2 b&w Eindrapportage Kurtosis

Gemeenteraad Rucphen Postbus 9 4715 ZG RUCPHEN

Onze referentie:

Z25/079404-D25/1251872

Uw referentie:

Rucphen,

1 8 DEC 2025

Onderwerp:

Eindrapportage Kurtosis

Behandelaar:

A. van Dongen

Telefoonnummer:

+31165349903

Geachte raad, Op 28 oktober j.l. organiseerden wij een raadsinformatiebijeenkomst in het kader van kostenbeheersing in de jeugdzorg. Tijdens deze bijeenkomst presenteerde Kurtosis de eerste bevindingen van hun onderzoek op basis van lokale data. Op deze avond en in een eerdere raadsbrief hebben wij u toegezegd om u voor het einde van het jaar de rapportage van Kurtosis te sturen. Eindrapportage Kurtosis Inmiddels heeft Kurtosis de definitieve rapportage opgeleverd en is de opdracht aan Kurtosis hiermee afgerond. De rapportage treft u bijgaand aan. De rapportage geeft naast data-analyses, aanbevelingen om tot kostenbeheersing te komen op zowel de korte als op de langere termijn. Als college zien wij deze rapportage als een eerste stap die ons richting geeft om tot een concreet plan van aanpak te komen. Vervolgstappen Conform de motie van 12 november j.l. waarin u ons verzoekt om eveneens een rapport en plan van aanpak voor de WMO op te stellen, werken wij nu aan een integraal plan van aanpak voor jeugd en WMO dat wij u voor 1 april 2026 zullen aanbieden. In dit plan worden concrete beheersmaatregelen op gebied van zowel jeugd als WMO opgenomen. U ontvangt dan tevens een overzicht van de inkomsten voor jeugd vanuit de Algemene Uitkering versus de uitgaven voor jeugd in onze gemeente.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Rucphen, de secre .aris, de burgemeester,

Edwin Kolen

arjolein van der Meer Mohr Binnentuin 1 Postbus 9 4715 ZG Rucphen T: 0165 34 95 00 F: 0165 34 13 75 Banknummer: 2850 07 319 IBAN: NL37BNGH0285007319 KvK-nr. 20164997

Gemeente Rucphen

Rucphen

Schijf

Sprundel

St. Willebrord

Zegge

gemeente@rucphen.nl www.rucphen.nl

Rapportage kostenbeheersing jeugd gemeente Rucphen Wolter van Dam & Merlijn Varkevisser 05-12-2025

‹nr.›

Inhoudsopgave Aanleiding

3

Managementsamenvatting

4

Onderzoeksopzet

5

Benchmark

8

Demografische context dorpen in gemeente Rucphen

14

Analyse microdata

18

Conclusie en overzicht aanbevelingen

26

2

Aanleiding 1.1 Aanleiding

1.3 Scope

Kurtosis is gevraagd om een onderzoek te doen naar de ontwikkeling van de uitgaven van de niet vrij toegankelijke jeugdzorg. De gemeente

Dit onderzoek heeft betrekking op de periode 2020 t/m heden. Er is

Rucphen wordt geconfronteerd met explosief stijgende uitgaven

gekeken naar trends en ontwikkelingen in historisch perspectief. In

binnen de jeugdzorg die zwaar drukken op de gemeentelijke

andere woorden: Hoe hebben de jeugdzorg en de uitgaven zich in de

begroting. Het college heeft daarom opdracht gegeven om te

afgelopen vijf jaar ontwikkeld binnen de gemeente Rucphen. Naast een

onderzoeken welke maatregelen nodig zijn om deze uitgaven te

analyse op de gemeentelijke cijfers hebben we tevens een benchmark

beheersen en te inventariseren welke maatregelen er mogelijk zijn om

uitgevoerd op basis van open-data uit de CBS-Statline database. Hierbij

het zorgverbruik en daarmee de uitgaven te verminderen.

hebben we het zorggebruik en uitgaven van de gemeente Rucphen

Hierbij geldt dat er wordt ingezet op de zelfredzaamheid en het

vergeleken met de gemeenten uit de regi West-Brabant West en met

oplossend vermogen van inwoners. De visie "Hulp inzetten waar moet,

gemeenten uit Nederland die wij op basis van demografische

loslaten

waar

kan",

samen

met

de

eigen

draagkracht

en

verantwoordelijkheid van jeugdigen en ouders, staat hierbij centraal.

samenstelling geselecteerd hebben (referentiegemeenten).

