17 b&w Nieuwe bedrijvenstrategie voor West-Brabant

Gemeenteraad Rucphen Postbus 9 4715 ZG Rucphen

Onze referentie:

Z21/050331-D21/1150581

Uw referentie:

Rucphen,

1

Onderwerp:

Behandelaar:

C. Hoogers

Telefoonnummer:

0165 349 500

3 JULI 2021 Nieuwe bedrijventerreinenstrategie voor West-Brabant

Geachte raad, Sinds begin 2019 heeft de regio West-Brabant samen met de Provincie Noord-Brabant een intensief proces doorlopen voor een nieuwe bedrijventerreinenstrategie voor West-Brabant voor 2021-2025. Op 15 september 2020 heeft het college ingestemd met de regionale afspraken bedrijventerreinen West-Brabant 2019-2023. Deze zijn vervolgens uitgewerkt in een nieuwe bedrijventerreinenstrategie. In deze brief informeren we u hierover. Op 6 juli jl. heeft het college de nieuwe bedrijventerreinenstrategie voor West-Brabant vastgesteld. Vervolgens is deze nieuwe strategie vastgesteld tijdens de West-Brabantse Ontwikkeldag op 9 juli jl. Deze nieuwe bedrijventerreinenstrategie bestaat uit 1) Toekomstbeeld bedrijventerreinen WestBrabant (bijlage 1), 2) Kwalitatief gestuurde programmerings-en investeringsagenda bedrijventerrein West-Brabant (bijlage 2) en 3) Uitvoeringsagenda bedrijventerreinen WestBrabant 2021-2022 (bijlage 3). Deze bedrijventerreinstrategie vervangt het Afsprakenkader bedrijventerreinen West-Brabant uit 2017 en de Regionale afspraken bedrijventerreinen uit 2019. De realisatie/uitvoering van deze afspraken worden meegenomen in onze gemeentelijke werkwijze: bij het behandelen van verzoeken en ontwikkeling van eigen grond. De West-Brabantse bedrijventerreinen leveren een flinke economische bijdrage. En dat willen we zo houden en versterken.

De voorliggende bedrijventerreinenstrategie omvat de strategische richting en geeft aan hoe we hier samen werk van maken: kwalitatief gestuurd, vraaggericht, adaptief en dynamisch.

Binnentuin 1 Postbus 9 4715 ZG Rucphen T: 0165 34 95 00 F: 0165 34 13 75 Banknummer: 2850 07 319 IBAN: NL378NGH0285007319 KvK-nr. 20164997 Gemeente Rucphen

Rucphen

Schijf

Sprundel

St. Willebrord

Zegge

gemeente@rucphen.n1 www.rucphen.n1

2

In de programnnerings- en investeringsagenda zijn voor Rucphen twee uitbreidingslocaties voor de vraaggerichte lokale behoefte opgenomen. Een locatie ligt aan de zuidkant van de Verlengde Vosdonkseweg en de noordkant van de Struikhei. Voor op de langere termijn een locatie aan de ontsluiting zuidelijk deel omleiding, tussen de Sprundelseweg en de Vorenseindseweg, nabij Continental Bakeries. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Rucphen, de secretaris, de burgemeester,

Sandor Michielse

Bijlagen:

Marjolein van der Meer Mohr

1. Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant 2. Kwalitatief gestuurde programmerings-en investeringsagenda bedrijventerrein West- Brabant 3. Uitvoeringsagenda bedrijventerreinen West-Brabant 2021-2022 (bijlage 3).

