9 RWB Strategische Agenda en Actieprogramma RWB
Tekst van het document
Schaalvoordelen van regionale samenwerking om capaciteit en middelen in te zetten op de circulaire transitie zijn optimaal benut.
Verkenning en afstemming Circulaire agenda met die van Europa, Rijk en Provincie
Coalitie georganiseerd en/of samenwerking op projectniveau op prioritaire thema’s met Rijk, Provincie en EU programma’s.
Strategisch advies Netwerken
geen
geen
doorlopend
400 uur
geen
Actieprogramma
Scenario’s ontwikkelen voor circulaire regio om inzicht te krijgen wat bestuurlijke keuzes op lange termijn betekenen
Scenario’s als hulpmiddel voor bestuurlijk gesprek en inzicht in rol overheid
Conceptueel denken Praktisch organiseren
Inzet strategen, minimaal 6-8 deelnemende gemeenten
Bureau
Q2 & Q3
400 uur
15.000
Actieprogramma
1200 uur
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
41
Multiplier: Verkenning naar- en inzet op Groei-fondsen, CDOKE, Regiodeal)
Notitie en bod om wel of niet op subsidie in te zetten.
Actielijn 2. Fysieke randvoorwaarden tbv transitie circulaire regio
West-Brabant biedt goede fysieke randvoorwaarden zoals ruimte, infrastructuur voor circulaire economie (op basis van inzicht)
Meewerken aan inzicht in cruciale grondstof- en reststromen, infrastructuur, ruimtebelslag en randvoorwaarden vertalen naar regionale situatie
Regionaal dashboard om knelpunten te identificeren in transitie, inclusief af te bouwen bedrijvigheid.
Strategisch advies Schrijven
Inzet afhankelijk van keuze subsidie, coalition of the willing formeren
Provincie
Jaarrond
400 uur
15.000
Actieprogramma, mogelijk provincie
15.000
Actieprogramma
800 uur
Strategisch advies (extern) Ruimtelijke denkers
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Gemeenten, afstemmen verstedelijkingsregio’s en in triple helix
Provincie, PBL, Jaarrond I&W, Rijkswaterstaat, NPCE, REWIN
400 uur
Verkenning en kennisdeling op toekomstbestendige bedrijventerreinen en doorontwikkeling toplocaties en campussen
42
Bedrijventerreinen zijn grondstofhubs; door gericht barrieres weg te nemen en kansen te benutten zorgen we voor hergebruik en minder vervoersbewegingen.
Strategisch advies Conceptueel denken
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Afstemmen met verstedelijkingsregio’s, alle gemeenten met bedrijventerreinen
GCC, DAB, jaarrond AGF, de havens, Treeport, SideStream Innovation, Provincie G.O.
400 uur
Actieprogramma
43
Actielijn 3. Versterken ecosysteem
De circulaire economie in West-Brabant functioneert als lerend ecosysteem van bedrijven, gemeenten, kennisinstellingen en gemeenschappen met regionale schaalvoordelen.
Organiseren en faciliteren transitielab biobased bouwen, de keten coördineren en barrières op triple helix niveau wegnemen.
Belangrijkste Analytisch actoren in de denken prakketen maken tisch vertalen afspraken met elkaar over het afnemen van gewassen, biobased producten en te ontwikkelen woningen.
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
300 uur
Relatie met woningbouwprogramma’s, ruimtelijk beleid, afspraken te maken verstedelijkingsregio
Rewin, Building Balance, Provincie, Waterschappen, Gemeenten, Woningcorporaties, agrariers, bouwers, Avans, Milieufederatie
jaarrond
300 uur
1.000
Multiplier provincie, JTF en Rijk geregeld. Optie Regiodeal
44
Actielijn 4. Circulaire overheid
De bedrijfsvoering van de gemeenten in West-Brabant is voor 50% circulair in 2030.
Adviseren, stimuleren, oraganiseren op ciruclaire projecten binnen CDOKE middelen
Deelnemende Strategisch gemeenten advies zetten effectief Organiseren en efficiënt CDOKE middelen in.
Coalition of the willing
Geen
Q1, Q2
200 uur
Vergroten aandeel circulair inkoopbeleid / launching customer rol gemeenten, (met name op GWW, bouw etc)
Leiderschap tonen aan bedrijfsleven, inwoners, level playingfield creeren voor regionale innovaties.
Minimaal 6 gemeenten, commitment van projectleiders, stedenbouwkundige, of ingeniersbureau
Rewin, Midjaarrond point, Provincie (is ambtelijk voorbereid)
200 uur
800 uur
Conceptueel denken Praktisch organiseren
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Actieprogramma
5.000
Mogelijk regiodeal, 1,5 miljoen
45
Opschalen en verankeren op leerprogramma ambtelijk koploper
Ambtenaren kunnen hun rol als transitiemaker binnen de organisatie zo goed mogelijk uitvoeren; ze weten waar kansen liggen om op te verbeteren en hoe mensen daarin mee te nemen.
Conceptueel denkenPraktisch organiseren
25 ambtenaren zijn betrokken, uitbreiden is top
Geen
jaarrond
300 uur
Optie in Groeifonds
Via scorebord met succesvolle regionale icoonprojecten kennisdeling faciliteren tussen gemeenten
Alle gemeenten weten van het scoreboard af en gebruiken het minimaal als inspiratie.
Secretariële ondersteuningCommunicatie
Coalition of the willing, best practices en gegevens delen
Geen
jaarrond
100 uur
Optie Groeifonds
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Programma InnovaƟeve Regio (3 Ōe) Programma Innovatieve regio AcƟes 2024 Algemeen Programma‐coördina�e (interne afstemming programma’s/ac�eprogram ma, besluitvorming, afstemming en samenwerkingsrela�e gemeenten/SR‐en, afstemming agenda Rewin) Kansen verkennen en netwerk versterken (extern gericht) Ac�elijn Investeren in een “lerende overheid”
Kennis van ervaringsgericht leren en werken ontwikkelen en delen Implementa�e instrument “reexieve monitoring” t.b.v. reec�e op programma’s en doelstellingen en bijsturen onderweg (RWB en gemeenten) , incl. 3 kennisateliers
46
Resultaten
Actor
Rollen/comp etenƟes
Inzet gemeenten
Inzet derden
Plannin g
Capacitei t (uren)
RegieCoördi na�eProcesS trategisch advies
200 uur
Strategisch denkenNetw erken
400 uur
Middel en (€)
Dekking
€60.00 0
Ac�eprogram ma
Gemeenten en RWB hebben kennis van ervaringsgericht leren en werken en kunnen dit implementeren in de eigen organisa�e
Ambtenaren hebben kennis gemaakt met het instrument Ambtenaren gemeenten hebben deelgenomen aan collegetour Colleges van B&W hebben gezamenlijk
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
OrganiserenS trategisch/co nceptueel denken
25 deelnemers gemeenten die willen refecteren op eigen casussen t.b.v. verder brengen in eigen organisa�eAmbtel ijk Toegevoegde Waarde Deelname aan CollegeTour en kennisateliers/ma
DRIFT
Q1‐ 3Q4
500 uur
bijdrage deelnemende gemeenten (PM)
en masterclasses Organiseren College Tour on Tour over het thema “Ambtelijk Leiderschap & Lef” (2x). Thema�seren transi�epijn i.s.m. DRIFT, incl. collegeconferen�e Ac�elijn 2: Bouwen aan een sterk ves�gingsklimaat voor innova�eve bedrijven
Onderzoek naar ves�gingsklimaat voor innoverende professionals en bedrijfsleven dit doen we door in gesprek te gaan met ondernemers in de regio en anderzijds deskresearch. We ontwikkelen samen met de partners in de regio een gesprekleidraad voor de (ca 35) gesprekken en organiseren 2 triple helix bijeenkomsten. Thema’s o.a. duurzame energievoorziening, netconges�e, digitalisering, talent/human capital,
47
geoefend met dilemma’s nieuwe economie
sterclasses (N=30+)
Sterk ves�gingsklimaat voor innova�eve bedrijven die bijdragen aan de transi�e naar de nieuwe economie Rapport met inzicht in face�en ves�gingsklimaat waarin verbetering nodig is en welke interven�es daarvoor vanuit de overheid nodig zijn Hieruit komt ook naar voren wat RWB in ’25 e.v. te doen hee�
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Coördina�e proces & netwerk Strategisch advies div. onderwerpe n Ondersteuni ng/facilitere n
Kennis + denkkracht ves�gingsklimaat Uitvoeringskracht rich�ng lokaal bedrijfsleven
REWIN Bedrijfsleven Onderwijs Provincie?