1.2 Doelstelling Het

doel

trends de

van en

gemeente

de

opdracht

is

om

ontwikkelingen Rucphen

en

inzicht

binnen het

te

geven

in

de

jeugdzorg

in

handelingsperspectief

om

het zorggebruik en de uitgaven te beheersen. 3

Managementsamenvatting Eerste beelden

Aanbevelingen

In vergelijking met West-Brabant west en de referentiegemeenten valt het volgende op voor de gemeente Rucphen:

•

Versterken van de sociale basis en het voorliggend veld

•

Hoger percentage jeugdigen in jeugdzorg in Rucphen

•

Werk integraal, gezinsgericht en domein-overstijgend

•

Lager gestandaardiseerd inkomen in Rucphen

•

Collectiveren van (lichte) vormen van jeugdhulp

•

Relatief lager opleidingsniveau in Rucphen

•

Wijk gericht werken, ook in de keten

•

Pas het programmaplan Normaliseren toe in de context van

Wanneer er op Rucphen wordt ingezoomd zien we het volgende: • •

Dorpen in gemeente Rucphen hebben alle vijf andere demografische en sociaal-/ economische kenmerken

Rucphen •

Beschikkingsvrije ondersteuning door sociale teams (met NJiinterventiematrix als kompas)

Meer dan verdubbeling van jeugdzorg Kosten over de afgelopen vijf jaar •

Toename van ±65% aantal actieve cliënten

•

Toename van zorgzwaarte (meer specialistische zorg)

•

Stijging van tarieven (±20%)

4

Onderzoeksopzet Onderzoeksopzet

‹nr.›

Onderzoeksopzet Om inzicht te kunnen geven in de trends en ontwikkelingen binnen

De benodigde openbare data is via CBS StateLine verkregen. Aangezien

de jeugdzorg in de gemeente Rucphen heeft Kurtosis in samenspraak

er geen data verkregen is bij de gemeenten zelf, geeft dit een

met de gemeente een aantal onderzoeksvragen opgesteld. Deze

beperking in de vergelijking. De vergelijking is gemaakt op basis van

onderzoeksvragen zijn onderverdeeld in drie thema’s:, Benchmark West Brabant West en referentiegemeenten, Demografische context en analyse van microdata. Kurtosis heeft als doelgroep voor dit

verschillende

demografische

variabele

zoals

WOZ

waarde,

SES,

opleidingsniveau. Daarnaast worden de zorgdruk en percentages in de verschillende vormen van jeugdzorg vergeleken.

onderzoek de jeugd tussen de leeftijd 0-23 jaar onderzocht. West-Brabant west:

Benchmark West Brabant west en referentiegemeenten

Referentie gemeenten:

•

Moerdijk

•

Beek

•

Stein

De resultaten van de gemeente Rucphen worden vergelijken met

•

Halderberge

•

Beekdaelen

•

Twenterand

andere gemeenten, d.m.w. twee benchmarks met West- Brabant

•

Etten-leur

•

Bergen (L.)

•

Westerwolde

West en met referentiegemeenten. West Brabant west zijn de overige

•

Steenbergen

•

Echt-Susteren

8 gemeenten uit de regio van Rucphen. Deze gemeenten vallen onder

•

Roosendaal

•

Maasgouw

dezelfde

12

•

Bergen op Zoom

•

Meerssen

demografische

•

Woensdrecht

•

Montferland

eigenschappen zoals: aantal inwoners, stedelijkheid en samenstelling

•

Zundert

•

Roerdalen

contracten

referentiegemeenten

en

hetzelfde

hebben

zorglandschap.

vergelijkbare

De

van huishouden (bron: Wmo gemeentevergelijker). ‹nr.›

Onderzoeksopzet Demografische context dorpen in gemeente Rucphen Om de samenstelling en ontwikkelingen binnen de gemeente Rucphen goed weer te kunnen geven, zijn er een aantal demografische en sociaal-/ economische factoren onderzocht, zoals gestandaardiseerd inkomen, WOZ-waarde, opleidingsniveau en hoeveelheid huishoudens, inwoners en uitkeringen, in beeld gebracht per dorp; Rucphen, Schijf, Sint Willebrord, Sprundel en Zegge. De benodigde openbare data is via CBS StateLine verkregen. Deze uitsplitsing in dorpen is gemaakt zodat interventies waar nodig specifiek per dorp kunnen worden aanbevolen. Daarnaast biedt deze opsplitsing waardevolle context om verschillen en overeenkomsten tussen de dorpen te begrijpen. Analyse microdata Om gedetailleerd inzicht te krijgen in de kosten van de jeugdzorg in

Binnen dit thema worden ontwikkeling van cliënten, ontwikkeling van de kosten, zorgstapeling en verwijsgedrag geanalyseerd. Data Disclaimer CBS

StatLine

is

de

belangrijkste

databron

voor

de

thema’s demografische context en de benchmark met de West Brabant west en de referentiegemeenten. Deze openbare data wordt door de gemeenten en zorgaanbieders aangeleverd en verwerkt. De zorgcijfers zijn niet elk voor jaar compleet, om deze reden zijn de figuren niet allemaal op 2024 gebaseerd. Om de verschillende zorgvorm te clusteren in het thema historische perspectief heeft Kurtosis in samenspraak met de financieel specialist en de kwaliteitsregisseur van de gemeente Rucphen besloten dat de verouderde zorgvormcodes onder de categorie oud arrangement valt.

