5 GRPKVNH Hoofdtekst Schagen specifiek 2018

1

Inleiding

6

2 2.1 2.1.1 2.1.2 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.3 2.3.1 2.3.2 2.4 2.5 2.6 2.7

Huidige situatie Algemeen Aanwezige voorzieningen Toestand objecten Stedelijk afvalwater Nog niet aangesloten bestaande bebouwing Functioneren van de voorzieningen Monitoring gemengd stelsel Foutieve aansluitingen Reiniging van de voorzieningen Regenwater Verwerking van regenwater Overzicht aanwezige voorzieningen Grondwater Gegevensbeheer Vergunningen Meldingen en voorlichting

8 8 8 9 9 9 9 10 10 10 11 11 12 12 12 13 13

3 3.1 3.2

Uitgangspunten rioleringszorg Schagen Doelen Gemeentelijke zorgplichten stedelijk afvalwater, regenen grondwater 3.2.1 Stedelijk afvalwater 3.2.2 Regenwater 3.2.3 Grondwater 3.3 Klachtenafhandeling en voorlichting 3.4 Duurzaamheid 3.5 Vestigen zakelijk recht

2

15 15 15 15 17 19 20 21 21

4 4.1 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.3 4.3.1 4.3.2

De opgave 23 Inleiding 23 Aanleg voorzieningen voor stedelijk afvalwater, regen- en grondwater 23 Aanleg bij bestaande bebouwing 23 Aanleg bij nieuwbouw 23 Aanleg grondwatervoorzieningen bij bestaande bebouwing en nieuwbouw 23 Zakelijk recht 24 Beheer van de bestaande voorzieningen (exploitatie) 24 Planvorming en onderzoek 24 Maatregelen 28

5 Professioneel beheer waterketen 5.1 Samenwerken in de Noordkop 5.2 Samenwerken intern 5.2.1 Regionale Uitvoeringsdienst 5.2.2 Watertoets 5.2.3 Vergunningverlening 5.2.4 Ruimte en vakafdelingen 5.3 Samenwerken extern 5.3.1 Particulier (perceeleigenaar) 5.3.2 Projectontwikkelaars en woningbouwcorporaties 5.4 Modern rioolbeheer 5.5 Besparen op aanleg en rioolvervanging 5.5.1 Integrale aanpak 5.5.2 Relinen 5.5.3. Kwaliteit bij aanleg van riolering 5.6 Branchestandaard 5.7 Personele middelen

32 32 32 32 33 33 33 33 33 34 35 36 36 36 37 37 37

6 6.1 6.2 6.3

Organisatie en financiën Inleiding Personele middelen Financiële middelen

Bijlagen A Naslagwerken B Wet- en regelgeving C Evaluatie planperiode 2015-2017 D Doelen, Functionele eisen, Maatregelen en Meetmethoden E Rioolaansluitingen F Uitvoeringsprogramma G Kostendekkingsplan Riolering (ARCADIS, d.d. 9 juni 2017)

39 39 39 39

Samenvatting

•

Gemeentelijk Rioleringsplan Schagen 2018-2022 in het kort

•

Afvalwater •

•

•

•

Volksgezondheid en goede oppervlaktewaterkwaliteit (milieu) zijn de belangrijkste doelen van onze riolering en de rioolwaterzuivering. In het buitengebied gaan we uit van de huidige voorzieningen. Veranderingen zullen geleidelijk plaatsvinden op basis van doelmatigheid. De afweging wordt gemaakt op basis van drempelbedragen. Als rioleren te duur is, legt de bewoner zelf een voorziening aan. Meestal is een verbeterde septic tank voldoende. Niet alleen om een waterrobuust systeem te maken, maar ook om nieuwe stoffen (geneesmiddelen, hormoonverstorende stoffen, contrastvloeistof, microplastics, nanodeeltjes) aan te pakken, voeren we minder regenwater af naar de zuivering. Dit maakt het verwijderen van deze stoffen op de zuivering eenvoudiger. We denken niet meer in afvalstoffen, maar gaan uit van grondstoffen. We sluiten kringlopen door grondstoffen steeds opnieuw te gebruiken.

Regenwater •

• • • •

4

Om extreme buien op te vangen, richten we onze openbare ruimte anders in. Het doel is om regenwater te verwerken en af te voeren zonder schade. We gaan ontstenen (minder verharding toepassen), water opvangen door reliëf in terreinen en openbare ruimte toe te passen. De klimaatverandering zorgt ook voor opgaven voor bedrijven, projectontwikkelaars, corporaties en bewoners. Bewustwording van deze taken is belangrijk, maar we dwingen maatregelen niet af. Zichtbare maatregelen zorgen voor meer begrip. Het wordt normaal dat bij extreme buien tijdelijk water op straat staat.

Door regenwater vast te houden, ook in stedelijk gebied, gaan we verzilting en verdroging van de bodem tegen. Waterproblemen worden niet van het ene gebied naar het andere gebied afgewenteld.

Grondwater • • •

•

We willen niet dat grondwaterstanden de bovengrondse functie van het gebied belemmeren. Dit is altijd maatwerk. Uitgangspunt is dat betrokkenen een eigen verantwoordelijkheid hebben en problemen niet worden afgewenteld. Er is samenhang tussen maatregelen in publiek en privaat terrein. Het is dus van belang om samen te zoeken naar een optimale inrichting en een slim bouw- en straatpeil als uitgangspunt te nemen. Als we een locatie zoeken voor verstedelijking houden we rekening met de randvoorwaarden die het watersysteem stelt.

Professioneel beheer en samenwerking • • • •

•

We stemmen onze plannen met belanghebbenden af en doen doelmatige investeringen met als doel minder meerkosten. Onze aanpak bestaat uit integraal en gebiedsgericht omgaan met de openbare ruimte en de waterketen om de kwaliteit te verhogen. We werken continu samen aan innovatie. De Branchestandaard van RIONED toont de meerwaarde van onze samenwerking in de Noordkop aan. Deze samenwerking is ook van belang, omdat ons werkveld verandert en de beschikbare kennis kwetsbaar is. De kansen voor verdere gezamenlijke uitvoering van het rioleringsbeheer worden onderzocht. We gaan systematischer de risicobeoordeling doen, zodat we steeds beter grip krijgen op de balans tussen de kosten van maatregelen, de kwaliteit en de risico’s.

1 Inleiding

1 Inleiding De gemeente Schagen heeft wettelijke taken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater. In dit gemeentelijk rioleringsplan (hierna GRP) omschrijven wij hoe we invulling geven aan deze wettelijke zorgtaken. In dit plan geven wij ook aan hoe wij invulling geven aan nieuwe ontwikkelingen als klimaatveranderingen, besparingen in de waterketen, gegevensbeheer, levensduurverlenging. Het eerste onderdeel van het GRP betreft het algemene beleidsdeel van het GRP Noordkop. Het algemene beleidsdeel is uitgewerkt in het gemeentespecifieke onderdeel dat nu volgt. Het gemeentespecifieke deel beschrijft welke maatregelen, activiteiten, onderzoeken en middelen nodig zijn om de gestelde doelen in de aankomende planperiode te realiseren. Hiermee dient het als uitvoeringsprogramma voor de aankomende planperiode. Bovendien wordt concreet aangegeven op welke wijze wij het beheer van de huidige riolering, drainage en andere voorzieningen het beste kunnen vormgegeven, inclusief de benodigde kosten. Het totale programma vormt het uitgangspunt voor het kostendekkingsplan en de rioolheffing. Het GRP sorteert voor op de Omgevingswet (2020?) door het betrekken van de relevante partijen die belast zijn met watertaken in de openbare ruimte, waaronder het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, afdelingen binnen de gemeente zoals Ruimtelijke Ontwikkeling en de milieudienst RUDNHN.

Onderdelen van het GRP worden opgenomen in de omgevingsvisie die later door de gemeenteraad wordt vastgesteld.

6

Samen met het integrale beheerplan openbare ruimte, handboek inrichting openbare ruimte, moederbestek en basisrioleringsplannen vormt dit GRP de invulling van de gemeentelijke rioleringszorg. Vanwege de integrale aanpak is er een relatie met de uitvoering op het gebied van wegen, groen, water en nutsvoorzieningen Het GRP stellen wij vast voor de periode 2018-2022.