Gespre ksleidra ad Q2 Rappor t Q4
600 uur
€40.00 0
bereikbaarheid Verkennen kansrijke loca�es (regionale meerwaarde) voor transi�e naar nieuwe economie (broedplaatsen, campussen, eldlabs, kennisclusters etc): wat zijn de kansrijke loca�es, hoe kunnen ze elkaar versterken. Opstellen toetsingskader kansrijke loca�es Organiseren 2 werkateliers (triple helix) Opstellen handreiking Afronden regiodealproject HC topsectoren (RegioDeal Midden‐ en West‐Brabant Makes & Moves) (t/m 2024), met symposium over de resultaten, de geleerde lessen en de kansen
Faciliteren Holland Expatcenter (nancieel)
48
Toetsingskader kansrijke loca�es Gedeeld overzicht prioritaire kansrijke loca�es Handreiking hoe deze loca�es onderling te versterken, incl. rol overheid daarbij
Organisa�e proces, projectleidin g Kennis RO/stedelijk e ontwikkeling en Adviesrol
Kennis + denkkracht Uitvoeringskracht rich�ng lokaal bedrijfsleven (voor die gemeenten met prioritaire loca�es)
REWIN Bedrijfsleven Campussen Onderwijs Provincie?
Q2‐4
200 uur
€20.00 0
Ac�eprogram ma
Deni�eve beschikking RegioDeal Deelname stakeholders uit triple helix aan symposium
Kennis speelveld arbeidsmark t Organisa�e (prak�sch)
Deelname
AVANS CURIO S�ch�ng Vakopleiding Metaal Uitvindfabriek REWIN Provincie bedrijfsleven
Q4
100 uur
projectl eiding, account ant, commu nica�e
Regio Deal (2e tranche)
Via deze samenwerking tussen gemeenten, IND, Brainport en Provincie Noord‐ Brabant worden
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Breda €10.000
€ 1.000 (event)
doorlop end
15.000
Ac�eprogram ma Ac�eprogam ma
Opstellen van een Human Capital agenda Nieuwe Economie en programmamanagement met de Human Capital partners, o.a. via Regio Deal 5e tranche (’24‐’28).
Organiseren monitor impact economische agenda op Brede Welvaart, incl. themasessies met partnerorganisaties en presentatie monitor Ac�elijn 3: organiseren van krachtenbundeling en mul�plier
Organiseren RegioDeal ‐ dealmaking + start uitvoering (na gesloten deal)
49
expats ondersteund met informa�e en procedures. Triple helix gedragen Human Capital Agenda Nieuwe Economie
Monitor impact economische agenda op Brede Welvaart
Kennis speelveld arbeidsmark t (strategisch) Strategisch advies Coördina�e Ondersteuni ng/facilitere n Netwerker Netwerken Coördina�e proces Strategisch advies
Beleidsmakers/pr ojectleiders human capital
REWIN AVANS, CURIO, BUAS bedrijfsleven
Deelname aan themasessies
REWIN PON‐TELOS AVANS CoE Brede Welvaart UvT
Coördina�e proces Strategisch advies Onderhandel ingsvaardigh eden
Gemeente in kassiersrol Gemeenten met regiodealprojecte n
Rijk REWIN Onderwijs Bedrijfsleven Maatschappelijke organisa�es
500 uur
30.000
Ac�eprogram ma RegioDeal
Q3‐4
200 uur
€25.00 0
PM RegioDeal
Q3 deal Q4 uitvoeri ng
1.000 uur (3 program mamana gers in deal‐ makingsf
€ 50.000 (0,2 �e progra mmam anager/ dealma
Ac�eprogram ma Mogelijk partners
Provincie, Rijk en Europa investeren (meer) in West‐ Brabant, t.b.v. versnelling van de (transi�e naar de) nieuwe economie
Getekende deal met rijk en partners Toezegging € 5‐ 40 mio rijksbijdrage (mul�plier)
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Verbinder
Ontwikkelen meerjarenaanpak gericht op de mul�plier (met huiswerk voor de Regio maar ook voor gemeenten en triple helix partners.
Plan van aanpak meerjarenaanpak organiseren mul�plier
Opze�en lobbyprogramma rich�ng provincie, Rijk en Europa, inhoudelijk gevoed vanuit de 3 programma’s maar desgewenst ook breder, inclusief drempels en wet‐ en regelgeving agenderen bij Rijk, op basis van bevindingen van Rewin bij ons innova�eve mkb Verkenning met onze Vlaamse buren over de gezamenlijke opgaven: bij wie de energie zit om concreet aan de slag te gaan en mul�plier te organiseren.
Plan van aanpak lobbyprogramma met gemeenten en REWIN
No��e kansen voor samenwerking met Vlaanderen
50
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Netwerk Onderzoek & analyse Ondersteuni ng Advies div onderwerpe n Netwerken Coördina�e proces Strategisch advies
Netwerken Coördina�e proces Strategisch advies
ase, à 0,2 �e) Subsidieadviseurs en strategen
REWIN Kennisinstellingen Provincie
Q4 (doorlo op ’25)
100 uur
Lobbyisten gemeenten
REWIN Kennisinstellingen
Q4 (doorlo op ’25)
100 uur
Q4
ker)
Bijlage 2 bij brief 2023-192 van 4 december 2023 behandeld in het SB van 20 november 2023
Achtergrond van keuzes en toelichting op aandachtspunten die in het voorbereidingstraject naar voren zijn gekomen Achtereenvolgens komen hierin de volgende onderwerpen aan bod: 1. Koers van de Economic Board 2. Opgaven overheid 3. Aard van de Strategische Agenda en het Actieprogramma RWB 4. Stevige inzet op Europa, Rijk en multipliers 5. Over te dragen taken 6. Governance en financiering 1. Koers van de Economic Board Met de Strategische Agenda geven we vanuit de overheid uitwerking aan de economische koers die de triplehelix samengestelde Economic Board West-Brabant heeft uitgezet. De Board werd in 2018 opgericht om de aantoonbaar achteruit sukkelende economie in West-Brabant vanuit een heldere visie een impuls te geven. De gezamenlijke gemeenten beseften daarbij terdege dat dit alleen in samenspraak en in samenwerking met onderwijs- en kennisinstellingen en bedrijfsleven kans van slagen heeft. De gezamenlijke gemeenten financieren de West-Brabantse ontwikkelmaatschappij REWIN (RWB is daarvoor doorgeefluik), die planmatig uitvoering geeft aan de agenda van de Board. Onderwijs en bedrijvigheid dragen fors bij aan de uitvoering van projecten binnen de jaarplannen van de Board. De Board formuleerde in 2019 haar ambities voor de West-Brabantse economie.
Deze waren gericht op verslimmen, verbinden en verduurzamen van de West-Brabantse topsectoren: Logistiek, Hightech/Maintenance, Agrofood/Biobased en Creatieve dienstverlening. Eind 2022 volgden een nieuwe strategische Agenda (2023-2030) die zich de transitie naar een nieuwe economie ten doel stelt. Een economie die groen, duurzaam, sociaal en digitaal is en bijdraagt aan de brede welvaart van heel West-Brabant. In de komende 4 jaar richt de board zich op plantbased ondernemen, circulair ondernemen en innovatief ondernemerschap. De volgende analyse ligt hieraan ten grondslag. Uit recent onderzoek (2022) van RaboResearch blijkt dat deze transitie naar een nieuwe economie voor de toekomstbestendigheid van het Nederlandse bedrijfsleven noodzakelijk is. En sterker nog dat het essentieel is om die transitie te versnellen omdat dit niet vanzelf gaat. Enkele noodzakelijke voorwaarden voor deze transitie zijn een sterk regionaal ecosysteem en koersvast overheidsbeleid. In de strategie van de EBWB is vastgelegd hoe wordt gewerkt aan de versterking van de economische structuur, die bijdraagt aan de transitie naar de nieuwe economie.
1
De strategie bouwt voort op de eerder gekozen topsectorenaanpak waarin nadruk werd gelegd op verbinden, verslimmen en verduurzamen binnen de sectoren. Dit resulteerde in sterkere sectoren in West-Brabant. We gaan de volgende fase in waarbij economie wordt ingezet voor het oplossen van de grote vraagstukken in en buiten onze regio en voor het creëren van welvaart én welzijn. Dit vraagt om een verschuiving van topsectorenbenadering naar transitiebenadering. Dus, van het versterken van sectoren als knooppunten in de ketens naar het versterken en verbinden in ketens tussen de sectoren als knooppunten. De strategie van de EBWB is ontwikkeld op het DNA van de regionale economie, en vanuit het besef dat regionale economische ontwikkeling pad-afhankelijk is. Het economisch DNA West-Brabant is door Birch (2021) in kaart gebracht als een economie die wordt gekenmerkt door spreiding over sectoren en over de regio. West-Brabant speelt een rol in meerdere van de tientallen onderzoeks- en innovatiesystemen die Nederland telt maar speelt nauwelijks een leidende rol in de nationale innovatiesystemen door het ontbreken van een universiteit en de beperkte aanwezigheid van systeembedrijven in de regio. Het middelbaar en hoger onderwijs zijn goed vertegenwoordigd.
