Bijlage 3 rapport capaciteitsonderzoek binnensport
Tekst van het document
Karin Wezenberg-Hoenderkamp | Amilia Aarnink
Mulier Instituut | 2024
In opdracht van de gemeente Schagen Mulier Instituut Karin Wezenberg-Hoenderkamp Amilia Aarnink
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met het Mulier Instituut. © Mulier Instituut Utrecht, September 2024 www.mulierinstituut.nl info@mulierinstituut.nl Disclaimer U mag delen uit deze publicatie overnemen op voorwaarde van bronvermelding: auteur(s), de titel van de publicatie en het jaar van uitgave. Er gelden gebruiksvoorwaarden voor de foto's in deze publicatie. Neem foto's daarom niet over zonder toestemming van het Mulier Instituut.
Het Mulier Instituut doet sportonderzoek voor
Ons doel is bijdragen aan goed onderbouwd beleid,
beleid en samenleving. Voor overheden,
gericht op de bevordering van sport, sportief
maatschappelijke organisaties,
bewegen en versterking van de sportsector. Dit doen
onderwijsinstellingen, sportorganisaties en
we op verschillende manieren:
bedrijven onderzoeken we allerlei thema’s op het gebied van sport en sportief bewegen: van de
We verzamelen data en monitoren de Nederlandse
sportdeelname van (groepen) Nederlanders tot de
sportsector en beleidsprogramma’s.
motorische vaardigheden van kinderen, en van diversiteit en inclusie in de sport tot de economische impact van sportevenementen.
We ontwikkelen kennis en onderzoeksmethoden via verkennende en verdiepende studies. We duiden onderzoeksuitkomsten en vertalen deze
Het Mulier Instituut is een onafhankelijke stichting zonder winstoogmerk.
naar de beleidspraktijk. We onderbouwen beleidsbeslissingen met expertise en advies. We bieden gevraagd en ongevraagd duiding en reflectie in de rol van ‘kritische vriend’ van de sportsector. We zetten ons in voor de bevordering van de sportwetenschap.
CBS DSA RIVM
SCP VSG VTO
Centraal Bureau voor
Zaalsport
Sportzaal
de Statistiek
Sporten die in principe in een
Overdekte sportruimte van
Database
sporthal, sportzaal of gymzaal
circa 28 bij 22 meter, geschikt
SportAanbod
worden beoefend.
voor meerdere zaalsporten.
Volksgezondheid en
Sporthal
Gymzaal
Milieu
Overdekte sportruimte van
Overdekte sportruimte van
Sociaal en Cultureel
minimaal 40 bij 20 meter, in
circa 21 bij 12 meter, in
Planbureau
principe geschikt voor alle
beginsel geschikt voor het
Vereniging Sport en
zaalsporten.
bewegingsonderwijs, geschikt
Rijksinstituut voor
Gemeenten
voor beperkt aantal
Vrijetijdsomnibus
zaalsporten.
Samenvatting
De gemeente Schagen moet op korte termijn een besluit over de binnensportaccommodaties in de stad Schagen vormen. Voor Groenoord en Waldervaart zijn projectplannen opgesteld waarin nieuwe binnensportaccommodaties (ter vervanging van bestaande) zijn opgenomen. De gemeente wil advies over de afmetingen en faciliteiten van de benodigde binnensportaccommodaties in deze wijken in relatie tot het bestaande aanbod in de stad.
In deze rapportage brengen we de verhouding tussen het aanbod en de behoefte aan binnensportaccommodaties en de ervaren knelpunten in beeld. We beantwoorden de volgende onderzoeksvragen: Welk aanbod van gemeentelijke en niet-gemeentelijke binnensportaccommodaties in de stad Schagen is passend bij de huidige (2024) en toekomstige (2030 en 2040) behoefte? Wat is het huidige aanbod van binnensportaccommodaties? Wat is de actuele en toekomstige normatieve behoefte aan binnensportaccommodaties? Wat is het huidige gebruik van de binnensportaccommodaties? Hoe beoordelen stakeholders het huidige gebruik van de binnensportaccommodaties en welke accommodatiebehoefte voorzien zij in de toekomst?
In de stad Schagen is een normatieve behoefte van minimaal twee en maximaal drie sporthallen. Er zijn in de huidige situatie twee sporthallen, waarmee aan de minimale behoefte wordt voldaan. Vanuit zaalsport lijkt, op basis van de quick-scan, een derde sporthal, ter vervanging van een sportzaal, haalbaar. Vanuit bewegingsonderwijs voldoet, op basis van de gehanteerde gangbare uitgangspunten, de huidige capaciteit van de binnensportaccommodaties. Op basis van de quick-scan lijkt er geen noodzaak voor een derde sporthal. Vanuit bewegingsonderwijs en spreiding van accommodaties kan de Spartahal vervangen worden door een sporthal op sportpark Groenoord.
Zorg voor minimaal twee sporthallen en een sportzaal in de stad Schagen. Onderzoek de (verwachte) capaciteitsknelpunten en -wensen bij onderwijsinstellingen en verenigingen als vervolg op deze quick-scan. Overweeg of het vervangen van sportzaal Waldevaart door een sporthal, eventueel in combinatie met afstoting van gymzaal Meerkoet, een mogelijkheid is om in de extra ruimtevraag vanuit sport te voorzien.
Hoofdstuk 1
De gemeente Schagen moet op korte termijn een besluit over de binnensportaccommodaties in de stad Schagen vormen. Voor Groenoord en Waldervaart zijn projectplannen opgesteld waarin nieuwe binnensportaccommodaties zijn opgenomen. De gemeente wil advies over de afmetingen en faciliteiten van de benodigde binnensportaccommodaties in deze wijken in relatie tot het bestaande aanbod in de stad.
Om de gemeente inzicht te geven in de huidige en toekomstige behoefte van haar inwoners aan binnensportaccommodaties in de stad Schagen, beantwoorden we de volgende onderzoeksvragen: Welk aanbod van gemeentelijke en niet-gemeentelijke binnensportaccommodaties in de stad Schagen is passend bij de huidige (2024) en toekomstige (2030 en 2040) behoefte? Wat is het huidige aanbod van binnensportaccommodaties? Wat is de actuele en toekomstige normatieve behoefte aan binnensportaccommodaties? Wat is het huidige gebruik van de binnensportaccommodaties? Hoe beoordelen stakeholders het huidige gebruik van de binnensportaccommodaties en welke accommodatiebehoefte voorzien zij in de toekomst?
Binnensportaccommodaties zijn overdekte sportruimtes die voor de beoefening van meerdere zaalsporten worden benut (sporthallen, sportzalen en gymzalen). De behoefte aan andere typen overdekte sportaccommodaties, zoals denksportcentra, turnhallen en zwembaden, laten we buiten beschouwing.
