Beeldkwaliteitsplan deel 1
Tekst van het document
bestemmingsplan PALLAS-plot
Bijlagen
65
bestemmingsplan PALLAS-plot
66
bestemmingsplan PALLAS-plot
Bijlage 1 Beeldkwaliteitsplan
67
April 2017
Beeldkwaliteitsplan PALLAS Inpassing nieuwe reactor Petten
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
1
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS Inpassing nieuwe reactor Petten Opdrachtgever: PALLAS Contactpersoon: Marco Visser, PALLAS Licensing Manager Comeniusstraat 8 te Alkmaar, Nederland www.pallasreactor.com | info@pallasreactor.com
landschapsarchitectuur & stedenbouw
Arcadis Landschapsarchitectuur Nederland BV Bezoekadres: Piet Mondriaanlaan 26 | 3812 GV Amersfoort | Nederland www. arcadis.nl/landschapsarchitectuur Projectnummer: D04001.000050 Opgesteld door: John Boon BNT, senior landschapsarchitect Leonieke Heldens BNT, landschapsarchitect Robbert Jongerius, landschapsarchitect Joep van Baast, stedenbouwkundig ontwerper
Uitgave: versie 7 Datum: 13 april 2017 © Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, daaronder begrepen gehele of gedeeltelijke bewerking van werk zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van ARCADIS.
2
april 2017
Beeldkwaliteitsplan PALLAS Inpassing nieuwe reactor Petten
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
3
Legenda Onderzoekslocatie Petten (eigendomsgrenzen OLP)
Onderzoekslocatie Petten (OLP) geprojecteerd op google earth
4
Inleiding Voor u ligt het beeldkwaliteitsplan PALLAS, onderdeel van de aanvraag voor een wijziging van het bestemmingsplan. De aanleiding van dit document is het voornemen om in de oostvallei van de Onderzoekslocatie Petten (OLP) een multifunctionele nieuwe reactor te realiseren. De ambitie is om met deze nieuwe reactor wereldmarktleider te worden in de ontwikkeling en productie van (medische) isotopen en om een bijdrage te leveren aan nucleaire kennisontwikkeling. Deze reactor dient ter vervanging van de huidige HFR in Petten, die op dit moment ruim vijftig jaar operationeel is en tegen het einde van zijn economische levensduur loopt. Het beeldkwaliteitsplan PALLAS geeft richting aan de gewenste architectuur, het materiaalgebruik, de inbedding in de omgeving en ook meer specifieke eisen ten aanzien van de maatvoering van de reactor en de bijgebouwen. Het begrip “beeldkwaliteit” kan in algemene termen
Om de randvoorwaarden en de ontwerprichtlijnen voor
worden aangeduid als “alle aspecten die van invloed
dit plangebied goed te kunnen formuleren is de ligging
zijn op de voorspelbaarheid en beleving van de
en relatie met de context (landschap, OLP en cluster
ruimtelijke omgeving en objecten in de omgeving”. Het
oostvallei) van wezenlijk belang. Dit beeldkwaliteitsplan
beeldkwaliteitsplan vormt een beschrijving van de na
dient uitsluitend als basis voor de beeldkwaliteit voor (de
te streven beeldkwaliteit als aanvulling op het ruimtelijk
omgeving van) de nieuwe reactor. Niet voor het gehele
plan (een bestemmingsplan of stedenbouwkundig plan)
terrein. De gehele onderzoekslocatie Petten is als een
dat zich onder meer richt op de achtergronden, de
historisch patchwork ontstaan, waarin de nieuwe reactor
functionele en juridisch-planologische aspecten.
een fragment is. Achterstallig onderhoud heeft er voor gezorgd dat veel gebouwen op het hele terrein in slechte
Om een gewenste beeldkwaliteit te waarborgen
staat zijn. Gemeente Schagen is voornemens om samen
worden in dit beeldkwaliteitsplan (later te noemen
met de bedrijven de OLP te schonen. Dit BKP voor de
BKP) randvoorwaarden en ontwerprichtlijnen voor
nieuwe reactor kan dan ook gezien worden als start van
de bebouwing geformuleerd. Het is een inspirerend
de kwaliteitsimpuls, welke voor het hele terrein wenselijk
document, maar is daarnaast ook belangrijk als beheers-
is. Dit document dient dan ook ter inspiratie voor verdere
en toetsingsinstrument. Een van de belangrijkste
planvorming.
Bestaande bebouwing
Legenda Onderzoekslocatie Petten (eigendomsgrenzen OLP) Nieuwe gebouwen, parkeerplaatsen (indicatief ) Huidig bstemd concentratiegebied nucleaire activiteiten Nieuw te bestemmen concentratiegebied nucleaire activiteiten Bestaande bebouwing Te amoveren bebouwing
Te amoveren bebouwing
Zonering
kwaliteitsaspecten is de aanwezigheid van samenhang en afstemming tussen de vier verschillende schaalniveaus:
Vanuit veiligheidsredenen komen sommige zichtpunten,
landschap, de OLP, de cluster in de oostvallei en de
plekken en/of gebouwen op de OLP niet aan bod in dit
architectuur van het Nucleaire Eiland.
document.