Rucphen over de afgelopen jaren, heeft Kurtosis data ontvangen van de gemeenten over declaraties en toewijzingen van alle jeugdzorg die in de periode 2020 t/m heden is geleverd. ‹nr.›

Benchmark

Benchmark In de volgende slides wordt de gemeente Rucphen vergeleken op verschillende demografische en sociaal-/ economische factoren. Hierbij valt onder andere te denken aan het opleidingsniveau van de populatie, het gemiddeld gestandaardiseerd inkomen en het aandeel jeugdigen in zorg. Het SCP modelleerde jeugdhulpgebruik per wijk op basis van wijkkenmerken. Zij stelde dat sociaaleconomische factoren, zoals inkomen, opleiding en werk sterk samenhangen met het verwachte jeugdzorggebruik. De sociaal economische en demografische structuur binnen de gemeente is een gegeven. Het is voor de gemeente lastig om hierop te sturen.

Jeugdzorg gebruik

Het staafdiagram linksboven toont het percentage jeugdigen die in 2024 gebruik gemaakt heeft van jeugdhulp met of zonder verblijf of van jeugdbescherming. Hier is te zien dat de gemeente Rucphen het hoogste percentage jeugdigen in de jeugdhulp zonder verblijf had. In de lijndiagram linksboven is het verloop van het percentage jeugdigen met jeugdzorg over de jaren 2021 t/m 2024 te zien. Hier is te zien dat het percentage jeugdigen met jeugdzorg in de gemeente Rucphen het hoogste is over alle jaren. Over de afgelopen twee jaar is er een daling te zien van het percentage jeugdzorg in de gemeente Rucphen.

9

Woningen en WOZ-waarden

Voor de vergelijking van de gemeente Rucphen met West-Brabant west en de referentiegemeente worden er ook verschillende demografische en sociaal-/ economische factoren onderzocht. Het staafdiagram linksboven laat de verdeling van de woningen zien. Hier is te zien dat de gemeente Rucphen en West-Brabant west een lager percentage koopwoningen heeft dan de referentiegemeenten. De gemiddelde WOZwaarden binnen de drie groepen wordt over de jaren 2020 t/m 2024 weergegeven in het lijndiagram linksonder. Bij alle drie is dezelfde stijgende trend te zien over de jaren. De gemiddelde WOZ-waarde in de referentie gemeente ligt ongeveer 50K onder de WOZwaarde in Rucphen.

10

Gestandaardiseerd inkomen

Het gemiddeld gestandaardiseerd inkomen is in Rucphen lager dan in West-Brabant west en de referentiegemeenten. In het lijndiagram rechtsonder is te zien dat het inkomen in Rucphen in het laatste jaar is afgenomen. In de andere twee gemeente groepen zet de stijgende trend ook door tussen 2022-2023.

11

Zorgdruk t.o.v. inkomen en WOZ-waarde Opleidingsniveau

Het staafdiagram linksboven toont het gestandaardiseerde inkomen en de zorgdruk. De zorgdruk geeft het aandeel jeugdigen aan dat gebruik maakt van jeugdzorg. Het gestandaardiseerd inkomen is het besteedbaar inkomen van een huishouden gecorrigeerd voor de samenstelling en grootte van het huishouden. De gemeente Rucphen heeft het laagst gestandaardiseerde inkomen en de hoogste zorgdruk. Daarnaast hebben de woningen in Rucphen de hoogste gemiddelde WOZwaarden, zie staafdiagram rechts. Het staafdiagram onderaan toont de verdeling van het opleidingsniveau. De gemeente Rucphen heeft een hoger percentage laag opgeleiden in vergelijking met de andere twee groepen. Ook heeft Rucphen het laagste percentage hoog opgeleiden.

12

Benchmark Conclusies •

Rucphen kent een hoger zorggebruik binnen de jeugdhulp en jeugdbescherming. Dit is te verklaren vanuit afwijkende sociaal economische en demografische factoren. Daarmee wijkt Rucphen in sociale structuur af t.o.v. het regionaal gemiddelde en referentie gemeenten. Op deze factoren is door de gemeente lastiger te sturen.

•

De sociaal economische en demografische structuur binnen de gemeente is een gegeven. Het is voor de gemeente lastig om hierop te sturen.