2 Huidige situatie

2 Huidige situatie In het gemeenschappelijke deel van dit Gemeentelijk Rioleringsplan is de evaluatie van de voorgaande planperiode behandeld. In de bijlage is dit voor de gemeente Schagen meer in detail uitgewerkt. Vervolgens gaan we in dit hoofdstuk na welke voorzieningen we beheren en wat de toestand ervan is.

Tabel 1 Overzicht rioleringsonderdelen gemeente Schagen Onderdeel

Lengte / aantal / hoeveelheid

Gemengd riool

94 km

Vuilwaterriool

116 km

2.1 Algemeen

Regenwaterriool

151 km

2.1.1 Aanwezige voorzieningen

Totaal vrijverval

361 km

Anders

0 km

Drukleiding

102 km

Drainage

134 km

BBB’s

8 st

De gemeente is voorzien van de volgende rioleringsonderdelen.

Volume BBB’s

8

1420 m3

Overstorten

72 st

Pompunits

582 st

Gemalen

75 st

Gemalen van HHNK

27 st

Persleiding

27 km

Regenwateruitlaten

250 st

IBA’s / septic tanks

1029 st

IBA’s eigendom gemeente

15 st

2.1.2 Toestand objecten

2.2 Stedelijk afvalwater

We maken onderscheid tussen vrijvervalriolering, die gebruik maakt van de zwaartekracht, en persleidingen, waarbij onder druk wordt afgevoerd.

2.2.1 Nog niet aangesloten bestaande bebouwing In het buitengebied zijn bijna 900 percelen aanwezig die niet zijn aangesloten op de riolering of zijn voorzien van een IBA klasse II of III. Het afvalwater van deze percelen wordt via een septic tank op oppervlaktewater geloosd. Bij bestaande lozingen kan worden volstaan met de bestaande voorziening, mits de lozing niet plaatsvindt in een gebied waarvoor een bijzondere bescherming geldt. Tijdens periodiek overleg tussen de gemeenten en het hoogheemraadschap worden deze situaties besproken.

Vrijvervalriolering Het doel van inspectie is inzicht verkrijgen in de kwaliteit van de vrijvervalriolen. Alle inspectiegegevens worden opgeslagen in de rioolbeheersystemen. Nog niet alle inspectiegegevens zijn beoordeeld. De achterstand hierin wordt in de planperiode 2018 t/m 2022 weggewerkt. De inspectie en de reiniging van de vrijvervalriolen is uitgevoerd in Noordkop-verband. Reinigings- en inspectiebestekken zijn gezamenlijk aanbesteed. Gemalen, persleidingen en drukrioolunits Het functioneren en de onderhoudstoestand van de gemalen, de persleidingen en de drukrioolunits is vastgelegd in het beheersysteem. Geconstateerde storingen worden verholpen. Gebreken worden opgenomen in het programma voor herstel. Er is geen calamiteitenplan voor gemalen en persleidingen opgesteld. Conclusie: aan de functionele eis dat inzicht moet bestaan in de toestand van de riolen is gedeeltelijk voldaan. Er is weliswaar veel geïnspecteerd, maar nog niet alle resultaten zijn beoordeeld.

2.2.2 Functioneren van de voorzieningen Het hydraulisch- en milieutechnisch functioneren van rioolstelsels wordt onderzocht en beschreven in zogenaamde ‘BasisRioleringsPlannen’ (BRP). Hydraulisch functioneren Het hydraulisch functioneren van de verschillende rioolstelsels in de kernen van de gemeente is in de basis op orde. De aandacht richt zich nu op het uitvoeren van onderhouds- en vervangingswerkzaamheden. Het hydraulisch functioneren wordt planmatig onderzocht wanneer het integrale project ‘Basis op orde’ zal zijn afgerond. De planning is om na 2018 het hydraulisch functioneren van de kernen planmatig op te pakken. Milieutechnisch functioneren De basisrioleringsplannen van de kernen binnen de gemeente geven weer dat aan het milieutechnisch functioneren wordt voldaan.

Beoordeling van lozingen uit de riolering Voor de beoordeling van lozingen uit de riolering hanteren wij het denkstappenmodel van STOWA/RIONED. In dit model staan de doelen en effecten voor het optimaliseren van het stedelijk waterbeheer centraal en niet de inspanning. Rioolgemalen, drukrioolunits, persleidingen Alle hoofdrioolgemalen en een aantal drukrioolgemalen zijn voorzien van telemetrie (Mactec). De met telemetrie uitgeruste gemalen en de bergbezinkvoorzieningen zijn aangesloten op de eigen hoofdpost (AquaView++). De sturing en controle op het functioneren van de gemalen vindt vanaf de gemeentelijke hoofdpost plaats. De drukrioolunits zijn niet standaard van telemetrie voorzien. Gemalen zijn eens per jaar gecontroleerd op hun werking en aan de hand daarvan zijn maatregelen vastgesteld en uitgevoerd. Voor mini gemalen is de frequentie eenmaal per 3 jaar. Met derden is een contract afgesloten voor het preventief en correctief onderhoud van de gemalen. De aanbesteding hebben we samen met de gemeente Hollands Kroon uitgevoerd. Persleidingen zijn niet planmatig gereinigd. Dit gebeurt alleen als daar aanleiding toe is, bijvoorbeeld bij verstopping. 2.2.3 Monitoring gemengd stelsel Het BRP geeft inzicht in het theoretisch functioneren van het gemengd rioolstelsel.

Meer inzicht in het werkelijk functioneren van het gemengd stelsel is verkregen door het uitvoeren van metingen, in of aan de randen van het stelsel. In Noordkop-verband is een meetprogramma gestart voor het monitoren van de gemengde rioolstelsels. Er wordt op 63 locaties gemeten. De metingen zijn in het stelsel en ter plaatse van riooloverstorten en gemalen uitgevoerd. Daarnaast zijn 12 neerslagmeters geïnstalleerd.

10

Het hoogheemraadschap verzamelt en beheert de meetresultaten en stelt jaarlijks een rapportage op. 2.2.4 Foutieve aansluitingen Bekend is dat op een aantal locaties in het buitengebied verhard oppervlak op de drukriolering is aangesloten. De gemeente streeft er naar uitsluitend huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater via de drukriolering in te zamelen. Ook in het vrijvervalstelsel komen foutieve aansluitingen voor: afvalwater op regenwaterriolen en regenwater op vuilwaterriolen. 2.2.5 Reiniging van de voorzieningen Onderscheid is gemaakt in de reiniging van vrijvervalriolen, kolken, gemalen, bergbezinkbakken en -leidingen, drukrioolunits en pers- en drukleidingen. Het reinigen van de voorzieningen draagt er mede toe bij dat het functioneren van de rioleringsobjecten wordt gewaarborgd. Reiniging van de voorzieningen is door derden uitgevoerd. Reiniging van vrijvervalriolering vindt voornamelijk plaats in combinatie met rioolinspectie. Vrijvervalriolen Door hogedrukreiniging zijn zand, slib en vuil verwijderd uit de vrijvervalriolen. Reiniging van de vrijvervalriolen heeft meerdere doelen: 1. Het uitvoeren van inspectie-, reparatie- en renovatiewerkzaamheden. Voorafgaand aan de uitvoering van inspectie-, reparatie- en renovatiewerkzaamheden is het riool gereinigd. Reiniging van vrijvervalriolering vindt dikwijls plaats in combinatie met rioolinspectie.

Een planning is opgesteld voor het periodiek reinigen en inspecteren van het rioolstelsel. In de afgelopen jaren is dit in samenwerking gedaan met de gemeenten in de Noordkop.