We hebben het aanbod geïnventariseerd en weergegeven op kaart. De Database SportAanbod (DSA) hebben we benut om te bezien in hoeverre het aanbod afwijkt van referentiecijfers. Om de normatieve behoefte vanuit de sport te bepalen hebben we landelijke richtlijnen toegepast (zie bijlage 1). Ramingen over de ontwikkeling van de behoefte baseren we op bevolkingsprognoses. Om de normatieve behoefte aan binnensportruimte te duiden, hebben we verhuuroverzichten van (gemeentelijke) accommodaties geanalyseerd. Tot slot hebben we gesprekken gevoerd met de exploitant Sporfondsen Schagen en drie sportverenigingen. We vergelijken Schagen in dit rapport met de volgende referentiecijfers:
het landelijke gemiddelde (Nederland); het gemiddelde van de VSG regio Hollands Noorden; het gemiddelde van referentiegemeenten die vergelijkbaar zijn met Schagen op basis van stedelijkheid en bevolkingsomvang, namelijk Noordoostpolder, Overbetuwe, Lingewaard, Medemblik, De Ronde Venen, Eemsdelta, Steenwijkerland, Peel en Maas, Berkelland, Horst aan de Maas, Dronten en Oude IJsselstreek.
Leeswijzer In hoofdstuk 2 beschrijven we de beleidscontext, ontwikkelingen en prognoses die relevant zijn voor de sportcapaciteitsvraagstukken. In hoofdstuk 3 behandelen we de binnensportaccommodaties. In hoofdstuk 4 delen we de ervaringen van de exploitant en sportverenigingen. Hoofdstuk 5 is het afsluitende hoofdstuk, waarin we alle resultaten samenbrengen en aanbevelingen geven.
Hoofdstuk 2
In dit hoofdstuk schetsen we de context waarbinnen de aanbodbehoefteanalyses plaatsvinden.
Bevolkingsopbouw- en prognose De gemeente Schagen telt circa 47.5000 inwoners in 2023. De gemeente Schagen bestaat uit verschillende kernen. De stad Schagen is met circa 19.500 inwoners de grootste kern. Naar verwachting neemt de bevolking toe tot bijna 52.000 inwoners gemeente Schagen in 2040 (+9,5%). De grootste toename vindt plaats in de hoogste leeftijdsklasse, maar ook het aantal kinderen neemt flink toe in 2040 (figuur 2.1). De verwachting is dat er in de stad Schagen circa 1.700 woningen gerealiseerd worden tot 2030. Bevolkingsprognoses op kernniveau zijn niet beschikbaar. Figuur 2.1 Verwachte bevolkingsontwikkeling per leeftijdsklasse gemeente Schagen (in procenten t.o.v. 2023) -20
-10
0
65-74 jaar
30
40
50
60
18 -4 -15 13
30-44 jaar 45-64 jaar
20
0
14 jaar en jonger 15-29 jaar
10
26 -6 -11 6 13 28
75 jaar en ouder
59
2030
Bron: ABF - Primos Bevolking, 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
2040
Sport- en beweegdeelname In 2022 voldeed 52,4 procent van de inwoners van 18 jaar en ouder in de gemeente Schagen aan de beweegrichtlijn. De beweegrichtlijn voor volwassenen is minstens 150 minuten per week matig intensief inspannen. Het aandeel inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijn in Schagen is vergelijkbaar met regio Hollands Noorden (51,5 %). Landelijk lag het aandeel een stuk lager (47,5 %; CBS/RIVM, 2022). In 2022 sportte 56,6 procent van de inwoners van 18 jaar en ouder in de gemeente Schagen minstens een keer per week. Dit is vergelijkbaar met de regio Hollands Noorden (55,6%). Landelijk lag de wekelijkse sportdeelname in 2022 lager, namelijk op 53,6 procent (CBS/RIVM, 2022). In Nederland is de afgelopen twee decennia het percentage wekelijkse sporters onder ouderen gestegen. Onder jongeren is het juist gedaald. Volwassenen laten een licht stijgende trend zien (figuur 2.2). De lokale ontwikkeling van de sportdeelname naar leeftijdscategorie is niet bekend. Figuur 2.2 Aandeel wekelijkse sporters in Nederland (in procenten van de Nederlandse bevolking) 100 80
60 40 20 0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 4 t/m 11 jaar
12 t/m 17 jaar
18 t/m 64 jaar
65 jaar en ouder
Bron: CBS i.s.m. RIVM, Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor, 2010-2022. Bewerking: Mulier Instituut.
Sportbondlidmaatschap Drie op de tien inwoners van de gemeente Schagen (29,4%) waren (via een vereniging) lid van een sportbond in 2022. In regio Hollands Noorden waren twee op de tien (21,7%) inwoners lid van een sportbond in 2022. In 2022 was bijna een kwart van de Nederlandse bevolking lid van een of meerdere sportbonden (24,4%). Relatief weinig inwoners van de gemeente Schagen zijn lid van de gymnastiek- en hockeybond. Het percentage leden bij de atletiek-, tennis- voetbal- en volleybalbond is hoger dan het landelijke gemiddelde (figuur 2.3).
Figuur 2.3 Sportbondlidmaatschap gemeente Schagen in 2022 (in procenten van het aantal inwoners) 10 9 7,9
8
6,7
7 6
5,5
Schagen
5 4
Nederland
3,4
3 2 1,1
1,3
1,3
1,2
1
0,7
0,9
0,3
0,6
0 Gymnastiek Atletiek
Hockey
Tennis
Voetbal
Volleybal
Bron: NOC*NSF, sportbondleden per gemeente, 2022. Bewerking: Mulier Instituut.
De afgelopen jaren is het aandeel inwoners van de gemeente met een lidmaatschap bij diverse bonden (flink) afgenomen. Het percentage Schaagse leden bij de atletiekgymnastiek- en tennisbond is sterker afgenomen dan het landelijke percentage. Het percentage leden bij de hockeybond is daarentegen minder sterk afgenomen dan landelijk. Accommodatiegebruik Door de jaren heen is een ontwikkeling in accommodatiegebruik van de Nederlandse bevolking (12 jaar en ouder) te zien: minder gebruik van buitensportaccommodaties en, met uitzondering van 2018, ook minder gebruik van binnensportaccommodaties (figuur 2.4). Tijdens de coronamaatregelen in 2020 zijn de grootste schommelingen te zien, toen de openbare ruimte en thuis of in de tuin populairdere locaties werden om te sporten. Deze toename is in 2022 afgevlakt. In 2022 is er weer een lichte toename te zien in het gebruik van binnen- en buitensportaccommodaties.