•

Benchmarken met referentie gemeenten of ‘de buren’ geeft context en duiding.

13

Demografische context In de volgende slides worden de verschillende dorpen binnen de gemeente Rucphen ook vergeleken op verschillende demografische en sociaal-/ economische factoren. Het SCP modelleerde jeugdhulpgebruik per wijk op basis van wijkkenmerken. Zij stelde dat sociaaleconomische factoren, zoals inkomen, opleiding en werk sterk samenhangen met het verwachte jeugdzorggebruik.

Demografische context dorpen in gemeente Rucphen

De sociaal economische en demografische structuur binnen de gemeente is een gegeven. Het is voor de gemeente lastig om hierop te sturen.

‹nr.›

Demografische context Rucphen Dorp

Gemiddelde WOZ waarde

Gemiddeld gestandaardiseerd inkomen

Rucphen

€314.140

€34.125

Schijf

€375.430

€34.950

Zegge

€293.860

€33.200

Sint Willebrord

€272.710

€30.600

Sprundel

€326.860

€33.625

In de tabel links boven zijn de gemiddelde WOZ waarden en gemiddeld gestandaardiseerd inkomen per dorp weer gegeven. De WOZwaarde van een woning is de geschatte marktwaarde van een woning vastgesteld door de gemeente. Het gestandaardiseerd inkomen is het besteedbaar inkomen van een huishouden gecorrigeerd voor de samenstelling en grootte van het huishouden. In de tabel is te zien dat Sint Willebrord het laagste gestandaardiseerd inkomen heeft en hier hebben de woningen de laagste WOZ-waarde. In Schijf zijn het gestandaardiseerd inkomen en de WOZwaarde het hoogst. Het staafdiagram links onder geeft inzicht in de hoeveelheid en type uitkeringen die in een dorp voorkomen. De arbeidsongeschiktheid, bijstand en werkloosheidswet zijn opgenomen in dit figuur. Het staafdiagram laat zien dat er in het dorp Sint Willebrord de het hoogste percentage uitkeringen worden ontvangen, waarvan het grootste gedeelte arbeidsongeschiktheidsuitkeringen zijn. Daarnaast is te zien dat in Schijf en Zegge aanzienlijk minder uitkeringen worden ontvangen in vergelijking met de andere dorpen uit de gemeente Rucphen.

15

Demografische context Rucphen Het staafdiagram links boven geeft de verdeling van de woningen per dorp weer. De woningen worden onderverdeeld in koopwoningen, huurwoningen vanuit de woningcorporatie en huurwoningen (overig). Schijf bevat het hoogste percentage aan koopwoningen (80,0%). De dorpen Rucphen, Sprundel en Zegge bevatten rond de 70% aan koopwoningen. Sint Willebrord heeft het laagste percentage aan koopwoningen en dus ook het hoogste percentage aan totaal huurwoningen. Het staaf diagram links onder geeft de verdeling van het opleidingsniveau weer in de verschillende dorpen van gemeente Rucphen. In Sint Willebrord is het percentage laag opgeleiden het hoogst en het percentage hoog opgeleiden het laagst. Het dorp Rucphen heeft het hoogst percentage hoog opgeleiden en het laagste percentage laag opgeleiden.

16

Demografische context dorpen Conclusies •

Er zijn sterke verschillen te zien tussen dorpen in dorpskenmerken, inkomen en opleidingsniveau

•

Daarnaast zijn er verschillen in afhankelijkheid van overige voorzieningen, zo is o.a. te zien dat er in st. Willebrord er meer gebruik wordt gemaakt van voorzieningen dan in andere dorpen.

Aanbevelingen •

Inventariseer hiaten in het preventieve aanbod. Houd hierbij rekening met het DNA van de verschillende dorpen

•

Analyseer de domein overstijgende samenloop van voorzieningen. Met de inzichten uit deze analyse kan er gericht gekeken worden naar de rol en positionering van het stevige lokale team en mogelijk een duidelijke procesregisseur

• Versterken van de sociale basis binnen de dorpen en het creëren van voldoende preventief aanbod

17

Analyse Microdata microdata Analyse

Analyse Microdata De microdata van de gemeente Rucphen zijn geanalyseerd over de periode 2020 t/m 2025. Hierbij is gekeken naar verschillende kostendrijvers die een verklaring kunnen geven voor de toename in de uitgaven voor de jeugdzorg. Hierbij valt te denken aan het aantal actieve cliënten, de instroom in- en uitstroom uit de jeugdzorg, de ontwikkelingen van de gemiddelde prijs per jeugdige, de zorgstapeling binnen zorgprofielen van jeugdigen en het verwijsgedrag van wettelijk verwijzers. Vanuit de trends en ontwikkelingen zijn tot slot aanbevelingen geformuleerd die ingrijpen op de kostendrijvers die het meest naar voren komen in de gemeente Rucphen.