Het mkb is zeer sterk vertegenwoordigd in de regio in bijvoorbeeld de maakindustrie en logistiek, er ligt een belangrijke uitdaging voor het mkb in de transitie naar een digitale en circulaire economie. Thematisch heeft de regio redelijk veel bedrijvigheid in de robotisering, digitalisering en dataficatie die deze uitdaging kunnen ondersteunen. Ten opzichte van de regio’s met een vergelijkbaar ecosysteem zijn er in West-Brabant relatief veel startups en nog beter doet West-Brabant het wanneer het gaat om het relatief hoge aantal scaleups in de regio. De Agrofood en Biobased sector is een zeer kansrijke sector, met kritische massa en een groot potentieel voor de toekomst van de regio, in de nieuwe economie. Met name in het ontwikkelen van oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Er is een sterke uitgangspositie om voorop te gaan in Nederland en Europa bij de transitie van dierlijke naar plantaardige eiwitten en van plantaardige non-food toepassingen. De in de EBWB samenwerkende triple helix partners leggen de komende vier jaren dus de nadruk op plantbased, circulair en innovatief.
Onderwijs en bedrijfsleven zetten hier inmiddels al vol op in, getuige de afspraken in de Beroepsagenda Onderwijs West-Brabant 2.0 en de investeringen van bedrijfsleven en onderwijs in broedplaatsen (bijvoorbeeld Treeport Excellence Centre, Sidestream Innovation Valley, DAB, Breda Robotics, etc.). Verder wordt via kenniscentra en practoraten gericht geïnvesteerd in de thema's voor de nieuwe economie. Plantbased is daarbij overigens geen sector, maar omvat veel meer. Denk aan bouwmaterialen, innovatieve voedselproductie, hightech medicijnen tot en met brandstof. Hiermee zijn weer veel overlappen met de agenda op innovatie en circulair. Sterke raakvlakken zijn er met de transitieopgaven op landbouw in onze regio. 2. Opgaven overheid Als strategisch beraad menen we dat de Strategische Agenda met Actieprogramma, noodzakelijk is om tegemoet te komen aan onze gezamenlijke regionale vraagstukken en die weer gekoppeld zijn aan Europese, nationale en provinciale opgaven. Dat geldt bijvoorbeeld voor biobased woningbouw, stad-land relatie, klimaatverandering, transitie in de landbouw, waterkwaliteit, arbeidsmarkt, mogelijkheden voor circulaire economie, congestie op ons energienet en vertrouwen in de overheid.
2
De opdracht van RWB is om de overheidsvoorwaarden voor de nieuwe economie op orde te hebben. De Strategische Agenda en het Actieprogramma geven daar invulling aan. Dit laat onverlet dat gemeenten, gelet op hun prioriteiten, voorkeuren en omstandigheden, altijd nog zelf kunnen kiezen op welke acties zij aansluiten. Een mooi voorbeeld van het bijeenbrengen van diverse, maar gelijkgerichte projecten is de Regio Deal West-Brabants Welvaren. Overheid, Onderwijs en bedrijfsleven investeren samen in de nieuwe economie. Samen komen we verder. 3. Aard van de Strategische Agenda en het Actieprogramma De concept- Strategische Agenda met Actieprogramma RWB 2024-2028 heeft het karakter van een ontwikkelagenda en is geconcretiseerd in de programma’s Plantaardige regio, Circulaire regio en Innovatieve regio. De Strategische Agenda schetst het toekomstgericht strategisch perspectief. Het Actieprogramma 2024-2028 beschrijft waar in deze periode op wordt ingezet en in het Jaarplan 2024 wordt concreet aangegeven wat RWB hiervoor, met partners, gaat doen. Een ontwikkelagenda, die ruimte geeft om samen te ontdekken en tussentijds bij te stellen waar nodig, vraagt van RWB, gemeenten en samenwerkingspartners om hier samen vanuit een gezamenlijk regionaal perspectief invulling aan te geven.
Waarbij gemeenten kunnen bezien: waar kan ik bijdragen aan onze gezamenlijk regionale doelen en waar kunnen de regionale activiteiten bijdragen aan de realisatie van mijn lokale doelen? Het vraagt de komende jaren om verdere stroomlijning van agenda’s en activiteiten tussen RWB, gemeenten en stedelijke regio’s, en ook een optimale inzet van benodigde menskracht en middelen. Een tussentijdse formele evaluatie na 2026 biedt de mogelijkheid te bezien waar de regio staat in de ontwikkelingen en met de Strategische Agenda en waar eventueel bijstelling nodig is. 4. Stevige inzet op Europa, Rijk en multipliers Het belang om samen te werken aan een nieuwe economie is helder. Alleen door gezamenlijk te acteren is het mogelijk om de toegang tot Europa en Rijk te vergroten. En alleen door gezamenlijk op te trekken in multi-helix verband is het mogelijk om multipliers zoals Regiodeal, JTF-fund en Europese Interreg aanvragen in de regio te laten landen. Daarbij heeft soms de ene gemeente en soms de andere gemeente een eerste voordeel. Het daadwerkelijk komen tot subsidieaanvragen vraagt zowel gerichte capaciteit en inzet aan de voorkant, maar ook gedurende de looptijd van de uitvoering. Zo is in 2024 een groot deel van de inzet vanuit RWB gericht op het verder brengen van de Regiodeal West-Brabants Welvaren en de inhoudelijke eigen projectfiches.
Daarnaast wordt voorgesorteerd op nieuwe subsidiemogelijkheden. Onder meer via deelname aan Europese programma's, zoals het Circular Cities and Regions Initiative. Ook wordt via gericht bestuurlijk opdrachtgeverschap de inzet op Europa, Rijk en multipliers extra versterkt. 5. Over te dragen taken Niet alle activiteiten die RWB de afgelopen jaren heeft uitgevoerd passen bij de focus op de ambitie van EBWB de (transitie naar de nieuwe economie). De selectie van passende en niet meer passende onderwerpen en activiteiten is gemaakte aan de hand van de notitie “Focus opdracht RWB en sturingslogica”. Uitgangspunten zijn dan de relatie met de ambitie van de EBWB, het economische belang voor West-Brabant in termen van gebieden, ketens en massa. Daarbij is ook gekeken welke activiteit en rol het beste op welk schaalniveau past. Dit is in oktober en op 15 november 2023 (Regiodag in Rucphen) besproken met bestuurders.
3
De hoofdlijn die we hieruit halen is dat ruimtelijk-fysieke activiteiten het beste passen op het niveau en de activiteiten van de verstedelijkingregio’s. Denk hierbij aan de inrichting van de openbare ruimte, mobiliteit, vastgoedontwikkeling, vormgeving bedrijventerreinen, vrijkomende agrarische bebouwing, erfgoed en inpassing in landschap. Impulsen voor de nieuwe economie zijn het beste te plaatsen op de regionale schaal, omdat op dit schaalniveau de Europese, nationale en provinciale ontwikkelingen op economisch gebied zijn te overzien en effectief zijn te coördineren. Veel van de ketens hebben zelfs nog een bredere scope en vragen om verbinding met andere regio's en provincie. Zo wordt verkend op welke dossiers we de samenwerking met Midden-Brabant, Zeeland, Vlaanderen en andere overheidspartners willen versterken. Zo wordt op sommige dossiers (biobased bouwen) ook weer samengewerkt op andere schalen (ENZuid) of binnen aparte constructies (Regiodeal MidWest). 6. Governance en financiering We zullen na vaststelling van de Strategische Agenda met Actieprogramma RWB 2024-2028 aan het algemeen bestuur een passende bestuurlijke governance (inrichting Strategisch Beraad en adviescommissies) voorleggen. Transitiejaar 2024 Het Jaarplan 2024, dat ter kennisname is meegestuurd, kan worden uitgevoerd binnen de vastgestelde beleidsarme begroting 2024, als financieel kader voor RWB.