Figuur 2.4 Beoefening van sportactiviteiten naar locatie (in procenten van de Nederlandse bevolking van 12 jaar en ouder) 100
80
60
61 53
58 54
24
22 14
61 53
59 49
57
53
47
51
40
20
14 11
25 20
21 14
25 18
4
2
1
0
0
2014 (n=2.790)
2016 (n=2.847)
2018 (n=3.125)
2020 (n=2.726)
2022 (n=3.038)
0 2012 (n=2.482)
22 15
Sportaccommodatie buiten
(Sport)accommodatie binnen
Openbare ruimte
Thuis
Anders
Bron: SCP/CBS, Vrijetijdsomnibus (VTO), 2012-2022.
Binnensportaccommodaties (sporthallen) worden vooral gebruikt door de Nederlandse jeugd voor sportbeoefening. Het gebruik neemt af naarmate de leeftijd toeneemt (figuur 2.5). Het gebruik van sporthallen is na een periode van daling weer gestabiliseerd. Figuur 2.5 Ontwikkeling van het aantal inwoners dat sport in een sporthal (in procenten van de bevolking 50 40 30 20 10 0 2012
2014 6 tot 17 jaar
2016 18 tot 35 jaar
Bron: SCP/CBS, Vrijetijdsomnibus (VTO), 2012-2022.
2018 35 tot 54 jaar
2020 55 jaar en ouder
2022
Hoofdstuk 3
In dit hoofdstuk behandelen we het aanbod aan binnensportaccommodaties en de normatieve behoefte vanuit de zaalsport en het bewegingsonderwijs.
De stad Schagen telt twee sporthallen, één sportzaal en veertien gymzalen (tabel 2.1). De gemeente heeft de exploitatie van gemeentelijke sporthallen Spartahal en Groeneweghal, sportzaal Waldervaart en gymzaal van Goghlaan uitbesteed aan Sportfondsen Schagen. De overige gymzalen zijn in eigendom van scholen. In de twee sporthallen en de sportzaal is een scheidingswand aanwezig. De scheidingswanden maken gedeelde zaalhuur door meerdere gebruikers en meerdere gymlessen tegelijk mogelijk. Tabel 3.1 Aanbod binnensportaccommodaties in de stad Schagen in 2024 Accommodatie
Eigenaar
Opmerkingen
Spartahal
Gemeente Schagen
1 scheidingswand aanwezig
Groeneweghal
Gemeente Schagen
1 scheidingswand aanwezig
Gemeente Schagen
1 scheidingswand aanwezig
Sporthallen
Sportzaal Waldervaart Gymzalen Meerkoet 25
Burgemeester de Wildeschool
Julianalaan
Gemeente Schagen
Regius College
Regius College
Van Goghlaan
Gemeente Schagen
Hoep 28
Viertaal College
Molenduin
Aloysius
Vonk Schagen
Vonk
Zeven gymzalen
Twee gymzalen
Bron: Mulier Instituut, Database SportAanbod (DSA), 2024.
Spreiding Het aanbod aan binnensportaccommodaties is vooral geclusterd rondom het centrum van de stad Schagen (figuur 2.6).
Figuur 3.1 Aanbod binnensportaccommodatie in de stad Schagen in 2024
Bron: Mulier Instituut, Database SportAanbod (DSA), 2023. Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.
Voor bijna alle inwoners (99%) van de stad Schagen is de afstand tot de dichtstbijzijnde sporthal minder dan 3 kilometer. Deze afstand wordt algemeen beschouwd als de afstand die men bereid is af te leggen voor sportbeoefening (Hoekman et al., 2013). Bovendien blijkt uit recent onderzoek dat sporters uit minder stedelijke gemeenten bereid zijn om verder te reizen naar de portaccommodatie dan sporters die wonen in stedelijke gebieden (WezenbergHoenderkamp & Rauws, 2023). Inwoners van de stad Schagen moeten gemiddeld 1,1 kilometer afleggen naar de dichtstbijzijnde sporthal. Landelijk is de gemiddelde afstand naar de dichtstbijzijnde sporthal een stuk langer, namelijk 1,6 kilometer (Wezenberg-
Hoenderkamp & Rauws, 2023). Scenario’s projecten Groenoord en Waldervaart Als de Spartahal naar sportpark Groenoord verhuist, is nog steeds voor bijna alle inwoners (99%) van de stad Schagen de afstand tot de dichtstbijzijnde sporthal minder dan 3 kilometer. De inwoners van de stad Schagen moeten dan gemiddeld 1,4 kilometer afleggen. Als de Spartahal naar sportpark Groenoord verhuist en sportzaal Waldervaart een sporthal wordt, is ook nog steeds voor bijna alle inwoners (99%) van de stad Schagen de afstand tot de dichtstbijzijnde sporthal minder dan 3 kilometer. De inwoners van de stad Schagen moeten dan gemiddeld 1,1 kilometer afleggen. Benchmark Het aantal sporthallen en gymzalen in de gemeente Schagen is relatief hoog ten opzichte van referentiecijfers (tabel 2.2). Het aantal sportzalen in de gemeente Schagen is relatief laag ten opzichte van referentiecijfers. Tabel 3.2 Benchmark aanbod zaalsportaccommodatie in de gemeente Schagen in 2024 (in aantallen per 25.000 inwoners) Sporthallen
Sportzalen
Gymzalen
Gemeente Schagen
3,7
0,5
12,3
Hollands Noorden Referentiegemeenten
3,2
1,0
6,2
2,8
1,9
5,9
Nederland
2,2
1
6,5
Bron: Mulier Instituut, Database SportAanbod (DSA), juni 2024.
Zaalsport De behoefte aan sporthallen voor de (georganiseerde) zaalsport berekenen we aan de hand van draagvlakcijfers. Deze draagvlakcijfers vormen een planologische richtlijn. Sporthallen in een stedelijke context moeten een draagvlak hebben van 10.000 tot 17.500 inwoners; voor sporthallen in een minder stedelijke context (zoals Schagen) is dit 6.250 tot 12.500 inwoners (Schadenberg et al., 2020). De lokale context bepaalt of de minimale of maximale variant het meest van toepassing is (bv. de sportdeelname en het aanbod aan overige (overdekte) binnensportaccommodaties).
In gemeente Schagen is in 2023 een normatieve behoefte van vier en maximaal negen sporthallen (tabel 2.3). Het huidige aantal van zeven sporthallen in de gemeente is ongeveer gelijk aan de gemiddelde behoefte. Als we inzoomen op de stad Schagen, is de normatieve behoefte minimaal twee en maximaal drie sporthallen. Het huidige aantal van twee sporthallen in de stad is gelijk aan de minimale behoefte. De verwachting is dat de behoefte aan sporthallen in de gemeente Schagen tot 2040 ongeveer gelijk blijft. Tabel 3.3 Vraag-aanbodanalyse sporthallen in gemeente Schagen in 2024, 2030 en 2040 (in aantallen) Behoefte 2024
2030
Kern
Aanbod
Min.
