Bijlage 8 vooronderzoek conventionele explosieven

Bouthoorn, het derde gat was gelegen op een in ontginning zijnd stuk grond, in eigendom, van den heer Th. H. Philippo, wonende te Stolpen Gemeente Zijpe. Persoonlijke ongevallen, of brand kwamen niet voor, alleen werd in de boerderij van H. Bouthoorn, zeven glasruiten vernield, en bedraagt de schade hiervan f 18. (achttien gulden). Volgens het hoofd N.D.M. Dekker voornoemd, waren de gaten ontstaan door brisantbommen. Neerstorten van een Handley Page Halifax II R9457 bij Sint Maartensvlotbrug en brisantbommen bij De Stolpen op 4 juni 1942 Geen 04-06-42 Om 00.55 uur kwam bij Sint Maartensvlotbrug (Belkmerweg) een Halifax II (R9457) neer. Verliesregister NIMH 04-06-42 PROCES-VERBAAL 75.2.1.006-6 Ondergetekende, Mr. D. Breebaart, Burgemeester der gemeente ZIJPE (N.H.) verklaart, dat bij hem op 4 Juni 1942 de volgende meldingen zijn binnengekomen: 1. In den nacht van 3 op 4 Juni 1942 is om ongeveer 1 uur 's nachts in den Belkmerweg tusschen Burgervlotbrug en St. Maartensvlotbrug een vliegtuig brandend neergestort. Het is terechtgekomen op een perceel weiland van den heer G.J. Kater, wonende aldaar. Aan woningen, noch aan andere gebouwen is schade toegebracht. Het vliegtuig is geheel vernield. Voor zoover kon worden waargenomen, zijn twee leden van de bemanning gedood. 2.

In den morgen van 4 Juni 1942 zijn op den Rijksweg tusschen Stolpen en 't Zand verscheidene kisten met brandbommen neergekomen en wel 2 kisten, welke verbrand zijn en 1 kist niet verbrande bommen, welke verspreid tusschen de bosjes lagen. In den berm van den Rijksweg werden 2 kisten niet verbrande brandbommen aangetroffen. Op het erf bij Wed. Klaver aldaar werd 1 kist verbrande brandbommen aangetroffen, terwijl 2 kisten niet verbrand, doch beschadigd waren. Naast het perceel van Wed. Klaver werden nog 240 verbrande brandbommen aangetroffen, terwijl 5 kisten niet verbrand waren. 3. In den morgen van 4 Juni 1942 zijn bij D. Bruin in den Boschweg te 't Zand 2 brisantbommen en meerdere phosforrubberbussen geëxplodeerd. Een rubberbus is niet verbrand. Ze heeft een gewicht van 13 - 14 kg. Tengevolge van laatstgenoemde explosie is één lam gedood en is glasschade aangericht aan de boerderijen van Francis en Vrielink aldaar. Deze verklaring is door hem op afgelegde ambtseed opgemaakt en geteekend op 4 Juni 1942. De Burgemeester van ZIJPE (N.H.), 04-06-42 “Hallifax neergehaald. In de nacht van 3 op 4 juni 1942 werd een RAF Hallifax B2 Van Loo (2005), bommenwerper neergeschoten boven de Zijpe. Het toestel stortte neer in het land van Jacob pag. 38 Kater, Belkmerweg 57 Sint Maartensvlotbrug.

Daarbij kwamen drie bemanningsleden zeker om: navigator sergeant William Archer, radiotelegrafist sergeant Douglas Perry Brooks en staartschutter sergeant Ronald Greenwood. Ze werden (uiteindelijk) begraven op het Commonwealth War Cemetery in Bergen. De sergeanten D.H. Nelson (engineer) en A.C. Cockburn (airbomber) overleefden de crash in ieder geval. Ze kwamen met hun parachute neer respectievelijk in de duinen bij St. Maartenszee en in de buurt van de crashplaats. Ze raakten

Literatuur

Onverdacht

Gemeentearchief Zijpe

Historische Vereniging Zijpe

De

Crash: Op 4 juni 1942 stortte er een Halifax bommenwerper neer op de Belkmerweg 57 in Sint Maartensvlotbrug. Deze locatie ligt te ver buiten het onderzoeksgebied om erop van invloed te kunnen zijn. Brisantbommen: Op basis van de bronnen kan gesteld worden dat er op 4 juli 1942 twee brisantbommen terechtkwamen welke trechters veroorzaakt in een weiland met perceel Bosweg K.8 (Bosweg 19) in ’t Zand. Tevens werden ter plaatse fosforbrandbommen gemeld. Het betreft hier een perceel tussen de Bosweg en de Middel Egalementssloot. Laatstgenoemde sloot ligt om c. 700 meter van het onderzoeksgebied. Dit is te ver om erop van invloed te kunnen zijn.

Onverdacht

Gemeente Schagen Inventarisatie bronnenmateriaal Markering

Datum

04-06-42

Gebeurtenis/locatie in Duitse krijgsgevangenschap en overleefden de oorlog. Nelson leefde nog in 2001, maar voor hem “was het boek gesloten.” De sergeanten piloot John W. Stell en C. Ronald Metcalfe (middle gunner) werden als vermist opgegeven. De laatste zou, met noodlottige gevolgen, met zijn parachute in zee terecht gekomen kunnen zijn – hij sprong voor overlevende Cockburn uit het toestel.” In een perceel weiland zijn twee vermoedelijk brisantbommen terecht gekomen, waardoor daar ter plaatse gaten (trechters) zijn ontstaan met een middellijn van ongeveer 25 Meter. Op een ander perceel weiland zijn een groote partij brandbommen neergekomen, zowel door de brisantbommen als de brandbommen, werd materiële schade aangericht. Persoonlijke ongevallen kwamen niet voor, wel werd in een der percelen weiland een jong schaap (lam) gedood. De weilanden zijn gelegen binnen de Gemeente-Zijpe.(N.H.)

Analyse bronnenmateriaal Bronverwijzing

Archief

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

75.2.1.006-134

Gemeentearchief Zijpe

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

Prij (2015), pag. 14

Historische Vereniging Zijpe

Conclusie

Motivatie conclusie

Deelgebied

Onverdacht

Er wordt gemeld dat op een perceel weiland gelegen nabij de woning van de Weduwe C. Klaver aan de Rijksweg te Stolpen een groot aantal brandbommen terecht zijn gekomen. Op basis van het artikel kan opgemaakt worden dat de Wed. Klaver woonde in de Geertruida Hoeve, huidige Parallelweg 23. De locatie bevindt zich op ca. 400 meter buiten het onderzoeksgebied. Dit is te ver om erop van invloed te kunnen zijn.

Onverdacht

In den nacht van Woensdag 3 op Donderdag 4 juni 1942 1942 zijn door vliegtuigen vermoedelijk van Engelsche nationaliteit twee vermoedelijk brisantbommen in een perceel weiland neergeworpen. Hierdoor zijn daar ter plaatse gaten (trechters) ontstaan met een middellijn van ongeveer 25 Meter. Vermoedelijk door de luchtdruk zijn bij een aantal woningen, gelegen in de omgeving waar de bommen zijn neer gekomen een aantal glasruiten gesprongen waardoor materiële schade is veroorzaakt. De eigenaar van het perceel weiland, waarin de trechter is ontstaan, is genaamd: D.Bruin, wonende Boschweg K.No.8 te het Zand Gemeente Zijpe. Van den veehouder C. Francis, wonende Boschweg K.no.7 werd een jong schaap (lam) in de weide gedood, terwijl tevens dertien glasruiten van zijn wooning werden verbrijzeld. Bij de bewoners. Modder, Frielink, Philippo, Witteveen Kranenburg, Rozing en van het tehuis va Ouden van Dagen, werden gedeeltelijk de glasruiten verbrijzeld. Gemeente Zijpe Lijst van gewijzigde huisnummers, 1967-1968 Perceel K8 = Bosweg 19 Perceel K7 = Bosweg 21 Brandbommen op een perceel van Wed. Klaver bij De Stolpen op 4 juni 1942 Geen 04-06-42 Op een perceel weiland gelegen nabij de woning van de Weduwe C.

Klaver, staande aan den Rijksweg te Stolpen Gemeente-Zijpe, waren een groot aantal brandbommen uitgeworpen, en is inmiddels door militairen der Duitsche-Weermacht een gedeelte hiervan onschadelijk gemaakt. De achtergebleven brandbommen zijn onder bewaking gesteld, totdat deze door de Duitsche instantie worden weggehaald of onschadelijk zijn gemaakt. Persoonlijke ongevallen kwamen niet voor, alleen werd materiële schade aangericht. Door de zorg van den Heer Burgemeester in samenwerking met het Hoofd van den Luchtbeschermingsdienst dezer Gemeente, zijnde desbetreffende instanties telefonisch met vorenstaande in kentenis gesteld. 04-06-42 PROCES-VERBAAL Ondergetekende, Mr. D. Breebaart, Burgemeester der gemeente ZIJPE (N.H.) verklaart, dat bij hem op 4 Juni 1942 de volgende meldingen zijn binnengekomen: 1. In den nacht van 3 op 4 Juni 1942 is om ongeveer 1 uur 's nachts in den Belkmerweg tusschen Burgervlotbrug en St. Maartensvlotbrug een vliegtuig brandend neergestort. Het is terechtgekomen op een perceel weiland van den heer G.J. Kater, wonende aldaar. Aan woningen, noch aan andere gebouwen is schade toegebracht. Het vliegtuig is geheel vernield. Voor zoover kon worden waargenomen, zijn twee leden van de bemanning gedood. 2.