Regio West-Brabant Toekomst bedrijventerreinen Vastgesteld in de commissie van advies op 30 september 2020

Inhoud 1. Inleiding

2

3

2. Toekomstbeeld

9

3. Toekomstbeeld per werkmilieu

24

 ijlage: B ondersteunende kaartbeelden

35

| Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

1. Inleiding ACHTERGROND Regio West-Brabant bereidt zich voor op een regionaal bod en samenwerkingsafspraken met provincie en rijk. Zo wil de regio zijn ambitie waarmaken als hub voor economische vernieuwing. Belangrijke pijler hieronder vormen de West-Brabantse bedrijven­ terreinen, die goed zijn voor zo’n 40% van de regionale werk­ gelegenheid en 45% van het bruto regionaal product. Daarnaast groeit het belang van de bedrijventerreinen in West-Brabant voor aanpalende opgaven, zoals energie/klimaat. Daarom stelt de regio nieuwe regionale afspraken voor de bedrijventerreinen op. Als eerste stap hiervoor zijn in het Regionaal Ruimtelijk Overleg (RRO) van november 2019 (bestuurlijke) samenwerkingsafspraken gemaakt over de wijze waarop de regiogemeenten komende jaren werk willen maken van een gezonde, toekomst­bestendige bedrijven­terreinenmarkt. Het zijn vooral afspraken over de werkwijze en de manier (proces) van regionaal van afstemmen. Door te klikken op het rapport wordt u hiernaar doorgelinkt. Als tweede stap heeft de regio een toekomstbeeld voor de West-Brabantse bedrijventerreinen opgesteld. Voorliggend rapport presenteert dit regionale toekomstbeeld. Onder het toekomstbeeld ligt een analyserapport dat als bouwsteen dient (door te klikken op het rapport wordt u doorgelinkt). Vanuit ruimtelijk-economisch perspectief, maar ook vanuit andere opgaven (o.a.

energie) geeft dit toekomstbeeld aan welke locaties als drager van

3

| Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

de regionaal-economische transitie van West-Brabant essentieel zijn. Het toekomstbeeld kijkt daarbij dus integraal en focust op het regionale, West-Brabantse schaalniveau. Belangrijk: het toekomstbeeld is geen programmering (!), maar vormt wel de basis hiervoor. Als derde stap gaat de regio op basis van het toekomstbeeld aan de slag met het maken van kwalitatief gestuurde programmeringsafspraken voor de bedrijventerreinen. Doel is om deze programmeringsafspraken op de Ontwikkeldag van december 2020 vast te stellen. Dit vormt dan de basis voor de vierde stap; het opstellen van een Investeringsagenda bedrijventerreinen. Deze investeringsagenda moet halverwege 2021 gereed zijn. Deze agenda moet uitnodigend zijn naar rijk en provincie, zodat met deze partners samen­werkingsen investeringsafspraken gemaakt kunnen worden voor het verbinden, verslimmen en verduurzamen van de West-Brabantse bedrijventerreinen. Zie de volgende sheet voor een schema van de processtappen. LEESWIJZER Het voorliggende toekomstbeeld bestaat uit één overkoepelend beeld en verschillende uitwerkingen naar type werkmilieu. In de bijlage zitten diverse ondersteunende kaarten.

Proces en positie toekomstbeeld I 2019

II Q1 2020 - nu (dit rapport)

Afspraken wijze samenwerken BT

Toekomstbeeld BT

• Profiel RWB, ecosysteem • Groeiers, toegevoegde waarde • Speerpunten sectoren • Ruimtevraag (kwanitatief, kwalitatief) • Waar willen we zijn? Waar willen we op inzetten?

Samenhangende • Wat zijn dan de logische, interessante afweging en toekomstbestendige locaties voor werken/BT? • Samenhangende afweging: economie, ruimte, energie & klimaat, circulair, wonen/mengen, mobiliteit III Q3/Q4 2020

IV Q1/Q2 2021

4

| Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Afspraken programmering BT

Welke bedrijventerreinen: A. Behouden (evt. versterken)? B. Herprofileren/vernieuwen? C. Transformeren? D. Toevoegen?

