26 Stuurgroep RES Raadsinformatiebrief RES def addendum een aanbiedingsbrief

Onderwerp:

Informatiebrief Regionale Energiestrategie West Brabant

Datum:

3 mei 2021

Geachte leden van de gemeenteraad, De RES 1.0 van West-Brabant is inmiddels door alle betrokken gemeenteraden en algemene besturen van de waterschappen vastgesteld. Binnenkort volgt nog de vaststelling door de provincie. Met deze informatiebrief brengen we u op de hoogte van het voorlopige resultaat van het besluitvormingsproces. Alle gemeenten scharen zich achter de regionale opgave. In een aantal gemeenten zijn moties en/of amendementen aangenomen. Deze zijn verwerkt in een Addendum bij de RES 1.0 (zie bijlage). Tegelijkertijd zien wij in onze uitvoering ook een aantal serieuze knelpunten, die ons uitvoeringsprogramma en dat van andere RES regio’s nu en/of in de toekomst ernstig zouden kunnen belemmeren. Daarom benutten we deze tussenstand ook om deze knelpunten bij het nationaal programma RES te adresseren. Een kopie van die brief is ook bijgevoegd. Tegelijkertijd zijn er diverse ontwikkelingen waarvan we u graag op de hoogte houden: •

• •

Communicatie: Vanaf 1 mei tot en met 1 juli is er een landelijke campagne om de bewustwording over het RES traject te vergroten. Aansluitend hierop zal vanuit de RES regio West Brabant in de week van 17 mei het eerste e-magazine over de RES worden uitgebracht voor het brede publiek. Transportschaarste elektriciteitsnet: De achtergronden bij de situatie in Brabant zijn toegelicht in een Statenmededeling van 26 april 2021. Energie armoede: De resultaten van de pilot ‘Energie voor iedereen’ van de provincie Noord Brabant worden gedeeld: in een magazine via een webinar op 24 juni en als warming up worden drie digitale ontbijtsessies georganiseerd over het betrekken van bewoners en hún perspectief bij de energietransitie

Bijlagen: - Addendum RES 1.0 West Brabant, versie eind april - Aanbiedingsbrief tussenstand besluitvorming aan nationaal programma RES

Stand van zaken RES 1.0 en knelpunten Uitvoeringsprogramma West Brabant West-Brabant, 1 mei 2021 Geachte mevrouw Lammers, De regio West-Brabant heeft haar vaststellingsproces voor de RES 1.0 bijna afgerond. De 16 West-Brabantse gemeenten en de besturen van de twee waterschappen hebben de RES 1.0 reeds vastgesteld. De provincie doorloopt haar proces in de maanden mei en juni. Er is veel draagvlak en momentum voor de energietransitie in onze regio. Het Uitvoeringsprogramma dat bij onze RES 1.0 hoort is inmiddels in volle gang. Daarom informeren wij u in de aanloop naar het formeel aanbieden van de RES 1.0 al over de inhoud en de totstandkoming van de RES 1.0. Tegelijkertijd zien wij in onze uitvoering ook een aantal serieuze knelpunten, die ons uitvoeringsprogamma nu en/of in de toekomst ernstig (zouden kunnen) belemmeren. Deze knelpunten gelden naar onze mening niet alleen in onze regio, maar ook landelijk. Middels dit schrijven brengen wij deze punten graag onder uw aandacht en doen waar mogelijk een beroep op u ons daarin te ondersteunen. RES 1.0 1. De RES is inmiddels vastgesteld in de raden van de 16 West-Brabantse gemeenten en besturen van de twee waterschappen. De provincie doorloopt haar procedure in de maanden mei en juni. De instemming van alle gemeenten en waterschappen maakt onze RES reeds tot een bestuurlijk gedragen en realistische regionale strategie.