Visuele inspectie van de vrijvervalriolen wordt in principe door derden uitgevoerd. 2. Het waarborgen van het hydraulisch en milieutechnisch functioneren van het vrijvervalstelsel. De reinigingsfrequenties zijn aangepast aan de behoefte. De focus ligt daarbij op reiniging van kritische delen van het rioolstelsel. Op veel locaties binnen de gemeente is sprake van ongelijkmatige verzakking van het rioolstelsel. Hierdoor ontstaat verloren berging, waardoor slib tot bezinking komt. Dit heeft verschillende negatieve effecten: de effectieve berging neemt af, de overstortingsfrequentie en het -volume nemen toe, het bezonken slib kan leiden tot slechtere kwaliteit van het overstortingswater en de kans op verstopping neemt toe (mogelijk met stankoverlast en afname van de hydraulische capaciteit). Kolken Kolken zijn minimaal een keer per jaar gereinigd en geïnspecteerd. Wegen De wegen zijn minimaal één maal per jaar geveegd. Gemalen en drukrioolunits De gemalen en drukrioolunits zijn periodiek gereinigd en geïnspecteerd door derden. Het oplossen van storingen is door de eigen dienst (bij eerstelijnsstoringen) en door derden uitgevoerd. Pers- en drukleidingen Pers- en drukleidingen zijn niet planmatig gereinigd. Reiniging vindt alleen plaats bij verstopping van de leiding.

Bergbezinkvoorzieningen De bergbezinkbakken en -leidingen zijn in principe zelfreinigend. In de praktijk bleek dat er additioneel gereinigd moet worden. Jaarlijks vond inspectie van de voorzieningen plaats. Conclusie: door het reinigen van de rioleringsobjecten en het vegen van wegen zorgt de gemeente er voor dat de afstroming naar de riolen en in de riolen wordt gewaarborgd en waar nodig wordt verbeterd.

2.3 Regenwater 2.3.1 Verwerking van regenwater Inzameling en verwerking van regenwater vindt o.a. plaats via regenwaterstelsels, een aantal wadi’s en waterdoorlatende verharding. Op een aantal locaties wordt regenwater bovengronds afgevoerd en via de berm geïnfiltreerd in de bodem. 2.3.2 Overzicht aanwezige voorzieningen Bij nieuwbouwprojecten zijn regenwaterstelsels aangelegd als onderdeel van een (verbeterd) gescheiden rioolstelsel. Als verhard oppervlak van het gemengd stelsel is afgekoppeld, is dit oppervlak aangesloten op een regenwaterriool of direct geloosd op oppervlaktewater. In de gemeente zijn vier wadi’s aanwezig voor de opvang en infiltratie van regenwater. Voor de zuivering van afstromend regenwater zijn drie bezinkvijvers beschikbaar: op het bedrijventerrein Lagedijk (Zijperweg), de Frans Halsstraat en nabij de Sportlaan.

Conclusie: de afstroming van de regenwaterriolen wordt gewaarborgd en waar nodig verbeterd. De overige voorzieningen voor de inzameling en de verwerking van het regenwater zijn planmatig onderhouden. 2.4 Grondwater Er wordt van grondwateroverlast gesproken als hinder of schade in de woning, erf of tuin optreedt, als gevolg van een te hoge grondwaterstand. In het stedelijk gebied wordt grondwater soms als overlast ervaren. Op een aantal plaatsen zijn maatregelen genomen om de grondwateroverlast op te heffen door de aanleg van drainage. De drainage is niet planmatig onderhouden. Het huidige onderhoud bestaat uit het incidenteel doorspuiten van drainagebuizen naar aanleiding van klachten en grondwaterproblemen. Een vervangingsplanning voor de ontwateringsmiddelen is er niet. Er is nauwelijks inzicht in het verloop van de grondwaterstanden in het stedelijk gebied van de gemeente. Alleen in het stedelijk gebied van de kern Schagen worden sinds 2011 grondwaterstanden gemeten. Hiervoor is een meetnet met 45 peilbuizen ingericht. In Noordkop-verband wordt onderzocht op welke wijze registratie, opslag en beheer van grondwaterstanden zal gaan plaatsvinden. Conclusies: binnen het stedelijk gebied wordt incidenteel grondwater als overlast ervaren. De gemeente heeft grondwatervoorzieningen in beheer. Er is nauwelijks inzicht in het verloop van de grondwaterstanden in het stedelijk gebied.

12

2.5 Gegevensbeheer Om ons areaal optimaal te beheren, is het van belang om over goede en actuele gegevens te beschikken. Onze gegevens houden wij bij in RioGL voor het vrijvervalriool. In de toekomst willen we onderhoudsmaatregelen integraal plannen met andere arealen, zoals wegen en groen. Voor de gemalen gebruiken wij Aquaview++/SAM, omdat dit specifiek is toegerust op beheer van technische installaties. Vaste gegevens (wat hebben we?) Als gevolg van de gemeentelijke fusie en het verloop van personeel zijn gegevens niet consequent geactualiseerd. Daardoor is een achterstand ontstaan in de vaste gegevens en heeft vervuiling van de gegevens plaatsgevonden. De informatie komt in veel gevallen niet overeen met de werkelijkheid. Bovendien hebben wij de afgelopen jaren in het algemeen niet voldoende aandacht kunnen geven aan ‘goed gegevensbeheer’. Dit hebben we ondervangen door in de Noordkop een gemeenschappelijke rioolgegevensbeheerder aan te stellen. Inspecties (wat is de kwaliteit?) De afgelopen planperiode hebben wij jaarlijks circa 25 km riolering geïnspecteerd. Hierbij hebben wij ons geconcentreerd op die gebieden, waar nog helemaal geen gegevens van bekend waren. Deze inspecties zijn zoveel mogelijk per wijk uitgevoerd, rekeninghoudend met geplande werkzaamheden om te herstraten en met herinrichtingen.

Hierdoor heeft de gemeente de actuele staat van voorzieningen van die locaties goed in beeld. De gegevens worden gebruikt bij het dagelijks beheer en de planning van werkzaamheden.

Bijvoorbeeld om te bepalen of reparatie of vervanging nodig is en of het riool nog mee kan tot de volgende herbestrating. Conclusie: De gegevens voldoen niet aan de huidige kwaliteitsmaatstaven. Door het aanstellen van een gezamenlijke gegevensbeheerder is het gegevensbeheer beter geborgd. 2.6 Vergunningen Het voorkómen van nadelige gevolgen, die bedrijven of instellingen kunnen veroorzaken aan de gemeentelijke riolering, is een gemeentelijke taak. In de gemeente zijn bedrijven aanwezig waarop toezicht moet worden uitgeoefend in het kader van de Wet milieubeheer. De controlerende taak heeft de gemeente uitbesteed aan de Regionale Uitvoeringsdienst Noord-Holland Noord (RUD NHN). Deze dienst neemt het periodiek bemonsteren van afvalwater bij deze bedrijven mee in de cyclus die al bestond voor de inrichtingen die vallen onder de Wet milieubeheer. Dat wil zeggen dat een groot deel van de voorkomende lozingen met de algemene regels uit het Activiteitenbesluit wordt geregeld, uitgezonderd de IPPC-bedrijven (grote milieuvervuilende bedrijven). De gemeente beschikt over een aansluitvergunning voor het lozen van afvalwater op de zuiveringen. Deze aansluitvergunning wordt vervangen door een afvalwaterakkoord (AWA), waarin het hoogheemraadschap en de gemeente Schagen afspraken maken over de hoeveelheid afvalwater die wordt overgedragen bij de overnamepunten.

Conclusie: bij de RUD NHN is inzicht in de lozingen van de bedrijven binnen de gemeente. Voor zover nodig beschikken alle bedrijven over de noodzakelijke vergunningen.

2.7 Meldingen en voorlichting Meldingen over de riolering en (grond)wateroverlast komen op verschillende manieren binnen: per telefoon, via de gemeentelijke website, mail of via een bericht op facebook. De klachten worden geregistreerd en gespecificeerd (aard, oorzaak). Bij rioolwerkzaamheden, die overlast voor de bewoner kunnen veroorzaken, zijn de betrokkenen vooraf geïnformeerd door een huis-aan-huis brief voor direct aanwonenden, een persbericht in de lokale bladen en een bericht op de gemeentelijke website. Conclusie: de afhandeling van meldingen verloopt gestroomlijnd en voorlichting wordt per project opgepakt.

3 Uitgangspunten rioleringszorg Schagen

14

3 Uitgangspunten rioleringszorg Schagen 3.1 Doelen Om de wettelijke gemeentelijke zorgplicht voor haar watertaken concreet en toetsbaar te maken, past de gemeente de systematiek van ‘doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden’ toe. De doelen geven de gewenste situatie weer voor het beheer van de bestaande en de aanleg van nieuwe voorzieningen. Uit de doelen voor de komende planperiode zijn eisen afgeleid, die aan het functioneren van de riolering als systeem of aan de toestand van de objecten (riolen, putten, rioolgemalen) worden gesteld. Om de doelen te halen, moet de riolering aan die functionele eisen voldoen. Maatstaven zijn vastgesteld om te bepalen of aan de functionele eisen wordt voldaan.