RWB kan activiteiten die niet meer passen bij haar nieuwe programma, en die in 2024 nog niet kunnen worden overgedragen, tijdelijk waarnemen. We noemen dat service-arrangementen. De Commissies van Advies hebben hier tijdens de regiodag op 15 november over gesproken. Het gaat om afgebakende opdrachten met het perspectief dat ze worden overgeheveld naar de verstedelijkingsregio's of blijven binnen RWB (bijvoorbeeld OV). Een lijst met activiteiten en bijbehorende capaciteit (ongeveer 2 fte) is opgenomen in de bijlagen. Voor de hiermee gemoeide kosten van € 237.500 in 2024 worden nog een dekkingsvoorstel en begrotingswijziging voorgelegd. Financiering uitvoering Strategische Agenda met Actieprogramma vanaf 2025 Het strategisch beraad is van plan om de Strategische Agenda met Actieprogramma RWB 2024-228 te hanteren als inhoudelijk kader voor de begroting 2025. Deze bieden we begin april voor zienswijzen aan de gemeenten aan. Enkele gemeenten hanteren de gedachte dat de optelsom van de nieuwe economisch gerichte RWBopdracht en de aanvullende coördinatietaken voor de verstedelijkingsagenda's voor hetzelfde geld kan. We vinden dat niet reëel, het gaat immers om de combinatie van een vernieuwde opdracht gericht op het economisch vestigingsklimaat en extra coördinatie op verstedelijkingsagenda's.
In het kader van de uitvoeringskracht kijken gemeentesecretarissen wel naar een optimale organisatie van de samenwerking.
4
Bijlage 3 bij brief 2023-192 van 4 december 2023 behandeld in het SB van 20 november 2023
Notitie Focus opdracht Actieprogramma RWB en sturingslogica Vastgesteld door het strategisch beraad op 21 juni 2023
Inleiding De Collegeconferentie op 15 februari in Breda leidde tot de opdracht voor RWB om de Strategische Agenda nadrukkelijker te richten op nieuwe economie en de versterking van het vestigingsklimaat in de regio West-Brabant. We groeien toe naar de situatie waarin: • • •
De stedelijke regio’s verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de brede ruimtelijk-fysieke agenda vanwege de bundeling van uitvoeringsmogelijkheden op die schaal. RWB focust op het vestigingsklimaat voor de nieuwe economie en wat daar aan voorwaarden nodig is. Intensivering van de samenwerking tussen Midden- en West-Brabant gewenst is en onderdeel is van de agenda.
De interpretatie van deze opdracht is bestuurlijk besproken. Het resultaat daarvan is in deze notitie omschreven.
GR als uitgangspunt De gemeenschappelijke regeling omschrijft waartoe de RWB op aarde is. RWB is verantwoordelijk voor de versterking van het economisch vestigingsklimaat in de regio vanuit de voorwaarden die de overheid biedt. RWB organiseerde dat de afgelopen jaren via de pijlers Economie, Arbeidsmarkt, Mobiliteit en Ruimte. Inmiddels wordt op de schaal van de twee daily urban systems de ruimtelijk-fysieke puzzel georganiseerd. Daarnaast vragen tenminste vier transitieopgaven (energie, klimaat, voedsel, circulaire economie) om een verdere integratie van en afstemming tussen domeinen op alle schaalniveaus. De keuzes die hiermee samenhangen hebben gevolgen voor de uitvoering en dat raakt de inrichting van en de sturing op inhoudelijke samenhangen binnen ons openbaar bestuur. Deze ontwikkeling van de stedelijke regio’s en integratie van opgaven en transitievraagstukken zet de komende jaren door.
Focus: ambitie Economic Board West-Brabant (EBWB) De Economic Board West-Brabant (EBWB) heeft in maart 2023 het economisch perspectief voor West-Brabant geformuleerd1: “West-Brabant is in Nederland dé voorloper in de transitie naar de nieuwe economie en is de plek voor innovatieve ondernemers die daaraan bijdragen. RWB richt zich op de randvoorwaarden van het economisch vestigingsklimaat. Zusterorganisatie REWIN richt zich op het ondernemersdeel. Beide organisaties werken actief in Triple Helix verband. Het is wenselijk dat de overheidsinterne oriëntatie afneemt, zodat tijd en capaciteit vrijkomt om de triple helix oriëntatie te praktiseren.
1
Home - Economic Board West-Brabant (ebwb.nl)
1
REWIN heeft als doel het creëren van een duurzaam innovatief economisch ecosysteem dat internationaal kan concurreren en zo de basis vormt voor welvaart en welzijn in de regio. REWIN heeft de inzet op nieuwe economie vertaald in vier focusprogramma’s Plantaardig Ondernemen, Circulair Ondernemen, Innovatief MKB en Startup/Scale-up. REWIN formuleert vanuit ondernemersperspectief welke voorwaarden ingevuld moeten zijn om de Nieuwe Economie te realiseren. De maatschappelijke behoefte wordt gezamenlijk in triple helix-verband geformuleerd. De overheid heeft daarin een zelfstandige rol. REWIN en RWB stemmen onderling hun respectievelijke programma’s op elkaar af. Door de werkrichting van beide organisatie te matchen ontstaat meer impact. Uitgangspunt 1: Het Actieprogramma RWB is gericht op de ambitie van Economic Board West-Brabant, in de transitie naar de nieuwe economie. Daarbij is RWB verantwoordelijk voor het organiseren en faciliteren van de overheidsinbreng.
Sturingslogica focusprogramma Drie focusprogramma’s Het Actieprogramma RWB 2024-2028 bestaat uit drie focusprogramma's: Plantaardige regio, Circulaire regio en Innovatieve regio. In het Actieprogramma worden die elementen in het focusprogramma opgenomen die bijdragen aan de voorwaarden voor de nieuwe economie. Er is bestuurlijke schuifruimte via de ‘sorteermachine’ om de behoefte te bedienen. Dat vraagt wel om expliciete uitspraken.
Figuur 1: Focusprogramma RWB Uitgangspunt 2: Voor het Actieprogramma RWB 2024-2028 worden drie transitiegerichte programma’s ingericht; Plantaardige Regio, Circulaire Regio en Innovatieve Regio.
2
Gebieden, ketens en massa Er is in de regio geen discussie over de wenselijkheid om in te spelen op transitiepaden cq. de strategische lange termijn ontwikkelingen. Om hierop te kunnen inspelen moeten we als collectief in staat zijn om afwisselend te werken in gebieden, ketens en op massa. Het werken in gebieden biedt de integrale afstemming van doelen en uitvoering als meerwaarde. Alle inhoudelijke samenhangen komen uiteindelijk op lokaal niveau bij elkaar. Ketens zijn van belang omdat ze -los van geografische afbakening- schakels van verbinding en verandering vormen. Het werken op massa stelt in staat om direct met het rijk en ook provincie te acteren. Een voorbeeld is de Waterstofcorridor. Vanwege lobby is bundeling van inzet wenselijk, zodat op massa geacteerd kan worden richting investeringsagenda’s. Zodra er bij uitvoering gebieden in beeld komen kan geschakeld worden naar sub regio's. Een ander voorbeeld is de oriëntatie op Midden-Brabant. Die is niet voor de hele RWB-regio even sterk van belang. Het onderscheid kunnen maken en flexibel schakelen verondersteld vertrouwen dat in elkaar gesteld kan worden. Uitgangspunt 3: Gebieden, ketens en massa zijn ordenend voor de rol, taken en resultaatgebieden van RWB.
Rol RWB De overheid is verantwoordelijk voor de voorwaardenscheppende aspecten (randvoorwaarden economisch vestigingsklimaat) voor de transitie naar de nieuwe economie. RWB organiseert en faciliteert vanuit (strategisch) overzicht en inzicht de overheidsbijdrage aan de ambitie van EBWB, in samenwerking met de gemeenten, stedelijke regio’s en andere relevante partners in het triple helix netwerk. Strategisch omvat ook de ervaringsgerichte praktijken waarin evidence based de voorwaardenscheppende rol van de overheid wordt verkend. RWB is bijvoorbeeld actief op subsidies (multiplier) zoals JTF, Regiodeal, Nationaal Groeifonds en het O&O fonds. Ook wordt inzet gepleegd op de regionale lobbyagenda. Subsidies en lobby worden onderdeel van alle drie de focusprogramma's. Ook de regionale uniformering van normstelling en instrumenten zoals inkoopbeleid is een mogelijke rolinvulling. Voor het veranderende energielandschap (waterstof) zal meer aandacht komen in de vorm van corridor vorming, onverlet de afspraken over de energietransitie en RES. Intensivering van de samenwerking tussen Midden- en West-Brabant is gewenst en onderdeel van de agenda. Gezien het transitiegestuurde karakter van de regionale ambitie en het focusprogramma, is een contextueel interveniërende rol voor RWB passend.