Max.
Schagen
2
2 (1,6)
3 (3,1)
Warmenhuizen
1
1 (0,5)
1 (1,0)
Tuitjenhorn
1
1 (0,3)
1 (0,6)
Waarland
1
- (0,2)
1 (0,4)
t Zand
1
- (0,2)
1 (0,4)
- (0,2)
1 (0,4)
- (0,2)
1 (0,3)
Sint Maarten
- (0,1)
1 (0,3)
Dirkshorn
- (0,1)
1 (0,3)
Petten
- (0,1)
1 (0,3)
4 (3,8)
9 (8,3)
Callantsoog Schagerbrug
Gemeente Schagen
1
7
2040
Min.
Max.
Min
Max
4 (3,9)
8 (7,9)
4 (4,2)
9 (8,3)
Bron: Mulier Instituut, 2024.
Bewegingsonderwijs In de stad Schagen zijn acht locaties voor basisonderwijs, zes locaties voor speciaal onderwijs (sbo & (v)so) en twee locaties voor voortgezet onderwijs. De scholen tellen in totaal circa 7.400 leerlingen in het schooljaar 2023-2024. Het aantal leerlingen daalt in de toekomst tot circa 7.100 in 2030 en neemt vervolgens weer toe tot circa 7.900 in 2040. De gemeente Schagen heeft een taakstelling om te voorzien in gymnastieklokalen, zodat de scholen het verplichte aantal klokuren bewegingsonderwijs voor hun leerlingen kunnen verzorgen. De gemeente kan ervoor kiezen om de huur van nietgemeentelijke gymnastieklokalen te vergoeden aan schoolbesturen. Het aantal
klokuren waarvoor de gemeente een taakstelling heeft, zien we als het aantal normuren of de normatieve behoefte.
Gymnastieklokaal Een gymnastieklokaal is minstens 252 vierkante meter en de hoogte is minstens 5 meter. Dit kan een gymzaal van (minimaal) 21 bij 12 meter zijn, of een af te scheiden zaaldeel in een sporthal of sportzaal.
De basisscholen in de stad Schagen hebben gemeentebreed een behoefte van drie zaaldelen in het schooljaar 2023-2024. De scholen voor het speciaal onderwijs hebben in totaal een behoefte van twee zaaldelen. De gezamenlijke behoefte is vijf zaaldelen. Deze behoefte blijft op basis van de leerlingenprognoses gelijk in 2030 en stijgt tot zes zaaldelen in 2040. In de stad Schagen zijn in de huidige situatie negen zaaldelen (Meerkoet 25, Molenduin, van Goghlaan, Groeneweghal (twee), Julianalaan, Hoep 28 en Waldervaart (twee)) voor bewegingsonderwijs voor de basisscholen en speciaalonderwijsscholen aanwezig. Voor de scholen voor het voortgezet onderwijs zijn geen klokuren beschikbaar. Het Regiuscollege gebruikt haar eigen gymzalen (zeven) en maandag t/m vrijdag van 8.15 tot 16.15 uur de Spartahal. Vonk gebruikt haar eigen gymzalen voor het bewegingsonderwijs. De afstand die leerlingen moeten overbruggen van het schoolgebouw tot het gymnastieklokaal moet binnen bepaalde normen vallen. De gemeente hanteert diverse normafstanden, waarbij de afstand afhankelijk is van het onderwijstype en schoolgrootte.
Normafstand De normafstanden die de gemeente Schagen in haar verordening heeft opgenomen, zijn in lijn met die van de modelverordening van de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG). De normafstand voor basisscholen en scholen voor speciaal onderwijs (sbo & (v)so) bedraagt 1.000 meter. Voor het voortgezet onderwijs geldt voor alle scholen 2.000 meter als normafstand.
Als we kijken naar de huidige situatie, is er bijna bij elke gymlocatie voldoende capaciteit voor de scholen in de stad Schagen en vallen de afstanden tussen de scholen en de gymlocaties binnen de normafstand (tabel 2.4). Dit geldt ook voor de toekomst. De school Molenduin heeft, op basis van de gehanteerde gangbare uitgangspunten, nipt te weinig capaciteit in hun eigen gymzaal, nu en in de toekomst. Zij kunnen niet uitwijken naar een andere gymlocatie binnen de normafstand.
Tabel 3.4 Overzicht gymlocaties met basis-, voortgezet en speciaal onderwijsscholen in de stad Schagen in schooljaar 2023-2024 (in klokuren en kilometer) Gymlocatie
Capaciteit
Scholen
gymlocatie Meerkoet 25
26
Vincent van Goghlaan 2 26
Klokuren 2023-2024
Afstand
Uitwijkmogelijkheden
Burgermeester De Wildeschool 24,75
0,0
Waldervaart
De Ark
5
0,0
Groeneweghal
Aloysiusschool
12
0,7
Groeneweghal
Totaal
17
Molenduin
26
Molenduin
27
0,0
-
Groeneweghal
52
De Rank
15
0,4
-
De Keerkring
5
0,7
-
Totaal
20
Julianalaan 2
26
Julianaschool
13,5
0,0
Spartahal
Hoep 28
26
Viertaal college Schagen
11,25
0,0
-
Waldervaart
52
De Wielewaal
3
0,1
Meerkoet 25
Vogelweid
8
0,1
Meerkoet 25
Tender
12,75
0,5
Meerkoet 25
Antonius
10,5
0,5
Meerkoet 25
Meerpaal
4
0,4
Meerkoet 25
Totaal
34
Bron: Gemeente Schagen, 2024.
Scenario’s projecten Groenoord en Waldervaart De Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart zijn alle drie nodig voor het bewegingsonderwijs. De scholen die het bewegingsonderwijs geven in de Groeneweghal, kunnen niet uitwijken naar andere gymlocaties in verband met de normafstand. De scholen die het bewegingsonderwijs geven in de Waldervaart, kunnen uitwijken naar gymzaal Meerkoet 25. Maar deze heeft geen capaciteit over voor deze scholen (tabel 2.4). De Spartahal wordt dagelijks gebruikt door het Regius College en er is onvoldoende capaciteit op andere gymlocaties. Als de Spartahal naar sportpark Groenoord verhuist, valt de afstand vanaf het Regius College wel nog steeds binnen de normafstand.