3.2 Gemeentelijke zorgplichten stedelijk afvalwater, regen- en grondwater 3.2.1 Stedelijk afvalwater Wij maken verschil in stedelijk afvalwater in het buitengebied en binnen de bebouwde kom. Inzameling stedelijk afvalwater in buitengebied In tabel 2 is een overzicht gegeven van het aantal percelen in het buitengebied en de toegepaste voorzieningen voor de inzameling en verwerking van het huishoudelijk afvalwater. Tabel 2 Overzicht percelen buitengebied gemeente Schagen Voorziening

Totaal [stuks]

Totaal [%]

De gemeente heeft de volgende doelen voor de gemeentelijke zorgplichten geformuleerd: 1. zorgen voor inzameling van stedelijk afvalwater; 2. zorgen voor transport van stedelijk afvalwater; 3. zorgen voor inzameling van regenwater (voor zover niet door particulier); 4. zorgen voor verwerking van ingezameld regenwater; 5. zorgen dat (voor zover mogelijk) het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert.

Aangesloten op riolering

573

39

IBA klasse I (VST)

0

0

IBA klasse II

1

<1

IBA klasse III

14

1

Septictank

887

60

1468

100

In bijlage D zijn de doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden voor de gemeente Schagen weergegeven. De komende planperiode wordt deze systematiek geactualiseerd in samenwerking met de Noordkop gemeenten.

Bij vervanging van de bestaande septic tank moet deze worden vervangen door minimaal een VST (IBA klasse I of hoger). Het wordt dan ook redelijk geacht de eigenaren van panden waaruit deze lozingen plaatsvinden, de tijd te gunnen zelf een voorziening aan te leggen. Een goed moment hiervoor is tijdens een verbouwing of als de bestaande septic tank onvoldoende functioneert.

Doelmatigheidscriterium keuze aanleg riolering en toepassing IBA De gemeente Schagen past een drempelbedrag van € 9.000,(exclusief btw) toe bij een nieuwe woning in het buitengebied. Dit bedrag is gebaseerd op de geschatte aanlegkosten van een IBA klasse I. Aanleg van riolering wordt dus als doelmatig beschouwd als de kosten per aansluiting lager zijn dan dit drempelbedrag. Momenteel is het hoogheemraadschap samen met de samenwerkende gemeenten een onderzoek gestart naar het functioneren van de IBA’s II en III. Dit met het oog op de contractperiode van 30 jaar die afloopt in de periode 2035-2037. Als sprake is van sanering van lozingen in het buitengebied, kiest de gemeente voor de smalle zorgplicht. Bij de smalle zorgplicht gaat de zorg van de gemeente niet verder dan het aanleggen van (druk)riolering, waar dat doelmatig is. Hiervoor wordt het eerder genoemde drempelbedrag als criterium gebruikt. Als de gemeenten geen maatregelen uitvoert, moet de lozer zelf een voorziening aanleggen die voldoet aan het wettelijk vereiste minimum (VST of IBA klasse I). Voor de lozer gelden alle verplichtingen uit het Besluit lozing afvalwater huishoudens. Inzameling stedelijk afvalwater binnen bebouwde kom Binnen de bebouwde kom wordt bij nieuwbouw altijd riolering aangelegd of kan er op bestaande riolering worden aangesloten.

Lozingen warmte-koude opslagsystemen (WKO) De laatste jaren worden als bron van duurzame energie vaker bodemenergiesystemen (of warmte-koude opslagsystemen, WKO’s) in gebruik genomen. De gemeente wil meer invloed en inzicht krijgen op de kwantiteit en kwaliteit van WKO-lozingen om negatieve effecten op het functioneren van het afvalwatersysteem te kunnen beoordelen. Het heeft de voorkeur van de gemeenten en het 16

Hoogheemraadschap dat de lozingen in de bodem teruggebracht worden en niet op het oppervlaktewater of de riolering.

Uitwerking zorgplicht stedelijk afvalwater Voor percelen waarvoor ontheffing van de zorgplicht voor de aanleg van riolering is verleend, wordt de huidige voorziening voor de zuivering van het huishoudelijk afvalwater gehandhaafd. Aanleg van riolering wordt als doelmatig beschouwd als de kosten per aansluiting lager zijn dan het drempelbedrag van € 9.000, exclusief btw. Als de kosten voor de aanleg van riolering per aansluiting hoger zijn dan dit drempelbedrag, is de lozer zelf aan zet om een voorziening aan te leggen. Als sprake is van sanering van lozingen in het buitengebied, kiest de gemeente voor de smalle zorgplicht. Voor die percelen waar de aanleg van (druk-)riolering niet doelmatig is, moet de lozer zelf zorgen voor de zuivering van het huishoudelijk afvalwater. Binnen de bebouwde kom wordt bij nieuwbouw, in principe, altijd riolering aangelegd voor de inzameling en de verwerking van stedelijk afvalwater.

3.2.2 Regenwater De zorgplicht voor het regenwater heeft het karakter van een inspanningsverplichting. Het houdt in dat de gemeente zorg moet dragen voor een doelmatige inzameling en verwerking van het regenwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, redelijkerwijs niet kan worden gevraagd het afvloeiende regenwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. Naast de zorg voor het afstromende regenwater van particuliere terreinen heeft de zorgplicht ook betrekking op het regenwater dat van openbaar terrein afstroomt. De regenwaterzorgplicht houdt in dat de gemeente een voorziening aanbiedt, waarin het regenwater geloosd kan worden. Welke voorziening dit is, maakt voor de zorgplicht niet uit. Scheiden van regenwater en afvalwater Het scheiden van regenwater en afvalwater (ontvlechten) is geen doel op zich, maar een bewuste keuze. Het afkoppelen lift mee met andere werkzaamheden en dient verschillende doelen: 1. Het leidt tot een verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater, doordat het aantal overstortingen en ook de overstortingshoeveelheden vanuit het gemengde stelsel afnemen; 2. Het draagt bij aan een duurzamer rioleringssysteem, doordat er minder regenwater wordt verpompt en naar de zuivering wordt afgevoerd.

De zuivering kan hierdoor op een hoger rendement werken en grondstoffen (voor hergebruik) en medicijnen kunnen beter worden gescheiden; 3. Het verbeteren van de doorstroming van oppervlaktewater; 4. Het hydraulisch ontlasten van het gemengd stelsel om wateroverlast te verminderen en de gevolgen van de klimaatsverandering op te kunnen vangen. 5. Het zorgt ervoor dat zoet water langer in de omgeving blijft.

Afkoppelmethode Volgens de huidige praktijk worden voornamelijk wegen afgekoppeld. Bij afkoppelen wordt een regenwaterstelsel in de weg aangelegd. Waar mogelijk wordt dakoppervlak afgekoppeld, eventueel in samenwerking met de woningbouwvereniging en/of andere eigenaren. Door de relatief hoge grondwaterstand in Schagen is infiltratie van regenwater meestal niet mogelijk. In de meeste gevallen wordt regenwater naar het oppervlaktewater afgevoerd met een traditioneel regenwaterriool of we passen afvoer via het oppervlak toe. Per situatie leveren maatwerk, waarbij ook alternatieve oplossingen worden onderzocht. Het is efficiënt als bij afkoppelprojecten ook de voorkant van woningen wordt meegenomen. In de meeste gevallen is de kwaliteit van het afstromende regenwater van daken en wegen geen probleem om in het oppervlaktewater te lozen. De kwalitatieve en kwantitatieve effecten van afkoppelen worden per project met het hoogheemraadschap besproken. De huidige methode van het afkoppelen van verhard oppervlak wordt in de komende planperiode (2018 t/m 2022) voortgezet. Het regenwaterriool wordt zo gedimensioneerd dat het regenwater van het verhard oppervlak van de openbare ruimte (rijweg, parkeerplaatsen, trottoirs), de tuinverharding aan de voorzijde van de woningen én de daken aan de wegzijde door het stelsel kunnen worden verwerkt.