‹nr.›

Een sterkere stijging dan de indexatie Kosten ontwikkeling t.o.v. Indexatie € 8.000.000 € 7.000.000 € 6.000.000 € 5.000.000 € 4.000.000 € 3.000.000 € 2.000.000 € 1.000.000 €2020

2021

2022

2023

2024

Wat valt op? Dat de uitgaven voor de jeugdzorg tussen de verschillende jaren toenemen is deels te verklaren door een indexatie over de tarieven. Vanuit de VNG wordt een index aanbevolen van 90% OVA en 10% PPC index. Deze indexen gaan over de CAO ontwikkelingen binnen de jeugdzorg en de algemene inflatie. Indien we de uitgaven over 2020 extrapoleren en rekening houden met de indexatie verwachten we een natuurlijke toename van 3.5mln in 2020 naar 4,3mln in 2024 (zie grijze lijn) Een toename van ±20% tussen 2020-2024. De daadwerkelijke uitgaven zijn afgebeeld in de paarse lijn.

19

Uitgave per categorie en per client

Wat valt op? Samen met de gemeente Rucphen zijn de uitgaven van Jeugdzorg geclusterd naar 11 hoofdcategorieën. Te zien is dat de uitgaven over de jaren 2020 t/m 2024 zijn gestegen van 3.5mln in 2020 naar 7.3mln in 2024. Dit is een stijging van 107%. Hierbij valt het grootste gedeelte van de uitgaven in de categorieën laag- en hoogcomplexe zorg, samen zijn zij in 2024 verantwoordelijk voor 61,7% van de totale zorgkosten. Dit zijn daarnaast ook de twee categorieën met de meeste cliënten. De gemiddelde kosten per cliënten zijn over de afgelopen jaren ook flink gestegen; tussen 20202024 zijn de kosten gestegen met 37,1% voor woonzorg, 595,7% voor LTA en 56,3% voor hoog complexe zorg.

20

In, en uitstroom cliënten

Een toename in cliënten door een hogere instroom Een start om de toename van de zorgkosten te onderzoeken is de ontwikkeling van de cliëntenaantallen. Deze zijn de afgelopen jaren toegenomen van ±400 cliënten begin 2020 naar ±500 cliënten begin 2025. Dit is een toename van ±25% in actieve cliënten. Deze toename is voornamelijk te verklaren door een toename in de instroom van nieuwe cliënten. Het aandeel jeugdigen wat uitstroomt blijft redelijk stabiel. Dit duidt er op dat jeugdigen langer in de zorg blijven en het cliëntenbestand op deze wijze gestaag groeit. De jeugdigen die instromen in de jeugdzorg worden voornamelijk verwezen door de gemeentelijke toegang en de huisartsen binnen de gemeente Rucphen, zie slide: Verwijsgedrag.

21

Gedetailleerd inzicht door zorgstapeling Top 10 cliënten Ranking

Som van gedeclareerd bedrag

1

€852.652,79

2

€578.104,71

3

€380.983,46

4

€349.959,14

5

€309.797,72

6

€298.212,30

7

€282.431,30

8

€280.963,17

9

€279.727,39

10

€263.555,81

Totaal

€3.876.387,79

Zorgstapeling analyseren De top 10 cliënten zijn samen verantwoordelijk voor 13,1% van de totale kosten in de jeugdzorg (2020-2025). Bij deze cliënten wordt meer dan 250.000 (oplopend tot > 800.000 door de duurste client) uitgegeven. Hierbij worden er meerdere achtereenvolgende en gelijktijdige producten toegekend, ook wel zorgstapeling genoemd, zie rechter figuur. Door de stapeling te analyseren is inzicht verkregen in de intensiteit van de problematiek en samenloop van indicaties. Het kan zo zijn dat de samenloop van bepaalde producten vanuit de regio of landelijk niet toegestaan wordt. Hierbij valt te denken aan EED (Dyslexiezorg) in combinatie met overige GGZ dienstverlening.