Uitgangspunt 4: RWB richt zich op het vestigingsklimaat voor de nieuwe economie, specifiek op de randvoorwaarden die de overheid dient te faciliteren en stimuleren. Daarbij heeft RWB rol om te coördineren, organiseren, faciliteren, aanjagen en adviseren: • Netwerk opbouwen en onderhouden (regionaal en bovenregionaal) • Kennis organiseren (incl. monitoring) • Signaleren, agenderen, adresseren • Organiseren lobby en multiplier
3
Toedelingsprincipe Welke activiteiten passen bij het focusprogramma? Welke (lopende) activiteiten passen daar niet (meer) bij? We verwachten dat naarmate de stedelijke regio’s zich verder organiseren er daar ook meer inhoudelijke thema’s belegd kunnen worden. Dat is logisch omdat de bundeling van uitvoeringsmogelijkheden daar plaatsvindt. Ook zijn er taken die buiten het focusprogramma vallen maar waar gemeenten wél behoefte hebben aan ondersteuning. Deze komen worden bijvoorbeeld belegd bij andere regionale samenwerkingen, of worden als RWB-service-arrangement afgesproken, buiten het focusprogramma.
Figuur 2: “Sorteermachine”
Mobiliteit
TransitieLabs
Amercentrale Landbouwtransitie
Bedrijventerreinen
Biobased Bouwen
LOF Lobby
Regiodeal
VTE
Natuur en water
Human capital Goederen/Spoor
AFC Woningbouw JTF
Corridor Stikstof Mobiliteit Hubs BPLG
Triple Helix oriëntatie
Figuur 3: voorbeelden onderwerpen om toe te delen (illustratief) 4
De inhoudelijke logica start steeds bij de vraag in hoeverre het verband met de drie programma’s kan worden gelegd. Zo is bijvoorbeeld de ruimtelijke ontwikkeling van Fruitport als innovatieve hub onderdeel van het programma Plantaardige Regio. Dit heeft een ruimtelijke component via de fysieke uitbreidingsbehoefte. De regio-brede coördinatie van ruimtelijke ontwikkeling in brede zin is daarentegen niet langer onderdeel van de RWB kernactiviteiten. N.b. dit heeft effect voor de provincie Noord-Brabant, omdat het eerste aanspreekpunt voor bijv. de omgevingsagenda vervalt. Vervolgens zijn voor het Actieprogramma gebieden, ketens en massa ordenend voor de rol, taken en resultaten van RWB. Voorbeelden van gebiedsontwikkeling zijn Fruitport, AFC Steenbergen en Amercentrale. Een voorbeeld van een keten zijn de partijen die betrokken zijn bij de biobased bouwopgave. Een voorbeeld van werken op massa is de oriëntatie op Midden-Brabant. Dit is relevant omdat het soms toegang verschaft geeft tot nationale agenda's.
Figuur 4: beslisboom toedeling activiteiten
Inpasbaarheid Mobiliteit in focusprogramma's Het taakveld dat het moeilijkste lijkt in te passen is mobiliteit. Dit komt mede door het kolomkarakter van dit werkveld met de bijbehorende sturingsoriëntatie. Het werkveld is nog steeds sterk gericht op het breed faciliteren van de maatschappelijke mobiliteitsbehoefte –ook via nieuwe mobiliteitsconcepten- en veel minder op de mogelijkheid van begrenzing van die behoefte. Hoewel het denkbaar is dat RWB zich beperkt tot die mobiliteitselementen die aansluiten op de Nieuwe Economie en het economisch vestigingsklimaat, is de verwachting dat het werkveld zelf daar geen voorstander van is. We komen hier een grens van haalbaarheid en draagvlak tegen. Om die reden vragen we om bestuurlijke uitspraken hierover. Het lijkt voor de hand te liggen om mobiliteit te integreren met andere ruimtelijk-fysieke elementen op het niveau van de verstedelijkingsagenda en op te nemen in de SWBW en SRBT agenda’s waar dat past.
RWB-service arrangement Voor alle buiten het focusprogramma vallende zaken kunnen gemeenten en de PNB aan RWB vragen om een dienst op te pakken. Hier worden dan afgebakende service-arrangementen over afgesproken (doel, rol, capaciteit, doorlooptijd, product of resultaat). Een service-arrangement draagt bij aan het versterken van het economisch klimaat, dient het regionaal belang en is tijdgebonden. Kosten 5
worden doorberekend. Dat biedt de flexibiliteit om voor uiteenlopende behoeften in deelgroepen samen te werken. Het strategisch beraad besluit over service-arrangementen. Voorbeeld: • Vrijetijdseconomie. Wanneer een groep gemeenten aan RWB vraagt om hierop actief te zijn, kan dat. Duidelijk moet wel zijn dat dit niet op een andere plek kan worden georganiseerd en dat er een toegevoegde waarde is om dit bij of via RWB te organiseren. RWB werft dan een projectleider of adviseur en legt de rekening neer bij de betreffende gemeenten. • Uitgangspunt 5: Activiteiten die buiten het focusprogramma (kernactiviteiten) vallen en die wel relevant zijn voor regionale samenwerking worden bij voorkeur elders belegd, maar kunnen optioneel als “RWB service-arrangement” worden afgesproken.
Dosering en tempo: overgangsregime Bestuurders onderkennen dat een nieuwe programmastructuur niet van de ene op de andere dag kan worden ingesteld. Er zijn lopende thema's waar in CvA’s en SB afspraken over zijn gemaakt. De stedelijke regio’s en RWB zijn er nog niet aan toe om in één keer deze beweging te maken. Zo is de RWB agenda concreter dan die van de stedelijke regio’s. Rond verstedelijking zijn de stedelijke regio’s goed opgelijnd. Aanvullende thema’s (water, landschap, mobiliteit, brede welvaart) zijn in voorbereiding. De subregio’s hebben geen gelijke snelheid van ontwikkeling. We hebben te maken met een overgangssituatie waarin de focus versterkt wordt én in 2023 en 2024 meer thema’s belegd zullen worden bij de stedelijke regio’s (doseringsvraagstuk). Concreet betreft het verduurzaming van bedrijventerreinen, infrastructuur en mobiliteit en vrijetijdseconomie. Voor ruimtelijke samenhang zijn de subregio’s verantwoordelijk. Een ‘doserings’ doorkijk met acties die vanuit de vorige periode nog doorlopen. Deze acties gaan op redelijke termijn en uiterlijk binnen 1,5 jaar over naar (onder andere) de stedelijke regio’s. RWB neemt deze onderwerpen waar op expliciet verzoek van het SB. RWB draagt actief over (vb bedrijventerreinen). Uitgangspunt 6: Voor de overdracht van lopende activiteiten wordt een doseringstermijn afgesproken van maximaal 1,5 jaar.
Bestuurlijk Opdrachtgeverschap en governance Het is evident dat voor de nieuwe programma’s het bestuurlijk opdrachtgeverschap wordt afgesproken. Vooralsnog kan dat vanuit de bestaande structuur van CvA's. We onderzoeken en bespreken de aanpassing van de GR. We passen de structuur van CvA’s pas aan wanneer dat een bestuurlijke wens is. Het voorstel is om hiervoor een doorlooptijd van anderhalf jaar te nemen om zo te komen tot een aangepaste werkverdeling.
6
De gemeentesecretarissen laten een analyse maken van de regionale governance. Vanuit de secretarissen zal rond de zomer een voorstel voor de governance in de regio worden gedaan. De komende anderhalf jaar zullen voorstellen voorgelegd worden om geleidelijk aan van de oude naar de nieuwe programmastructuur te komen. De secretarissen hebben onderkend dat de ontwikkelingen ook op lokaal niveau om verdere afstemming en integratie vragen. Uitgangspunt 7: Een passende governance en bestuurlijk opdrachtgeverschap wordt verkend. De komende anderhalf jaar worden voorstellen voorgelegd om geleidelijk aan van de oude naar de nieuwe programmastructuur en eventuele aanpassing van de GR te komen.