Jaargebruik De meest gebruikte sporthal in de stad Schagen is de Spartahal. De Spartahal wordt in het seizoen 2023-2024 circa 2.510 uur gebruikt. De Groeneweghal wordt circa 1.620 uur en sportzaal Waldervaart circa 2.000 uur gebruikt (figuur 2.7). De Spartahal en de Waldervaart worden voor 60 procent van de tijd ingezet voor het bewegingsonderwijs. De Groeneweghal wordt het meest ingezet voor de sport; de hal wordt voor circa 70 procent van de tijd ingezet voor sport- en overig gebruik. Figuur 3.2 Jaargebruik Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart in seizoen 2023-2024 (in gewogen uren) 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 Groeneweghal
Spartahal
Bewegingsonderwijs
Waldervaart
Sport en overig
Bron: Sportfondsen Schagen, reserveringsoverzichten mei 2023 t/m april 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
In vergelijking met de benchmark Het gemiddelde gebruik van de Spartahal en de Waldervaart ligt hoger dan het gemiddelde in de referentiegemeenten (tabel 2.5). Dit komt voornamelijk door het gebruik voor het bewegingsonderwijs. De Spartahal wordt ruim twee keer zoveel gebruikt voor het bewegingsonderwijs als een gemiddelde sporthal in vergelijkbare gemeenten. Dit komt door het hoge gebruik voor bewegingsonderwijs van het Regius College. Het sport- en overig gebruik van de Groeneweghal is daarentegen vergelijkbaar met het gemiddelde in de referentiegemeenten. De sporthal wordt voor het bewegingsonderwijs minder gebruikt.
Tabel 3.5 Jaargebruik Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart en referentiegemeenten (in uren) Sporthal
Sportzaal
Spartahal
Groeneweghal Benchmark
Waldervaart
Benchmark
Sport en overig
950
1.063
1.069
765
875
Onderwijs
1.561
558
642
1.239
731
Totaal
2.511
1.620
1.711
2.004
1.380
Bron: Sportfondsen Schagen, reserveringsoverzichten mei 2023 t/m april 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
Maandbezetting De bezetting van de sporthallen en sportzaal in de stad Schagen varieert gedurende het seizoen (figuur 2.8). In de winterperiode (november, december, januari en februari) is de bezetting gemiddeld hoger dan in de zomerperiode (maart tot en met oktober). Dit komt overeen met het landelijke beeld: ook daar zijn er grote verschillen tussen de winter- en zomerperiode (Schadenberg et al., 2020). De schommeling gedurende het seizoen komt onder andere door de instroom van zaalcompetities van ‘veldsporten’ (bv. korfbal) in de wintermaanden. En het bewegingsonderwijs vindt buiten de wintermaanden (deels) op sportvelden plaats. Figuur 3.3 Gemiddelde maandbezetting Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart van mei 2023 t/m april 2024 (in procenten, vakantie- en feestdagen buiten beschouwing gelaten) 100 80 60 40 20
2023 Spartahal
2024 Groeneweghal
Waldervaart
Bron: Sportfondsen Schagen, reserveringsoverzichten mei 2023 t/m april 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
April
Maart
Februari
Januari
December
November
Oktober
September
Augustus
Juli
Juni
Mei
0
Doordeweekse bezetting en weekendbezetting De bezetting van de Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart in de stad Schagen varieert ook gedurende de dag (figuur 2.9). In de ochtend en vroege middag worden de sportaccommodaties vooral gebruikt voor bewegingsonderwijs. In de avond wordt vooral gebruik gemaakt van de accommodaties door sportverenigingen en voor andere doeleinden. De Spartahal wordt gedurende het jaar doordeweeks dagelijks gehuurd door het Regius College. Hierdoor is de bezetting op die tijden een stuk hoger dan we landelijk gemiddeld zien in sporthallen. De doordeweekse bezetting van de Waldervaart is ook een stuk hoger dan we landelijk gemiddeld zien in sportzalen (niet in figuur). De doordeweekse bezetting van de Groeneweghal is in de ochtend vergelijkbaar met het landelijke beeld. In de middag is deze lager dan landelijk (niet in figuur). Figuur 3.4 Gemiddelde doordeweekse bezetting Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart van mei 2023 t/m april 2024 (in procenten, vakantie- en feestdagen buiten beschouwing gelaten) 100 80 60 40 20 0
Spartahal
Groeneweghal
Waldervaart
Bron: Sportfondsen Schagen, reserveringsoverzichten mei 2023 t/m april 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
Het meeste weekendgebruik vindt plaats op zaterdag tussen 09:00 en 17:00 uur (figuur 2.10). In de avonden in het weekend worden de Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart nauwelijks gebruikt. Opvallend is de hoge bezetting in sportzaal Waldervaart. Sportzalen worden ten opzichte van sporthallen beduidend minder gebruikt in het weekend (Schadenberg et al., 2020). Sportzalen en gymzalen voldoen niet aan de afmetingseisen om competities van de zaalsporten (en veldsporten die een zaalcompetitie hebben) te
accommoderen. In hoeverre sportzalen in het weekend gebruikt worden, is sterk afhankelijk van de lokale context. In de Waldervaart wordt in het weekend karate, tafeltennis en badminton beoefend. Figuur 3.5 Gemiddelde weekendbezetting Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart van mei 2023 t/m april 2024 (in procenten, vakantie- en feestdagen buiten beschouwing gelaten)
100 80 60 40 20
Zaterdag
Zondag
Spartahal
Groeneweghal
Waldervaart
Bron: Sportfondsen Schagen, reserveringsoverzichten mei 2023 t/m april 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
Sportgebruik De meest beoefende sport in de Spartahal is handbal (44%), in de Groeneweghal futsal (69%) en in de Waldervaart badminton (41%). Landelijk zien we dat de meeste beoefende sporten in sporthallen futsal en volleybal zijn en in sportzalen gymnastiek/turnen en vechtsporten. Tabel 3.6 Sportgebruik Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart van mei 2023 t/m april 2024 (in procenten van sportgebruik Top 3 sporten in uren sportgebruik Accommodatie
1
2
3
Spartahal
Handbal (44%)
Futsal (42%)
Hockey (15%)
Groeneweghal
Futsal (69%)
Basketbal (10%)
Handbal (6%)
Waldervaart
Badminton (41%)
Volleybal (37%)
Tafeltennis (14%)
Bron: Sportfondsen Schagen, reserveringsoverzichten mei 2023 t/m april 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
22:00-23:00
21:00-22:00
20:00-21:00
19:00-20:00
18:00-19:00
17:00-18:00
16:00-17:00
15:00-16:00
14:00-15:00
13:00-14:00
12:00-13:00
11:00-12:00
10:00-11:00
09:00-10:00
08:00-09:00
22:00-23:00
21:00-22:00
20:00-21:00
19:00-20:00
18:00-19:00
17:00-18:00
16:00-17:00
15:00-16:00
14:00-15:00
13:00-14:00
12:00-13:00
11:00-12:00
10:00-11:00
09:00-10:00
08:00-09:00
0
Bezettingscijfers In figuur 2.11, figuur 2.12, figuur 2.13 staat de gemiddelde bezetting van de Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart voor verschillende tijdsblokken en tijdens verschillende perioden. Doordeweeks overdag (8:00-16:00 uur) zijn de Spartahal en de Waldervaart druk bezet. In de zomerperiode (maart t/m oktober) wordt gemiddeld 86 procent van de tijd gebruik gemaakt van de Spartahal en 68 procent van de tijdvan de Waldervaart. De Groeneweghal wordt slechts 35 procent van de tijd gebruikt. Figuur 3.6 Gemiddelde doordeweeks dagbezetting tussen 8:00 en 16:00 uur in de Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart, naar periode (in procenten, excl. vakantie- en feestdagen) 0
10
20
30
40
Spartahal
08:00-16:00
Groeneweghal
Benchmark sporthallen
60
70
80
86 35 40
9
68
11
48 Zomerseizoen
6 Winterseizoen
Bron: Sportfondsen Schagen, reserveringsoverzichten mei 2023 t/m april 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
In de namiddag en avond (16:00-23:00 uur) is de gemiddelde doordeweekse bezetting van de Spartahal (44%), Groeneweghal (30%) en Waldervaart (24%) buiten het winterseizoen lager dan in het winterseizoen (respectievelijk, 73%, 56% en 40%). In de Spartahal en de Waldervaart is de bezetting doordeweeks in de namiddag en avond lager dan overdag (figuur 2.12). Tussen 18:00 en 22:00 uur zijn de piekuren in de sporthallen en -zalen wat betreft sportbezetting. Tijdens deze piekuren bestaat een gemiddelde bezettingsgraad in het winterseizoen van 95 procent in de Spartahal, 78 procent in de Groeneweghal en 64 procent in de Waldervaart (figuur 2.12).