22

Verwijsgedrag

Wat valt op? De meeste cliënten worden verwezen naar een bepaalde vorm van jeugdzorg door de gemeente of de huisarts. Beide verwijzen het grootste deel door naar zorgprofiel 5 intensief laagcomplex of zorgprofiel 4 intensief laagcomplex. De tabel hiernaast laat zien naar welke zorgaanbieders het meeste doorverwezen wordt door de huisarts en gemeente. Uit deze resultaten blijkt dat de huisartsen de belangrijkste gesprekspartner zijn als het gaat om de instroom bij jeugdzorg. 23

Sturen op strategische aanbieders

Sturen op strategische aanbieders Bovenstaand zijn de top-10 strategische aanbieders te zien. Dit zijn voor de gemeente Rucphen de Top-10 aanbieders waar de meeste uitgaven naartoe gaan. Dit kan doordat er een groot gedeelte van de jeugdigen bij deze aanbieders in zorg zijn of door het hoog specialistische karakter van de dienstverlening. Onderzoek of het mogelijk is om vanuit de gemeente Rucphen aan te sluiten bij regionale contractmanagementgesprekken om tijdens deze gesprekken het gesprek aan te gaan over opvallendheden in de instroom, doorlooptijden of uitstroom met deze aanbieders. 24

Analyse Microdata Conclusies •

Verdubbeling van uitgaven over de afgelopen 5 jaar ±3,5mln in 2020 naar ±7,3mln in 2024

•

Groei cliëntenbestand van +25% door hogere instroom van cliënten en een stabiele uitstroom

•

Verwijsgedrag naast de gemeente vooral huisartsen naar GGZ en LVB zorg

•

Top-10 cliënten samen verantwoordelijk voor 13,1% van de uitgaven in periode 2020-2025

Aanbevelingen •

•

Versterken van de sociale basis en het voorliggend veld (creëer voldoende alternatieven) •

Creëer een overzicht van het preventieve aanbod en inventariseer hiaten (d.m.v. preventiematrix)

•

Versterk voorliggend veld op het vlak van GGZ problematiek/mentale weerbaarheid (POH Jeugd & POH Jeugd GGZ, KIES-trajecten, KOPP/KOV)

Werk integraal, gezinsgericht en domein-overstijgend •

Samenwerkingsafspraken met interne en externe partners

•

Overzicht van samenwerkingspartners maken en bijhouden

•

Visie en doel opstellen op basis van perspectief van client gericht op uitstroom

•

Zoek de verbinding met huisartsen •

Laat huisartsen zien wat hun invloed is binnen het sociaal domein

•

Maak (preventief) aanbod kenbaar onder huisartsen

•

Collectiveren van (lichte) vormen van jeugdhulp

•

Normaliseren •

Uitgebreid uitvragen zodat eigen kracht goed in beeld is

•

Evaluatiemomenten waarborgen, afschalen wanneer mogelijk en faciliteren waar nodig

•

Creëer een beslisboom waarin opgenomen wordt welke expertise geraadpleegd kan worden en wie wanneer verantwoordelijk is 25

Conclusies en Bijlage 1. Aanbevelingen

Overzicht aanbevelingen

‹nr.›

Conclusies De gemeente Rucphen is allereerst in een benchmark vergeleken

( ±20%), een toename in cliënten aantallen van ±65% en een

met de gemeenten uit de regio West Brabant West en gemeenten

toename in de zorgzwaarte (meer specialistische en duurdere

uit Nederland die op demografische en sociaal economische

dienstverlening).

factoren vergelijkbaar zijn met de gemeente Rucphen. Te zien is dat de inwoners uit de gemeente Rucphen een lager gestandaardiseerd inkomen hebben dan deze twee benchmark groepen en relatief lager opgeleid zijn. Daarnaast ligt het aandeel jeugdigen wat gebruik maakt van Jeugdzorg in de gemeente Rucphen hoger dan dat van de twee benchmark groepen. Dit zegt iets over de sociale structuur binnen de gemeente Rucphen, maar hier is voor de gemeente niet op te sturen.

De toename in de aantallen cliënten is voornamelijk te wijten aan een hogere instroom. Dit neemt niet alleen toe, maar ligt ook structureel hoger dan de uitstroom. In andere woorden: jeugdigen blijven ‘hangen’ in zorg en stromen niet uit. Wanneer we kijken naar het verwijsgedrag zien we dat de jeugdigen in zorg voornamelijk via de gemeentelijke toegang en de huisartsen worden verwezen. Alhoewel de gemiddelde kosten per client in de categorie ‘laag complexe zorg het laagst zijn, zijn de uitgaven in deze categorie het

Wanneer we kijken naar de ontwikkeling van de jeugdzorg binnen

hoogste door het grote aandeel jeugdigen (50%). Daarnaast valt op

de gemeente dan zien we een sterke toename in de uitgaven in de

dat de gemiddelde kosten per client tussen de verschillende jaren

afgelopen 5 jaar. Waar de uitgaven aan de jeugdzorg in 2020 nog

in de meeste gevallen sterker stijgen dan de indexatie. Dit duidt er

3,5mln was is dit opgelopen naar 7,3mln in 2024. Dit is een toename

op dat jeugdigen langer in zorg blijven of zwaardere dienstverlening

van 107% en dus meer dan een verdubbeling. Deze toename is

ontvangen binnen dezelfde categorie.