7
Bijlage 4 bij brief 2023-192 van 4 december 2023 behandeld in het SB van 20 november 2023
Foto governance regionale samenwerking 20 september 2023 Lieke Hendrix (Gemeente Breda) Rob van Wuijtswinkel (Gemeente Altena)
Aanleiding en aanpak • Secretarissenkring Corsendonk: • Constatering: regionale governance onvoldoende krachtig voor uitvoeren Actieprogramma RWB • Opdracht aan deputatie van gemeentesecretarissen: kom met voorstellen voor pragmatische verbeteringen in de governance om de uitvoeringskracht regionale samenwerking te vergroten
• Aanpak: • Diepte-interviews • Met 25 bestuurders, gemeentesecretarissen, (strategische) adviseurs en deskundigen Provincie • Invalshoeken: • • • •
Inhoud agenda Aanwezige structuur Werking procesafspraken Effectiviteit aanwezig gedrag en cultuur
• Coderen en analyseren van de uitkomsten van de interviews • Opstellen van de foto met analyse en advies
Rode draden uit de interviews Invalshoek
Constatering
Gevolg
Inhoud agenda
• De regionale agenda is te abstract, te hoog over en te breed
• De inhoud van de agenda wordt onvoldoende herkend en dit: • Verlaagt het gevoel van noodzaak en de betrokkenheid • Versterkt onduidelijkheid in wederzijdse verwachtingen
Aanwezige structuur
• Huidige structuur van regionale samenwerking is complex, onoverzichtelijk en overgeorganiseerd
• Achterover leunen • Inefficiëntie • Geen verantwoordelijkheid kunnen nemen
• Huidige structuur RWB en gemeenten is gebaseerd op ‘kokers’
• Hinderen van werken aan de transities
• Gebrek aan capaciteit en kwaliteit personeel bij kleinere gemeenten
• Kleinere gemeenten hebben meer moeite om het tempo te volgen
• Onvoldoende verbinding tussen bestuurders en ambtenaren
• Onduidelijkheid over uitvoeren afspraken en wie opdrachtgever/-nemer is • Onvoldoende uitvoering geven aan besluiten van bestuurders
• Ambities en verwachtingen zijn hoger dan de beschikbare capaciteit bij RWB en gemeenten
• Lagere performance • Beeld dat regionale samenwerking weinig oplevert en RWB niet levert
• Onvoldoende het goede gesprek met elkaar voeren, langs elkaar heen praten
• Missen van verbindingen • Onvoldoende gevoel van noodzaak ervaren
• Onvoldoende verbinding tussen regio en gemeenten
• Geen of onvoldoende uitvoeren van de regionale agenda
• Complexe en onoverzichtelijke structuur
• Onvoldoende eigenaarschap, gebrek aan commitment en reactief zijn
• Verschil in grootte tussen de gemeenten
• Weerstand door gevoel van ongelijkwaardigheid en gebrek aan grip hebben
• Toegevoegde waarde van RWB wordt onvoldoende gezien
• Gebrek aan vertrouwen in RWB • RWB wordt niet ervaren als ‘iets van ons’
• Onvoldoende het goede gesprek met elkaar voeren
• Onderlinge spanningen, gebrek aan vertrouwen, passiviteit
Werking procesafspraken
Effectiviteit gedrag en cultuur
Conclusie In de huidige samenwerking is sprake van een aantal elkaar versterkende vicieuze cirkels met een negatief effect op de uitvoeringskracht Oorzaak
Gevolg
Gevolg
• Abstracte regionale agenda
• Inhoud agenda wordt onvoldoende herkend
• Geen gevoel van noodzaak ervaren • Verlagen van de betrokkenheid
• Complexe en onoverzichtelijke structuur van de regionale samenwerking
• Geen verantwoordelijkheid kunnen nemen
• Achterover leunen
• Onvoldoende verbinding tussen bestuurders en ambtenaren
• Onduidelijkheid over uitvoeren afspraken en wie wat doet
• Besluiten van bestuurders niet uitvoeren
• Onvoldoende verbinding tussen regio en gemeenten
• Onvoldoende capaciteit en/of kwaliteit uitvoering beschikbaar voor uitvoering regionale agenda
• Onvoldoende uitvoeren van de regionale agenda
• Niet weten wat je regionaal wilt als gemeente of ander perspectief hebben
• Onvoldoende meedenken over de inhoud van de regionale agenda
• Onvoldoende meewerken aan de uitvoering
• Onvoldoende het goede gesprek met elkaar voeren
• Onderlinge spanningen blijven bestaan
• Passiviteit
Gevolg
Gevolg
• Onvoldoende resultaten boeken
• Toegevoegde waarde van regionale samenwerking niet zien
Advies [versie 1]
Advies [versie 2] • Verbeter tegelijkertijd een aantal essentiële onderdelen van het regionale samenwerkingsproces om de kans op succes te vergroten: • Institutioneel ontwerp van de samenwerking:
• Ontwerp een duidelijke hoofdstructuur van de regionale samenwerking en voer regie op de realisering hiervan • Vertaal regionale gesprek en governance van regionale samenwerking intern door als gemeente; organiseer je daarop • Versterk de contractering: • Richt bestuurlijk en ambtelijk opdrachtgeverschap en opdrachtnemerschap in • Regel de bijbehorende randvoorwaarden
• Samenwerkingsproces: • • • •
Betrek inhoudelijke ambtenaren meer in de voorbereiding van de regionale agenda en in besluitvormingsprocessen Zorg als kleinere gemeente dat je weet wat je wil en wat je daarvoor nodig hebt; ga hierover gesprek in de regio aan Maak spanningen bespreekbaar en voer open, eerlijk en zakelijk het gesprek met elkaar Zorg voor concrete agenda met focus: duidelijke taal, doelen, projecten, (tussentijdse) resultaten, stem af op capaciteit
• Faciliterend leiderschap:
• Organiseer als gemeenten voldoende capaciteit en kwaliteit van medewerkers om de regionale opgaven uit te voeren • Zorg ervoor dat medewerkers van gemeenten en RWB samen de concretiseringsslag gaan maken
Bijlage 5 bij brief 2023-192 van 4 december 2023
Strategische Agenda 2023-2027 – uitsplitsing oude en nieuwe activiteiten Inleiding In de vorige RWB Strategische Agenda is gewerkt vanuit domeinen: ruimte incl. VTE, mobiliteit, arbeidsmarkt en economie. Met kopgroepen en de CvA’s is gewerkt aan activiteiten op deze gebieden. Met de opdracht voor 2023-2027 om te komen tot een nieuwe economie verandert dit. Dit betekent niet dat de behoefte om aan voormalige taakgebieden te werken verdwijnt. Tegelijkertijd is er een nieuw opdracht geformuleerd die niet langer aansluit op de oude inhoudelijke indeling. Dit leidt tot de noodzaak om de taken anders te verdelen. Een uitdaging hierbij is om te bepalen welke activiteiten elders ondergebracht kunnen worden en welke wellicht nog tijdelijk door ons uitgevoerd moeten worden. In de afgelopen maanden hebben we hierover overleg gevoerd met bestuurders van kopgroepen, leden van het Strategisch Beraad en het strategennetwerk. Het resultaat van deze gesprekken is overwegend eenduidig en positief. De scheidslijn tussen wat bij RWB hoort en wat bij de verstedelijkingsregio's of gemeenten past, is helder. Echter, er is wel behoefte aan een overgangsperiode waarin geen taken verloren gaan. Dit is vooral van belang bij mobiliteit. Hierover is binnen de CvA Mobiliteit op 15 november 2023 nog specifiek overleg geweest of men de geschetste lijn herkent.
Wat blijft – en daarmee een bestuurlijk beslispunt- is het tijdelijke overgangsregime en de benodigde capaciteit hiervoor, ca 2 fte. Hieronder is de systematiek van de sorteermachine schematisch weergegeven en wordt inhoudelijke uitkomst verder toegelicht. Startpunt opdracht nieuwe economie Het uitgangspunt is de vastberadenheid om te werken aan de opbouw van een nieuwe economie (EBWB). Als dat bestuurlijk gewenst is, dan kan RWB via drie transitie gestuurde programma’s hier invulling aan geven (zie afbeelding). We doen dat niet alleen, maar in samenwerking met gemeenten, REWIN en binnen triple helix verband.
In de notitie ‘Sturingslogica en focus’ is beschreven welke ordeningsprincipes we hanteren om te bepalen welke taken en rollen RWB op zich neemt in de nieuwe Strategische Agenda. Kort gezegd zijn dat gebieden, ketens en massa. Als het een kerntaak betreft, omvat dit de verantwoordelijkheid voor strategische, tactische en operationele interventies. De rollen waarmee RWB opereert zijn coördineren, regisseren, faciliteren, stimuleren en adviseren (zowel gevraagd als ongevraagd). De gebruikte instrumenten omvatten lobbywerk, een kennisagenda, het bevorderen van netwerkkwaliteit, triple helix-samenwerking en ervaringsgericht leren (evidence based practices en 1
Communities of Practice, zoals TransitieLabs). Er is een stroomschema benut om taken uit te splitsen (zie afbeelding).
Sorteermachine De combinatie van hoofdopdracht en stroomschema leidde tot een ‘sorteermachine’, inclusief de wijze waarop we tot bestuurlijke uitspraken over de wenselijkheid van de uitkomst kunnen komen (zie afbeelding).