Een zorgvuldig bestuurlijk proces heeft daaraan ten grondslag gelegen, met als leidraad een regionale aanpak, waarin elke gemeente een bijdrage levert en waarin aan ieders belang recht wordt gedaan. Alle gemeenten scharen zich achter deze regionale opgave. In een aantal gemeenten zijn moties en/of amendementen aangenomen. Deze zijn verwerkt in een Addendum bij de RES 1.0 die u in de bijlage van deze brief aantreft. Hierin staat tevens verwoord hoe wij richting RES 2.0 om zullen gaan met deze moties en amendementen. 2. De RES kwam tot stand in een zorgvuldig proces van participatie. In een Klankbordgroep is gesproken met bedrijven en instellingen uit de regio, in werkateliers kwam een scala van stakeholders (inclusief energiecoöperaties) aan het woord. In lokale activiteiten, energiesafari’s en een regionale enquête / consultatie hebben inwoners inzichten gedeeld. De keuzen in de RES sluiten aan bij de voorkeuren die zijn uitgesproken. 3. Onze strategie is gericht op de realisatie van bij elkaar 2,0 TWh grootschalige duurzame elektriciteit in 2030 (het ‘bod’). Dat is ruim meer dan verwacht zou mogen worden op grond van een verdeling op basis van het regionale elektriciteitsverbruik van de regio’s (dit is circa 1,8 TWh). 4. Circa 1,4 TWh van deze 2,0 TWh betreft bestaande projecten of projecten in harde plannen. We voorzien voor 0,6 TWh aan nieuwe projecten.

De voorlopige programmering is overigens groter dan 2,0 TWh. In die hogere programmering houden we er rekening mee dat een deel van de projecten in de praktijk onderweg sneuvelt. We streven daarnaast naar een opwek van 0,2 TWh duurzame energie uit innovatieve projecten. We werken deze projecten uit samen met regionale bedrijven en organisaties in een RES-Deal Innovatie. 5. De RES bevat ook een eerste schets van een Regionale Structuur Warmte, met een inschatting van de benutting van duurzame warmtebronnen en een stap naar een grootschaliger warmtenet. De keuzen zijn mede gebaseerd op een maatschappelijke kosten-baten analyse. In RES-Deals werken we aan de publiek

private samenwerking voor de uitbreiding van het regionale warmtenet en aan de productie van groen gas in de regio. De onzekerheden rondom ‘warmte’ zijn echter nog erg groot, zowel qua kosten als governance. 6. De RES gaat vergezeld van een stevig Uitvoeringsprogramma. We geven daar in aan hoe we onze strategie concreet willen gaan uitvoeren. We zetten eerste stappen naar de noodzakelijke samenwerking met private en maatschappelijke organisaties in de uitvoering, we richten een programmeringsoverleg in voor elektriciteitsprojecten, we werken aan een revolverend fonds om lokale collectieve wind- en zoninitiatieven te ondersteunen en we verkennen de haalbaarheid van een uitbreiding van het regionale warmtenet. Knelpunten 7. De regio heeft een ambitie die we alleen samen met anderen waar kunnen maken. De realisatie van nieuwe projecten is voor een aanzienlijk deel afhankelijk van aanpassingen in juridische kaders door met name het Rijk, zoals de nieuwe Warmte- en Energiewet. Alleen als de juiste aanpassingen voldoende snel worden door-gevoerd, kunnen wij ons bod realiseren. Het gaat ons onder meer om realisatie van ‘zon op dak’, de capaciteit van het elektriciteitsnet, radar- en vlieghoogteproblematiek rond windturbines, de aantrekkelijkheid van warmtenetten en om de dekking van gemeentelijke uitvoeringskosten van de RES (zie ook pag. 3435 van de RES en punt 11 in deze brief. 8.

Afgelopen jaar is de netschaarste in onze regio onverwacht en enorm toegenomen. Lokale bestuurders moeten veel goede initiatieven en projecten voor het opwekken van duurzame elektriciteit teleurstellen. Een aanzienlijk aantal projecten uit het Uitvoeringsprogarmma kunnen momenteel niet worden aangesloten. Het ontstane momentum voor de energietransitie in de regio dreigt verloren te gaan. Inspanningen kunnen niet worden beloond en draagvlak voor duurzame ambities komt onder druk te staan. En binnen de huidige kaders is er onvoldoende uitzicht op voldoende netcapaciteit de komende 5 jaar. Ondertussen is in onze RES 1.0 een ambitieus en concreet pad vastgesteld met duurzame projecten die we in omgevingsbeleid en vergunningen moeten vertalen. In ons programmeringsoverleg proberen we dit in goede banen te leiden. We zien echter een fors verschil tussen de concrete, dagelijkse en lokale praktijk enerzijds en de meer bestuurlijke en landelijke perceptie van de werkelijkheid anderzijds. De netschaarste is nu en zeer urgent. Er zijn op korte termijn meer sturingsinstrumenten, meer daadkracht en meer handelingsperspectief noodzakelijk en we roepen het Rijk op daar met ons invulling aan te geven. We doen een beroep op u om ons daarin te ondersteunen. Wij willen vanuit de regio uiteraard actief meedenken en bijdragen aan mogelijke oplossingsrichtingen.