gedeeltelijk te verklaren vanuit een stijging van de tarieven 27

Aanbevelingen – korte termijn 1/2 Maak werk van de lokale invulling van het regionale programmaplan normaliseren en versterk de sociale basis Regionaal is er het programmaplan normaliseren opgesteld. Het is aan te bevelen om werk te maken van de lokale invulling van dit programmaplan. In de opgestelde handreiking wordt hiervoor een aanzet gedaan. Rode lijn in het programmaplan is het afbuigen van hulpvragen van inwoners naar het eigen netwerk, bestaande steunstructuren en/of preventief aanbod als alternatief voor individuele maatwerkvoorzieningen. Het is hiervoor noodzakelijk voor toegangsmedewerkers om voldoende alternatieven te hebben voor maatwerkdienstverlening om normaliseren goed uit te kunnen voeren. Het is zodoende raadzaam om te inventariseren of er aanbieders zijn die hier een aanbod op kunnen ontwikkelen om de sociale basis binnen de gemeente Rucphen te versterken. Vanuit een analyse van open-data en gesprekken met de ambtelijke organisatie is naar voren gekomen dat hierbij onder andere gefocust kan worden op het ontwikkelen van KIES trajecten binnen de eigen gemeente voor kinderen in echtscheidingssituaties, KOPP/KOV groepen voor kinderen met ouders die een verslavingsachtergrond hebben hebben en Rots en water trainingen op de scholen binnen de gemeente Rucphen om de weerbaarheid van kinderen te bevorderen.

Op dit moment kan er wel gebruik gemaakt worden van GGZ aanbod in buurgemeenten, echter alleen onder voorwaarde dat daar voldoende plek is. Door de ambtelijke organisatie wordt ingeschat dat er voldoende vraag is om dit lokaal te organiseren. Dit heeft als voordeel dat aanbod voor inwoners dichtbij georganiseerd is, wachttijden afnemen

en eventuele drempels door reisafstanden

weggenomen worden.

28

Aanbevelingen – korte termijn 2/2 Investeer in een POH Jeugd/ POH GGZ Vanuit de analyse van de microdata en gesprekken met ambtelijk medewerkers is gebleken dat het grootste gedeelte van de toename in jeugdzorg te verklaren is door in instroom in (lichte) GGZ zorg en multi-problematiek. Ook vanuit de kindmonitor vanuit GGD West Brabant wordt geconcludeerd dat de mentale weerbaarheid van kinderen in de gemeente Rucphen achterloopt op die van de regio. Het is daarom raadzaam om te investeren in een POH jeugd en/of een POH GGZ. Dit als alternatieve dienstverlening op een individuele maatwerkvoorziening. Dit om een voorliggend alternatief te bieden op individuele maatwerkvoorzieningen.

Hanteer de Interventiematrix van NJI in de gemeentelijke toegang De gemeente Rucphen heeft binnen de gemeentelijke toegang capaciteit toegevoegd in de vorm van een maatschappelijk werker. De maatschappelijk werker wordt vanuit de toegang deels ingezet om beschikkingsvrij zorg te bieden aan inwoners met vragen rond jeugd en opvoedhulp. Voor het bieden van effectieve hulp, zorg of ondersteuning kan gebruik gemaakt worden van interventies uit de interventiematrix. De matrix word gebruikt om de beschikkingsvrije bewezen effectieve zorg te bieden vanuit de gemeentelijke toegang volgens bewezen methodes. Indien gewenst kunnen er vanuit het NJI kosteloos trainingen worden gegeven aan gemeentelijk toegangsmedewerkers in het gebruik van deze interventies.

29

Aanbevelingen – middel lange termijn 1/2 Werk integraal, gezinsgericht en domein-overstijgend Vanuit de analyse van de open-data is te zien dat binnen een aantal van de dorpen binnen de gemeente Rucphen er niet alleen meer gebruik wordt gemaakt van jeugdzorg, maar ook overige gemeentelijke voorzieningen zoals de ww, arbeidsongeschiktheid en bijstandsuitkeringen. Het is raadzaam om de samenloop van voorzieningen binnen de gemeente op gezinsniveau te onderzoeken om problemen integraal te kunnen aanpakken. Door het uitvoeren van analyses op huishoudenniveau kan het ‘echte’ onderliggende probleem worden aangepakt. Er is bijvoorbeeld vaker aangetoond dat een deel van de jeugdzorg zijn oorsprong vind in problemen in aanpalende domeinen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan armoede of schulden. Daarnaast is een tweede aanbeveling in het verlengde om aan de voorkant de 360 graden intake te implementeren om domein overstijgend te werken en een integrale uitvraag toe te passen. Werk als een integrale uitvoering samen over de gemeentelijke domeinen heen i.e. jeugdhulp, onderwijs, schuldhulp, Wmo en werk & inkomen.