Overzicht overdracht Er is gesproken met bestuurders en strategen om hun perspectief en voorkeuren over de uitsplitsing te inventariseren. Daarbij zijn dilemma’s op tafel gekomen, die de kern van het hele groeiproces van de regionale samenwerking bevatten. We weten dat het anders moet en anders kan. En tegelijkertijd is het accepteren van de consequenties niet altijd makkelijk. Aan bestuurders en strategen is de vraag voorgelegd ‘welke activiteit past op welk schaalniveau het beste?’ Dat levert het onderstaande beeld op (zie bijlage). In essentie is het gevoel dat het merendeel van ruimtelijk-fysieke activiteiten past op het niveau van de verstedelijkingsagenda. Mede omdat daar de integratieslag van domeinopgaven gemaakt moet worden. De RWB-taken moeten steeds 2
specifiek aan de nieuwe economie te relateren zijn. Dan ontstaat ook de gewenste focus en eenduidigheid in de opdracht.
3
4
Bijlage 6 bij brief 2023-192 van 4 december 2023 behandeld in het SB van 20 november 2023 Bijlage notitie sorteermachine - activiteitenoverzicht Activiteiten ('jassen') RMA/RMP t/m 2024
Kapstok
Voorstel
Opmerkingen
Coördineren GGA mobiliteit en RMA/RMP
Stedelijke regio's
Tijdelijk waarnemen RWB tot 31-12-2024
Indien mogelijk eerder overdracht, verschil per subregio
Jaarschijf RMP voor bijdrage provincie
Stedelijke regio's
Tijdelijk waarnemen RWB tot 31-12-2024
Indien mogelijk eerder overdracht, verschil per subregio
Gebiedsaanpak 15 min stad 25 min regio
Stedelijke regio's
Tijdelijk waarnemen RWB tot 31-12-2024
Indien mogelijk eerder overdracht, verschil per subregio
Specials: bv kwaliteitsnetwerk landbouwverkeer
Gemeente(n)
Tijdelijk waarnemen RWB tot 31-12-2024
Indien mogelijk eerder overdracht, verschil per subregio
Datagedreven werken
Stedelijke regio's
Tijdelijk waarnemen RWB tot 31-12-2024
Indien mogelijk eerder overdracht, verschil per subregio
SmartWayz
Stedelijke regio's
Tijdelijk waarnemen RWB tot 31-12-2024
Indien mogelijk eerder overdracht, verschil per subregio
Bereikbare Regio 2023-2027
Stedelijke regio's
Tijdelijk waarnemen RWB tot 31-12-2024
Indien mogelijk eerder overdracht, verschil per subregio
Truckstops
Stedelijke regio’s/gemeenten Overdracht per 31-12-2023
Spoor goederen vervoer
RWB
Service-arrangement (lopende afspraak)
MIRT afstemming Rijk
Stedelijke regio’s
Is al onderdeel stedelijke regio’s
Haalbaarheid wordt verkend. Eventueel pas in 2024.
Activiteiten ('jassen') Visie Gedeelde mobiliteit
Kapstok
Voorstel
Opmerkingen
Coördinatie OV-concessie
RWB
Service-arrangement
Samenwerking KCV (deur-halte vervoer)
RWB
Service-arrangement
Bereikbaarheid werklocaties OV
RWB
Onderdeel Actieprogramma
HUB-ontwikkeling
Stedelijke regio’s
Is al onderdeel stedelijke regio’s
Overleg OV BrabantStad
Gemeente(n)
Overdracht per 31-12-2023
Haalbaarheid wordt verkend. Eventueel pas in 2024.
Sameninitiatieven/Deelmobiliteit
Stedelijke regio's/gemeenten
Overdracht per 31-12-2023
Haalbaarheid wordt verkend. Eventueel pas in 2024.
Regionaal fietsnetwerk
RWB
Tijdelijk waarnemen tot 31-12-2024
Indien mogelijk eerder overdracht, verschil per subregio
NTF en BTF
RWB
Tijdelijk waarnemen tot 31-12-2024
Indien mogelijk eerder overdracht, verschil per subregio
Fiets
Verkeersveiligheid
Uitvoering Regionaal Verkeer en vervoer Plan en uitvoering BVVP
Stedelijke regio's/gemeenten
Tijdelijk waarnemen tot 31-12-2023
Haalbaarheid wordt verkend. Eventueel pas in 2024.
Regionaal Verkeerskundig Team
Gemeente(n)
Overdracht per 31-12-2023
Haalbaarheid wordt verkend. Eventueel pas in 2024.
Activiteiten ('jassen')
Kapstok
Leisure Ontwikkel Fonds Vrije Tijds Economie
Voorstel
Opmerkingen
Stoppen, geen middelen binnen RWB Gemeenten
Initiatief tot samenwerking ligt bij gemeenten zelf
Afstemming bedrijverterreinen behoefte
Gemeente(n)
Overdracht 31-12-2023
Haalbaarheid wordt verkend. Eventueel pas in 2024.
Verduurzaming bedrijventerreinen
Gemeente(n)
Overdracht 31-12-2023
Haalbaarheid wordt verkend. Eventueel pas in 2024.
Verduurzaming haventerreinen
Gemeente(n)
Is al taak gemeenten
Afsprakenkader arbeidsmigranten
Gemeente(n)
Overdracht per 31-12-2025
Algemene Coördinatie BPLG voor PNB
Stedelijke Regio’s
Overdracht per 31-12-2023
380kV
RWB
Service-arrangement (lopende afspraak)
Haven- en Bedrijventerreinen
Haalbaarheid wordt verkend. Eventueel pas in 2024.
Bijlage 7 bij brief 2023-192 van 4 december 2023 behandeld in het SB van 20 november 2023 Procesplanning Strategische Agenda met Actieprogramma* Datum
Processtap
Toelichting en product
Tot 15-11-23 15-11-23
Kopgroepen Regiodag: Commissies van Advies
20-11-23
Strategisch Beraad
Bespreken uitkomsten sorteermachine en organisatie elders te beleggen taken Bespreken uitkomsten sorteermachine en organisatie elders te beleggen taken Plenaire sessie over inhoudelijke programmalijnen Vaststelling ontwerp-Strategische agenda met Actieprogramma (voor zienswijzen aanbieden aan gemeenten)
22-11-23
Start zienswijzenprocedure
Strategische Agenda met Actieprogramma aanbieden aan gemeenten, voorzien van informatienota/ informatieve aanbiedingsbrief
06-12-23
Algemeen Bestuur
25-01-24 31-01-24 15-03-24
Collegeconferentie Strategisch Beraad Deadline zienswijzenprocedure
Informerend Bespreken informeren/gesprek met raden Informerend
27-03-24
Strategisch Beraad
Zienswijzebeantwoording Vaststellen voorstel aan Algemeen Bestuur Strategische Agenda met Actieprogramma Vaststellen voorstel aan Algemeen Bestuur wijziging begroting 2024
Medio april
Extra Algemeen Bestuur
Besluit Strategische Agenda met Actieprogramma Besluit begrotingswijziging 2024*
* inclusief Jaarplan ‘24
Bijlage 8 bij brief 2023-192 van 4 december 2023 behandeld in het SB van 20 november 2023 Wethouder Bruijns
www.breda.nl Telefoon 14 076
Aan de Bredase gemeenteraad Stadserf 1 4811 XS BREDA
Postadres Postbus 90156, 4800 RH Breda Bezoekadres Stadskantoor Claudius Prinsenlaan 10
Uw brief
Datum
Ons kenmerk
-
-
3746551
Onderwerp
Informatie
Bijlagen
Actieprogramma RWB Rob Toebak / BBI BESTUURSADVISEURS
-
Geachte leden van de raad, De gemeentes zijn deelnemer in verschillende samenwerkingsverbanden. Zo zijn er samenwerkingsverbanden in de vorm van een Gemeenschappelijke Regeling en samenwerkingsverbanden die informeler zijn georganiseerd. Eén ding hebben ze allemaal gemeen: ze dragen bij aan de beleidsdoelen en taken van de gemeentes en het welzijn en welvaart in onze regio. Het kader hoe we met samenwerkingen omgaan is vastgelegd in de Nota Verbonden Partijen die in de raden is behandeld. In deze brief gaan we nader in op de ontwikkelingen bij de Gemeenschappelijke Regeling Regio West-Brabant (RWB) en de ontwikkelingen in de Stedelijke Regio’s Breda Tilburg (SRBT) en West-Brabant West (SRWBW). Beide ontwikkelingen raken elkaar en het is daarom goed om deze in samenhang te bezien.