Het plangebied van PALLAS bestaat uit het nucleaire
Leeswijzer
eiland, de daarvoor benodigde bijgebouwen (zoals
In het eerste hoofdstuk van dit beeldkwaliteitsplan vindt
bijvoorbeeld het kantoor, het entreegebouw,
u een analyse van de vier schaalniveau’s. Hierbij wordt
pompgebouwen, de koeling, e.d.) en de direct daaraan
van grof naar fijn gewerkt. Het tweede hoofdstuk staat
gerelateerde buitenruimte.
in het teken van de analyse van de meest relevante
De gepresenteerde bouwenveloppen in dit BKP
beleiddsstukken. Beide analysen vormen de basis
zijn ter verkenning en oriëntatie. Uiteindelijk zal het
van de visie in hoofdstuk 3 waarin per niveau de
ontwerpproces leidend zijn.
kwaliteitsambitie beschreven en verbeeld staat.
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
5
6
Inhoudsopgave Inleiding 1. 1.1 1.2 1.3 1.4
Analyse Landschap Terrein Cluster Architectuur
2.
Beleid
3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6
Visie Landschap Terrein Cluster Architectuur Openbare ruimte Samenvatting
Bronvermelding
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
7
1. Analyse
Architectuur
Cluster
Terrein
Landschap
Analyse op vier verschillende schalen
10
1 Analyse Het landschap is opgebouwd uit veelsoortige verschijnselen met zeer verschillende ruimtelijke eigenschappen. Het ‘ lezen’ van een landschap gebeurt door de verschillende samenstellende componenten van een landschap te analyseren. De ontrafeling van het landschap voor de OLP is gedaan volgens een literatuurstudie, cartografische studie en veldonderzoek. Informatie uit deze drie pijlers wordt samengebracht en uiteindelijk gefilterd op relevantie voor het beeldkwaliteitsplan.
Er is op vier verschillende schaalniveau’s geanalyseerd •
Landschap: omgeving (Zijpe, duinen en kustzone)
•
Terrein: Binnen de hekwerken van het terrein (OLP)
•
Cluster: Gebied rondom de bestemming van de nieuwe hoge flux reactor
•
Architectuur: Direct aangrenzende gebouwen
In de analyse wordt vanaf de grote schaal steeds verder ingezoomd op het projectgebied. Bij elk schaalniveau is een literatuur- en kaartstudie en een ruimtelijke analyse toegepast. Dit heeft geresulteerd in een overzichtelijke, maar grondige en gelaagde analyse. Literatuur is op een breed vlak geraadpleegd. Voor het landschap waren ‘Het Nederlandse landschap’ en ‘Dijken van Nederland’ belangrijke bronnen. Op terreinniveau was het boek: ‘Energieonderzoek Centrum Nederland’ een overzichtelijk naslagwerk dat overzicht gaf van de (maatschappelijke) ontwikkelingen op het terrein in de tijd. Overige bronnen zijn beleidsdocumenten en onderzoeken naar bijvoorbeeld de natuur in het gebied. Voor de cartografie is gebruik gemaakt van de GBKN, google earth, Algemene Hoogtekaart Nederland (AHN), watiswaar.nl en topotijdreis.
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
11
Afsluitdijk
Wieringen
IJsselmeer
Zijpe 1597
Westfriese omringdijk
Schermer 1635
Beemster 1612
Purmer 1618 Wormer 1626 Zuiderzee
Projectgebied
Markermeer
dijk water historische kern stedelijk gebied
N
N
N
droogmakerij
1200-1600 - sluiting van de Westfriese-omringdijk
12
1600-1700 - vroege droogmakerijen
1900-2100- agrarisch metropoollandschap
1.1 Landschap 1.1.1 Historische ontwikkeling Tussen 3000 en 1500 voor Chr. zijn door de zee
Bedijking en inpoldering
Kustverdediging
Recreatielandschap
strandwallen opgeworpen die de basis vormden voor
Het duingebied kwam langzaamaan vanaf twee kanten
De kust van de Noordkop kreeg haar huidige vorm
De afgelopen eeuwen is het landschapsbeeld van de
het ontstaan van stuifduinen. Zo ontwikkelden zich de
onder vuur te liggen. Aan de zeezijde vond constante
door drie grote ingrepen. Allereerst vond in het zuiden
duinen ingrijpend veranderd. In de 19de eeuw waren
Noord-Hollandse duingebieden die in de 9e eeuw een
kustafslag plaats en brak de zee af en toe door de
de aanleg van de al eerder genoemde Hondsbossche
de duinen door overbeweiding en het ontbreken van
nagenoeg gelsoten kunstlijn vormden, die zich uitstrekte
smalle duinenrij heen, terwijl de zee via de Zijpe achter
Zeewering plaats (welke steeds meer werd opgeschoven
begroeiing veranderd in sterk stuivende landschappen.
van Zeeuws Vlaanderen tot Vlieland. Deze kustlijn
de duinen langs steeds meer landinwaarts trok. Vanaf
naar het oosten en vanaf 1792 gefixeerd werd op de
Aan het eind van de 19e eeuw zorgde Staatsbosbeheer
bestond uit langgerekte strandwallen en duingordels,
de 10de eeuw werd het land langzaamaan bedijkt ter
huidige plek; de naamgeving is na 1850 ontstaan).