Om daken af te koppelen, zijn aanpassingen op particulier terrein nodig. De meest efficiënte aanpak om deze aanpassingen te doen, is bij renovatie. Het volledig scheiden van stromen (afval- en regenwater) zal daarom pas na lange tijd een feit zijn.

Foutieve aansluitingen bij gescheiden stelsels worden zo veel mogelijk voorkomen door toepassing van verschillende kleuren van de buizen, controle van de bouwaanvragen en intensiever toezicht bij de aanleg van riolering. Geconstateerde foutieve aansluitingen worden, mits doelmatig, op projectbasis hersteld. Wateroverlast en klimaatverandering Om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen, moet de riolering voldoende afvoercapaciteit hebben. Wateroverlast kan ontstaan als bij hevige regen niet al het water direct kan worden afgevoerd: het met huishoudelijk afvalwater vermengde regenwater stort over op oppervlaktewater, komt uit de riolering op straat. Ook is mogelijk dat het regenwater door verstopte kolken niet in het riool kan stromen. Wateroverlast kan ook optreden als woningen en gebouwen onvoldoende beschermd zijn tegen het instromen van regenwater, bijvoorbeeld door het ontbreken van drempels. Een keer water tussen de stoepranden is lastig, maar kan geen kwaad. Telkens weer moeten de te nemen maatregelen worden afgezet tegen hinder, de toegankelijkheid en begaanbaarheid voor alle inwoners, zoals voetgangers, fietsers en ouderen.

Niet aanvaardbare vormen van ‘water op straat’ zijn: - het onderlopen, vanaf de straat, van woningen en gebouwen (materiële schade); - afvalwater dat in grote hoeveelheden uit de riolering over straat stroomt (volksgezondheid); - blokkade van doorgaande verkeersroutes (bereikbaarheid voor hulpdiensten).

18

Het is de ambitie van de gemeente om in te spelen op de klimaatverandering. Om risico’s van hinder en wateroverlast te beperken, neemt de gemeente de volgende maatregelen: - Op projectbasis onderzoekt de gemeente de mogelijkheden om de openbare ruimte zo aan te passen dat berging op of onder de straat, in groenvoorzieningen en speelplaatsen of oppervlakkige afstroming van regenwater via het wegdek en de berm naar het oppervlaktewater kan plaatsvinden, zonder dat daarbij onoverkomelijk veel hinder ontstaat. - Door het afkoppelen van verhard oppervlak wordt het bestaande gemengd rioolstelsel minder zwaar belast en ontstaat er meer ruimte voor het opvangen van de toename van de neerslagintensiteit. - Door het reinigen van riolen, kolken en wegen, zorgt de gemeente er voor dat de afstroming naar de riolen en in de riolen gewaarborgd wordt. Verstoppingen worden daarmee zo veel mogelijk voorkomen. - Onderzoeken van alternatieve oplossingen, zoals het infiltreren van regenwater met doorlatende verharding. In de op te stellen basisrioleringsplannen wordt diametervergroting van het riool als een van de mogelijke maatregelen beschouwd. Bij deze maatregelen stelt de gemeente vast wanneer de grens tussen hinder en schade wordt overschreden en worden de bijbehorende maatregelen vastgesteld. Maar ondanks maatregelen is schade niet uit te sluiten.

Uitwerking zorgplicht regenwater Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast in het stedelijk gebied toe. Om te anticiperen op de klimaatverandering, worden regenwaterriolen aangelegd en verhard oppervlak afgekoppeld, waardoor het bestaand gemengd stelsel minder zwaar wordt belast en er meer ruimte ontstaat voor het opvangen van de voorspelde toename van de neerslagintensiteit. Gemeentebreed worden de mogelijkheden onderzocht om de openbare ruimte zodanig aan te passen dat berging op straat of afstroming van regenwater via de straat kan plaatsvinden. In de planperiode wordt de huidige werkwijze voor het afkoppelen van verhard oppervlak voortgezet. Het afkoppelen wordt, mits doelmatig, gecombineerd met andere werkzaamheden. In bestaand stedelijk gebied wordt de particulier niet verplicht het regenwater op het eigen terrein te verwerken. Er wordt geen lozingsverordening voor grond- en regenwater opgesteld. Bij nieuwbouw en renovatie wordt van de particulier geëist het regenwater op eigen terrein te verwerken, in het geval het perceel direct grenst aan oppervlaktewater. Als de particulier redelijkerwijs hiervoor geen zorg kan dragen, is de gemeente verplicht een voorziening aan te bieden voor de afvoer van regenwater van particuliere percelen.

In bestaande situaties worden de aanwezige rioleringssystemen gehandhaafd en uitgebreid met een regenwaterafvoerstelsel, daar waar wordt afgekoppeld. Bij nieuwbouw wordt een gescheiden rioolstelsel aangelegd.

3.2.3 Grondwater Grondwater speelt een belangrijke rol binnen de gemeentelijke openbare ruimte. In de Waterwet is een deel van de zorg voor het grondwater bij de gemeente neergelegd. De zorgplicht voor het grondwater heeft het karakter van een inspanningsverplichting. De gemeente Schagen wil in haar gebied een grondwaterstand hebben, die geen structurele overlast veroorzaakt bij de bewoners en bedrijven. Bij de invulling van de grondwaterzorgplicht kiest de gemeente voor de volgende aanpak: a) Het grondwaterloket wordt geïntegreerd in het al aanwezige gemeentelijke klachten- en meldingensysteem. b) Als uit klachten en meldingen blijkt dat sprake is van grondwateroverlast, neemt de gemeente het initiatief tot het uitvoeren van onderzoek. c) Als uit onderzoek blijkt dat de verantwoordelijkheid voor de grondwateroverlast ligt bij de gemeente neemt de gemeente eventueel maatregelen voor het opheffen van de overlast. De gemeente beschouwt het nemen van maatregelen voor het opheffen van grondwateroverlast als doelmatig, als deze worden gecombineerd met andere werkzaamheden. d) Op eigen terrein heeft de eigenaar zelf de verantwoordelijkheid het grondwaterprobleem op te lossen en te voorkomen. De gemeente betaalt geen bouwtechnische maatregelen en legt geen drainage op particulier terrein aan.

Als verwerking van overtollig grondwater op eigen perceel niet mogelijk is, zal de gemeente, indien doelmatig, aan bewoners de mogelijkheid bieden grondwater af te voeren door dit bijvoorbeeld aan te laten sluiten op het aanwezige of nieuw aan te leggen gemeentelijk drainagesysteem of op de (regenwater)riolering.

Voor het vaststellen van (structurele) grondwateroverlast wordt geen gebruik gemaakt van ontwateringscriteria. Het inzicht in het verloop van de grondwaterstanden ontbreekt hiervoor. Bij nieuwbouw wordt rekening gehouden met het heersende grondwaterregime door de nieuwbouw op een zo gunstig mogelijke plek in het watersysteem te ontwerpen en hydrologisch neutraal te ontwikkelen. Hiermee wordt invulling gegeven aan het ‘niet afwentelen’-principe (WB21). De gemeente hanteert bij de ontwikkeling van nieuwe (stedelijke) gebieden een ontwateringsdiepte van 0,70 m beneden het gemiddeld straatpeil (zie figuur 1). Dit wordt bij voorkeur gerealiseerd door ophoging van het te bebouwen terrein.

Uitwerking zorgplicht grondwater In de planperiode 2018 t/m 2022 wordt een meetnet geïnstalleerd voor het meten van grondwaterstanden in de stedelijke kernen binnen de gemeente. Als uit klachten en meldingen blijkt dat er sprake is van grondwateroverlast, neemt de gemeente het initiatief tot het uitvoeren van onderzoek. Als uit onderzoek blijkt dat de verantwoordelijkheid voor de grondwateroverlast ligt bij de gemeente, neemt de gemeente eventueel maatregelen voor het opheffen van de overlast. Het nemen van maatregelen wordt als doelmatig beschouwd als deze worden gecombineerd met andere werkzaamheden. Bij nieuwbouw wordt voldoende ontwateringsdiepte gecreëerd.

Figuur 1 Toetsingscriteria voor grondwaterstanden

Voor de borging van een goede ontwatering van te ontwikkelen gebieden voert de gemeente in overleg met het hoogheemraadschap een watertoets uit. Hierin is aangegeven: de benodigde oppervlakte open water, hoe met stedelijk afval- en regenwater wordt omgegaan en op welke wijze voldoende ontwatering wordt gerealiseerd.

