichtbaar dat Oudesluis, Petten en Callantsoog de meeste speelplekken hebben per kind. Burgerbrug heeft daarentegen geen openbare speel- of sportplek voor 12 t/m 17 jaar. Figuur D5 geeft het aantal vierkante meter speelplek per kind in de verschillende gemeentekernen weer. Zo blijkt dat er in Callantsoog en Oudesluis veel vierkante meter speelplek beschikbaar is voor de kinderen in leeftijdscategorie 6 t/m 11 jaar en in Petten voor de leeftijdscategorie 0 t/m 5 jaar vergeleken met de andere kernen.

Aantal vierkante meter per inwoner 0 t/m 5 Burgerbrug

6 t/m 11

Callantsoog

12 t/m17

Dirkshorn Oudesluis Petten Schagen-Centrum Schagen-Noord Schagen-Oost Schagen-West Schagen-Zuid Schagerbrug Sint Maarten Sint Maartensvlotbrug t Zand Tuitjenhorn Waarland Warmenhuizen 0

50

100

150

200

250

Figuur D5 Huidig aantal vierkante meter aan speel- of sportvoorziening per kind per leeftijdscategorie verdeeld over de gemeentekernen.