In den morgen van 4 Juni 1942 zijn op den Rijksweg tusschen Stolpen en 't Zand verscheidene kisten met brandbommen neergekomen en wel 2 kisten, welke verbrand zijn en 1 kist niet verbrande bommen, welke verspreid tusschen de bosjes lagen. In den berm van den Rijksweg werden 2 kisten niet verbrande brandbommen aangetroffen. Op het erf bij Wed. Klaver aldaar werd 1 kist verbrande brandbommen aangetroffen, terwijl 2 kisten niet verbrand, doch beschadigd waren. Naast het perceel van Wed. Klaver werden nog 240 verbrande brandbommen aangetroffen, terwijl 5 kisten niet verbrand waren. 3. In den morgen van 4 Juni 1942 zijn bij D. Bruin in den Boschweg te 't Zand 2 brisantbommen en meerdere phosforrubberbussen geëxplodeerd. Een rubberbus is niet verbrand. Ze heeft een gewicht van 13 - 14 kg. Tengevolge van laatstgenoemde explosie is één lam gedood en is glasschade aangericht aan de boerderijen van Francis en Vrielink aldaar. Deze verklaring is door hem op afgelegde ambtseed opgemaakt en geteekend op 4 Juni 1942. De Burgemeester van ZIJPE (N.H.), 04-06-42 In de Zijper Historie Bladen is een wandeling door De Stolpen ten tijde van WO II opgenomen in Uitgave 2, Jaargang 2015. De enige Klaver aan de toenmalige Rijksstraatweg woonde in de Geertruida Hoeve, huidig adres Parallelweg 23.

De

Gemeente Schagen Inventarisatie bronnenmateriaal Markering Datum Gebeurtenis/locatie Neerstorten Vickers Wellington IV Z1412 bij Sint Maartensvlotbrug op 9 juni 1942 Geen 09-06-42 Om 02.15 uur kwam bij Sint Maartensvlotbrug (2 km W - op strand) een Wellington IV (Z1412) neer.

Analyse bronnenmateriaal Bronverwijzing

Archief

Conclusie

Motivatie conclusie

Deelgebied

Verliesregister NIMH

Literatuur

Onverdacht

Op 9 juni kwam er een Wellington IV bommenwerper neer op het strand, 2 km ten westen van Sint Maartensvlotbrug.

Onverdacht

Deze locatie bevindt zich te ver buiten het onderzoekgebied om erop van invloed te kunnen zijn. Beschieting schepen Noord-Hollandskanaal ten noorden van Sint Maartensvlotburg op 3 augustus 1942 Geen 03-08-42 1.10 ’s middags Door 2 Engelse vliegtuigen geschoten op 2 schepen (één met portland en één leeg) liggende in het Noordh. Kanal ten Noorden van St. Maartensvlotbrug. 2 personen gewond en enkele (3) heel licht gewond. In beide schepen talrijke gaten, zoowel door het dak als door de zijwanden. De vliegtuigen kwamen uit westelijke richting. 03-08-42

[…] […] Verder onderzoek bleek mij, relatant, dat nog een persoon licht aan het hoofd gewond was en wel P. Visser, staande met een woonwagen te Sint Maartensvlotbrug alhier.

Beschieting van Rijnaken op het Nieuwe-Kanaal en Noord-Hollandskanaal bij De Stolpen op 6 maart 1943 Nieuwe 06-03-43 Op een stuk kanaal bij Petten werd een groot schip zwaar beschadigd en veel treffers geplaatst Kanaal: op drie andere schepen. 8712-010a indicatief 06-03-43 Op zaterdag 6 maart 1943, des voormiddags te 11 ¼ uur, is de Rijnaak “Agom 6” van NoordRotterdam, geladen met steenen, beschoten door vermoedelijk Engelsche vliegtuigen. Het Hollands schip lag in het Noordhollandsch Kanaal, ongeveer 200 meter ten Noorden van de Kanaal: Basculebrug nabij Stolpervlotbrug. De schipper J. Boerman (oud 36 jaar) bleef 8712-010b ongedeerd, zijn vrouw B. Boerman-Munk, oud 34 jaar en zijn dochtertje Geertje, oud 8 jaar, werden ernstig gewond en overgebracht naar het Centraal ziekenhuis te Alkmaar. De roef van het schip is doorzeeft met gaten. 06-03-43 Naar aanleiding van geruchten dat in den voormiddag van Zaterdag den 6den Maart 1943, te omstreeks 11,30 uur, eenige schepen, liggende in het kanaal nabij de Stolpen Gemeente Zijpe, door mitrailleurkogels waren beschadigd, heb ik, JAN HOMAN, marechaussee tevens onbezoldigd rijksveldwachter behorende tot voren gemelde groep, gestationeerd te Schagerbrug, een onderzoek ingesteld, en het volgende te relateeren. 1.

In den voormiddag van Zaterdag 6 Maart 1943, te omstreeks 11.30 uur, kwamen vijf vliegtuigen vermoedelijk van Engelsche -Nationaliteit aangevlogen, en beschoten een gemeerd en met steenen geladen schip (rijnaak, liggende in het Nieuwe-Kanaal nabij de Stolpen dezer Gemeente. De kajuit(roef) van dit schip genaamd "Luna" werd beschoten en op verschillende plaatsen beschadigd, hierbij kwamen geen persoonlijke ongevallen voor. De schipper genaamd: Karel, Hendrik, van Os, oud 59 jaar, gedom: te Maastricht, verklaarde voor eigen rekening te varen. 2. Een schip(rijnaak) liggende in het Noordhollandsch-Kanaal, lag gemeerd en met steenen geladen, werd eveneens door de vliegtuigen beschoten en beschadigd, er kwamen geen persoonlijke ongevallen voor. De schipper genaamd: Goosen Roelof, oud 41 jaar, gedom: te Rotterdam, schip "Hendrina Maria', die verklaarde voor eigen rekening te varen. 3. Een schip (Rijnaak) liggende in het Noordhollandsch-Kanaal, en met steenen geladen, werd eveneens door de vliegtuigen beschoten en beschadigd, en werd door de kogels de vrouw en een dochtertje ernstig gewond. De beide ernstig gewonde personen, zijn daarop naar een Ziekenhuis te Alkmaar vervoerd en ter verdere verpleging opgenomen.

De schipper is niet gehoord, daar deze met zijn vrouw en kind naar het Ziekenhuis te Alkmaar was, doch volgens mededeeling van zijn dochtertje Geertruida Boerman, oud 12 jaren, verklaarde deze, dat haar vader is genaamd: Jan Boeman, oud 36 jaar, gedom: te Rotterdam, voor eigen rekening voer op het schip (Rijnaak) "Agom 6". De vrouw van voormelde schipper (ernstig gewond) is genaamd: Beradina Munnik, oud 34 jaar, het gewonde kind (meisje) genaamd: Geertruida Jantina Boerman, oud 8 jaar, zijn nadat deze door de Gemeentelijke Geneesheer waren verbonden, op diens advies ter verpleging vervoerd naar een Ziekenhuis te Alkmaar. Door den Heer Wnd. Burgemeester der Gemeente-Zijpe, zijn de desbetreffende instanties met vorenstaande telefonisch in kennis gesteld. Openmaakt getekend, op afgelegde ambtseed dit proces-verbaal, en gesloten op 6 Maart 1943 te Schagerbrug-Zijpe (NH)

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

Zwanenburg (z.j.)

Literatuur

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

Onverdacht

Op basis van de bron kan worden vastgesteld dat er op 3 augustus 1942 twee schepen werden beschoten op het Noord-Hollandkanaal ten noorden van Sint Maartensbrug. Hoewel de exacte locatie van de beschieting is niet uit de stukken is op te maken, kan worden aangenomen dat aangezien heer P. Visser, die als gevolg van de beschieting gewond raakte en met een woonwagen in Sint Maartensvlotbrug stond, de beschieting in of nabij dit dorp heeft plaatsgevonden.