voor een ingrijpende verandering in het duinlandschap
evenwijdig aan de kust met enkele onderbrekingen
bescherming tegen overstromingen. Aan het eind van de
De tweede ingreep was de Zijperzeedijk (tussen
door deze voor de helft met dennen te bebossen.
in de vorm van riviermondingen en zeearmen, onder
13e eeuw ging men de afzonderlijke bedijkte gebieden
Petten en Callantsoog) waaraan werd begonnen in
Het stuivende duin kwam tot rust en er ontstond een
andere de Zijpe. Achter de duinen lagen uitgestrekte
met elkaar verbinden en werd omstreeks 1300 de
1552 en welke, na vele doorbraken en tegenslagen
afwisselend landschap en een meer stabiel duingebied
veengebieden, zo ook in Noord-Holland.
Westfriese Omringdijk gesloten.
vanwege de Tachtigjarige Oorlog, pas defintief werd
geschikt voor recreatie.
in 1597. De derde ingreep betrof de Zanddijk of Van De duinen zijn de basis geweest voor de eerste occupatie
In 1597 werd de Zijpe drooggelegd, een gebied van
Oldebarneveltsdijk tussen Callantsoog en Huisduinen
De waardering van het wandelend en sportend publiek
van het gebied, al was de bewoning tot aan de 7e eeuw
ongeveer 6.500 ha groot. De polder werd begrensd
(1610).
voor deze bossen was positief, maar er ontstond ook
nog niet permanent van karakter. Vanaf de 10e eeuw
door de Westfriese Omringdijk, de Zijperzeedijk aan de
werden ook de aangrenzende veengebieden ten oosten
duinrand en de Schoorlse zeedijk. Door de drooglegging
De Hondsbossche Zeewering is ooit begonnen als een
een zeer hoog verdampingsniveau, waardoor het
van de strandwallen ontgonnen. De ontginning van
is er een landschap ontstaan waarbij zee, strand, duin,
zanddijk, de Zijperzeedijk is dat nog steeds. Men ‘plande’
grondwater daalde. Als reactie hierop werd er plaatselijk
het veen (en daarmee een continue ontwatering) in de
droogmakerij en zeekleigebied parallel aan elkaar liggen.
de Zijperzeedijk en Zanddijk niet dicht bij zee, maar op
weer verstuiving toegestaan door mechanisch te
Middeleeuwen leidde tot bodemdaling. Hierdoor, door
Het reliëf van het duinlandschap contrasteerd sterk met
1 à 2 km afstand van de branding. Daarmee creëerde
plaggen. Veel bossen zijn weer gekapt of met inheemse
de relatieve zeespiegelstijging en door verschillende
de vlakke droogmakerij. Dit wordt nog versterkt door de
men de condities voor grootschalige opstuiving. Dankzij
beplanting bijgeplant. De duinen en het strand hebben
stormvloeden (onder andere in 1163, 1170 en 1196),
scherpe grens tussen beiden.
de overheersende zuidwestenwind verstoof het zand
nog steeds een enorme aantrekkingskracht op mensen.
veranderden de veengebieden rond de Zijpe geleidelijk
op het strand, het helm ving het zand op en zo groeiden
Vooral in de zomers trekken veel mensen naar de duinen
in een uitgestrekt waddengebied.
de dijken. De Zijperzeedijk is vervolgens vergroeid met
en het strand.
biologische armoede en eentonigheid. Naaldbos heeft
zeewaarts gelegen duinen, die tot aan de 19e eeuw op de strandvlaktes ontstonden: de Pettemerduinen.
1596 - Aanleg van de Zijperzeedijk
1597 - Aanleg droogmakerij de Zijpe
1937 - Werk aan de Hondsbossche zeewering
1900 - 1950 - Bebossing van de duinen
augustus 2016 I john.boon@arcadis.com
13
Landschapsstructuur
ST MAARTENZEE
ST MAARTENSVLOTBRUG
Legenda eigendomsgrenzen OLP
N502
ST MAARTENSBRUG
zee
ds K
ana al
duinlandschap
N9
No
bebouwd gebied
ord
oude zeekleilandschap
Ho
llan
droogmakerij
dorpslinten
PETTEN
Landsschapstypen rondom de OLP
Noordzee
14
Duinen & kustlijn
Droogmakerij - Zijpe
Oude zeekleilandschap - Westfriese Omringdijk
1.1.2 Landschapsstructuur Het noordwesten van de provincie Noord-Holland kenmerkt zich door de grote contrasten tussen vier
In de Nederlandse situatie is het uitzonderlijk dat in de
verschillende landschappen die parallel aan elkaar liggen
duinen een onderzoeksterrein is gesitueerd, omdat
en waarvan de grenzen min of meer strakke lijnen zijn.
het vigerende planologische beleid er op gericht is zeer
Deze landschappen zijn de kust (zee en strand), de
beperkt te bouwen in de kustzone. Vooral in Noord-
Pettemerduinen, droogmakerij de Zijpe en het oude
Holland is de duinenrij relatief ongebouwd gebleven.
zeekleilandschap binnen de Westfriese Omringdijk.