Wij zullen het Rijk en NP RES op korte termijn voorzien van een brief met daarin de actuele knelpunten. Het draagvlak voor en de uitvoering van ons bod staan op het spel. 9. We zien het draagvlak voor het gebruik van biomassa afnemen. We beogen daarom vanaf 2030 alleen nog lokale (Nederlandse/Vlaamse) biomassa te gebruiken, mits die niet kan worden benut voor hoogwaardiger toepassingen. We roepen het Rijk op de grootschalige verwerking van buitenlandse biomassa, warmte uit afval en gebruik van aardgas duidelijker en concreter te benoemen als tijdelijke transitieoplossingen en ondertussen samen met ons de inzet op alternatieve warmtebronnen, waaronder geothermie, te intensiveren. 10. De uitvoering van de projecten brengt de RES en de energietransitie stap voor stap dichter bij onze inwoners. De locatie van een project wordt duidelijk, de landschappelijke inpassing voorstelbaar en de kosten voelbaar in de portemonnee. Het draagvlak voor de RES moet zich vertalen naar draagvlak voor projecten. We vinden het belangrijk dat we daar samen -rijk, regio, gemeenten- aan werken. We roepen u

op om een steviger rol te spelen in de communicatie over de urgentie en de noodzaak van de energietransitie, de uitvoering van de maatregelen in het Klimaatakkoord, en de belangrijke rol van de RES en de lokale projecten daarin. (cf. brief Noord-Holland, verstuurd door NP RES aan kabinet). 11. We sluiten ons, tenslotte, aan bij de oproep die u op 1 april j.l. naar de ministers van BZK, EZK en Financien stuurde over de financiering van het verdere RES-proces. Het is voor de continuïteit van het RES-proces en voor de realisatie van de opgave in de RES zelf esssentieel dat het Rijk een forse bijdrage blijft leveren aan de uitvoeringskosten, en daar ook op korte termijn -voor 1 juli 2021 uitsluitsel over geeft. Wij willen hierin benadrukken dat de opgave voor gemeenten zelf, die voor het overgrote deel aan de lat staan om de uitvoering op lokaal niveau te begeleiden en te stimuleren, en de kosten die hier aan verbonden zijn voor mensen en middelen, enorm is en zonder bijdrage vanuit het rijk niet haalbaar is. Denk bijvoorbeeld aan de uitwerking en realisatie van de Transitie Visie Warmte. Wij verwachten bovendien dat de jaarlijkse inspanning voor de RES 2.0 minstens zo groot zal zijn als voor de RES 1.0.

Processen worden intensiever en complexer, lokaler en integraler; denk aan de opgave voor warmte, mobiliteit en industrie, de opgave van netschaarste, programmering en gebiedsgerichte integratie en de toenemende betrokkenheid van burgers. In de regio West-Brabant is de uitvoering van de RES in volle gang; zowel op regionaal als op lokaal niveau. Er is een enorme drive om deze energietransitie vorm te geven. Echter zonder een forse financiële bijdrage op korte termijn zal ons RES-proces en de realisatie van ons uitvoeringsprogramma op lokaal en regionaal niveau stagneren. Ter afsluiting De uitvoering van de 30 regionale energiestrategieën is een opgave van nationaal belang. Wij gaan in WestBrabant hard aan de slag met de uitvoering van onze strategie. We zetten de goede samenwerking met u en de andere nationale partners graag voort. Met vriendelijke groet, Greetje Bos, Voorzitter stuurgroep RES West-Brabant Bijlage: Addendum bij RES 1.0 West-Brabant

Addendum Regionale Energie Strategie West-Brabant 1.0 Versie eind april: na besluitvorming bij gemeenten en waterschappen