Onverdacht

Het onderzoeksgebied is daarmee onverdacht met betrekking tot deze melding. Verdacht

Op basis van de bronnen kan gesteld worden dat op 6 maart 1943 een aantal schepen in het Nieuwe-Kanaal en het Noord-Holland Kanaal bij De Stolpen werd beschoten door vijf Britse jachtvliegtuigen. Uit stukken van de RAF blijkt dat het vier Spitfires waren, uitgerust met 20 mm boordkanonnen. Nieuwe Kanaal: er werd een schip, genaamd ‘Luna’ beschoten geladen met stenen liggende in het Nieuw-Kanaal nabij Stolpen. Noord-Hollands Kanaal: Er werden schepen beschoten. Eén schip, genaamd ‘Hendrina Marina’ lag gemeerd langs het Noord-Hollands Kanaal. Het andere schip, genaamd ‘Agom 6’ lag op het Kanaal op ongeveer 200 meter ten noorden van de basculebrug bij Stolpervlotbrug. Op basis van de informatie van de opdrachtgever (markeringsnummer 8712-100) valt op te maken dat delen van het onderzoeksgebied naoorlogs geroerd zijn, zowel op land, langs de kades en op de bodem van het kanaal.

Deelgebied 1

Gemeente Schagen Inventarisatie bronnenmateriaal Markering

Datum

Gebeurtenis/locatie OFFENSIVE OPERATIONS 12 Group. At 1035 hrs four Spitfires VB from 118 Sqdn left Coltishall to attack rail and canal targets of the area of the Noord Hollandscheveld canal. The Dutch coast was crossed north of Petten and all pilots made two attacks on one large and one small canal barge, the former being left low in the water and smocking. Three miles away, in the same canal, two medium barges were attacked, pieces being blown off their superstructures. A large barge is claimed as seriously damaged, and two medium and one small barge as damaged. September 1941 also saw 118 re-equip with the cannon-armed Spitfire V. Vliegtuigbeschieting bij Sint Maartensvlotbrug op 10 april 1943 Geen 10-04-43 “Vooral in de tweede helft van de oorlog nam het aantal beschietingen op schepen in het Noord-Hollands Kanaal of voertuigen langs het kanaal toe. Zo vond op zaterdag 10 april 1943, om circa 11 uur ’s ochtends een beschieting plaats van een sleep schepen in ’t kanaal tussen Sint Maartensvlotbrug en de Stolpen door vijf Engelse jagers.” 10-04-43 “Bestevaar, die schipper is voor eigen rekening, bevond zich op Zaterdag 10 April 1943 met zijn 47-tons stalen zeilschip “Dankbaarheid”, op weg naar den Helder om aldaar een lading cement in te namen. Om +- 11 uur, in het Noordhollandsch Kanaal, tusschen Stolpen en St.

Maartensbrug, werd de sleep, waarin Bestevaar voer, plotseling van uit Engelsche vliegtuigen beschoten.” 10-04-43 […] Zij heeft tot in de oorlogsjaren samen met haar ouders, geëvacueerde en onderduikers gewoond op de boerderij 'Kanaalzicht' aan de Rijksweg. Deze boerderij (zie afbeelding) is een aantal jaren geleden afgebroken. “Een beschieting, In het voorjaar van 1943 werd op een zaterdagmiddag net voor ons huis op het kanaal een sleep beschoten; een sleepboot met vier boten erachter. (…) Bij die beschieting kwamen er ook kogels in het rieten dak terecht en hierdoor ontstonden er wat rookpluimen in het riet.” 10-04-43 Parallelweg 17 Stolp ‘Kanaalzicht’ gesloopt in 1990 en vervangen door een schuur. Al eerder was een woning met veestal naast de stolp gebouwd. Bewoners waren toen de familie Broersen, nu de familie J. Kuit. Neerstorten van Supermarine Spitfire Vb W3429 bij Sint Maartensvlotbrug op 10 april 1943 Geen 10-04-43 Om 11.15 uur kwam een Spitfire Vb (met serienummer W3429) neer in Sint Maartensvlotbrug (Sint Maartensweg). 10-04-43 Fighter Command. Noot. De Spitfire die verloren ging was van No. 118 Squadron die om 11.15 door mitrailleurvuur van een Grenadiers Compagnie bij Schagen werd neergeschoten. 10-04-43 “Eén vliegtuig werd door ’t afweergeschut bij de Stolpen neergeschoten en viel neer op een weiland aan de St.

Maartsensweg.” 10-04-43 “Om 10.20 uur steeg Supermarine Spitfire W3429 "NK-R" van 118 Squadron op van Coltishall in graafschap Norfolk voor een operatie boven Noord-Holland. Om 11.15 uur werd de Spitfire neergeschoten door Duitse luchtafweer en maakte een crashlanding aan de St. Maartensweg bij Sint Maartensvlotbrug. Piloot A. J. Beer kwam bij de crashlanding om het leven en werd in Bergen begraven.” Beschieting van schepen op het Noord-Hollandskanaal op 8 juni 1943 Kolksluis: 08-06-43 Op 9 juni 1943 was ik even boven op de slaapkamer waarvan ’t raam op ’t noorden uitziet, Geen toen ik plotseling een snel en hevig geratel van licht geschutsvuur en machinegeweer hoorde. Ik keek uit ’t raam en zag twee Engelse vliegtuigen laag over ’t kanaal vanuit de richting De Stolpen: Kolksluis recht op ons afkomen. Ze doen een aanval op schepen die grind en zand lossen voor 8712-011 de kade en vuren met alle wapens. (…)

Analyse bronnenmateriaal Bronverwijzing AIR24/575

Archief The Archives

118 Squadron

Internet

Bremer (1997), pag. 114

Literatuur

2125

Gemeentearchief Alkmaar

Op basis van het artikel van Morsch kan worden opgemaakt dat deze beschieting plaatsvind ter hoogte van boerderij ‘Kanaalzicht’. Deze boerderij is in 1990 afgebroken en bevond zicht op de Parallelweg 17 te Sint Maartensvlotburg.

Historische Vereniging De Zijpe

Deze locatie bevindt zich te ver buiten het onderzoeksgebied om erop van invloed te kunnen zijn.

Morsch pag. 25

(1995),

De Zijper Boerderijen

Internet

Verliesregister NIMH Zwanenburg (z.j.) Bremer (1997), pag. 114 Beeldbankbergen 2

Literatuur

Bremer (1997), pag. 115

Literatuur

Noot T&A: hier wordt 9 juli genoemd, dit klopt niet. De aanval vond plaats op 8 juni 1943. Op 8 juni 1943 is C.J. de Wit vanuit zijn slaapkamerraam getuige van een aanval van twee Engelse vliegtuigen vlaag over het Noord-Hollands Kanaal vanuit de richting Kolksluis (net ten noorden van ’t Zand). Schepen die grind en zand lossen, voor de bunkers aan de kust, en vuren met alle wapens. Het water in ’t kanaal spat omhoog en er hangt een dikke kruitdamp. Een man zwom midden in ’t kanaal tussen de kogels maar komt er ongedeerd vanaf. De vlammen schietenoveral uit de boordwapens van de vliegtuigen en het gaat een moment hels te keer, op de wegen en de vlotbrug liggen alle mensen plat op de grond, ook de Duitse soldaten. De vliegers gingen langs het kanaal op de Stolpen en we hoorden ze weer hevig schieten. Vandaar zijn ze naar Sint Maartenvlotbrug gegaan en werden over zee weer weg.

Motivatie conclusie

Onverdacht

Op basis van de stukken kan worden opgemaakt dat op 10 april 1943 Onverdacht een beschieting plaatsvond van een aantal schepen op het NoordHollandskanaal tussen Sint Maartensvlotbrug en De Stolpen.

Onverdacht

Literatuur

Op basis van de bronnen kan worden opgemaakt dat Spitfire W3429 werd neergeschoten door Duitse luchtafweer en een crashlanding maakte aan de Sint Maartensweg bij Sint Maartensvlotbrug.

Onverdacht

Deze locatie ligt te ver buiten het onderzoeksgebied om erop van invloed te kunnen zijn.

Literatuur Internet

Verdacht

Op basis van de bronnen kan worden opgemaakt dat Britse vliegtuigen een aanval uitvoerde op schepen in het Noord-Hollands Kanaal. Kolksluis: De eerste beschieting vond plaats bij Kolksluis. Deze locatie bevindt zich te ver buiten het onderzoeksgebied om erop van invloed te kunnen zijn.

Oorlogshandeling en in de Zijpe en Petten

Deelgebied

National

De vliegers gingen langs het kanaal naar de Stolpen en we hoorden ze wéér hevig schieten. Vandaar zijn ze naar Sint Maartensvlotbrug gegaan en verder over zee weer weg.” 08-06-43

Conclusie

Historische Vereniging

De Stolpen: Daarna vlogen de toestellen door naar de brug bij De Stolpen. Daar werden 3 schepen beschoten die in het Noord-Hollands kanaal bij de brug lagen. Ook diverse huizen bij deze brug werden getroffen, evenals de brugwachterswoning en de zuivelfabriek bij de vlotburg. De aanval werd uitgevoerd door 2 Typhoons van de Royal Ariforce. Deze toestellen waren uitgerust met 20mm boordkanonnen. Op basis van de informatie van de opdrachtgever (markeringsnummer 8712-100) valt op te maken dat delen van het onderzoeksgebied naoorlogs geroerd zijn, zowel op land, langs de kades en op de bodem van het kanaal.