20

3.3 Klachtenafhandeling en voorlichting Klachten over de riolering en (grond)wateroverlast komen op verschillende manieren binnen: per telefoon, via de gemeentelijke website of door storingsmeldingen via telemetrie. Na een melding wordt een ontvangstbevestiging per e-mail gestuurd. Als de meldingen niet binnen de aangegeven tijd worden opgelost, wordt een bericht verstuurd via e-mail. Er bestaat momenteel geen standaardprocedure voor de omgang met klachten over (grond-) wateroverlast. De klachten worden geregistreerd en gespecificeerd (aard, oorzaak etc.). Trends en aantallen worden bijgehouden.

Bij rioolwerkzaamheden, die overlast voor de bewoner kunnen veroorzaken, worden de betrokkenen vooraf geïnformeerd door een huis-aan-huisbrief voor direct aanwonenden, een persbericht in de lokale bladen en een bericht op de gemeentelijke website. Bij reiniging van riolering worden de bewoners schriftelijk ingelicht over de werkzaamheden. 3.4 Duurzaamheid In het uitvoeringsprogramma van de klimaatvisie van de gemeente zijn in algemene bewoordingen aspecten opgenomen over duurzaam inkopen en energiebesparing bij infrastructurele voorzieningen. Zo gelden bij aanbesteding van werken de criteria voor duurzaam inkopen, waarin energiebesparing expliciet een plaats heeft. Ook bij vervanging van pompen en gemalen is er aandacht voor energiegebruik en klimaatbestendigheid. 3.5 Vestigen zakelijk recht In het verleden is voorgekomen dat het juridisch eigendom van de openbare riolering en drainage op percelen niet goed is vastgelegd. Voor het beheer en onderhoud van de openbare riolering en drainage is dit wel wenselijk. Bij nieuwe aanleg of rioolvervangingen wordt de riolering in principe in openbaar gebied aangelegd, zodat het riool beheerd, onderhouden en in de toekomst vervangen kan worden.

4 De opgave

22

4 De opgave 4.1 Inleiding De opgave geeft de hoofdlijnen weer van een aanpak die leidt tot het bereiken van de gestelde doelen. Het is een combinatie van onderzoek (inspectie, studie) en maatregelen (onderhoud, verbetering en vervanging), geplaatst in de tijd. Naast de gemeenschappelijke activiteiten in het Uitvoeringsprogramma samenwerking waterketen Noordkop 2017-2020 voeren gemeenten werkzaamheden uit die gericht zijn op de specifieke gemeentelijke situaties. 4.2 Aanleg voorzieningen voor stedelijk afvalwater, regen- en grondwater 4.2.1 Aanleg bij bestaande bebouwing De gemeente hanteert de smalle zorgplicht voor de sanering van de ongezuiverde lozingen in het buitengebied. Dit houdt in dat lozers zelf verantwoordelijk zijn voor de aanleg van voorzieningen als de aanleg van riolering te duur is. In dit GRP is geen bedrag gereserveerd voor de aanleg van riolering en/of het plaatsen van IBA’s voor percelen in het buitengebied. 4.2.2 Aanleg bij nieuwbouw De ontwikkelingen op de woningmarkt worden besproken met de afdeling Ruimte. Het rapport ‘Een nieuwe gemeente, een nieuwe koers’ (is de woonvisie 2014 t/m 2018) geeft inzicht in de te verwachten nieuwbouw. Een voorbeeld van een nieuwbouw ontwikkeling die al is gestart, is de wijk Nes-Noord te Schagen. Hier worden 450 nieuwe woningen gebouwd voor circa 1.125 inwoners.

Ruimtelijke ontwikkelingen worden besproken met het hoogheemraadschap. Dit is van belang voor de prognose van de hoeveelheden afvalwater die naar de rwzi Stolpen en Geestmerambacht worden afgevoerd. Ook bij de voorbereiding van rioleringsplannen voor nieuwbouwgebieden wordt het hoogheemraadschap betrokken en wordt de watertoets doorlopen. De kosten voor het ontwerp, het besteksgereed maken en de aanleg van de riolering voor nieuwbouw worden niet verrekend via de rioolheffing, maar via de grondexploitatie van de ontwikkelaars. Percelen in inbreidingslocaties worden in de meeste gevallen aangesloten op het bestaande stelsel. Bij inbreidingen of ontwikkelingen in de kernen en het buitengebied betaalt de ontwikkelaar de (gevolg)kosten die nodig zijn voor de aanleg, uitbreiding en/of vergroting van het openbaar rioolstelsel plus de kosten voor aansluiting van de huisaansluitingen op het openbaar rioolstelsel. Voor de aanleg van riolering maakt de gemeente gebruik van een, door de gemeenteraad vastgestelde Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR). Hierin zijn onder andere de technische eisen voor de aanleg van riolering opgenomen. Voor de uitvoeringseisen wordt gebruik gemaakt van een moederbestek. 4.2.3 Aanleg grondwatervoorzieningen bij bestaande bebouwing en nieuwbouw In het stedelijk gebied wordt op een aantal locaties grondwater als overlast ervaren.

Het nemen van maatregelen voor het opheffen van de grondwateroverlast wordt zo veel mogelijk gecombineerd met andere werkzaamheden. Grondwateroverlast door te hoge grondwaterstanden wordt tegengegaan door het aanleggen van horizontale drainage.

Op particulier terrein is de eigenaar zelf verantwoordelijk voor de aanleg van drainage of andere grondwaterverlagende maatregelen. De gekozen methode kan invloed hebben op de grondwaterstand van aangrenzende percelen. Daarom is overleg met de gemeente nodig. Hierbij kan de gemeente adviseren en beoordelen of de gekozen methode gewenst is en hoe de perceeleigenaar het overtollige grondwater het beste kan afvoeren. Voor de aanleg van drainage voor bestaande bebouwing is in het GRP geen bedrag gereserveerd. Bij nieuwbouw wordt onderzocht of drainage in de openbare ruimte nodig is om te voldoen aan de criteria voor ontwatering. Laaggelegen te ontwikkelen woningbouwgebieden worden opgehoogd, mogelijk in combinatie met de aanleg van drainage om een goede ontwatering te garanderen. De kosten voor de aanleg van de drainage worden verrekend via de grondexploitatie. Het beheer en onderhoud wordt verrekend via de rioolheffing. 4.2.4 Zakelijk recht De gemeente streeft ernaar dat bij nieuwe aanleg alle noodzakelijke openbare voorzieningen om invulling te geven aan de zorgplichten in openbaar gebied liggen en eigendom zijn en blijven van de gemeente. Als openbare riool, regenwater-, grondwaterleidingen of drainage in particulier terrein komt te liggen, wordt, voordat de aanleg plaatsvindt, een overeenkomst gesloten met de grondeigenaar.

Als uit onderzoek blijkt dat er voor bestaande leidingen al een zakelijk recht is gevestigd in de vorm van een recht van opstal, erfdienstbaarheid of recht op basis van de Wet Belemmeringen privaatrecht, dan is dat voldoende. Zo niet, dan heeft de gemeente door horizontale natrekking ook bepaalde rechten. Bovendien ontstaat na een periode van 20 jaar automatisch een

24

erfdienstbaarheid voor het hebben en houden van riolering in dat perceel. Bij andere werkzaamheden aan het openbare riool-, regenwater-, grondwaterleidingen of drainage zal een bewuste keus worden gemaakt of op dat moment het juridisch eigendom alsnog moet worden geregeld. Afhankelijk van de omstandigheden biedt de wet Belemmeringen privaatrecht hiervoor mogelijkheden, kan een erfdienstbaarheid worden gevestigd of een opstalrecht. 4.3 Beheer van de bestaande voorzieningen (exploitatie) In het beheer van de bestaande voorzieningen wordt onderscheid gemaakt in het uitvoeren van onderzoek en het uitvoeren van maatregelen (zowel object- als systeemgericht). 4.3.1 Planvorming en onderzoek Beheer vraagt een actieve rol van de beheerder. Om te bepalen welke activiteiten moeten worden uitgevoerd, wordt door onderzoek informatie verzameld over het functioneren van de riolering en de toestand van de objecten. Dit GRP is mede gebaseerd op informatie uit het rioolbeheersysteem. Op enkele onderdelen is nader onderzoek noodzakelijk. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in jaarlijks en incidenteel onderzoek. Rioolbeheersysteem Om goede afwegingen te maken is het van groot belang dat de rioleringsgegevens actueel, volledig en nauwkeurig zijn.

