19. Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche Uitspraak procedure RCC tegen Stichting Milieu Centraal

Bij het stoken van hout komt altijd fijnstof vrij. Mensen kunnen daar ziek van worden. Gemiddeld komt er bij een avondje stoken 28 gram fijnstof vrij uit de schoorsteen (gemiddeld 7 gram per uur, gedurende 4 uur). Dat is ongeveer een klein weckpotje vol. Hoe dat eruit ziet laten we zien in de campagne. Ook in de woonkamer komt bij het stoken van hout meer fijnstof terecht dan je denkt. Met een experiment bij mensen thuis hebben we gemeten hoeveel fijnstof er in de woonkamer komt en hoeveel je daarvan inademt

bij een avondje stoken. We hebben hiervoor een apparaat gebruikt dat nabootst hoeveel lucht je inademt en hoeveel fijnstof er dan in je longen terecht kan komen. Het resultaat zie je op de foto met de twee filters voor en na een avondje stoken. Wil je precies weten hoe de metingen zijn opgezet, lees dan verder op de pagina over het experiment”. 12. De Commissie vat dit klachtonderdeel zo op dat volgens de NHK de bewering “Gemiddeld komt er bij een avondje stoken 28 gram fijnstof vrij uit de schoorsteen (gemiddeld 7 gram per uur, gedurende 4 uur)” onjuist is, omdat deze gemiddelde uitstoot gebaseerd is op gedateerde cijfers en omdat de visualisatie van deze fijnstof uitstoot door middel van een met grafiet gevuld weckpotje misleidend zou zijn. Wat betreft de in de uiting genoemde uitstootcijfers verwijst de Commissie naar haar oordeel in het voorgaande randnummer. 13. Ten aanzien van het uitbeelden van deze uitstoot door de afbeeldingen (van het met grafiet gevulde weckpotje) is het uitgangspunt dat MC dergelijke visualisaties mag gebruiken zolang deze geen vertekend beeld geven van de werkelijke situatie. Daarbij is wel van belang dat het voor het publiek voldoende duidelijk is dat het om een visualisatie gaat en dat het publiek wordt geïnformeerd over de betekenis en de context van de gebruikte visualisatie. 14.

Op de webpagina wordt het weckpotje direct bovenaan de pagina getoond met op de achtergrond een houtkachel met in een groen blok daarnaast de tekst: “Fijnstofmetingen. Milieu Centraal heeft gemeten hoeveel fijnstof er vrijkomt bij een avondje stoken. Meer informatie over de metingen vind je hier”, met daaronder een knop met de tekst “Lees meer”. Dit roept in eerste instantie het beeld op dat dit de werkelijke uitstoot van deze kachel betreft. Deze indruk wordt vervolgens versterkt door de lager op de pagina geplaatste afbeelding van een vrouw in een witte jas die tegen dezelfde achtergrond het potje vasthoudt, met als begeleidende tekst: “Longarts [naam] met een avondje stoken in een potje.” Verderop op de webpagina, onder de koptekst “Over de campagne”, wordt vervolgens gesteld dat bij een avondje stoken gemiddeld 28 gram fijnstof via de schoorsteen wordt uitgestoten, wat “ongeveer een klein weckpotje vol” zou zijn. Er wordt vermeld: “Hoe dat eruit ziet laten we zien in de campagne.” Deze tekst wordt kort daaronder, onder de kop “Wat vinden mensen op straat van houtstook” herhaald, waar staat: “Maar wat mensen niet weten is dat er gemiddeld 28 gram fijnstof uit de schoorsteen komt tijdens één avondje stoken, dat is bijna een klein weckpotje vol.” 15.