Deelgebied 1

Gemeente Schagen Inventarisatie bronnenmateriaal Markering

Datum

Kolksluis: Geen

08-06-43

De Stolpen: 8712-011

De Stolpen: 8712-011

08-06-43

Analyse bronnenmateriaal

Gebeurtenis/locatie In ’t Zand waren drie schepen geraakt, ze hadden vrij grote gaten in de ijzeren rompen, bij een van de schepen was de roef of woonruimte geheel vernield, de mensen die erin zaten waren ongedeerd. Bij de Stolpen waren ook schepen geraakt, en twee mensen licht gewond. In ’t meelpakhuis van N. Zeeman in ’t Zand, waar Duitse wagens stonden, zaten vier kogelgaten in die wagens, doorsnee plus minus 12 cm en die werden erin geschoten met kleine granaten van 2 cm geschut. In in deze nacht horen we groot geruis van Duitse legerwagens en automobielen, ’t is een lawaai van jawelste. In den avond van de 8sten Juni ongeveer 8.30 zijn door twee Engelsche vliegtuigen aanvallen gedaan op schepen in het N.H. kanaal, waarbij ook verscheidene huizen werden getroffen en een vrouw werd gewond. Bij Kolksluis werden een lichte en een aak nogal hevig geraakt zoodat er vrij wat materiele schade was. Bij de brug over het N.H. kanaal bij de Stolpen werden 3 schepen getroffen, echter zeer licht. Een vijftal woningen benevens den brug vertoonden schietgaten terwijl in één van de woningen een vrouw een schot door het dijbeen kreeg. De dokter, die opgebeld was door de Blokhoofd was zeer spoedig aanwezig en heeft de gewonde geholpen. De namen van de bewoners van de getroffen woningen zijn: P. Kater F.49, P. Kooij F.56 wiens vrouw werd gewond, K.R. Kindt F.54, M.

Bakker F.53; de brugwachterswoning F.48 en de zuivelfabriek F.52 hadden ook voltreffers, vooral eerstegenoemde woning. In den namiddag van dinsdag 8 juni 1943, te omstreeks 20.30 uur hoorde ik plotseling schieten. Ik begaf mij hierop naar buiten om te gaan zien wat er gaande was, en tevens mijn kinderen die buiten waren in huis te halen. Toen ik buiten kwam zag ik twee vliegtuigen laag vliegede uit de richting het Zand komen en zag k dat uit die vliegtuigen werden geschoten. Ik verborg mij zo snel mogelijk achter een haag staande bij mijn woning, totdat het schieten had opgehouden. Nadien kwam ik tot de ontdekking dat ik in mijner boenbeen was geschoten en heb mij onmiddellijk onder behandeling van een heelkundige Dr. Van Slooten gesteld. Op last van genoemden Dokter moet ik enige dage rust houden. Bij een verder door mij relatant, ingesteld onderzoek is gebleken dat de woningen van M. Bakker, F 53, K. Kindt F.54, P. Kater F.49 e de woning van P. Kooij F.50, materiele schade hadden bekomen, als mede de thans niet meer werkende zuivelfabriek daar ter plaatse. De schade bestond uit gedeeltelijke beschadigde muren, enige glasruiten vernield, en bij de bewoners het meubilair alsmede kleding.

Verder werden de brugwachterswoning alsmede de basculebrug, de die in het Noord-Hollandsch Kanaal liggende schepen door mitrailleurkogels uit de reeds vermelde twee vliegtuigen beschoten, waardoor materiele schade werd aangericht. Behalve dat een vrouw werd gewond, kwamen geen persoonlijke ongelukken voor. De stolpervlotbrug gezien vanaf de Rijksweg. Aan de overzijde van het Noordhollands Kanaal de zuivelfabriek "De Eendracht".

Bronverwijzing

Archief

Conclusie

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

Zuivelfabriek "De Eendracht"

Internet

OFFENSIVE OPERATIONS 12 Group. At 1955 1955 hrs two Typhoons of 56 Sqdn left Metlask to attack transport targets in coastal area between Ijmuiden and Den Helder. Six barges and an excavator were attacked in the Noord Holland Canal area and are claimed as damaged. Hawker Typhoon Armament Guns: 4 × 20 mm (0.787 in) Hispano Mk II cannon Rockets: 8 × RP-3 unguided air-to-ground rockets. Bombs: 2 × 500 lb (230 kg) or 2 × 1,000 lb (450 kg) bombs

AIR24/581

The Archives

Wikipedia: Hawker Typhoon

Internet

National

Motivatie conclusie

Deelgebied

Gemeente Schagen Inventarisatie bronnenmateriaal Markering Datum Gebeurtenis/locatie Neerstorten van Handley Page Halifax II JB843 bij ’t Zand op 26 juni 1943 Geen 26-06-43 Om 02.40 uur kwam een Halifax II (met serienummer JB843) neer in 't Zand (Anna Paulownaweg). 26-06-43 In de nacht van 25 op 26 juni 1943 vlogen, volgens C.J. de Wit, 1700 geallieerde vliegtuigen heen en weer over Noord-Holland voor een bombardement op Krefeld en andere Duitse steden. Zes stortte er in de Zijpe en omstreken brandend neer. De Witt zag er drie neerkomen. Eén van de drie stortte op de nog in aanbouw zijnde weg van Stolpen naar Van Ewijcksluis, ongeveer 400 meter ten zuiden van de Zijperdijk, ten noorden van ’t Zand.

Analyse bronnenmateriaal Bronverwijzing

Archief

Conclusie

Motivatie conclusie

Deelgebied

Verliesregister NIMH Oorlogshandeling en in de Zijpe en Petten

Literatuur

Onverdacht

Op basis van de bronnen kan worden opgemaakt dat Halifax JB843 neerstortte op de nog in aanbouw zijnde weg van Stolpen naar Van Ewijcksluis, ongeveer 400 meter ten zuiden van de Zijperdijk, ten noorden van ’t Zand

Onverdacht

Onverdacht

Op basis van de stukken kan worden opgemaakt dat een Messerschmitt is neergestort Sint Maartensvlotbrug, 150 m ten noorden van het Wildrijk, tussen Balkumerweg en Rijksweg langs het Noord-Hollands kanaal.

Onverdacht

De vier motoren sloegen diep in de sloot rechts van de weg. We gaan erheen en weten er vlakbij te komen ondanks de Duitse schildwachten die er bij staan, en we zien het wrak van het grote vliegtuig liggen, in een diepe kuil (…) De romp ligt in honderden brokken in ’t rond, een vleugel ligt over de vaart die ten westen van de weg loopt, tweehonderd meter oostwaarts liggen twee piloten die waarschijnlijk bij de sprong uit ’t vliegtuig op grote hoogte gedood zijn door de enorme val, terwijl een van hen een schotwond aan ’t hoofd had opgelopen tijdens het luchtgevecht. Tussen de brolstukken bevinden zich nog de lichamen van twee of drie piloten (= bemanningsleden), maar ’t is ook mogelijk dat de overige piloten (= bemanningsleden) met valschermen geland zijn. De Duitsers zoeken tenminste de hee omtrek af. Neerstorten van Messerschmitt Bf 109G-6 20537 bij de Belkmerweg bij Sint Maartensvlotbrug op 23 november 1943 Geen 23-11-43 Er kwam een Bf109 G-6 (met serienummer 20537) neer in Sint Maartensvlotbrug Verliesregister (Belkmerweg). NIMH 23-11-43 Het land van Broersen te St. Maartensvlotbrug (150 m ten noorden van het Wildrijk, tussen 75.2.1.006-6 Balkemerweg en Rijksweg langs het Noordhollands kanaal). […] Neerstorten van Junkers Ju 88 A-4 301300 in ’t Zand op 20 februari 1944 Geen 20-02-44 Om 23.30 uur kwam een Ju 88A-4 (301300) neer bij Anna Paulownaweg, 't Zand. 20-02-44

Op zondag 20 Februari 1944 om 23.30 uur is een Duits vliegtuig (nachtjager) neergestort op ’t Zand op land bij fam. Keijzer, J91 (oostelijke van het Noordhollandsch kanaal tussen Stolpen en ’t Zand)

Historische Vereniging

Literatuur Gemeentearchief Zijpe

Dit is te ver buiten het onderzoeksgebied om erop van invloed te kunnen zijn.