De gegevens vormen de basis voor een groot aantal activiteiten in het rioolbeheer, zoals berekeningen, financiële doorrekeningen, informatievoorziening derden, klachten en vergunningen. Onvolledige gegevens kunnen leiden tot ondoelmatige investeringen.

Iets wat we niet willen. Ook wordt er steeds meer data beschikbaar voor derden (open data/WION). Het is van belang dat onze data in dat geval juist en volledig is. We hebben geconstateerd dat onze data, net als de regiogemeenten, op enkele onderdelen te wensen over laat. De afgelopen planperiode hebben wij hier gezamenlijk invulling aan gegeven, door het aanstellen van een gezamenlijke rioleringsgegevensbeheerder. De gegevensbeheerder zorgt bij de vier gemeenten dat de gegevens op tijd en volgens gestelde kwaliteitsnormen verwerkt worden. De fusie heeft geresulteerd in een sterk vervuilde database. Dit is het gevolg van verschillende beheer pakketten en dat gegevens niet uniform zijn (en konden worden) vastgelegd. Deze planperiode brengen wij de gegevens op orde. Dit houdt in dat riolering opnieuw ingemeten wordt en dat witte vlekken in de kwaliteit door inspecties worden weggewerkt.

Nauwkeurige data Het merendeel van de gegevens is medio jaren 90 van de vorige eeuw verwerkt in beheersystemen. Analoge tekeningen werden met toen beschikbare technieken in de systemen gezet. Deze gegevens voldoen niet meer aan de huidige eisen die wij aan de kwaliteit stellen. Vooral voor berekeningen, projectuitvoering en goede informatievoorziening vormt dit een risico. In dit GRP zijn middelen opgenomen om in deze planperiode alle (bekend zijde) vaste gegevens in meten volgens de huidige kwaliteitseisen. Inzicht in kwaliteit Op basis van inspecties hebben wij van circa 90% van onze riolering een redelijk beeld van de kwaliteit. Net als voorgaande jaren zetten wij in op zoveel mogelijk in op inspecteren. Doelstelling is om aan het eind van de planperiode de kwaliteit is beeld te hebben van 90% van de riolen, ouder dan 15 jaar. Nieuw aangelegde riolen worden direct geïnspecteerd en goed gecodeerd, zodat wij van deze riolen direct de ‘0’- situatie in beeld hebben.

Concrete acties die in deze planperiode worden genomen. Volledige data De bedrijfsvoering en kosten (rioolheffing) is gebaseerd op het areaal dat wij beheren. Niet in alle gevallen is de riolering verwerkt in het beheersysteem. Op basis van beschikbare analoge aanleg- en revisietekeningen, archief- en veldonderzoek worden de gegevens aangevuld. Actuele data Na nieuwe- en vervangingsaanleg verwerken wij de gegevens binnen 6 weken in ons beheersysteem. Zo voldoen wij aan onze WION-verplichting. Dit primaire proces is nu sterk verbeterd door de aanstelling van de gezamenlijke gegevensbeheerder.

Bijhouden beheerbestand (voor riolering en grondwater) Naast de inhaalslag is het van belang dat de gegevens continue worden geactualiseerd, zodat actuele systeem- en objectinformatie beschikbaar is. De reguliere terugkerende werkzaamheden zijn: - het periodiek bijwerken van de revisiegegevens (vervanging van riolering en drainage); - toevoegen van nieuw aangelegde riolering en drainage (nieuwbouw); - invoeren van nieuwe inspectie- en reinigingsgegevens.

Keuze beheersysteem De planning is om eind 2018 een integraal beheersysteem operationeel te hebben in de gemeente. Ook de riolering zal hierin zijn opgenomen. In een volgende fase moeten alle ontbrekende en voor het beheer noodzakelijke gegevens worden verzameld en worden ingevoerd in het beheersysteem. Opstellen operationeel jaarplan riolering Aan het doelmatig organiseren van de zorgplicht voor de riolering wordt invulling gegeven door, na vaststelling van dit GRP, jaarlijks een operationeel programma op te stellen. Hierin wordt het in het GRP omschreven rioleringsbeheer vertaald in een operationeel rioleringsprogramma, waarin aanleg, onderzoek en maatregelen voor het komende jaar worden opgenomen. Het rioleringsbeheer wordt daarbij afgestemd op andere gemeentelijke taken. Dit operationeel jaarplan geeft voor een periode van één à twee jaar aan welke maatregelen moeten worden uitgevoerd. Het opstellen van een operationeel jaarplan wordt in eigen beheer uitgevoerd. Aan het doelmatig organiseren van de zorgplicht voor de riolering wordt invulling gegeven door, na vaststelling van dit GRP, jaarlijks de meerjarenplanning riolering te actualiseren. Het meerjarenplan geeft voor een periode van één tot vijf jaar aan welke maatregelen moeten worden uitgevoerd. De maatregelen komen voort uit de beoordelingen van de rioolinspecties en de hydraulische knelpunten uit de BRP’s.

Doordat jaarlijks (opnieuw) wordt geïnspecteerd is de planning wel dynamisch. De werkzaamheden van het taakveld riool worden afgestemd met de werkzaamheden van andere arealen als wegen en groen. Door op deze integrale manier te werken, worden kosten 26

bespaard en wordt de overlast voor de inwoner tot een minimum beperkt. Het opstellen van de meerjarenplanning wordt in eigen beheer uitgevoerd. Opstellen incidentenplan gemalen en persleidingen In samenwerking met de Noordkop gemeenten wordt een incidentenplan voor gemalen en persleidingen opgesteld. Met het hoogheemraadschap wordt afgestemd welke aspecten van het gemaal- en persleidingbeheer hierin moeten worden opgenomen. In het incidentenplan worden de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van gemeente, het hoogheemraadschap en derden, bij incidenten met de riolering vastgelegd. Actualiseren afvalwaterakkoord In samenwerking met het hoogheemraadschap is in 2017 het afvalwaterakkoord geactualiseerd. Het afvalwaterakkoord is een dynamisch document. Tweejaarlijks worden de resultaten geëvalueerd. Bij de evaluatie worden nieuwe ontwikkelingen meegenomen, zodat in de toekomst nieuwe modules kunnen worden ontwikkeld of bestaande modules kunnen worden aangepast. Monitoring rioolstelsels In samenwerking met de Noordkop-gemeenten wordt uitvoering gegeven aan het meetplan voor het monitoren van het gemengd rioolstelsel. De metingen worden uitgevoerd in het stelsel, ter plaatse van riooloverstorten en gemalen. Daarnaast zijn er neerslagmeters geïnstalleerd.

Deze metingen worden uitgevoerd om gegevens te verzamelen over het hydraulisch functioneren van de riolering in het bijzonder en het functioneren als geheel binnen het watersysteem. Hiervoor is een meetplan opgesteld. Tijdens de planperiode wordt dit meetproject gezamenlijk met de Noordkop gemeenten geëvalueerd. Hierbij wordt ook gekeken hoe we betere invulling geven aan de analyses en vervolgonderzoek.

Vervolgens volgt een besluit hoe we hier een vervolg aan gaan geven. Opstellen GRP In 2021 wordt een nieuw GRP opgesteld. De kosten voor het opstellen hiervan zijn opgenomen in het kostendekkingsplan. Opstellen basisrioleringsplan (BRP) Als de vaste gegevens in het beheerpakket voldoende op orde zijn, wordt in deze planperiode begonnen met het opstellen van basisrioleringsplannen (BRP) voor diverse kernen. De kosten voor het opstellen van de BRP-en zijn opgenomen in het kostendekkingsplan. Overige, externe advisering Voor een aantal (specialistische) taken heeft de gemeente niet voldoende kennis, formatie of software in huis. In die gevallen wordt op projectbasis gebruik gemaakt van externe adviseurs. Voor externe advisering is in het kostendekkingsplan een jaarlijks bedrag opgenomen. Opsporen en herstellen foutieve aansluitingen Binnen de gemeente komen foutieve aansluitingen voor, zowel lozing van regenwater op vuilwaterriolering (vrijverval- en drukriolering), als lozing van afvalwater op regenwaterriolering. De gemeente heeft de ambitie foutieve aansluitingen op te sporen en daar waar doelmatig, op projectbasis, te herstellen. Hier zijn geen kosten voor opgenomen.