Door deze opeenvolgende tekstuele en visuele elementen ontstaat het beeld dat het afgebeelde weckpotje daadwerkelijk de hoeveelheid fijnstof bevat die bij een avond houtstoken vrijkomt, hetgeen gelet op hetgeen is geoordeeld onder randnummer 5, wordt gepresenteerd als feitelijk accuraat. Dat het weckpotje in werkelijkheid slechts een visualisatie is van deze fijnstofuitstoot wordt alleen toegelicht onder de ‘dropdown’ knop met de tekst “Fijnstof kun je toch niet zien, wat zit er dan in het potje?”. Deze ‘dropdown’ knop staat echter vrijwel helemaal onderaan de webpagina — waardoor consumenten meerdere keren naar beneden moeten scrollen om deze te vinden — en dient eerst door de consument aangeklikt te worden voordat de informatie over de werkelijke inhoud van het weckpotje zichtbaar wordt. Nu elders op de webpagina, ook niet achter de bovengenoemde “Lees meer” knop, niet wordt verduidelijkt dat het een visualisatie betreft en een verwijzing naar de informatie onder de dropdown knop ontbreekt, is het reëel dat een deel van het publiek deze aanvullende uitleg niet onder ogen krijgt en aldus in de veronderstelling verkeert dat (de inhoud van) het weckpotje een letterlijke weergave van de uitstoot is.

Door dit gebrek aan toelichting direct bij de afbeeldingen van het weckpotje respectievelijk het ontbreken van een duidelijke verwijzing naar de toelichting is dit onderdeel van de webpagina in strijd met artikel 5 NRC. Ad 6. De taartdiagram met de titel “Fijnstof (PM2,5) uitstoot van Nederlandse bronnen in 2023” voor zover daar in een taartpunt met de titel “Consumenten houtstook sfeer binnen” een percentage van 23% wordt weergegeven. 16. Met betrekking tot in de cirkeldiagram genoemde cijfers heeft MC ter zitting verklaard dat de cijfers zijn gebaseerd op de door Emissieregistratie gepubliceerde cijfers met betrekking tot fijnstofemissies. Emissieregistratie is een samenwerkingsverband tussen vijf kennisinstellingen: RIVM, CBS, PBL, Wageningen Research en Deltares en stelt de emissies (van onder andere fijnstof) van alle relevante

Nederlandse bronnen vast. De Commissie heeft vastgesteld dat op de website van Emissieregistratie het in de uiting genoemde percentage van circa 23% wordt vermeld in de volgende context: “De fijnstofuitstoot door houtstook valt onder de emissieoorzaak ‘sfeerverwarming door consumenten’ […]. Daarmee stijgt het aandeel PM2.5 uit houtstook van ongeveer 10 naar ongeveer 23 procent in de landelijke PM2.5-uitstoot.” MC heeft ter zitting toegelicht dat dit percentage uitsluitend ziet op houtstook door middel van houtkachels en andere vormen van houtstook binnenshuis. 17. De NHK betwist dit en wijst in haar klacht op een door het RIVM opgestelde cirkeldiagram, waar een sector – met een vergelijkbare omvang als de sector “Consumenten houtstook sfeer binnen” in de cirkeldiagram in de uiting – de naam “Houtstook (sfeer + buitenshuis) + barbecue” heeft gekregen. Zij concludeert hieruit dat de cirkeldiagram van het RIVM dezelfde diagram is als die in de bestreden uiting en dat de houtstooksoorten “buitenshuis + barbecue” onderdeel uit maken van de bovengenoemde 23%. Op grond hiervan stelt de NHK dat MC deze houtstooksoorten bewust zou hebben weglaten in haar cirkeldiagram. MC betwist dit en stelt dat de categorieën ‘houtstook buiten’ en ‘barbecues’ zijn geschaard onder de categorie “Consumenten overige bronnen”. 18.