Bebouwing bestaat in de meeste gevallen uit woningen en recreatieparken. De OLP is qua functie dus een uniek
Pettemerduinen
verschijnsel.
De OLP (Onderzoekslocatie Petten) ligt in de Pettemerduinen. Dit duingebied maakt onderdeel uit van
Zijpe
een aaneengesloten complex van (voormalige) zeerepen
Ten oosten grenzen de Pettemerduinen aan de Zijpe,
en stuifdijken van Petten tot Callantsoog, welke samen
een droogmakerij. Het vlakke landschap met rechtlijnige
een smalle duingordel vormen. Het is een gevarieerd,
verkaveling van de Zijpe vormt een sterk contrast met de
kleinschalig gebied met veel reliëf, door de afwisseling
afwisselende kleinschalige reliëfrijke duinen. Boerderijen
van valleien en smalle duinenruggen, die soms tot
met erfbeplanting liggen aan een ontginningslijn
paraboolduinen verwaaid zijn. De duinen zijn veel al
binnen een grofmazige verkaveling. De ruimtelijke
steil(er) aan de binnenzijde. In de valleien zijn op diverse
hoofdstructuur wordt bepaald door drie evenwijdige
plekken meertjes aanwezig. Deze zijn ook op de OLP
hoofdassen met daarlangs de boerderijen. Kenmerkend
aanwezig. Veel duingebied heeft een lage begroeiing,
voor deze polder is de bollenteelt. Gedurende de bloei
maar op een aantal plekken is ook bos aanwezig.
van de bloembollen is deze streek dan ook bijzonder kleurrijk.
Hondsbossche zeewering
Pettemerduinen
Droogmakerij Zijpe
Oude zeekleilandschap
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
15
Zichtbaarheid vanuit het landschap
Legenda eigendomsgrenzen OLP zicht op OLP vanuit de omgeving geen zicht op OLP vanuit de omgeving
Zichtbaarheid van de huidige reactor in de omgeving
Noordzee
16
Duinen & kustlijn
Droogmakerij - Zijpe
Oude zeekleilandschap - Westfriese Omringdijk
1.1.3 Zichtbaarheid van de OLP De OLP is het meest herkenbaar vanaf de nieuwe duin bij de Hondsbossche Zeewering, vanaf het fietspad door de Pettemerduinen, op de N502 aan de rand van de Pettemerduinen en vanuit het open polderlandschap van de Zijpe. Vanaf het strand is de OLP niet ervaarbaar. De eerste duinenrij is zo hoog dat geen enkel onderdeel van de OLP zichtbaar is. Vanuit de duinen is de OLP het meest zichtbaar. Eén van de belangrijkste zichten is vanaf de Burgemeester Breebaartweg. Toeristen gebruiken deze route naar het strand. Na het passeren van de eerste bospartij is er een zicht op de OLP. Dit oogt heel rommelig door de verschillende hoogtes, kleur, materiaalgebruik en orientatie van de gebouwen. Ook vanaf de Noordzeeroute, een recreatieve fietsverbinding door de Pettemerduinen is er goed zicht op de OLP. Vanuit droogmakerij de Zijpe is de bestaande reactor een markant object aan de horizon. Door de koepel-vorm is dit gebouw in de duinen extra opvallend. Voor de nieuwe reactor liggen er kansen om deze in maat en schaal meer aan te laten sluiten bij de maat en orthogonale vorm van de bollenschuren in de polder. Juist doordat de nieuwe reactor eveneens boven de duinen uit zal gaan steken, ligt hier de kans om het duinlandschap op architectonisch gebied met de droogmakerij te verbinden.
De ventilatiepijpen zijn, door hun hoogte en verticaliteit, ook zeer beeldbepalend. Een aantal gebouwen steekt boven de duinen uit, maar deze zijn minder opvallend. Vanaf de N502, aan de rand van de Zijpe, is vooral het hekwerk zichtbaar. Achter het hekwerk liggen hoge duinpartijen die het zicht op de OLP wegnemen. Er zijn slechts twee torens die doen vermoeden dat er bebouwing achter de duinrand staat. Vanaf de Westfriese omringdijk is de reactor niet
Vanaf de nieuwe duintop bij de Hondsbossche zeewering is de OLP goed zichtbaar.
zichtbaar. BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
17
bijzonder contrast tussen de strakke akkers en
in de bouwwerken zit een
de duinen openen zich naar het complex
de organische, natuurlijke duinen.
verticale én een horizontale oriëntatie.
en de bestaande reactor.