Verliesregister NIMH 75.2.1.006-6

Literatuur

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

75.2.1.006-134

Gemeentearchief Zijpe

Ju 88A-4 Werk # 301300

Internet

Gemeentearchief Zijpe

1 man uit het vliegtuig gesprongen met parachute […] 20-02-44

20-02-44

Noot T&A: het betreft perceel I.91 te ’t Zand. Op maandag, 1 Februari 1944, te 9 uur, werd mij door het Hoofd van de Luchtbeschermingsdienst in deze gemeente gerapporteerd, dat op Zondag 20 Februari 1944 omstreeks 23.30 uur een Duitsch vlietuig (vermoedelijk een nachtjager) was eergestort te ’t Zand op een perceel land van de fam. Keijzer nabij de boerderij, plaatselijke gemerkt I.91. Op enigen afstand van het vliegtuig werd aangetroffen het lijk van den piloot, die, waarschijnlijk doordat het valscherm niet is opengegaan, om het leven is gekomen. Door de marechaussee kon terzake geen rapport werden opgemaakt, omdat het onderzoek dadelijk is overgenomen door de Duitsche Feldgendarmerie. Gemeente Zijpe Lijst van gewijzigde huisnummers, 1967-1968 Perceel I 91 = Irenestraat, nabij nummer 1 Schmidt, H., Uffz , 1/KG-54 Ju 88A-4 Werk # 301300 (lost 2/20/44) Bomber Operational Clasp His Ju 88 crashed on Anna Paulownaweg in Zand Holland on 20 February, 1944, cause and pilot/crew disposition unknown. (DeSwart)

Onverdacht

Op basis van de stukken kan worden opgemaakt dat in de avond van 20 februari 1944 een Duitse Junker neergestort oostelijk van het Noord-Hollands Kanaal tussen Stolpen en ’t Zand/ Het toestel kwam neer op een perceel land met nummer I.91. Dit perceel weiland bevond zich tussen de Irenestraat ter hoogte van nummer 1, en de Anna Paulownaweg wat door het Verliesregister is gemeld.

Onverdacht

Gemeente Schagen Inventarisatie bronnenmateriaal Markering Datum Gebeurtenis/locatie Divers stellingen bij de bruggen bij Stolpervlotbrug in augustus, oktober en november 1944 Stellingen op 1944/45 en rond de Stolpenvlotbrug: 8712-013

23-08-44

op dit kaartje is te zien dat aan beide oevers van het Noord-Hollandskanaal bij de Stolpenvlotbrug bunkers aanwezig waren. Tevens bevonden zicht diverse mitrailleuropstellingen bij de brug.

Analyse bronnenmateriaal Bronverwijzing

Archief

Conclusie

Motivatie conclusie

Deelgebied

326 Callantsoog, onbekende datum, Holland 25.000

Defence Overpint

Onverdacht

Stellingen op en rond de Stolpenvlotbrug: Op basis van verschillende kaarten, zoals de Defence Overprint en kaart uit collectie 575 van de NIMH, valt op te maken dat er rond en nabij de Stolpenvlotbrug diverse bunkers, mitrailleurposten en stellingen zijn aangelegd. Om de positie van deze locaties zoveel exact mogelijk te kunnen plaatsen is waar mogelijk ingetekend op basis van luchtfoto 4167. Doordat een deel van het onderzoeksgebied op deze foto achter de bewolking wegvalt en wanneer op deze foto geen eenduidige sporen van verdedigingswerken zichtbar zijn, is ingetekend op basis van de (schematische) locatie zoals die is aangegeven op voornoemde kaarten.

Onverdacht

575-210

NIMH

Uit de bronnen kan opgemaakt worden dat er diverse stellingen in en nabij het onderzoeksgebied hebben gestaan. Er is echter geen feitenmateriaal aangetroffen dat deze in gebruik zijn geweest en dat er explosieven zijn gedumpt en/of achtergelaten. Bovendien is een deel van het onderzoeksgebied naoorlogs geroerd bij de aanleg van wegen. Er kan gesteld worden dat er binnen het onderzoeksgebied geen achtergelaten of gedumpte explosieven aangetroffen kunnen worden ter plaatse van deze militaire structuren. Bunker brug Nieuwe Kanaal: Op basis van de bronnen kan worden opgemaakt dat rond de zuidelijke oprit van de brug over het Nieuwe Kanaal en aanwezig was. De locatie van deze bunker bevindt zich buiten het onderzoeksgebied. Bunker Schagerweg: Op basis van de bronnen kan worden opgemaakt dat na de oorlog een bunkers langs de Schagerweg is geruimd. De locatie van deze bunker bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

13-10-44

Op dit kaartje is te zijne dat er rond de Stolperlvlotbrug diverse mitrailleursnesten aanwezig waren. Tevens was het gebied rond deze bruggen voorzien van prikkeldraadversperringen.

575-221

NIMH

245-073-094b

Provinciaal Archief Noord-Holland

Gemeente Schagen Inventarisatie bronnenmateriaal Markering

Analyse bronnenmateriaal

Datum ?-11-44

Gebeurtenis/locatie Op deze kaart uit november 1944 is te zien dat aan beide zijden van de brug bij Stolpen over het Noord-Hollandskanaal, verdedigingswerken zijn aangelegd.

Bronverwijzing 575-461

Archief NIMH

Stellingen op ?-11-44 en rond de Stolpenvlotbrug: 8712014

Op deze tekening is te zijn dat op de zuidwestelijke toegang tot de brug bij Stolperbrug over het kanaal Stolpen-Schagen een bunkers was aangelegd.

575-461

NIMH

Stellingen op en rond de Stolpenvlotbr ug: 8712-013

27-07-45

Naar aanleiding van de brief van de minister van oorlog van 10 juli heb ik de eer U een schetskaart van de militaire werken uitgevoerd in steen, beton of gew. beton te doen toekomen. Op deze schetskaart is ongeveer aangegeven waar zich deze werken bevinden. […] 4. Bij de brug over het Noord-Hollands Kanaal te Stolpervlotbrug.

75.2.1.006-1151

Gemeentearchief Zijpe

Bunkers Schagerweg: Geen

23-09-46

75.2.1.006-1151

Gemeentearchief Zijpe

Luchtfoto

24-02-45

Sortie 106G/4492 Foto 4176

Wageningen

Noot T&A: genoemde schets niet aangetroffen. Onder toezegging van een schetstekening hebben wij de eer U te verzoeken ons toestemming te verlenen tot het opruimen van de daarop vermelde bunkers, gelegen aan de Boschweg en aan de Schagerweg te Stolpen, in deze gemeente. Opruiming heeft niet plaats gehad omdat alle bunkers hebben gediend voor hetzelfde doel, nl. onderkomens voor soldaten. […] Deze foto is geraadpleegd vanwege verschillende verdedigingsstellingen bij de opritten en ten noorden van de Stolpervlotbrug. De foto is van een goede schaal en heeft een goede kwaliteit. Op de kaart zijn verschillende stellingen zichtbaar.

Conclusie

Motivatie conclusie

Deelgebied

Gemeente Schagen Inventarisatie bronnenmateriaal Markering Datum Gebeurtenis/locatie Beschieting van vrachtauto’s bij Stolpenvlotbrug op 9 februari 1945 8712-012 09-02-45 Op 9 februari 1945 te 12.30 uur werd mij door den brugwachter van de Rijkswaterstaat te indicatief Stolpervlotbrug gemeld, dat op dien dag te 12 uur langs den Rijksweg nabij Stolpervlotbrug twee militaire vrachtauto’s zijn beschoten uit twee (vermoedelijke Engelse) vliegtuigen. Van het zich op de vrachtauto’s bevinden personeel werden – volgens verkregen inlichtingen – twee militairen gedood en twee gewond. Voorts werden twee burgers (een man en een vrouw) gewond. Een auto is verbrand, de ander werd beschadigd. […] Luchtfoto De Stolpen op 24 februari 1945 Luchtfoto 24-02-45 Deze foto is geraadpleegd vanwege dekking onderzoeksgebied einde oorlog. De foto is van een goede kwaliteit en heeft een goede schaal. Op de foto zijn, met uitzondering van de reeds omschreven verdedigingswerken (zie hierboven in de chronologische lijst) geen verdere eenduidige sporen van oorlogshandelingen zichtbaar. Ontploffing munitiedepot (naoorlogs) Geen Naoorlogs “Ik weet ook nog dat er in Sint Maartensvlotbrug een huis, vol met munitie, in de lucht vloog. We zijn daar wezen kijken en vonden een afvuurmechanisme van een Russische mitrailleur.

Die hebben we meegenomen samen met de nodige niet ontplofte patronen.” Melding van burgemeester dat er geen explosieven meer in de gemeente zouden liggen Geen 29-11-46 De Burgemeester der gemeente Zijpe NH, verklaart hierbij, dat – voor zover hem bekend – zich in de gemeente Zijpe NH geen mijnen, vliegtuigbommen en ander oorlogstuig meer bevinden. 25-03-47 De Burgemeester der gemeente Zijpe NH verklaart hierbij, dat, voor zoover hem bekend, momenteel geen explosieve stoffen of enigerlei munitie in deze gemeente meer aanwezig is.

Analyse bronnenmateriaal Bronverwijzing

Archief

Conclusie

Motivatie conclusie

Deelgebied

75.2.1.006-6

Gemeentearchief Zijpe

Onverdacht

Op basis van de bron kan worden opgemaakt dat op de Rijksweg ter hoogte van de Stolpenvlotbrug twee militaire wagens door vliegtuigen werden beschoten.