De Commissie merkt ten eerste op dat de door NHK overgelegde cirkeldiagram van het RIVM geen percentages of andere cijfers bevat, waardoor enkel op basis van deze cirkeldiagram niet objectief kan worden vastgesteld of sprake is van een onjuiste of onvolledige weergave van de houtstooksoorten in de door MC gepresenteerde grafiek. Nu de NHK geen andere cijfers heeft overgelegd ter motivering van dit klachtonderdeel is Commissie niet in staat de juistheid van de stelling van de NKH dat MC gedateerde dan wel onjuiste cijfers heeft gebruikt te beoordelen. Hierop gelet en in het licht van het door MC voldoende gemotiveerde gevoerde verweer wordt dit klachtonderdeel op dit punt afgewezen. 19. Voor zover wordt aangevoerd dat de uiting misleidend is, omdat daarin niet wordt vermeld dat de uitstoot van fijnstof door haarden en kachels ongeveer 4% van de totale fijnstofuitstoot in Nederland bedraagt, kan ook dit onderdeel van de klacht niet slagen. Zoals reeds is overwogen onder randnummer 9, moet deze informatie worden beoordeeld in het licht van het doel en de strekking van de campagne. Zowel in de uiting als elders op de webpagina wordt niet expliciet of impliciet gesteld dat het aandeel van haarden en kachels in de totale fijnstofuitstoot groter is dan in werkelijkheid het geval is. Gelet hierop is het ontbreken van dit specifieke percentage niet zonder meer misleidend.

Dit klachtonderdeel wordt daarom afgewezen. 20. Gelet op het bovenstaande beslist de Commissie als volgt. De beslissing Gelet op hetgeen geoordeeld is onder 8 en 15, acht de Commissie uitingen 1 en 5 in zoverre in strijd met artikel 5 NRC. De Commissie geeft MC het vrijblijvende advies om niet meer op een dergelijke wijze reclame te maken. De overige klachtonderdelen wijst de Commissie af.

Samenvatting

Inhoudsopgave

1

Inleiding

2 Vergelijking meetmethoden

bevatten en ontstaan bij onvolledige verbranding van hout, of vluchtige organische stoffen (VOS) die ook bij houtverbranding vrijkomen, zoals benzeen, tolueen en formaldehyde.

°

Bij isokinetische bemonstering worden deeltjes uit de lucht verzameld met een snelheid die evenredig is aan hun concentratie, ongeacht de luchtsnelheid of de grootte of gewicht van de deeltjes. Het doel hierbij is om representatieve monsters van zwevende deeltjes te verkrijgen.

▪ ▪ ▪ ▪

3 Internationaal beeld en handvatten voor inspecties

4 Ondertekening

Referenties

Oldenzaal, 25 augustus 2025

Onderwerp: Correctie weergave RCC-uitspraak campagne “Eerlijk over houtstook” Afschrift: Beleidsmedewerker Luchtkwaliteit Geacht college Burgemeester & Wethouders, geachte raadsleden, Recent heeft de Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche (NHK) u geïnformeerd over de uitspraak van de Reclame Code Commissie (RCC) inzake de campagne “Eerlijk over houtstook” van Milieu Centraal. In die brief wordt echter een onjuiste weergave van de feiten gegeven. Graag brengen wij u hierbij de juiste context onder de aandacht.1) 1. RCC-uitspraak over de campagne “Eerlijk over houtstook” ✓ De RCC heeft de klachten van NHK grotendeels afgewezen. ✓ De kernboodschap van de campagne – dat houtstook een belangrijke bron van fijnstof is en gezondheidsrisico’s met zich mee kan brengen – is door de RCC als voldoende onderbouwd en toelaatbaar beoordeeld. ✓ De naam van de campagne is níet als misleidend bestempeld. ✓ Het gebruik van het weckpot-symbool is toegestaan; de RCC adviseerde slechts om duidelijker te vermelden dat dit een visuele representatie is. ✓ Daarnaast adviseerde de RCC om op de campagnewebsite te vermelden dat aanvullend onderzoek naar gezondheidseffecten wenselijk is. ✓ De RCC heeft dus géén overtreding van artikel 5 van de Nederlandse Reclame Code vastgesteld. Integendeel: de campagne mag in de huidige vorm doorgang vinden, mits voorzien van bovengenoemde verduidelijkingen.