Gemeenschappelijke regeling RWB Binnen de regio West-Brabant werken we voor ruim 700.000 inwoners en 70.000 MKB bedrijven met 16 gemeenten samen om het economisch vestigingsklimaat in West-Brabant te versterken. In de Economic Board West-Brabant stellen we als overheidspartners samen met onderwijs- en kennisinstituten en het bedrijfsleven onze economische visie vast met bijbehorende doelen. Recent heeft de Economic Board zijn agenda vernieuwd voor de periode 2023-2026. De Economic Board wil de transitie naar de nieuwe economie stimuleren, met een sterk vestigingsklimaat op het gebied van de plantbased en circulaire economie en innovatief ondernemen. Voor de toekomstbestendigheid van lokale bedrijven en de werkgelegenheid voor inwoners is deze koers belangrijk. Door in te zetten op dit economisch profiel kunnen gemeenten de ontwikkeling van lokale kennis en talent bevorderen. Nationale en Europese financiering richt zich steeds meer op duurzame ontwikkeling en vergroening van economie. Gemeentes die dit omarmen, hebben toegang tot subsidies en fondsen, wat de financiering van initiatieven vergemakkelijkt. Inwoners en bedrijven verwachten steeds meer dat hun lokale overheid zich inzet voor duurzame ontwikkeling en maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Ons kenmerk 3746551 Paginanummer 2 van 4
Onder de West-Brabantse gemeentes was er dan ook behoefte om een nieuwe agenda voor de regio op te stellen: het Actieprogramma 2024-2028. Het Actieprogramma RWB formuleert de overheidsbijdrage in de transitie naar de nieuwe economie. De focus ligt op: Circulaire Regio, Plantaardige regio en Innovatieve Regio. Daarmee sluiten we logischerwijs aan bij de thema’s van de agenda van de Economic Board. Deze focus is ook verwerkt in de Regiodeal die recent bij het Rijk is ingediend. Dit betekent dat er nieuwe activiteiten worden opgepakt ter versterking van deze programma's en gericht op het verkrijgen van externe middelen (subsidies, inzet door partners). Het gevolg van de focus op bovengenoemde 3 programmalijnen is dat er een verschuiving plaats vindt van de activiteiten die in het vorig actieprogramma door RWB werden opgepakt. Dan gaat het met name om ondersteuning op het gebied van mobiliteit en ruimte. Deze taakgebieden zijn logisch onderdeel van de verstedelijkingsopgaven. Voor deze taken bekijken we in Q1 en Q2 2024 hoe en waar (in de regio) deze belegd kunnen worden. Het kan ook zijn dat we ervoor kiezen om met een bepaalde taak te stoppen. Een andere optie is dat RWB de taak blijft vervullen. We noemen dat een service arrangement.
De Stedelijke Regio’s De afgelopen 20 jaar hebben de kabinetten een redelijke hands-off positie gekozen als het ging over ruimtelijke-economische keuzes binnen Nederland. Met het huidige kabinet Rutte-IV zien we echter een terugkeer naar een brede regievoering op rijks/provinciaal niveau als het gaat om keuzes in de ruimtelijke- en economische ordening, ook gezien de huidige opgaven zoals de transitie van de landbouw en het woningtekort. Belangrijke piketpaal was daarbij de Ruimtelijke Ordeningsbrief van 17 mei 2022, waarin het Rijk zijn visie gaf op de nieuwe regierol in de Ruimtelijke Ordening. Via de Rijksbrede Nationale Omgevingsvisie (NOVI) zijn de eerste kaders opgesteld hoe we alle ruimtelijke wensen willen inpassen. Via de NOVEX is het Ruimtelijke Voorstel een van de vehikels om ruimtelijke keuzes te concretiseren en dus hoe we dit aan kunnen pakken. Naast de Ruimtelijke Voorstellen heeft het rijk ook nog een gerichte aanpak voor gebieden waar stapeling van opgaven zeer hoog is. Een van deze gebieden is “Stedelijk Brabant” en omvat Breda-Tilburg en West Brabant West. In deze raadsbrief komen beide Stedelijke Regio’s kort aanbod.
Stedelijke Regio Breda-Tilburg De regio Tilburg kent de gemeenschappelijke regeling Hart van Brabant. Negen gemeentes werken hierin actief samen, onder meer op het terrein van ruimte en op het sociale domein. De tien gemeenten die samen de Baronie vormen gaan ook steeds actiever samenwerken. Er is consensus om het Daily Urban System als leidmotief van de samenwerking in Baronie te hanteren. Bij Daily Urban Systems is niet zozeer de gemeentelijke begrenzing leidend, maar de samenhang waarin onze inwoners werken, wonen en leven. De wens om agenda’s nadrukkelijker op elkaar af te stemmen wordt ook aangewakkerd door de verstedelijkingsstrategie Breda-Tilburg. De samenwerking tussen Tilburg en Breda is de afgelopen jaren in positieve zin gegroeid. De succesvolle samenwerking die al langer in het fysieke en veiligheidsdomein aan de orde was, is toegenomen en omvat ook andere domeinen zoals economie, energie en klimaat, bedrijfsvoering. Op dit moment worden binnen het SRBT nieuwe samenwerkingsmogelijkheden verkend, bijvoorbeeld voor de aanpak van kwetsbare wijken, sport, evenementen, cultuur en leisure en in het sociaal domein. In de regio de Baronie wordt de laatste jaren al intensiever samengewerkt bijvoorbeeld op het gebied van de vluchtelingenaanpak. Mooi resultaat van deze samenwerking is het realiseren van voldoende opvangplekken voor verschillende
Ons kenmerk 3746551 Paginanummer 3 van 4
doelgroepen vluchtelingen bij de verschillende deelnemende gemeenten. Op het gebied van het sociaal domein is wordt er ook verkend op welke thema s we intensiever willen gaan samenwerken. De verdere ontwikkeling van de Baronie zorgt ervoor dat er twee gelijkwaardige regio’s ontstaan die gezamenlijk de Stedelijke Regio Breda-Tilburg vormen.
Stedelijke Regio West-Brabant West De stedelijke regio West-Brabant West bestaat uit Bergen op Zoom, Halderberge, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen en Woensdrecht. Moerdijk neemt een schakelpositie in tussen beide verstedelijkingsgebieden. Ook het Waterschap Brabantse Delta maakt deel uit van de Stedelijke Regio West-Brabant West. De Stedelijke Regio West-Brabant West is volop in ontwikkeling, met groeipotentie voor zowel woningbouw, bedrijvigheid, als natuur- en landschapsontwikkeling. Kenmerkend voor West-Brabant West is de combinatie van diverse industriële bedrijvigheid, een afwisselende natuur (o.a. Nationaal Park de Biesbosch) met historische waarden (o.a. vestingsteden), een innovatieve landbouw, een multimodale infrastructuur (weg, spoor, water en buis) en diverse havenfaciliteiten. Een belangrijke opgave voor de komende jaren is het klimaat-adaptief accommoderen van stedelijke en economische groeibehoefte in de regio, waarbij de bereikbaarheid en kwaliteit van de leefomgeving behouden blijft, met aandacht voor het verkrijgen en behoud van human capital en duurzaam vitale steden en dorpen. Herschikking activiteiten RWB Vanwege de ontwikkeling van de stedelijke regio’s en de aangescherpte focus van het Actieprogramma van RWB, is er sprake van een heroriëntatie op bepaalde activiteiten.
Omdat er voor Breda (en Tilburg) voordelen zitten aan een intensievere samenwerking met elkaar, de maatschappelijke oriëntatie vanuit Breda ook vooral zit op de regio de Baronie en Tilburg is het voor Breda een logische stap op de samenwerking in de Baronie en SRBT te verstevigen. Dat betekent niet dat dit met de rug naar het westen plaats vindt. West-Brabant blijft voor de SRBT een belangrijke regio, getuige ook de deelname in de propositie voor een Regiodeal en dat de Baronie met volle overtuiging deelnemer blijft in de RWB. Het is dan zowel praktisch als versterkend op de ontwikkelingen om activiteiten die niet langer door de RWB uitgevoerd gaan worden in het meest passende samenwerkingsverband te laten landen. De nieuwe agenda van de RWB sluit de ontwikkelingen op andere gebieden niet uit en is zo bezien een no regret optie. Toekomstig werkprogramma RWB In het Actieprogramma RWB 2024-208 is de pijlergerichte benadering losgelaten en is gekozen voor een programmatische, transitiegerichte sturing die aansluit bij de ambitie van de Economic Board West-Brabant en de programma’s die EBWB hierop voert: Plantaardige regio, Circulaire regio en Innovatieve regio. Voor activiteiten die hier niet bij passen kan met RWB een (tijdelijk) service-arrangement worden afgesloten.