Regionale investeringsagenda BT

Werken aan een gezonde regionale bedrijventerreinenmarkt AFSPRAKEN & WERKWIJZE Via strategisch gerichte en dynamische programmerings– afspraken wordt gewerkt aan aanbod dat past bij de vraag, zowel in hectares als in kwaliteiten. Herstructurering van bestaande terreinen en nieuwe ontwikkelingen gaan hand in hand. We kijken eerst naar het bestaande aanbod, pas daarna naar wat aanvullend nodig is. Met een adaptieve en vraaggerichte programmering wordt gestuurd op locaties met kwalitatieve meerwaarde, waarmee o.a. ook lokaal gebonden mkb ruimtelijk gefaciliteerd wordt. Aanpalende regionale opgaven worden zoveel mogelijk ingezet als vliegwiel, in het bijzonder de energietransitie, maar bijvoorbeeld ook circulaire economie, digitalisering en klimaatadaptatie.

5

| Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Werken aan een gezonde regionale bedrijventerreinenmarkt TOEKOMSTBESTENDIGE BEDRIJVENTERREINEN ALS RUIMTELIJKE RANDVOORWAARDE VOOR EEN VITALE ECONOMIE De 16 gemeenten in West-Brabant hebben gezamenlijk de ambitie om de regio te versterken en te stimuleren op het gebied van economie, arbeidsmarkt, mobiliteit en ruimte. We werken samen aan de economische ambitie van de regio: Hub voor vernieuwend ondernemerschap. Bedrijventerreinen leveren een belangrijke bijdrage aan het regionale vestigingsklimaat. Ze vormen een ruimtelijke randvoorwaarde voor een vitale economie, een plek waar bedrijven kunnen werken aan vernieuwend ondernemerschap. Dit toekomstbeeld brengt in beeld hoe de nieuwe economie er uit ziet, welke sectoren daarin extra ruimte vragen en welke eisen hierbij horen. Dit als basis voor kwalitatief gestuurde program­ meringsafspraken en de investeringsagenda bedrijventerreinen. We werken aan een bedrijventerreinenportefeuille die klaar is voor de ‘Next Economy’. Vier prominente ontwikkelingen binnen de ‘Next Economy’ hebben naar verwachting de grootste invloed op (de vraag naar) bedrijventerreinen: (1) duurzaamheid en energietransitie, (2) circulaire economie, (3) digitalisering en (4) e-commerce.

6

| Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

West-Brabant kent in 2030 een veerkrachtige economische structuur, waarbij wordt voortgebouwd op de speerpuntsectoren Agrifood & Biobased, Maintenance en Logistiek.

West-Brabant blijft in de komende jaren profiteren van de centrale ligging (als internationale logistieke hotspot, waar bedrijventerreinen slimme logistieke bedrijven huisvesten).

Want: bedrijventerreinen moeten bijdragen aan een gezonde (financiële) toekomst van bedrijven in West-Brabant Bedrijven verdienen hun geld met het produceren of verhandelen van goederen of het leveren van diensten. Vooral in de sectoren/ clusters agrofood/biobased, logistiek en industrie/maintenance zijn veel bedrijven actief in West-Brabant. Een groot deel van deze bedrijven is gevestigd op een van de West-Brabantse bedrijven­ terreinen. Belangrijk is dat de bedrijfsomgeving bijdraagt aan het zo optimaal mogelijk (meest winstgevend) uitvoeren van de bedrijfsactiviteiten. Bijvoorbeeld door een gunstige ligging ten opzichte van het werkgebied/arbeidsmarkt, nabijheid van belangrijke toeleveranciers/afnemers, een passende bereikbaarheid en gunstige gebruiksmogelijkheden, zoals een courante omvang van pand/kavel, courante bouwhoogte en de juiste milieucategorie. De ruimtelijke aspecten blijven komende jaren belangrijk voor bedrijven bij de keuze voor en tevredenheid over hun vestigingslocatie. Echter, steeds vaker spelen ook andere aspecten een rol. Denk aan de energie-/klimaatopgave en de digitalisering van en transitie naar een circulaire economie. Deze trends zorgen er voor dat bedrijven bepaalde locatiekenmerken hoger gaan waarderen of zelfs andere eisen gaan stellen. Veel bedrijven zijn bijvoorbeeld verplicht energie te besparen en hebben een informatieplicht.