Onverdacht

Op basis van deze informatie kan geen exacte afbakening worden bepaald. Het onderzoeksgebied is daarmee onverdacht met betrekking tot deze melding. Sortie 106G/4492 Foto 4176

Wag

Onverdacht

Stellingen en bunkers: zie “Divers stellingen bij de bruggen bij Stolpervlotbrug in augustus, oktober en november 1944”

Commissie Petten 19401945, z. pag.

Literatuur

Onverdacht

Er zijn geen meldingen uit overige archiefstukken, waarin dit incident wordt bevestigd. Er is daarmee niet voldoende feitenmateriaal om een verdacht gebied af te bakenen.

Onverdacht

MMOD

MMOD

Onverdacht

Onverdacht

MMOD

MMOD

Uit deze bronnen kan worden opgemaakt dat, voor zover bij de burgemeester op het moment van schijven bekend, er zich geen explosieven meer bevonden in de gemeente. De waarde die aan een dergelijke melding moet worden gegeven is echter klein, omdat na de oorlog nog diverse meldingen van explosievenvondsten zijn gedaan in de gemeente.

Op de foto zijn geen oorlogshandelingen zichtbaar.

verdere

eenduidige

sporen

Onverdacht

van

Wel kan men ervan uitgaan dat de op dat moment bekende bewaarlocaties van explosieven, die direct na de bevrijding her en der werden aangelegd, wel waren geruimd. Vondst van bommen op Belkmerweg in 1986 8712-001 16-09-86 In april dit jaar hebben wij de Explosieven Opruimingsdienst opdracht verstrekt over te gaan tot een opsporingsactie naar explosieven op een perceel bloembollen grond, gelegen nabij de Belkemerweg 147 te Schagerbrug. Deze grond is in eigendom en gebruik bij de firma J. Dignum en Zonen, Stolperweg 11 te Schagerbrug. Bij werkzaamheden op het betreffende land stuitte genoemde firma op enige uit de Tweede Wereldoorlog afkomstige bommen. Naoorlogse grondroering 8712-100 Uit de luchtfoto’s blijkt dat een aanzienlijk deel van het onderzoeksgebied in de oorlogsjaren uit onbebouwd land bestond. Er werkzaamheden aan de westzijde van het kanaal voor de omlegging van de N9 om de Stolpen heen (Viaduct, rotonde, verlegging N9, grondwerk) uitgevoerd en alle werkzaamheden aan de oostzijde, gezamenlijk met de vervanging van de Stolperophaalbrug, zijn circa 5 jaar geleden uitgevoerd. (kunstwerken, wegen verplaatsen, grondwerk). 8712-100

-

Baggerplan Noordhollandsch Kanaal traject Alkmaar – Stolpen – Den Helden en Kooysluis -

Vaarwegdiepte -4.2 m NAP, oeverdiepte 0.25m -> Baggeren tot -4.45m NAP, uitvoering na 2011;

-

Aan de Oostzijde, 30 m vanaf de brug in noordelijke richting is de oeverconstructie in 1978 vervangen;

-

Aan de Westzijde, 22 m vanaf de brug in noordelijke richting is de oeverconstructie in 2000 vervangen.

-

Aanpassingen N248, N248-20421-5010111-00087 Situatieblad 1. Werkzaamheden naar aanleiding van de vervanging van de Stolperophaalbrug Rotonde N248, N249 en Dijkweg met omgeving km. 0 -1.

-

Omlegging N9, As-Build tekeningen N503_N9 blad 1 en blad 2.

75.2.1.006-571

Gemeentearchief Zijpe

Onverdacht

De locatie ligt op meer dan 300 meter van het onderzoeksgebied. Dat is te ver om erop van invloed te zijn.

Onverdacht

Luchtfoto’s WOII en Google Earth

Luchtfoto’s WOII en Google Earth

Onverdacht

Betreft naoorlogse grondroering, dus contra-indicatie.

Onverdacht

E-mail opdrachtgever 6 oktober 2020

dhr. B. Goselink , Witteveen + Bos

Email opdrachtgever 1 februari 2021

dhr. B. Goselink , Witteveen + Bos

Overzicht ruimingen uitgevoerd door de EOD (MORA’s) Gemeente Schagen UO nr Locatie 19780801 Belkmerweg 145 19830253 Belkmerweg 140, akker

Vondst Niet geleverd door EOD. 1x gr m/ost

19853078

Belkmerweg 140

1x gr m/trek-druk-ontlastontsteker

19860843 19971328

ZA, Stolpenweg. Schagerbrug Belkmerweg 140, Schagerbrug

Niet geleverd door EOD. scheepsgranaat 63mm lengte 40cm

19971543

Belkumerweg 140, Schagerbrug

1x 88cm houwitzer

19972566

Belkmerweg 140, Schagerbrug

1x 80 mm granaat

19990579

belkmerweg 140

1x br gr 10cm

19991429

Belkmerweg 140

1x br gr 10cm

20001200

Schagerweg 1

Niet geleverd door EOD.

Analyse bronnenmateriaal Conclusie Motivatie conclusie Onverdacht Onbekend wat is aangetroffen. Onverdacht Er is geen verband met bekende oorlogshandelingen ter plaatse. Er is geen feitenmateriaal om een verdacht gebied af te bakenen. Onverdacht Er is geen verband met bekende oorlogshandelingen ter plaatse. Er is geen feitenmateriaal om een verdacht gebied af te bakenen. Onverdacht Onbekend wat is aangetroffen. Onverdacht Er is geen verband met bekende oorlogshandelingen ter plaatse. Er is geen feitenmateriaal om een verdacht gebied af te bakenen. Onverdacht Er is geen verband met bekende oorlogshandelingen ter plaatse. Er is geen feitenmateriaal om een verdacht gebied af te bakenen. Onverdacht Er is geen verband met bekende oorlogshandelingen ter plaatse. Er is geen feitenmateriaal om een verdacht gebied af te bakenen. Onverdacht Er is geen verband met bekende oorlogshandelingen ter plaatse. Er is geen feitenmateriaal om een verdacht gebied af te bakenen. Onverdacht Er is geen verband met bekende oorlogshandelingen ter plaatse. Er is geen feitenmateriaal om een verdacht gebied af te bakenen. Onverdacht Onbekend wat is aangetroffen.

Deelgebied Onverdacht Onverdacht Onverdacht Onverdacht Onverdacht Onverdacht Onverdacht Onverdacht Onverdacht Onverdacht

Bijlage 4: Overzichtskaart probleeminventarisatie

Vooronderzoek CE – Stolperbasculebrug te Schagerbrug

76 van 93

110050

110350

110650

110950

111250

111550

111850

106G_4492_4176 H_715-673 8712-001

536776

19860843

8712-013 19972566

19990579 8712-010b

19971543

8712-013 19971328 19853078

19780801

8712-013

8712-013

8712-013

8712-013

D

19830253

D

D

536476

8712-013

8712-100 8712-002

D D

8712-013

D 8712-100 8712-100 8712-013

8712-011

536176

Legenda

8712-012 Ind.

Onderzoeksgebied

Luchtfotointerpretatie

8712-010a 8712-013

Bomkrater

20001200

8712-014

D Stelling Duits

Luchtfotokaders met bestandsnaam

S Bunker Duits D Stelling Duits

Getroffen door bombardement

Getroffen door boordwapenbeschieting

EOD vondst/melding met WO-nummer

* Onbekend # * Overige munitieartikelen, Exact

Naoorlogse grondroerende werkzaamheden

0

100

200

300

400

³

Meter

Esri Nederland, Community Map Contributors T&A Survey BV Dynamostraat 48 Postbus 20670 1001 NR Amsterdam

Telefoon: 020-6651368 Fax: 020-6685486 E-mail: info@ta-survey.nl Internet: www.ta-survey.nl

HO CE te 't Zandt (NH) Bijlage:

4. Overzichtskaart probleeminventarisatie

Projectnummer:

8712

Opdrachtgever:

Witteveen&Bos

Formaat:

A3

Tekenaar:

Akkoord:

Schaal:

1:5.000

D. Sam

M. van Oers

Opmaakdatum:

02-02-2021

535876

Archiefstukken

Bijlage 5: Overeenkomst en afspraken opdracht

Het onderzoek – achtergrond en projectdoel Zie §1.1 en §1.2.

Onderzoeksgebied Zie §2.1 en bijlage 1.