Beleving van de OLP vanaf de Belkmerweg in de Zijpe
open duinlandschap
Beleving van de OLP vanaf het fietspad in de Pettemerduinen
18
cluster van gebouwen met verschillende
reactor is een herkenbaar element vanuit
cluster van gebouwen met verschillende
het terrein is deels omzoomd door
hoogtes, vormen en kleuren
de omgeving
hoogtes, vormen en kleuren
dennenbos
hoge duinen
ventilatiepijpen zijn oriëntatiepunten
Vanuit een boerderijtuin is er speciaal zicht gecreeërd op de reactor
de hekken markeren de scheiding tussen
sterk contrast tussen
de polder en de duinlandschap
polder en duinlandschap
Zicht vanuit de duinen
Beleving van de OLP vanaf de N502 op de rand van de Zijpe en de Pettemerduinen
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
19
Historische ontwikkeling
Legenda eigendomsgrenzen OLP
Topografische kaart 1900: terrein voor de komst van de OLP
20
1.2 Terrein 1.2.1 Historische ontwikkeling 1955 – Reactor Centrum Nederland
aangetrokken. De eerste programma’s waar ECN aan
Voor de komst van de Onderzoekslocatie Petten (OLP)
ging werken waren windenergie en kolen. De eerste
was het terrein een kaal open duingebied. Midden door
nieuwe afdeling was het Energie Studie Centrum, de
het terrein lag een duinrug in de vorm van een krul, met
huidige unit Beleidsstudies.
aan de oostzijde een duinvallei. De vallei staat groen
Een zichtbare aanwijzing van de grote veranderingen
ingetekend op de historische kaart en wordt ‘ De Rietput’
in Petten werd gevormd door de bouw van de HAT-25,
genoemd.
een experimentele windturbine op een opvallende plek
In 1955 begon het huidige Energieonderzoek Centrum
vlakbij de ingang van het ECN terrein. Het windonderzoek
Nederland zijn bestaan als Reactor Centrum Nederland.
zal tot op de dag van vandaag een speerpunt van het
De Hoge Flux Reactor (HFR) kwam te staan in Petten
ECN programma blijven, waarbij het testveld (inmiddels
(Noord-Holland), vér van bevolkingscentra en in de
ondergebracht in de Wieringermeer) van grote betekenis
nabijheid van koelwater. RCN was de organisatie die
is.
de Hoge Flux Reactor in bedrijf stelde en exploiteert.
De OLP groeide aan zowel de noord als de zuidzijde met
Dit centrum hield zich bezig met de ontwikkeling
drie clusters: noord, west en oost.
van ‘atoomenergie’ in Nederland, later ‘kernenergie’
Het oostcluster bestaat uit de reactor met daaromheen
genoemd. In atoomenergie lag in die tijd de belofte
verschillende bijgebouwen. De bijgebouwen waren in de
van grote hoeveelheden goedkope en schone energie,
duinvallei gepositioneerd, langs de oudste ontsluiting,
waarmee de behoeften van generaties gedekt konden
die was verlengd naar de zuidzijde van het terrein. De
worden.
ontsluiting van het centrumcluster verloopt nu via een
In 1962 werd de bouw van de HFR voltooid. De reactor
nieuwe entree post aan de zuidzijde. De westcluster is
werd bovenop een duin aan de rand van de rietput
ook in een duinvallei gebouwd.
gebouwd. Bij de reactor werd een tweede complex gebouwd, beneden in de duinvallei. Het complex was
1979 – internationalisering
bereikbaar via de huidige N502. De wegen op de OLP
Na de tweede oliecrisis van 1979 kwam steenkool als
werden in de valleien aangelegd. Rondom de OLP
de brandstof van de toekomst weer in beeld, maar
verrees een hekwerk tussen de dijk en het duinbos.
dan wel veel schoner dan in het verleden. In korte tijd werd een groot nationaal onderzoeksprogramma steenkool ingericht en ook ECN krijgt daar een deel van
1975 – alternatieven vormen van energie
toegewezen. Het moest o.a. de wervelbedverbranding
Er ontstond vanuit de bevolking een krachtige roep
voor toepassing van steenkool in de industrie
om energie-onderzoek naar ‘alternatieve’ vormen
onderzoeken. Maar deze toepassing bleek niet te
van energie: zonne- en windenergie, getijdenenergie,
kunnen concurreren met het gebruik van aardgas en de
biomassa, aardwarmte en naar energiebesparing. RCN
wervelbedverbranding van steenkool verdween uit de
werd aangewezen als instelling die een groot deel van
belangstelling. ECN richtte zich daarna op het vergassen
dit onderzoek moest trekken. De naam werd gewijzigd
van steenkool, een activiteit die later de basis werd van
van Reactor Centrum Nederland in Energieonderzoek
het biomassa vergassingsonderzoek bij ECN.
Centrum Nederland, ECN. Een deel van de onderzoekers schoolde zich om en er werden nieuwe mensen De OLP ten noorden van Petten rond 1962
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
21
Historische ontwikkeling
Legenda begrenzing OLP 2015 begrenzing OLP 1971 begrenzing OLP 1961 gebouwen vanaf 1960 gebouwen vanaf 1970 gebouwen vanaf 1980 gebouwen vanaf 2000
Ontwikkeling van bebouwing en begrenzing op de OLP
22
Sinds de aanleg van de HFR heeft de OLP zich
en de grote industriële ambities moesten worden
Later, eind jaren ‘90, bleek de business unit structuur ook
de OLP werd een fietspad aangelegd ten bate van de
doorontwikkeld, waarbij diverse partijen (zoals ook
bijgesteld. Inmiddels heeft ECN zich ontwikkeld tot een
nadelen met zich mee te brengen voor samenhang en
kustrecreatie.