Collectiveren van (lichte) vormen van jeugdhulp Onderzoek met aanbieders de mogelijkheid om dienstverlening aan te bieden op groepsniveau. Bied lichte hulpvormen (bijv. begeleiding, dyslexie- en leerondersteuning) zoveel mogelijk in groepen aan op school, in de wijk of online. Dit verlaagt de gemiddelde kosten per kind en verkort wachttijden binnen de jeugdzorgzorg. Er zijn verschillende gemeenten en inkoopregio's die het collectiveren van jeugdhulp reeds hebben ingezet, zoals Breda of de regio Holland Rijnland. Dit kan deels beschikkingsvrij als voorliggende voorziening maar ook als groepsbehandeling voor een gelijksoortige doelgroep. 30

Aanbevelingen – middel lange termijn 2/2 Implementatie van Stevig ouderschap Binnen de gemeente Rucphen zien we in meerdere dorpen opvoed- en jeugdproblematiek, waarbij vroegtijdige ondersteuning van ouders essentieel is. De interventie Stevig Ouderschap biedt preventieve zorg aan gezinnen met een minder makkelijke start, doordat juist deze doelgroep baat heeft bij tijdige steun om problemen en mogelijke kindermishandeling te signaleren en te voorkomen. Deze bewezen effectieve JGZ-methode (0–4 jaar) bestaat uit prenatale en vooral postnatale huisbezoeken door speciaal opgeleide jeugdverpleegkundigen, gericht op gezinnen die via een vragenlijst als risicovol worden geïdentificeerd. Tijdens de huisbezoeken (circa 6– 10) worden ouders geholpen hun zelfvertrouwen en zelfredzaamheid te vergroten, hun sociale netwerk te versterken en vanuit eigen kracht oplossingen te vinden, passend bij de beweging van normaliseren. De uitvoering richt zich op het bereiken van respons op de oudervragenlijst, het aantal geïndiceerde en deelnemende gezinnen, de redenen voor (niet-)deelname en indicering, en op het monitoren van klantbeleving en ketensamenwerking.

Organiseer toegang tot lichte GGZ via regionale samenwerking Vanuit de analyses van de micro data is te zien dat de grootste instroom in de jeugdzorg om lichte GGZ zorg gaat. Naast de inzet van de POH Jeugd GGZ kan worden onderzocht hoe de toegang tot lichte GGZ kan worden versterkt via regionale samenwerking. Hierbij kan worden gedacht aan het gedeeld inkopen van consultatiecapaciteit van een GZ-psycholoog met andere gemeenten of met het onderwijs. Dit kan als businesscase ingestoken worden waarbij een GZ-psycholoog beschikkingsvrij lichte ondersteuning kan bieden. Voor ervaringen kan gekeken worden naar de gemeente Gouda die hiermee ervaring heeft opgedaan. 31

Aanbevelingen – lange termijn Versterken van de gemeenschappelijke sociale basis Investeer in vindbare en laagdrempelige steunstructuren in de dorpen binnen de gemeente Rucphen. Hierbij valt te denken aan inlooppunten, vrijwilligersnetwerk, buurtmoeders, jongerenwerk of steungezinnen. Vanuit onderzoek is gebleken dat het ontbreken van voldoende aanbod in de gemeenschappelijke sociale basis ervoor zorgt dan inwoners sneller geneigd zijn om naar geïndiceerde zorg uit te wijken. Steunstructuren helpen voorkomen dat alledaagse zorgen kunnen escaleren en leiden tot zorgvragen. Informele steun en vrij toegankelijke snelle, lichte hulp dempen stress, verkleinen isolement en vergroten zelf- en netwerkredzaamheid. Het effect hiervan is vooral preventief (minder instroom in jeugdhulp) en tegelijk beschermend (gezinnen staan sterker bij tegenslag). Hierbij is het raadzaam om voort te bouwen op wat er al is en de kracht van de verschillende dorpen.

Dorpsgericht werken, ook in de keten Organiseer het preventieve aanbod op dorpsniveau. Houdt rekening met het lokale karakter van een dorp. Het “DNA” (demografie, schoolprofiel, sociale cohesie) kan sterk verschillen per dorp. Differentieer inzet: bijvoorbeeld meer scheidingsbemiddeling in dorp X , extra schoolgerichte groepstrainingen in dorp Y, of extra netwerkversterking in dorp Z. Zo blijft hulp dichtbij, herkenbaar en passend. Zoek hierbij ook de samenwerking met scholen en sluit in het aanbod aan bij de clustering van problematieken per dorpen/ school.

32