Uitvoerende personen De uitvoering van dit onderzoek vindt plaats door ervaren onderzoekers met een relevante, HBO of universitaire opleiding. Het onderzoek wordt gecontroleerd door een senior OCE-deskundige en de projectleider. Een bevoegd lid van het management accordeert tevens het rapport en de bodembelastingkaart. Bij het onderzoek zijn onderstaande deskundigen betrokken. Expertise Historisch onderzoek

CE-deskundigheid Civiele techniek Luchtfoto-interpretatie

GIS

Naam deskundige • • •

Jeroen Niels (uitvoering onderzoek en rapportage) Jeroen Niels (archiefbezoek) Maurice de Cock (projectleider)

•

Maurice van Gennip

•

Rutger Assendorp

• • •

Rutger Assendorp David Sam Maurice de Cock

•

David Sam

Methodiek Voor alle onderdelen van het vooronderzoek zijn interne werkinstructies opgesteld. Deze werkinstructies geven nadere invulling aan de wijze waarop het onderzoek wordt uitgevoerd m.b.t. zaken waarin het Werkveldspecifiek certificatieschema voor het systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven (WSCS-OCE) en het vrijwillige Procescertificaat Vooronderzoek CE en Risicoanalyse CE (Procescertificaat), dat in 2020 ingevoerd wordt, niet voldoende gedetailleerd richting geeft. De standaardrapportage van het vooronderzoek is zo opgesteld dat deze tevens als checklist voldoet. Hierdoor worden de algemene eisen, de inventarisatie en herleidbaarheid van het bronnenmateriaal, het beoordelen en evalueren van het bronnenmateriaal en eventuele opmerkingen altijd nadrukkelijk onder de aandacht van de uitvoerde onderzoeker gebracht, waardoor de volledigheid van het onderzoek gewaarborgd kan worden. Het rapport wordt daarnaast door de projectleider gecontroleerd en de analyse en conclusies tevens door een senior OCE-deskundige.

Vooronderzoek CE – Stolperbasculebrug te Schagerbrug

77 van 93

Opzet van het onderzoek Een volledig vooronderzoek bestaat overeenkomstig de richtlijnen uit twee fasen: 1. Inventarisatie van bronnenmateriaal 2. Analyseren van bronnenmateriaal

Fase 1 Inventarisatie van bronnenmateriaal De inventarisatie van het bronnenmateriaal betreft het verzamelen van historisch feitenmateriaal. Hierbij vindt een inventarisatie plaats van gebeurtenissen/informatie die een aanwijzing vormen dat het onderzoeksgebied, of een gedeelte daarvan, verdacht is op de aanwezigheid van explosieven (indicaties), of juist onverdacht (contra-indicaties). Deze gebeurtenissen worden in een chronologische lijst gezet (bijlage 3) en tevens zo nauwkeurig mogelijk in kaart (bijlage 4). Voor de inventarisatie wordt in de regel de zogenaamde “trechtermethode” toegepast, waarbij in eerste instantie het grote beeld gevormd wordt van de oorlogshandelingen in en rondom het onderzoeksgebied, waarna ingezoomd wordt op details. Literatuuronderzoek • Eerst wordt middels algemene, landelijk en daarna regionale literatuur een algemeen beeld gevormd van relevante gebeurtenissen. Een nadere verdiepingsslag wordt middels lokale literatuur gemaakt. Initieel archiefonderzoek • Middels archiefonderzoek wordt de chronologische lijst van oorlogshandelingen gecompleteerd. • Tevens worden archiefstukken gebruikt voor het bevestigd krijgen van de feiten zoals tijdens het literatuuronderzoek vastgesteld. • Middels informatie uit de archiefstukken kunnen details ingevuld worden van de oorlogshandelingen, zoals aangetroffen tijdens het literatuuronderzoek.

Aanvullend archiefonderzoek • Op basis van het verkregen chronologische overzicht van gebeurtenissen, worden (indien noodzakelijk) aanvullende, meer specialistische archiefinstellingen geraadpleegd. Hierbij valt te denken aan buitenlandse archieven t.b.v. het verkrijgen van details over bommenladingen van aanvallende vliegtuigen. Archiefonderzoek luchtfoto’s • Middels het raadplegen van luchtfoto’s kunnen feiten, zoals tijdens het literatuur- en archiefonderzoek is vastgesteld, bevestigd en/of gelokaliseerd worden. • Een vlakdekkende luchtfotoanalyse wordt uitgevoerd met foto’s van eind WOII teneinde een zo compleet mogelijk beeld van de oorlogshandelingen te verkrijgen. • Indien noodzakelijk worden luchtfoto’s van tijdens WOII vergeleken met de huidige situatie t.b.v. het verkrijgen van contra-indicaties: informatie die een aanwijzing vormt dat het verdachte gebied, of een gedeelte daarvan, als onverdacht kan worden beschouwd op basis van naoorlogse, grootschalige grondroering.

Vooronderzoek CE – Stolperbasculebrug te Schagerbrug

78 van 93

Geraadpleegde archieven en wijze van raadplegen Deze rapportage is uitgevoerd conform de meest recente richtlijnen van het WSCS-OCE, namelijk het wijzigingsvoorstel van 2016. Tevens wordt al zo veel als mogelijk voldaan aan het vrijwillige certificatieschema voor het Procescertificaat dat in 2020 van kracht zal worden. In de volgende tabel is een overzicht van de verplichte en tevens aanvullende bronnen opgenomen. Hierin is aangegeven welke bronnen door T&A geraadpleegd zijn voor het onderhavig onderzoek. Geraadpleegde bronnen worden in de regel in het digitale archief van T&A opgeslagen en in het geval van literatuur worden boeken regelmatig aangeschaft en aan de collectie toegevoegd.

Gedaan door T&A

Bron Literatuur

Aanvullend

Verplicht

Raadplegen

√

√

Gemeentelijk en provinciaal archief

√

√

Nederlands Instituut voor Militaire Historie

√

Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Nationaal Archief Den Haag

√

√

√

√

Semistatische archiefdiensten - Ministerie

√

√

√

√

Wijze van raadplegen en archiveren - Intern analoog en digitaal literatuurarchief T&A wordt geraadpleegd. - Dit wordt aangevuld met online zoektocht via Google, KB en NIOD en waar nodig fysiek bezoek of aanschaf betreffende boek(en). - Online via website van archief wordt inventaris gemaakt. - Telefonisch en/of e-mail wordt achterhaald of er reeds eerder explosievenonderzoeken zijn uitgevoerd en wordt een afspraak voor het archiefbezoek gemaakt, waarbij tevens doel van onderzoek wordt vermeld en vraag voorgelegd of er meer informatie hierover beschikbaar is dan uit de online inventarisatie blijkt. - Archieven worden fysiek bezocht, tenzij uit bovenstaande contactmomenten blijkt dat er geen stukken aanwezig zijn in het archief. - Ter plaatse wordt gecontroleerd of er een afwijkende analoge inventaris is en wordt de archivaris gevraagd of er meer (mogelijk) relevante informatie beschikbaar is. - Provinciale archieven zijn in 2015/2016 geïnventariseerd en integraal digitaal vastgelegd in het archief van T&A. - Gemeentearchieven worden sinds circa 2010 per project geïnventariseerd en integraal digitaal vastgelegd in het archief van T&A. - Als een archief reeds digitaal in het archief van T&A is gearchiveerd, worden fysieke bezoeken in principe niet meer uitgevoerd.

Er wordt dan alleen nagegaan of er sinds het laatste bezoek van T&A nog nieuwe informatie is en/of explosievenonderzoeken zijn uitgevoerd. Nieuwe archiefbezoek vindt uitsluitend plaats indien noodzakelijk. - Naam van datum van raadpleging van het archief en naam uitvoerende(n) is intern bij T&A geregistreerd. - Indien nodig worden collecties 409 en 575 online geraadpleegd. - Dit archief wordt uitsluitend fysiek bezocht indien noodzakelijk voor het raadplegen van andere collecties. - Raadpleging vindt plaats door de onderzoeker in de periode tussen de opdrachtbevestiging en rapportagedatum. - De verplichte toegangsnummers zijn in 2014 integraal gedigitaliseerd en in het T&A-archief aanwezig. - Voor overige: zie literatuur. - De verplichte stukken zijn in 2011-2013 integraal gedigitaliseerd en in het T&A-archief aanwezig. - Indien het raadplegen van dit archief noodzakelijk wordt geacht, wordt op dezelfde wijze gewerkt als vermeld bij gemeentearchief. - De verplichte stukken zijn in 2010-2011 integraal gedigitaliseerd en in het T&A-archief aanwezig.