Addendum RES 1.0 West-Brabant 1. Inleiding: status Addendum De RES 1.0 van West Brabant is in alle 16 gemeenteraden en de twee waterschappen vastgesteld. Enkele gemeenten hebben amendementen of addenda vastgesteld en er zijn verzoeken aan colleges gedaan middels diverse moties. De besluitvorming in de provincie volgt nog op 8 juni 2021. Wensen en bedenkingen van GS worden om deze reden op een later moment bijgevoegd. Geen van de amendementen en addenda stellen de regionale afspraken ter discussie, zoals de verdeling van de opgave in GWh productie per gemeente en tussen wind-zon op veld en zon op dak. Daarmee is er in de regio West-Brabant overeenstemming over de regionale afspraken in de RES 1.0, onder voorbehoud van besluitvorming bij de provincie. Het bijvoegen van dit Addendum bij de RES 1.0 doet recht aan de individuele besluiten van de lokale besturen. De diverse punten zullen worden verwerkt in de volgende actualisatie van de RES, die elke 2 jaar is voorzien. De wijze waarop, is in dit addendum ook toegelicht. 2. Amendementen en addenda De volgende amendementen en een addenda zijn met een meerderheid aangenomen: Amendementen en addenda per gemeente Gemeente Moerdijk: 1. Gemeente Moerdijk heeft met dit regionale bod de intentie om alle bestaande windmolens in de windparken Volkeraksluizen (11 windmolens) en Sabinadijk (8 windmolens) te vervangen door één nieuw windpark.

Door de huidige kaartweergave op de elektriciteitskaart zou onterecht de indruk kunnen ontstaan dat alle bestaande windmolens op dezelfde locatie zouden kunnen worden vervangen door moderne hogere exemplaren. Het zoekgebied voor de nieuwe windmolens is globaal vastgelegd op de Elektriciteitskaart en de RES. Dit ligt grofweg ingeklemd tussen de snelwegen A4, A29 en bedrijventerrein Dintelmond. Voor wat betreft de windmolens op de Volkeraksluizen houden wij nadrukkelijk vast aan de voorwaarde dat de vervanging van de huidige turbines door hogere exemplaren ten noordoosten van de uitgesloten, zoals dat in de gemeenteraadsvergadering van 7 februari 2013 reeds is besloten bij het vorige regionale bod windenergie. Gemeente Baarle-Nassau: 2. Verplichtingen die voortvloeien uit dit besluit, inspanningsverplichtingen zullen zijn en geen resultaatverplichtingen. 3. Draagvlak onder bevolking en stakeholders, verkregen door een open participatietraject, voorwaarde is voor het invullen van de lokale opgave voor grootschalige opwek. Gemeente Woensdrecht 4. De tabel op pagina 14 voor Woensdrecht aan te passen van ‘3 à 5’ naar ‘1 à 3’. 5. De kaart op pagina 10 voor wat betreft het zoekgebied in de gemeente Woensdrecht te wijzigen zodanig dat dit zoekgebied Oostelijk begrensd wordt door de A4. Gemeente Geertruidenberg 6.

De Regionale Energiestrategie West-Brabant 1.0 vast te stellen met uitzondering van de plaatsing van twee windturbines in de Oranjepolder in Oosterhout.

Actualisatie in RES In de RES actualisatie zal de koppeling tussen de repowering van windmolens en de bijbehorende zoekgebieden voor de repowering meer expliciet worden gemaakt op kaart en in de tabellen.

In de RES actualisatie zal meer expliciet worden gemaakt welke inspanningen de overheden beloven om een beoogd gezamenlijk resultaat te behalen, zoals bijvoorbeeld de 2,0 TWh in de regio. Dat resultaat gaat ook over locaties met voldoende draagvlak. De aantallen windmolens in de RES waren als indicatief bedoeld. In de actualisatie van de RES zal dit meer expliciet duidelijk worden gemaakt. Tevens zal de RES kaart worden aangepast aan de actuele begrenzingen van zoekgebieden per gemeente. De aantallen windmolens in de RES waren als indicatief bedoeld. In de actualisatie van de RES zal dit meer expliciet duidelijk worden gemaakt. Ook stond het zoekgebied van de Oranjepolder onterecht als nieuw project benoemd, aangezien het een project betreft, wat al een langere historie kent. Dit zal bij de actualisatie van de RES gecorrigeerd worden, zowel op kaart als in de tabellen. In de afzonderlijke

ruimtelijke procedures worden de belangen door het bevoegd gezag afgewogen. In die afweging zijn de plannen al bijgesteld van 3 naar 2 windmolens.