Euratom) zich op de OLP kwamen vestigen. Al vrij vroeg
internationaal vooraanstaand kenniscentrum op het
effectiviteit van het onderzoek. Het werk van ECN werd weer
was een belangrijke ontwikkeling de productie van
gebied van de brandstofceltechnologie.
sterker in relatie gebracht met het overheidsbeleid en de
1999 – marktgericht ontwikkelen
mate waarin programma’s bijdragen aan beleidsdoelen werd
Deze rol om invulling te geven aan de transitie naar
isotopen voor medische doeleinden. In het begin nog door Philipsdochter Duphar, maar na verkoop van de
1989 – transitie naar duurzame energie
belangrijker. Deze beleidsdoelen werden ook explicieter
een duurzame energievoorziening werd in 1999 bij een
activiteiten sinds 1977 door Mallinckrodt. Ten behoeve
Een andere wijziging in de structuur betrof de vorming
geformuleerd. ECN moest enerzijds invulling geven aan
grote evaluatie van grote technologische instituten nog
hiervan werd in 1996 de molybdeenfabriek gebouwd.
van business units in 1990. Harry van den Kroonenberg
de transitie naar een duurzame energievoorziening en
eens door het kabinet benadrukt. ECN moest, aldus het
Een tijdlang was ook de COVRA (Centrale Organisatie
constateerde dat de organisatie niet in lijn was met
anderzijds een rol spelen in de kenniseconomie.
kabinet, ‘uitdrukkelijk geen marktorganisatie’ worden. Het
Voor Radioactief Afval) op de OLP gevestigd, tot deze in
het meer commerciële karakter dat nodig was om
1993 verhuisde naar Borssele.
contractonderzoek tot een goed einde te brengen.
De ontsluiting van de noordcluster werd verbeterd
en ‘alle marktgerichte activiteiten moesten dan ook
De business units werden in het leven geroepen om
door de aanleg van een nieuwe entree vanaf de huidige
een eenduidige relatie vertonen met de lange termijn
Veel werk stak ECN in de jaren ’80 in de ontwikkeling van
een zakelijke benadering van het onderzoekswerk te
N502. De oudste entree werd ontmanteld, maar de
oriëntatie van het instituut’. Maar de klok werd niet terug
de brandstofcel. ECN was de spin in het web van deze
bevorderen; ze werden afgerekend op hun financieel
weg bleef liggen. Op enkele plekken werden nieuwe
gezet. ECN moest zich óók op de markt blijven richten
research, waarbij de materiaalkennis opgedaan in het
resultaat en moeten zich daarom meer rekenschap
gebouwen neergezet, maar er was geen sprake van
en producten ontwikkelen die voor de Nederlandse
nucleaire onderzoek een belangrijke schakel bleek. Maar
geven van de wensen van klanten, en van kosten en
een grote uitbreiding. De structuur van drie clusters in
economie van belang zijn.
uiteindelijk waren de marktperspectieven niet voldoende
opbrengsten van het werk.
de duinvalleien op de OLP bleef intact. Ten westen van
1950 - bebossing van de duinen en bestaande routes door de duinvalleien
1961- bouw van de hoge flux reactor
werk moest een relatie houden met het overheidsbeleid
1971 - uitbreiding van het complex
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
23
+ 2.50
Morfologie & hoogte
+ 16.55
+ 0.80 + 1.75 + 15.50
+ 18.30
+ 16.34 + 5.25
+ 4.15
+3.95
no
ord
+ 17.85 + 1.70 + 5.05
+ 2.85 + 6,15
+ 1.95 + 6.15
+ 12.65
Legenda + 2.95 + 5.28
+ 7.68
+ 0.25
oo
OLP
ste
i + 11.65
- 0.16
ei
te
s we
+ 15.10 + 0.80
+ 1.50 + 4.95
Algemene Hoogtekaart Nederland (AHN)
24
all nv
polder
ed il jk + 1.95
ui
duinvallei
+ 18.87
ed
e all v uin
duinen
lijk
grens duinvallei
ke
du
inv alle
i
+ 15.5
+ 21.50
+ 3.25
elij
1.2.2 Morfologie en hoogte De OLP wordt gekenmerkt door het karakteristieke
Ruimtelijke kwaliteiten:
duinlandschap, bestaande uit duinruggen, flanken en
•
Aanwezigheid van de Zijperzeedijk in het
twee valleien: een grote trechtervorminge vallei aan de
projectgebied. Het is een historisch landschappelijke
noord-oostzijde en een kleinere ovaalvormige vallei aan
lijn die bepalend is geweest voor de vorming van de
de westzijde van de OLP. De twee valleien worden van
Zijpe en in de kustverdediging.
elkaar gescheiden door een natuurlijke bochtige duinrug.
•
Het hoogste punt (+18.50 NAP) op de OLP is een top op de duinrug aan de zuidzijde. Het laagste deel ligt rondom
De aanwezigheid van duinenruggen en valleien geeft de OLP identiteit en een natuurlijk karakter.