Vooronderzoek CE – Stolperbasculebrug te Schagerbrug

79 van 93

Bron Defensie te Rijswijk Explosieven Opruimingsdienst Defensie Historische verenigingen en heemkundekringen Luchtfotocollecties Wageningen UR en Kadaster Zwolle Luchtfotocollectie RCAHMS/NCAP The National Archives (Londen)

√

√

√

√

√

√

√

√

√

Service Historique de la Défense Kadaster (naoorlogs kaartmateriaal) The National Archives and Records Administration te College Park Getuigenverklaringen

√ √

Library and Archives Canada

BundesarchivMilitararchiv (Freiburg)

Gedaan door T&A

Aanvullend

Verplicht

Raadplegen

√

√

√

√ √

√

Wijze van raadplegen en archiveren - Indien het raadplegen van dit archief noodzakelijk wordt geacht, wordt op dezelfde wijze gewerkt als vermeld bij gemeentearchief. - Raadpleging vindt per project plaats conform de door de EOD gegeven werkwijze. - Indien het raadplegen hiervan noodzakelijk wordt geacht, wordt online gezocht naar informatie, tijdschriften besteld en in sommige gevallen telefonisch of per e-mail contact gezocht. - Wordt per project door de onderzoeker online via www.dotkadata.nl geraadpleegd tijdens de uitvoering van het onderzoek. - Wordt per project door de onderzoeker online geraadpleegd tijdens de uitvoering van het onderzoek. - Deel dat in het T&A-archief aanwezig is, wordt geraadpleegd. - Indien nodig en online beschikbaar, wordt online geraadpleegd. - Indien nodig wordt fysiek bezoek uitgevoerd door Jeroen Niels (onderzoeker T&A) of lokale onderzoeker Lawrence Woodcock. - Indien via Wardocs geraadpleegd, is dat vermeld in §3.2.11.5. - Indien nodig en online beschikbaar, wordt online geraadpleegd. - Indien nodig wordt fysiek bezoek uitgevoerd door Jeroen Niels (onderzoeker T&A) of een lokale onderzoeker. - Indien via Wardocs geraadpleegd, is dat vermeld in §3.2.11.5. - Verplichte collectie is in 2017 integraal gedigitaliseerd (naast enkele andere collecties) en in het T&A-archief aanwezig.

- Indien via Wardocs geraadpleegd, wordt dat vermeld in §3.2.11.5. - Indien nodig en online beschikbaar, wordt online geraadpleegd. - Indien nodig wordt fysiek bezoek uitgevoerd door een onderzoeker van T&A of een lokale onderzoeker. - Wordt per project via de website www.topotijdreis.nl geraadpleegd. - Indien noodzakelijk is het via Wardocs geraadpleegd. In dat geval wordt dat vermeld in §3.2.11.5. - Per verklaring wordt vermeld wie, waar en wanneer uitgevoerd.

In overleg met opdrachtgever uitgesloten bronnen In overleg met opdrachtgever zijn de volgende bronnen niet (uitputtend) geraadpleegd: •

Het onderzoek voor contra-indicaties van na WOII is gericht op uitgevoerde opsporingswerkzaamheden en grootschalig grondverzet en ophogingen, met name op basis van vergelijking van luchtfoto’s en op basis van bij opdrachtverlening door de opdrachtgever aangeleverde informatie. Er heeft hiervoor geen archiefonderzoek (zoals in gemeentelijk en provinciaal archief) plaatsgevonden. Tevens is geen navraag gedaan bij beheerders van infrastructuur, zoals bedoeld in §3.1 van het Procescertificaat, tenzij anders vermeld in §2.3 van onderhavige rapportage. Voor dit laatste gaat T&A er namelijk van uit, dat betreffende beheerder(s) reeds betrokken zijn bij het proces en dus dergelijke onderzoeken via opdrachtgever aan T&A geleverd worden. Hierbij wordt opgemerkt dat conform het WSCS-OCE projectplannen van opsporingswerkzaamheden bij de gemeente voorgelegd moeten worden, ter kennisgeving bij detectie en voor akkoord bij benaderingswerk-

Vooronderzoek CE – Stolperbasculebrug te Schagerbrug

80 van 93

zaamheden. Aangezien T&A navraag doet bij de gemeente(s) over reeds uitgevoerde explosievenonderzoeken, zouden ook de reeds uitgevoerde opsporingsonderzoeken van beheerders aan het licht moeten komen. Indien hierbij naar voren komt dat rapporten van relevante explosievenonderzoeken bij beheerders aanwezig kunnen zijn, wordt dit in overleg met opdrachtgever nagevraagd. •

Er worden geen berekeningen uitgevoerd voor de indringingsdieptes van afwerpmunitie indien er onvoldoende sondeerinformatie door opdrachtgever beschikbaar wordt gesteld om dergelijke berekeningen betrouwbaar te maken volgens het Ontwerp Voorschrift Bepaling Indringingsdiepte Conventionele Explosieven (Deltares, 1210497-000, 2015). Hierbij wordt opgemerkt, dat er via Dinoloket in de regel te weinig sondeerinformatie beschikbaar is hiervoor.

•

Conform het Procescertificaat dienen uit de geïnventariseerde luchtfoto’s de meest geschikte luchtfoto’s geselecteerd te worden. Bij de selectie dient rekening te worden gehouden met dekking, opnamedatum in relatie tot oorlogshandelingen, kwaliteit van het fotobeeld en de schaal. T&A raadpleegt in eerste instantie de luchtfoto’s van de Nederlandse luchtfotoarchieven, aangezien daarvan online direct de kwaliteit en dekking zichtbaar zijn, naast de schaal en datum. Indien daarbij geschikte foto’s worden aangetroffen, wordt geen inventaris gedaan van de luchtfoto’s die RCAHMS/NCAP beschikbaar heeft. Van betreffende archiefinstelling zijn, naast de datum van de luchtfoto, online namelijk uitsluitend een indicatie van de dekking en schaal te achterhalen en is de kwaliteit hooguit zeer indicatief aangegeven. Indien in de Nederlandse archieven geen geschikte luchtfoto’s zijn aangetroffen, is RCAHMS/NCAP zondermeer wel geraadpleegd.

•

Conform het Procescertificaat dienen er luchtfoto’s te worden gebruikt van vóór de gebeurtenis, en van zo kort mogelijk ná de relevante gebeurtenis. T&A raadpleegt alleen luchtfoto’s van vóór de gebeurtenis indien er aanwijzingen zijn dat dit van toegevoegde waarde kan zijn.

Fase 2 Analyseren van het bronnenmateriaal Na de inventarisatiefase vindt het analyseren van het aangetroffen feitenmateriaal plaats. Op basis hiervan kan worden vastgesteld of het onderzoeksgebied onverdacht of (deels) verdacht is. Indien na de inventarisatie en analyse van het bronnenmateriaal (een deel van) het onderzoeksgebied verdacht is verklaard, wordt het verdachte gebied afgebakend in horizontale en verticale richting, gebruik makend van RD-coördinaten. Tevens wordt dan de hoofdsoort, het kaliber/gewicht, de nationaliteit en verschijningsvorm van de te verwachten explosieven bepaald. Indien de hoofdsoort afwerpmunitie betreft, wordt bovendien het subsoort, het aantal en het type ontsteker(s) bepaald, indien mogelijk.

Vooronderzoek CE – Stolperbasculebrug te Schagerbrug

81 van 93

Verkorte risicoanalyse, conclusies en aanbevelingen Op basis van de resultaten is een verkorte risicoanalyse uitgevoerd worden, waarbij rekeningen gehouden wordt met de toekomstige werkzaamheden en gebruik van de locatie. Daaruit zijn conclusies met bijbehorende aanbevelingen voor het vervolgtraject voortkomen. Een opsporingsonderzoek kan deel uitmaken van dit advies. Dit is een veldonderzoek waarbij aanwezige verdachte objecten, mogelijke explosieven, kunnen worden opgespoord.

Oplevering De resultaten van het vooronderzoek zijn verwerkt in een rapportage inclusief bodembelastingkaart (bijlage 1). Meer specifiek is opgenomen in de rapportage: 1) aanleiding van het vooronderzoek, omschrijving en doelstelling van de opdracht (§1.1 en §1.2); 2) begrenzing van het onderzoeksgebied (§2.1 en bijlage 1); 3) beschrijving van de uitvoering van het onderzoek, inclusief betrokken personen (onderhavige bijlage); 4) verantwoording van het bronnenmateriaal, inclusief bronverwijzing (hoofdstuk 3 en bijlage 3); 5) resultaten van de beoordeling van het bronnenmateriaal: conclusie (verdacht / onverdacht) – bijlage 3; 6) afbakening (on)verdachte gebied(en) en bodembelastingkaart (bijlage 1 en het hoofdstuk met de conclusies); 7) beschrijving leemten in kennis (waar van toepassing per bron); 8) verkorte risicoanalyse met bijbehorende conclusies en aanbevelingen. De rapportage wordt digitaal aangeleverd in pdf formaat. Op verzoek wordt een versie van het rapport per post nagezonden of bijlagen in Autocad/GIS formaat verstrekt.

Planning Na ontvangst van de opdrachtbevestiging en digitale kaart met RD-coördinaten waarop de contouren van het onderzoeksgebied staan aangegeven, is het project in de planning opgenomen. De doorlooptijd voor de eerste fase (inventarisatie van het bronnenmateriaal) is meerdere weken, waarbij rekening gehouden dient te worden met de levertijd van enkele, met name buitenlandse archieven. De tweede fase duurt in de regel een week tot enkele weken, afhankelijk van hetgeen aangetroffen wordt in de eerste fase. Oplevering vindt plaats zoals in de offerte aangegeven. Het opvragen van luchtfoto’s kan in specifieke gevallen vele weken vergen. In het geval de afgesproken levertijd daardoor overschreden dreigt te worden, wordt hierover contact opgenomen met de opdrachtgever.

Vooronderzoek CE – Stolperbasculebrug te Schagerbrug