90 11
2
Waldervaart
Benchmark sportzalen
50
100
Figuur 3.7 Gemiddelde doordeweeks namiddag- en avondbezetting Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart, naar tijdsblok en periode (in procenten, excl. vakantie- en feestdagen) 0
10
20
Spartahal
16:00-23:00
Spartahal
18:00-22:00
Groeneweghal
50
60
70
29
30
Benchmark sporthallen
Benchmark sportzalen
40
44
Groeneweghal
Waldervaart
30
26 38
21
24
16 31
12
39
56
43
Benchmark sporthallen
35 51
27
Waldervaart
38
26
Benchmark sportzalen
41
17
Zomerseizoen
Winterseizoen
Bron: Sportfondsen Schagen, reserveringsoverzichten mei 2023 t/m april 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
Op zaterdag bestaat een gemiddelde bezettingsgraad in het zomerseizoen van 24 procent in de Spartahal, 29 procent in de Groeneweghal en 33 procent in de Waldervaart. In de winterperiode is de gemiddelde bezettingsgraad verhoogd tot 33 procent in Spartahal en 56 procent in de Groeneweghal. In de Waldervaart is er geen extra verhuur in het winterseizoen (figuur 2.13). Op zondag bestaat een gemiddelde bezettingsgraad in het zomerseizoen van 19 procent in de Spartahal, 13 procent in de Groeneweghal en 26 procent in de Waldervaart. In de winterperiode is de gemiddelde bezettingsgraad verhoogd tot 67 procent in Spartahal, 43 procent in de Groeneweghal en 39 procent in de Waldervaart.
80
90
100
Figuur 3.8 Gemiddelde weekendbezetting Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart tussen 9:00 en 19:00 uur, naar dag en periode (in procenten, excl. vakantie- en feestdagen) 0
10
Spartahal
20
24
Zaterdag
Groeneweghal
60
27 28
33
Benchmark sportzalen
14
Spartahal
11
19
Groeneweghal
Zondag
50
9
25
Waldervaart
48
13
30
5
16
Waldervaart Benchmark sportzalen
40
29
Benchmark sporthallen
Benchmark sporthallen
30
26 8
13
2 Zomerseizoen
Winterseizoen
Bron: Sportfondsen Schagen, reserveringsoverzichten mei 2023 t/m april 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
Ten opzichte van de benchmark De Spartahal en de Waldervaart hebben doordeweeks overdag een fors hogere bezetting in vergelijking met de benchmark. De bezetting van de sporthallen en sportzaal doordeweeks in de avond is vergelijkbaar met de bezetting in referentiegemeenten. Ook op zaterdag is de bezetting vergelijkbaar met het gemiddelde. De bezetting op zondag is een stuk hoger in vergelijking met de benchmark.
70
80
90
100
Hoofdstuk 4
In dit hoofdstuk behandelen we de ervaringen van de exploitant Sportfondsen Schagen en drie sportverenigingen.
Sportfondsen Schagen verzorgt de exploitatie van de accommodaties van de gemeente Schagen. Ze exploiteren de volgende binnensportaccommodaties in de stad Schagen: sporthallen: Groeneweghal, Spartahal; sportzaal: Waldervaart; gymzalen: De Groet, van Goghlaan. Overdag worden deze accommodaties gebruikt door de scholen. In de avonden maken sportverenigingen gebruik van de sportaccommodaties. Het rooster is in de sporthallen al jaren hetzelfde. Sportfondsen Schagen geeft aan dat in de avond de sporthallen vol zitten. Zij geven aan dat de volleybal- en voetbalverenigingen graag meer uren zouden afnemen voor trainingen. In het weekend staan de sporthallen veel leeg. De sportverenigingen spelen wedstrijden veel doordeweeks en niet in weekenden. Sportfondsen Schagen heeft een structureel gebruikersoverleg en heeft veel contact met de verenigingen en scholen. Zij zien dat de handbal- en voetbalverenigingen liever buiten sporten dan binnen. Dit komt vooral door de hoge kosten van het huren van een binnensportaccommodatie. Ook zien zij dat steeds meer scholen buiten gaan gymmen. Sportfondsen Schagen geeft aan dat zij graag meedenken over de nieuwe sporthallen. Zo zien zij bijvoorbeeld graag belijning en materialen voor meerdere sporten. Het ideale plaatje van Sportfondsen zou zijn dat de sportzaal Waldevaart wordt omgebouwd naar een sporthal. Hierdoor kunnen er meer sporten plaatsvinden.
Daarnaast zouden zij graag zien dat er een dubbele sporthal op het sportpark Groenoord komt.
Handbalvereniging Schagen Handbalvereniging Schagen (HV Schagen) is een vereniging met 160 leden. Zij hebben in seizoen 2024-2025 in totaal twintig teams, waarvan zeventien jeugdteams. De afgelopen seizoenen is het ledental toegenomen. Zij zien vooral de jeugd aan de onderkant groeien.