2) 3)

2. Nieuwe feiten over uitstoot houtkachels Naast de uitspraak van de RCC zijn ook recente onderzoeksresultaten van belang. Uit onderzoek van - TNO in opdracht van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) - blijkt dat 80% van de houtkachels in de praktijk aanzienlijk meer fijnstof uitstoot dan fabrikanten opgeven. 4) Belangrijk hierbij is dat: ✓ Fabrikanten gebruik maken van uiteenlopende testmethoden, waardoor opgegeven waarden structureel lager uitvallen dan de praktijkemissie. ✓ De werkelijke uitstoot van houtkachels dus substantieel wordt onderschat. ✓ De ILT daarom pleit voor één uniforme, realistische Europese testmethode om burgers beter te beschermen.

3. Relevantie voor lokaal beleid Voor gemeenten betekent dit dat: ✓ Houtstook een substantiële bijdrage levert aan de fijnstofproblematiek in woonwijken. ✓ Gezondheidsrisico’s voor kwetsbare groepen, zoals kinderen, ouderen en mensen met hart- of longaandoeningen, reëel en onderbouwd zijn. ✓ Gemeenten binnen hun bevoegdheden instrumenten hebben om inwoners te beschermen, bijvoorbeeld door middel van voorlichting, stookbeperkingen en het stimuleren van alternatieven.

Conclusie De RCC-uitspraak bevestigt dat voorlichting over de risico’s van houtstook gerechtvaardigd en zorgvuldig onderbouwd is. De brief van NHK geeft hiervan een misleidende voorstelling. In combinatie met de nieuwste ILT/TNO-bevindingen over de hoge praktijkuitstoot van Ecodesign houtkachels is er alle aanleiding voor gemeenten om houtstookbeleid serieus op de agenda te houden. Wij verzoeken u de juiste weergave van de RCC-uitspraak en de nieuwe wetenschappelijke feiten te betrekken bij uw beleidsvorming en communicatie richting inwoners.

Met vriendelijke groet, Anne-Marie Monnikhof & Maria Slootweg Bestuur Stichting Houtrookvrij

Bronnenlijst: 1) PDF bestand: NHK Brief aan gemeentelijk bestuur en haar beleidsmakers; 1 Gemeentenuitspraak-RCC-geanonimiseerd2) Link: https://nos.nl/artikel/2576096-campagne-van-milieu-centraal-tegen-stoken-van-houtmag-doorgaan PDF bestand: 2 NOS Campagne van Milieu Centraal tegen stoken van hout mag doorgaan 3) PDF bestand: 3 uitspraak - Stichting Reclame Code NHK klacht tegen MC Link RCC uitspraak dossier 2025/00181; uitspraak - Stichting Reclame Code 4) Link: LTI rapport https://www.ilent.nl/documenten/leefomgeving-en-wonen/productlabels-markeringen-en-energiemaatregelen/ecodesign/rapporten/evaluatie-meetmethodenecodesign-kachels PDF bestand: 4 Evaluatie+meetmethoden+Ecodesign+kachels De exacte passage staat op pagina 4 van het rapport, in de samenvatting: Passage: “Bij praktijktesten bleek dat 80% van de geteste Ecodesign-houtkachels meer uitstoot dan de waarde die volgens de officiële testmethode is opgegeven.” Context van deze bevinding: ✓ De officiële Ecodesign-testmethode wordt uitgevoerd onder laboratoriumomstandigheden die niet representatief zijn voor het dagelijks gebruik. ✓ ILT en TNO voerden praktijktesten uit onder realistische omstandigheden (zoals wisselende stookgedrag, brandstofkwaliteit, etc.). ✓ Daaruit bleek dat de meeste kachels in de praktijk aanzienlijk meer fijnstof uitstoten dan de waarden waarmee ze zijn gecertificeerd.