Ook moeten sommige bedrijven verplicht van het gas af en bijvoorbeeld overschakelen naar elektriciteit of andere warmtebronnen. Dit zorgt ervoor dat de energie-infrastructuur (netcapaciteit, ligging in netwerk, nabijheid van alternatieve warmtebronnen)

7

| Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Bron: LISA, 2020. Bewerking: Stec Groep, 2020

van bedrijventerreinen een steeds belangrijker criterium wordt bij de locatiekeuze van bedrijven en voor de keuze waar bijvoorbeeld het beste ingezet kan worden op de (her)ontwikkeling van terreinen in West-Brabant.

Want: bedrijventerreinen moeten bijdragen aan een gezonde (financiële) toekomst van bedrijven in West-Brabant Maar denk ook aan de circulaire economie. De ligging van een bedrijventerrein ten opzichte van de belangrijke reststromen in de regio en de mogelijkheden om bijvoorbeeld uitwisseling van stromen vorm te geven tussen bedrijven op een terrein, wordt hierdoor belangrijker. Evenals de multimodale (water/weg) bereikbaarheid en ruimte in hogere milieucategorie voor bedrijven die afvalstromen verwerken tot nieuwe producten. De circulaire productie gaat immers vaak gepaard met geluid, stof en geur. Door de digitalisering van de economie wordt de kwaliteit en capaciteit van de digitale infrastructuur op een bedrijventerrein een belangrijker vestigingsaspect. Hoe beter een bedrijventerrein of regionale bedrijventerreinenportefeuille hierin faciliteert, hoe beter bedrijven zullen presteren en succesvol kunnen zijn in de toekomst. Bijvoorbeeld omdat bedrijven zo op kosten en grondstoffen kunnen besparen, makkelijker aan personeel kunnen komen (aantrekkelijkere, gezondere werkomgeving) en goed zijn voorbereid op de grote maatschappelijke uitdagingen van nu en komende jaren. Bedrijven kunnen bijvoorbeeld beter anticiperen op een CO2-heffing of het toenemende aantal (circulaire) aanbestedingen met MilieuKostenIndicator (MKI) en CO2-prestatieladder.

8

| Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

2. Toekomstbeeld Dit onderdeel gaat in op het toekomstbeeld. Eerst beschrijven en illustreren we de ambitie voor ‘Next Economy’-bedrijventerreinen in West-Brabant richting 2030. Daarna volgt het toekomstbeeld op kaart. In de daaropvolgende sheets lichten we het toekomstbeeld verder toe. Het is ook mogelijk om door te klikken naar een beschrijving van het toekomstbeeld per type werkmilieu.

9

| Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Ambitie “Next Economy-bedrijventerreinen” West-Brabant 2030 WAAR WILLEN WE STAAN? De West-Brabantse bedrijventerreinen dragen in 2030 maximaal bij aan de vitaliteit van de regionale economie. De werk­gelegenheid ligt minimaal op het niveau van 2020 (40%) en de toegevoegde waarde is verder gestegen van 45% naar 50% door het verduurzamen, verslimmen en verbinden van de West-Brabantse economie. Onze sterke speerpuntsectoren Agrofood, Logistiek en Maintenance hebben we verder verankerd en we hebben hierbinnen met succes nieuwe activiteiten en ondernemerschap laten ontwikkelen met een hoge toegevoegde waarde. Niet alleen in geld, maar ook wat betreft brede duurzame ontwikkelings­ doelstellingen (duurzaamheid, klimaat, gezondheid, eerlijk en inclusief werk, etc.). De bedrijven in deze sectoren zijn goed geworteld in West-Brabant, versterken ons regionale economische ecosysteem en grijpen de kansen van belangrijke ‘Next Economy’trends als circulaire economie, energietransitie, duurzaamheid en digitalisering (‘smart’).