HV Schagen maakt voor de trainingen gebruik van de Groeneweghal, Spartahal, Waldervaart en de gymzaal bij het Regius College. Zij trainen met de teams twee keer een uur in de week. Zij trainen met twee teams tegelijk in een sporthal. De Spartahal is hun thuislocatie voor de wedstrijden. Zij hebben een enkele keer moeten uitwijken naar een sporthal buiten de gemeente Schagen. Zij ervaren hoge druk in de Spartahal, voornamelijk als de hockey ook naar binnen komt (november t/m januari). Zij zouden hun leden graag langere trainingen van 1,5 uur willen aanbieden. Daarnaast zouden zij graag een keer in de twee/drie weken clinics willen aanbieden. Hier is nu geen ruimte voor. HV Schagen geeft aan dat de sporthallen op zijn. Er zijn lekkages bij alle sportaccommodaties. Zij hebben wel eens wedstrijden stil moeten leggen door de lekkages. Daarnaast geven zij aan dat de kwaliteit van de huidige kleedkamers niet meer goed is. Daarnaast geeft HV Schagen aan dat de betaalbaarheid van de accommodatie een probleem is. De zaalhuur is volgens hen afgelopen jaren toegenomen van 34 naar 50 euro in het uur. De vereniging heeft geen sponsormogelijkheden en geen eigen kantine, waardoor zij geen inkomsten kan genereren. HV Schagen heeft samen met voetbalclub Schagen United en hockeyclub Magnus ‘Stiching Sportgebouwen Groenoord’ opgericht.
De stichting heeft als doel om op deze locatie een multifunctioneel, energiezuinig en maatschappelijk verantwoord clubgebouw te realiseren, inclusief kantine en kleedaccommodaties, voor alle sportclubs van Groenoord. Daarnaast zouden zij graag twee nieuwe sporthallen op sportpark Groenoord zien. Scagha ‘66 Zaalvoetbalvereniging Scagha ’66 is een kleinschalige vereniging met 80 leden. Zij hebben zes teams, waarvan vier jeugdteams. De afgelopen seizoenen is het ledental stabiel gebleven. Zij kiezen ervoor om klein te blijven. Scagha ’66 maakt voor trainingen en wedstrijden gebruik van de Groeneweghal. Zij trainen op maandag en dinsdag in de Groeneweghal. Op woensdag trainen ze in de Spartahal. De seniorenteams trainen drie keer in de twee weken 1,5 uur. De jeugdteams trainen één keer in de week een uur. Zij ervaren hoge druk in de Groeneweghal. SZVV is de hoofdgebruiker van de Groenweghal. Scagha ’66 vult de uurtjes in de Groeneweghal op. Zij wijken wekelijks uit naar de sporthal in Waarland. Scagha ’66 zou graag meer uren afnemen in de Groeneweghal. Zij zouden graag ook op andere dagen trainen. Scagha’66 geeft aan dat er groot gebrek aan ruimte in de gemeente Schagen is. Scagha’66 geeft aan dat het hen niet uitmaakt in welke hal ze trainen, zolang ze de wedstrijden in de Groeneweghal kunnen spelen.
Polisport Volleybal Polisport Volleybal is een vereniging met 90 leden. Zij hebben vijf seniorenteams, twee jeugdteams en één recreantenteam. De afgelopen seizoenen is het ledental toegenomen van 60-70 leden naar 90 leden. Zij hebben het doel om door te groeien naar 100 leden. Zij hebben hierbij de focus op de groei van de jeugd. Polisport Volleybal maakt voor trainingen en wedstrijden gebruik van de Waldervaart. Zij trainen op maandag en woensdag. De jeugd traint één/twee keer een uur per week. De senioren en recreanten trainen één keer 1,5/twee uur per week. De wedstrijden van de senioren- en jeugdteams worden gespeeld op donderdagavond. Het recreantenteam heeft één keer in de maand een toernooi met recreantenteams van andere volleybalverenigingen. Polisport Volleybal geeft aan dat de Waldervaart op is. Zij geven aan dat er nu net genoeg ruimte is voor de verenigingen in de Waldervaart. Er is in de toekomst niet genoeg ruimte voor de groeiambitie van de vereniging. Zij zouden in de toekomst graag extra uren willen afnemen. De volleybalvereniging geeft aan interesse te hebben voor de eventuele nieuwe sporthallen op sportpark Groenoord. Als dit niet mogelijk is, zouden zij graag een vernieuwde Waldervaart zien, dat eventueel wordt omgebouwd van een sportzaal naar een sporthal. Zij geven aan graag mee te willen denken over projecten over de sportaccommodaties in Schagen.
Hoofdstuk 5
In dit hoofdstuk zetten we de belangrijkste conclusies op een rij en geven we op basis van de resultaten een aantal aanbevelingen. We hebben in dit rapport gekeken naar de behoefte vanuit de sport en het bewegingsonderwijs.
In de stad Schagen zijn momenteel twee sporthallen, één sportzaal en veertien gymzalen. In de stad Schagen is een normatieve behoefte van minimaal twee en maximaal drie sporthallen voor nu en in de toekomst (2030 en 2040). Over het algemeen wordt gesteld dat een sporthal duurzaam geëxploiteerd kan worden wanneer er zowel bewegingsonderwijs als zaalsport in plaatsvindt. Vanuit zaalsport lijkt, op basis van de quick-scan, een derde sporthal ter vervanging van een sportzaal haalbaar: De gemeente heeft een hoge sportdeelname, een hoog aantal sportbondlidmaatchappen en een hoge populariteit van sporten die binnen alleen in een sporthal beoefend kunnen worden (handbal, futsal). In de piekuren op de doordeweekse avonden (in de wintermaanden) is de druk op de Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart hoog. De gesproken sportverenigingen en Sportfonden Schagen ervaren drukte in de sporthallen, zeker in de piekuren. De gesproken sportverenigingen en Sportfondsen Schagen geven aan dat meerdere verenigingen meer uren willen afnemen. Door gebruik van scheidingswanden kunnen de sporten die geen hele sporthal nodig hebben, zoals vechtsporten, een of meerdere zaaldelen huren. Het aantal (jonge) inwoners van de stad Schagen neemt toe tot 2040. Vanuit bewegingsonderwijs voldoet, op basis van de gehanteerde gangbare uitgangspunten, de huidige capaciteit van de binnensportaccommodaties.