•
het ven in de noordelijke duinvallei.
De vennen in de twee valleien versterken de leesbaarheid van het duinlandschap op de OLP.
•
Het hoogste punt aan de zuidzijde geeft een 360
De grote vallei wordt aan de oostzijde begrensd door de
graden zicht over de OLP en uitzicht op de zee en de
Zijperzeedijk, een langgerekte duindijk. Aan de westzijde
Zijpe.
ligt een rafelige duinrand met aan de voet een vennetje.
Duinrug
Duinvallei
Aan de noordzijde wordt de vallei begrensd door de omheining. De natuurlijke laagte (de Rietput) loopt door richting het Zwanenwater. Aan de west- en oostzijde wordt de vallei begrensd door hoge langgerekte duinruggen. De OLP loopt op naar de noordzijde, waar het eindigt in een hoge brede zandheuvel. Op deze duin is het bos aangeplant. Aan de zuidzijde loopt de vallei door richting een aantal vennen. Het grootste ven ligt buiten de omheining van het terrein.
Duinrug
Duinvallei
Zijper zeedijk
Principeprofiel van het complex in het duinlandschap
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
25
Natuur & ecologie
Legenda OLP grens duinvallei grens Natura 2000 industrie ecologische hoofdstructuur bosgebied water
Bestaande natuur op de OLP
26
1.2.3 Natuur & ecologie Natura 2000 Het duinlandschap is onderdeel van de Ecologische
Ecologische waarden op het Terrein
Begrenzing
Hoofdstructuur en Natura 2000-gebied. In de
Omdat alle bouwwerken zijn opgetrokken in een
De Kernenergiewet is van toepassing voor de locatie
Het hekwerk is zowel voordelig als nadelig voor de
Pettemerduinen liggen goed ontwikkelde duinvalleien,
natuurgebied dat in aanleg dezelfde potenties heeft
en deze wet stelt eisen aan de beveiliging. Er zijn drie
ecologie in het gebied. Voor bijvoorbeeld amfibieën,
zoals de Korfwateren, en droge duinen. Door de grote
als het noordelijker gelegen Zwanenwater zijn er tal
verplichte zones: observatiegebied, beveiligd en vitaal,
insecten, vogels, en zoogdieren, zoals muizen, konijnen
variatie in milieutypen in het gebied, variërend van droog
van bijzondere planten en dieren op het terrein terug
waarbij in deze volgorde de beveiligingseisen per zone
en vossen vormt het hekwerk geen begrenzing. Voor
tot zeer nat en van kalkrijk tot kalkarm, is een grote
te vinden. De ECN-gebouwen zijn onder vogelkenners
toenemen. Het buitenste hekwerk markeert de grens
de vos zijn speciale poortjes gemaakt. Groter wild, zoals
verscheidenheid van vegetatietypen aanwezig waarin tal
gerenomeerd om de mantelmeeuwenkolonie op de
van het observatiegebied met de bedoeling om mensen
reeën kunnen niet op het terrein komen. Ook worden
van zeldzame plantensoorten voorkomen.
daken (elders opgejaagd door de drukte in het duin
te laten zien/weten dat er een overgang is naar een
honden van recreanten buiten het terrein gelaten.
en vossen). Delen van oude moerassige valleien (de
andersoortig en niet openbaar toegankelijk terrein.
Dit voorkomt verstoring van met name meeuwen en
Het ecologisch netwerk Natura 2000 moet de betrokken
Rietput) herbergen een reeks soorten van de Rode Lijst
Mocht iemand toch het hek passeren kan dit worden
konijnen.
natuurlijke habitats en leefgebieden van soorten in
waaronder orchideeën, parnassia en de moerasplant
waargenomen met camera’s en kan de beveiliging actie
Begrazing is niet overal mogelijk. Momenteel kunnen
hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige
galilaan. Dit ontoegankelijke gebied deelt met het
ondernemen. De beveiliging voor de andere twee zones
schapen grote delen van het gebied niet begrazen.
staat van instandhouding behouden of in voorkomend
Zwanenwater ook bijzonderheden als draadzegge en de
is strenger en wordt hier om veiligheidsredenen niet
Knelpunt hierbij zijn de plekken met potentieel hoge
geval herstellen. Het terrein waar de PALLAS reactor
grote boterbloem en de enige broedende tapuit van de
verder behandeld.
natuurwaarden waarbij gezien de staat van de vegetatie,
gesitueerd zal gaan worden, is geen officieel onderdeel
Pettemerduinen heeft hier een rustig hoekje gevonden.
begrazing noodzakelijk is.
van het Natura 2000 en Ecologische Hoofdstructuur, maar ligt er wel grotendeels door omsloten en tevens heeft het beleid betrekking op dezelfde habitats die op het terrein te vinden zijn.