10 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Om het bedrijfsleven daarbij goed te kunnen faciliteren hebben we voldoende aanbod aan bedrijventerreinen dat kwalitatief perfect aansluit bij de veranderende wensen en eisen van de bedrijven in West-Brabant. Onze bedrijventerreinen-portefeuille is gevarieerd en onderscheidend, zodat bedrijven zich kunnen vestigen op de voor hen meest geschikte plek. Er zijn (grote, functionele) terreinen op strategische en optimaal (multimodaal) bereikbare locaties, maar ook terreinen met een meer stedelijke en gemengde signatuur waar wonen-werken en andere voorzieningen worden gecombineerd. Zo hebben we in 2030 een optimaal functionerend en toekomstbestendig ecosysteem van bedrijventerreinen.

Ambitie “Next Economy-bedrijventerreinen” West-Brabant 2030 HOE HEBBEN WE DIT BEREIKT? Dit hebben we bereikt doordat we meer zijn meer gaan samenwerken en netwerken zijn gaan vormen (schaalgrootte, massa) over de grenzen van de individuele sectoren en de regio heen. We hebben in 2019 en 2020 daarvoor nieuwe stappen gezet in de samenwerking rondom bedrijventerreinen. Zowel in de wijze van samenwerken als in een kwalitatief gestuurde en vraaggerichte programmering. In 2021 hebben we de programmering vertaald in een concrete regionale investeringsagenda bedrijventerreinen waarmee we, samen met provincie, rijk én onze ondernemers werken aan sterke, toekomstbestendige bedrijventerreinen. Zo slagen we er in om in 2030 impact te blijven maken, concurrentiekracht behouden en zijn we als regio West-Brabant economisch weerbaar.

11 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Ook ondernemers hebben hun verantwoordelijkheid gepakt en zich sterker georganiseerd. Op dat fundament hebben ondernemers op de West-Brabantse bedrijventerreinen geïnvesteerd in diverse maatregelen om het terrein toekomstbestendig te maken. Er zijn klimaatmaatregelen genomen, de terreinen zijn minstens energieneutraal en er zijn talloze circulaire initiatieven binnen en tussen bedrijven. Door de hoge (ruimtelijke) kwaliteit van de buitenruimte, de bedrijfsgebouwen, de beschikbare banen en de regionale binding leveren de bedrijventerreinen een belangrijke bijdrage aan het woon-, leef- en vestigingsklimaat in West-Brabant.

“Next Economy-bedrijventerreinen” West-Brabant 2030 in beeld

Duurzame energie-oplossingen: zon, wind, H2, smart grids en warmtenetwerk Klimaatadaptatie en groenblauwe daken

Duurzame mobiliteit en zelfrijdend vervoer

12 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

“Next Economy-bedrijventerreinen” West-Brabant 2030 in beeld

Snelfietsroutes en betere OV-bereikbaarheid

Beter benutten: optimaal ruimtegebruik

Gezonde werkomgeving

13 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

“Next Economy-bedrijventerreinen” West-Brabant 2030 in beeld

Beter benutten: optimaal ruimtegebruik

Let’s go digital: 5G en glasvezel als boost voor robotisering, 3D-printing en thuiswerken