Klachtenregistratie Klachten over de riolering en (grond)wateroverlast komen op verschillende manieren binnen: per telefoon, via de gemeentelijke website of door storingsmeldingen (telemetrie). Er is nog geen standaardprocedure voor de omgang met klachten over (grond-) wateroverlast. De klachten worden wel geregistreerd en gespecificeerd (aard, oorzaak etc.). Trends en aantallen worden bijgehouden. In de planperiode wordt een standaardprocedure voor de omgang met klachten opgezet. Stedelijk afvalwater Inspectie vrijvervalriolen In de komende planperiode zullen alleen die strengen geïnspecteerd worden die uit oogpunt van operationeel beheer of op basis van klachten hiertoe aanleiding geven. Daarnaast worden inspecties uitgevoerd bij de voorbereiding van renovatieprojecten en bij calamiteiten. Voorafgaand aan de inspectie wordt het riool gereinigd. Na het inspecteren van de riolering worden de resultaten beoordeeld om eventuele maatregelen te kunnen vaststellen. Voor het inspecteren van de vrijvervalriolen is een jaarlijks bedrag gereserveerd in de exploitatie-uitgaven. Beoordeling inspectiegegevens Alle inspectiegegevens worden opgeslagen in het rioolbeheersysteem. De uitgevoerde inspecties worden in detail beoordeeld, waarbij de maatregelen worden vastgesteld om de waargenomen toestandsaspecten te repareren.

Beoordelingen en daaruit volgende acties worden uitgevoerd volgens de NEN 3398. Aan de hand van deze functionele eisen en maatstaven worden de maatregelen geraamd en vastgesteld.

In combinatie met andere werkzaamheden in de openbare ruimte wordt het meerjarenplan opgesteld, zodat de technische staat van de objecten gewaarborgd blijft. Het tijdig beoordelen van de inspectiedata zijn stappen die we, mede door het aanstellen van een vaste gegevensbeheerder, beter gaan borgen in onze processen.

Analyse grondwater Schagen In Noordkop-verband wordt de komende periode onderzocht op welke wijze registratie, opslag en beheer van de gemeten grondwaterstanden het best kan plaatsvinden. Hiervoor zijn geen extra middelen opgenomen.

In deze planperiode willen we onderzoeken of het beoordelen beter geborgd kan worden in de beheersoftware. Hiervoor worden de stichting Rioned en de leveranciers van de software benaderd. Deze werkzaamheden worden in eigen beheer en in samenwerking met de Noordkop uitgevoerd (Regioactiviteit Sam BAW 21).

4.3.2 Maatregelen Onder maatregelen wordt verstaan: onderhoud, reparatie, renovatie, vervanging en verbetering. Door deze maatregelen wordt de technische staat van de objecten in de vrijvervalstelsels gewaarborgd (waarborgen van stabiliteit, waterdichtheid en afstroming).

Gegevensbeheer Het op orde brengen van onze bestaande gegevens heeft deze planperiode hoge prioriteit. De liggingsgegevens worden opnieuw ingemeten en verwerkt in het beheersysteem.

Op basis van de gegevens van de vrijvervalriolen uit de rioolbeheerbestanden, is een vervangingsplanning op hoofdlijnen opgezet en is een raming gemaakt van de vervangingsinvestering van de vrijvervalriolen in de komende 60 jaar. Voor een strategische vervangingsplanning biedt dit voorlopig voldoende informatie.

Naast deze optimalisatieslag zorgen we ervoor dat de gegevens periodiek geactualiseerd worden, zodat wij aan de Wion-eisen voldoen. Concreet gaan we de volgende processen, mede door het aanstellen van de vaste gegevensbeheerder beter borgen in onze organisatie: - Goedgekeurde revisies en inmetingen worden binnen 6 weken verwerkt in het rioolbeheerpakket, zodat deze ontsloten kan worden naar de Wion; - Binnen 6 maanden na gereedkomen van de rioolinspecties, worden de resultaten beoordeeld en voorzien van eventuele maatregelen. In de exploitatieopzet is voor het gezamenlijke gegevensbeheer en de inhaalslag voor het gegevensbeheer een jaarlijks bedrag gereserveerd.

28

In de planperiode 2018 t/m 2022 wordt het inzicht in de toekomstige vervanging en renovatie van vrijvervalriolen vergroot door: - de in de strategische vervangingsplanning aangegeven te vervangen of te repareren riolen nader te onderzoeken op basis van een gedetailleerde beoordeling van de inspectieresultaten; - het planmatig inspecteren van de vrijvervalriolen; - het beoordelen en verwerken van de hieruit voortvloeiende maatregelen in één beheerpakket; - het verwerken van uitgevoerde vervangings- en renovatiewerkzaamheden in het beheerpakket; - afstemming van rioleringswerkzaamheden met overige plannen in de openbare ruimte.

De gemiddelde investering voor de vervanging en renovatie van de vrijvervalriolen bedraagt € 460 per m riool. Hierbij is rekening gehouden met de kosten voor het opbreken en aanbrengen van de wegverharding ter plaatse van de sleuf, verkeersmaatregelen, het toegankelijk houden van de bebouwing en kosten voor kolk- en huisaansluitleidingen (tot de erfgrens). De levensduur van de vrijvervalriolen kan sterk uiteenlopen. Het tijdstip waarop de vrijvervalriolen moeten worden gerenoveerd of vervangen, wordt niet alleen door de technische levensduur bepaald. Vervanging van andere infrastructuur (wegen, leidingen) of verbeteringsmaatregelen kunnen soms ook aanleiding zijn het riool voortijdig te vervangen. Bij het vertalen van de strategische planning naar operationele jaarprogramma’s worden ook de onderhoudstoestand van de boven- en ondergrondse infrastructuur meegenomen. Onderhoud vrijvervalriolering, gemalen, drukrioolunits en persleidingen Reiniging van vrijvervalriolering vindt plaats in combinatie met rioolinspectie. Daarnaast wordt ook extra gereinigd. De hoofdgemalen worden jaarlijks gereinigd en geïnspecteerd. De drukrioolunits (minigemalen) worden elke 3 jaar gereinigd en geïnspecteerd. Persleidingen worden niet planmatig onderhouden. Dit gebeurt alleen als daar aanleiding toe is, bijvoorbeeld bij verstopping.

Registratie van debieten en draaiuren van de gemalen kan een hulpmiddel zijn om verstopping van persleidingen op te sporen. In het kostendekkingsplan zijn kosten opgenomen voor het onderhoud van vrijvervalriolering, gemalen en drukrioolunits.

Reparatie, renovatie en vervanging gemalen, persleidingen en drukrioolunits Er worden periodiek inspecties uitgevoerd naar de toestand van de mechanisch / elektrische installaties van de rioolgemalen. Voor de vervanging van rioolgemalen, drukrioolunits en persleidingen is in dit GRP uitgegaan van standaard afschrijvingstermijnen, gebaseerd op ervaringscijfers van de gemeente en landelijke trends. Een aantal rioolgemalen en drukrioolunits is voorzien van telemetrie. Voor het beheer en onderhoud van gemalen en drukrioolunits zijn in de planperiode van het GRP middelen opgenomen. Foutieve aansluitingen op drukriolering In de planperiode 2018 t/m 2022 wordt aan het opsporen en oplossen van foutieve aansluitingen in het buitengebied geen uitvoering gegeven, mits er geen grote problemen ontstaan. Onderhoud regenwatervoorzieningen In de gemeente zijn, naast de riolering, diverse voorzieningen aanwezig voor de inzameling en verwerking van regenwater (wadi’s, lamellenafscheiders, bezinkvijvers). In de planperiode wordt het onderhoud van deze voorzieningen opgenomen in het reguliere onderhoudsprogramma. Het groenonderhoud bij wadi’s bestaat uit het verzamelen en afvoeren van vuil en blad, maaien en afvoeren, verticuteren, bezanden en plaatselijk inzaaien. Het civieltechnische onderhoud bestaat uit het doorspuiten van de drain en het schouwen van de regelputten.