Beweid en onbeweid duinlandschap op de Zijper zeedijk
Bloeiende parnassia
Draadzegge
Tapuit
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
27
Routing & ontsluiting
JRC
entree
JRC
NRG
Legenda
Mallinckrodt 3>
ECN 4>
OLP autoweg JRC
ECN
autoweg ECN terrein
N502
fietspad
7>
parkeerlocaties
2>
5> 6>
wandelpad
hekwerk
<1
Bestaande infrastructuur op en aan de OLP
28
NRG
entree
1.2.4 Routing & ontsluiting Er zijn drie bebouwingsclusters op de OLP. Deze
wegen.
clusters zijn ruimtelijk van elkaar gescheiden, maar
Bij de westelijke entree is een groot bezoekerscentrum
ook functioneel. In de oostvallei ligt het oudste cluster
met lunchruimte en vergaderzalen. Hier is een grote
met de HFR als centraal gebouw. In dit cluster is het
centrale parkeerplaats en een plek om buiten te zitten.
personeel van NRG & Mallinckrodt werkzaam. Personeel
De rest van het terrein heeft een minder publiekelijk
van ECN en NRG zijn werkzaam in de westvallei en in
karakter. De oostvallei is verbonden met de westvallei
de noordcluster is personeel van JRC werkzaam. De
via enkele duinpaden, maar dit cluster is functioneler
beoogde ontwikkelingslocatie voor de nieuwe reactor is
ingericht. De voetgangersroutes in de oostcluster
in de oostvallei.
bestaan uit trottoirs langs de hoofdontsluitingsweg. Veel medewerkers verplaatsen zich per fiets over de OLP.
De ontsluiting van de OLP is via een noordelijke en
Hiervoor gebruiken ze vooral de autowegen.
een zuidelijke entree aan de oostzijde van de OLP. De
Parkeren is over de hele OLP verspreid. In elk cluster
entree’s zijn verbonden met de N502. De oostelijke
is een of meerdere grote parkeerplaatsen aanwezig.
en westelijke clusters zijn via een rondweg verbonden
Daarnaast zijn er heel veel kleine parkeerplaatsen en
met de zuidelijke entree. Het noordelijke cluster met
verharde oppervlakten waar vrij geparkeerd kan worden.
de JRC gebouwen wordt via een hoofdweg ontsloten vanuit de noordelijke entree. De hoofdontsluiting is weliswaar herkenbaar door de breedte van de weg maar door de vele typen verhardingsmateriaal toch niet heel onderscheidend ten opzichte van de meer secundaire
1> Controlepost bij de zuidelijke entree
2> Hoofdontsluiting van het terrein
3> Parkeergelegenheid verspreid over het terrein
4> Veel verschillende typen verharding
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
29
lunch- en verblijfsruimte
‘tenant building’ van ECN
bijzondere architectuur
grote centrale parkeerplaats centraal tussen de hoofdgebouwen
5. Westelijke cluster ECN
duinbos aan de rand van de OLP
6. Oostelijke cluster met de HFR (erachter het noordelijke cluster)
30
huidige hoge flux reactor
noordelijke cluster met JRC-gebouwen
gebouw 201 van Mallinckrodt
1.2.5 Visueel-ruimtelijk
hoofdontsluiting
bestemming van de nieuw te bouwen
zijper zeedijk
gebouw 04 van ECN
reactor
Op de OLP zijn drie clusters van gebouwen te onderscheiden die ruimtelijk worden gescheiden door een duinrug en een groot ven. Elk cluster heeft zijn eigen specifieke functies en ruimtelijke kenmerken. Westcluster Dit cluster is gericht op bezoek van de OLP. De voorgevels van de gebouwen rondom de centraal gelegen hoofdparkeerplaats zijn duidelijk representatiever dan de gemiddelde bouwwerken op de OLP. Dit is de plek waar bezoekers komen en veel werknemers op de OLP komen lunchen. Dit deel wordt direct ontsloten door de zuidelijke entree. Het noordelijke deel van dit cluster heeft meer weg van een bedrijventerrein. Hier is de ruimte functioneler ingericht en met minder aandacht. Het geheel wordt ontsloten via de hoofdweg aan de oostzijde. Oostcluster Dit is het oudste cluster met tevens de meeste bebouwing. Dit cluster bestaat uit twee delen: de hoge flux reactor en de valleigebouwen. Het is een langgerekt cluster met een centraal gelegen ontsluitingsweg. Aan de zuidzijde staan een aantal testopstellingen en kleine bijgebouwtjes. In het hart van het cluster staan een aantal grote gebouwen welke gebruikt worden door Mallinckrodt en ECN. In dit gebied bepalen de fysieke beveiligingselementen (o.a. hekwerken en camera’s) mede het beeld. Noordcluster Het noordcluster wordt ontsloten via de noordelijke entree.
Dit gebied wordt ook streng bewaakt en is eveneens niet toegankelijk voor het publiek. Het cluster ligt verstopt achter de groene massa rond het grote ven en de duinbossen aan de noordzijde.
7. Oostelijke cluster met NRG & Mallinckrodt
BEELDKWALITEITSPLAN PALLAS april 2017 I john.boon@arcadis.com
31
Functies en routing
bestaande reactor 420
3>
Mallinckrodt
05
05
7>
r
ste
5>
lu
ec
lijk
ste
oo
2>
4>
15
Legenda OLP
03
autoweg JRC
6>
autoweg ECN terrein
02
Bestaande functies en infrastructuur in het oostcluster
32
1>
parkeerlocaties
55