Op basis van de quick-scan lijkt er geen noodzaak voor een derde sporthal. Het is (nog) niet bekend of scholen wel knelpunten ervaren. De huidige binnensportaccommodaties worden veel gebruikt voor bewegingsonderwijs. De Spartahal, Groeneweghal en Waldervaart zijn alle drie nodig voor het bewegingsonderwijs: De scholen die het bewegingsonderwijs geven in de Groeneweghal, kunnen niet uitwijken naar andere gymlocaties in verband met de normafstand. De scholen die het bewegingsonderwijs geven in de Waldervaart kunnen uitwijken naar gymzaal Meerkoet 25. Maar deze heeft geen capaciteit over voor deze scholen. De Spartahal wordt dagelijks gehuurd en gebruikt door het Regius College en er is onvoldoende capaciteit op andere gymlocaties. Als de Spartahal naar
sportpark Groenoord verhuist, valt de afstand vanaf het Regius College wel nog steeds binnen de normafstand. Vanuit bewegingsonderwijs en spreiding van accommodaties kan de Spartahal vervangen worden door een sporthal op sportpark Groenoord. Nagenoeg alle inwoners hebben dan nog binnen 3 kilometer een sporthal en de gemiddelde afstand tot een sporthal neemt toe van 1,1 tot 1,4 kilometer. Ook voor het Regius College, dat nu gebruikmaakt van de Spartahal, valt de afstand naar sportpark Groenoord binnen de normafstand.
We raden de gemeente Schagen op basis van dit onderzoek het volgende aan: Zorg voor minimaal twee sporthallen en een sportzaal in de stad Schagen. Onderzoek bij basisscholen in de stad Schagen of er in de praktijk knelpunten (te verwachten) zijn bij het bewegingsonderwijs. Onderzoek bij vo-scholen in de stad Schagen in hoeverre bewegingsonderwijs volledig in eigen gymzalen kan plaatsvinden en of hierin veranderingen te verwachten zijn voor de toekomst. Onderzoek bij binnensportverenigingen in de stad Schagen in hoeverre extra capaciteit nodig en/of gewenst is. Overweeg of het vervangen van sportzaal Waldevaart door een sporthal, eventueel in combinatie met afstoting van gymzaal Meerkoet, een mogelijkheid is om in de extra ruimtevraag vanuit sport te voorzien. Als Waldervaart een sporthal (met twee scheidingswanden) wordt, kan deze ook worden ingezet voor het bewegingsonderwijs. Gymzaal Meerkoet wordt nu doordeweeks gebruikt door de Burgermeester de Wildeschool. Het bewegingsonderwijs van deze school kan volledig plaatsvinden in de nieuw te realiseren sporthal en dan kan gymzaal Meerkoet afgestoten worden.
Bronnenlijst
Hoekman, R., Wezenberg-Hoenderkamp, K., & Van der Poel, H. (Reds.) (2013). Sportaccommodaties in beeld. Mulier Instituut/Arko Sports Media. Schadenberg, B., Wezenberg-Hoenderkamp, K., & Hoekman, R. (2020). Binnensportaccommodaties in Nederland. Mulier Instituut. Wezenberg-Hoenderkamp, K., & Rauws, R. (2023). Afstand. In H. van der Poel & R. Hoekman (Reds.), Sportaccommodaties in Nederland 2023: Kengetallen en kenmerken (pp. 70-95). Mulier Instituut.
Bijlage 1
Sporthallen hebben een sportvloer van minimaal 40 bij 20 meter (exclusief uitloopruimte) waarop ruimte wordt geboden om zowel trainings- als competitievormen af te werken voor badminton, basketbal, volleybal, zaalhandbal, zaalhockey, zaalkorfbal, zaalvoetbal en sporten zonder belijning (zoals diverse gevechts- en verdedigingssporten, gymnastiek, tafeltennis en turnen). Sportzalen hebben een sportvloer van circa 28 bij 22 meter waarop ruimte wordt geboden voor badminton, basketbal, volleybal en sporten zonder belijning, met in principe mogelijkheden voor competitie en training. Sportzalen kunnen voor andere zaalsporten als trainingsmogelijkheden fungeren. Gymzalen worden primair gebouwd om het bewegingsonderwijs van (basis)scholen te faciliteren. De afmetingen van gymzalen zijn vaak afgeleid uit de Modelverordening Huisvesting Onderwijs van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG): 21x12x5 meter. De Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding (KVLO) adviseert voor het bewegingsonderwijs een minimale vloeroppervlakte van 308 vierkante meter (22x14 meter) met een minimale hoogte van 5,5 meter. Deze afmetingen voldoen in principe aan de afmetingseisen voor diverse gevechtsen verdedigingssporten en tafeltennis. Als de zaal een hoogte van 7 meter heeft, voldoet deze ook aan de eisen voor badminton en volleybal.
Gymzalen, in zowel de ‘kleine’ als de ‘grote’ maatvoering, kunnen wel fungeren als trainingsmogelijkheden voor andere zaalsporten.
De normatieve behoefte aan sporthallen voor de (georganiseerde) sport bepalen we aan de hand van draagvlakcijfers. Draagvlakcijfers vormen een planologische richtlijn. Dat wil zeggen dat bij een bepaalde bevolkingsomvang (in theorie) voldoende draagvlak bestaat voor een type voorziening. De draagvlakcijfers geven we weer in een bandbreedte, vanwege de variatie van de lokale context. De bevolkingssamenstelling, de deelname aan sport en de aan- of afwezigheid van andere sport- en recreatievoorzieningen zijn van invloed op het werkelijke draagvlak van een sportaccommodatie. Zo kunnen in een gemeente met een hoge deelname aan binnensporten relatief meer sporthallen nodig zijn en in een gemeente met veel andersoortige accommodaties, zoals turnhallen of blaashallen, juist relatief minder sporthallen. Voor meer informatie over de planologische richtlijn verwijzen we naar ons onderzoeksrapport ‘Binnensportaccommodaties in Nederland’ uit 2020 (Schadenberg, Wezenberg-Hoenderkamp & Hoekman, 2020).
Het gebruik van de gemeentelijke sporthallen en gymzalen hebben we in kaart gebracht op basis van de verhuuroverzichten van Sportfondsen Schagen. De sporthallen kunnen voor de helft of een derde worden gehuurd, gymzalen alleen als geheel. Het aantal verhuurde uren hebben we gewogen. Dit betekent dat we het aantal bezette uren hebben gecorrigeerd met een deelfactor. Als een derde van een sporthal bezet is, nemen we deze uren daardoor voor een derde mee in het totale aantal verhuurde uren. De bezetting hebben we berekend door het aantal verhuurde uren af te zetten tegen de maximaal mogelijke verhuur.
Karin Wezenberg-Hoenderkamp k.wezenberg@mulierinstituut.nl Amilia Aarnink a.aarnink@mulierinstituut.nl
Mulier Instituut | 2024