3. Moties De moties zijn gericht aan de individuele colleges. De diverse moties hebben we aanknopingspunten in de regionale samenwerking. Die aanknopingspunten zijn hier benoemd. Moties per gemeente Gemeente Alphen-Chaam 1. Verzoek aan het college: het regelen in beleid dat wanneer niet is voldaan aan lokaal eigenaarschap van minimaal 50% van de wind- en zonneparken in de Gemeente Alphen-Chaam, dit een weigeringsgrond is voor de omgevingsvergunning.

Aanknopingspunten RES Er is vanuit de RES samenwerking een juridische handreiking opgesteld over het borgen van lokaal eigenaarschap

Gemeente Geertruidenberg 2. In het kader van de RES te onderzoeken welke vormen van burgerfora/burgerraden op korte termijn lokaal ingezet kunnen worden zodat inwoners betrokken kunnen worden bij de keuzes in het klimaatbeleid in onze gemeente; 3. In het kader van de RES te pleiten voor het instellen van een vorm van burgerfora op regionaal niveau. 4. De raad verzoekt het college het navolgende aan de tafel van de RES aan te kaarten; De regionale energiestrategie West-Brabant 1.0 vast te stellen onder de voorwaarden dat; 4.1. Bij grensprojecten de lusten (sociale participatie, natuur, landschap en groencompensatie etc.) evenredig over de omgeving worden verdeeld en daarmee de gemeentegrenzen worden overstegen; 4.2. Er regionale afspraken worden gemaakt hoe bij grensprojecten tussen buurgemeenten moet worden samengewerkt om te komen tot grensoverschrijdende projecten.

Ondersteunend aan de lokale activiteiten per gemeente wordt een regionaal burgerpanel opgezet (uitvoeringsagenda RES).

Gemeente Woensdrecht 5. De raad verzoekt het college onderzoek te doen naar de inzet van industriële restwarmte uit het Antwerps haven- en industriegebied en een eerste verkenning van de mogelijkheden daarvoor te presenteren in de Warmtevisie en in te brengen in de ontwikkeling van de RES 2.0. Gemeente Zundert 6. Voor de stimulering van zonnedaken op woonhuizen, bedrijfsgebouwen, overheidsgebouwen en andere niet-woningen een verhoogde inzet te leveren waarmee het percentage zonnedaken verhoogd kan worden en de raad over het plan van aanpak hiervoor nader te informeren uiterlijk in Q4 2021. 7. Overleg te plegen met Rijkswaterstaat over de mogelijkheden inzake de aanleg van een zonnepark op taluds langs de A 16/E19 en de raad over de uitkomst hiervan te informeren uiterlijk in Q4 2021. 8. Mogelijkheden te onderzoeken voor de aanleg van zonneweiden op niet vruchtbare reststroken, zoals voormalige stortplaatsen;

Goed om de resultaten van een verkenning te benutten voor de RES 2.0.

Uitwerking van zoekgebieden zoals de Oranjepolder gebeurt in nauw overleg met de buurgemeenten. Dat is ook verplicht volgens de omgevingsverordening van de provincie. Dit overleg bied ook ruimte om afspraken te maken over verdeling van lusten en lasten. Dat kan ook over de regiogrens heen gaan, zoals bij Woensdrecht en Bergen op Zoom. In de stuurgroep bespreken we de mogelijkheid om tot een gezamenlijke eenduidige werkwijze te komen.

Er is een provinciaal stimuleringskader voor verduurzaming van overheidsvastgoed bij kleine gemeenten. De gemeenten hebben de regie om zon op dak verder te stimuleren.

Vanuit de netschaarste problematiek kan het realiseren van een zonnepark bij de A16 in een gecombineerde aansluiting met windmolens zinvol blijken. Het combineren van zonneparken met infrastructuur elementen en/of stortplaatsen sluit aan bij de landschappelijke principes van de RES.

9.

boven de keuze voor aanleg van zonneweiden op landbouwgronden (zoals opgenomen in de zonnevisie Zundert) en de raad hierover te informeren uiterlijk in Q4 2021. Er bij de provincie op aan te dringen mogelijkheden te zoeken om subsidievormen voor zon op dak die niet (alleen) voorziet in eigen gebruik beschikbaar te kunnen stellen, waardoor vooral kleine en middelgrote bedrijven met meer beschikbare ruimte op dak worden gestimuleerd om zonnepanelen te installeren die niet alleen voorzien in eigen gebruik.

De nationale Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE) voorziet hierin. Regionale stimuleringsmaatregelen betreffen de voorgenomen oprichting van het regionale ontwikkelfonds en het versnellingsteam zon op dak.