Prettige werkomgeving, gedeelde voorzieningen en functiemenging

14 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

“Next Economy-bedrijventerreinen” West-Brabant 2030 in beeld

Beter benutten: optimaal ruimtegebruik Eerlijke arbeidsmarkt - huisvesting

Circulaire economie: in gebouwen, locaties en processen

15 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

“Next Economy-bedrijventerreinen” West-Brabant 2030 in beeld

Klik door naar: TOEKOMSTBEELD WERKMILIEUS FUNCTIONEEL GROOT – LOGISTIEK FUNCTIONEEL GROOT – HMC-CE FUNCTIONEEL KLEIN/MIDDELGROOT STEDELIJK WERKMILIEU THEMATISCH / CAMPUS ONDERSTEUNENDE KAARTEN INFRASTRUCTUUR VERHUISBEWEGINGEN ARBEIDSMARKT & MOBILITEIT ENERGIE (RES) WARMTE (RES) HERSTRUCTURERING

16 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Een samenhangend ecosysteem van bedrijventerreinen Onze toekomstige bedrijventerreinenportefeuille bestaat uit een samenhangend en complementair ecosysteem van bedrijventerreinen met verschillende doelgroepen en ge­­­ografische reikwijdte (marktregio). Van grote functionele locaties waar bedrijven terecht kunnen die bijvoorbeeld lawaai produceren en veel verkeer aantrekken tot reguliere bedrijventerreinen voor ons lokale MKB. En van gemengde werkgebieden voor stadsverzorgende bedrijven tot thematische terreinen en campussen gericht op innovatie en nieuw ondernemerschap in onze speerpuntsectoren. Want: onze sectoren en speerpuntclusters komen op ieder van deze typen terreinen voor! • Functioneel, grootschalig: regionaal tot (inter)nationaal bereik, aan hoofdwegenstructuur, dominantie van logistiek en industrie/ hogere milieucategorie bedrijven. Beperkt gemixt met bedrijven met een meer lokaal/subregionaal karakter zoals bouw, handel en reparatie. Gemiddelde straal vestigingsdynamiek 20 tot 30 km (ofwel: regio RWB) • Functioneel, klein/middelgroot: lokaal tot (sub)regionaal bereik, vooral MKB vanuit reguliere sectoren als bouw, logistiek, groothandel, productie. Aangevuld met dienstverleners en beperkte mix van andere functies, zoals horeca en sport. • Stedelijk: vooral lokaal bereik, gericht op het (grotere) stedelijk gebied.

Mix aan stadsverzorgende bedrijven, zoals loodgieter, meubelmakers, stadsdistributie, productiebedrijven. Broedplaatsen, zzp-ers en microbedrijvigheid. Gecombineerd met

17 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

stedelijke functies als leisure, horeca en wonen. • Thematisch/campus: bedrijventerrein gericht op een specifieke, afgebakende doelgroep of specifiek (speerpunt)cluster van bedrijven. Vaak met een reikwijdte die verder strekt dan de regio West-Brabant en daarmee tot doel heeft om additionele vraag te genereren. VOORBEELD CLUSTER BIOBASED/AGROFOOD Voor het cluster biobased/agrofood ontwikkelen we bijvoorbeeld de Green Chemistry Campus in Bergen op Zoom. Deze locatie heeft het karakter van een innovatieve campus die als incubator dient voor (startende) ondernemers met vernieuwende biobased ideeën. Door het bieden van kantoor- en vergaderruimtes, laboratorium­ faciliteiten, een demo faciliteit, technologische support en coaching bij business development. Maar in dit cluster komen ook grote chemische bedrijven voor die innoveren op het gebied van groene chemie en circulaire economie en daarvoor een grote, multimodale locatie nodig hebben met veel milieuruimte. Daarvoor hebben we bijvoorbeeld het Industriepark Moerdijk beschikbaar. Of het AFC Nieuw Prinsenland in Dinteloord voor bedrijven uit en gelieerd aan de agro- en levensmiddelensector. Toeleveranciers van deze bedrijven zijn dan weer op de kleinere, functionele MKB terreinen in onze regio gevestigd. Het is de kracht van het totale ecosysteem aan locaties dat de West-Brabantse economie sterk én toekomstbestendig maakt.

Toelichting toekomstbeeld speerpuntsector logistiek • We zijn als West-Brabant groot in logistiek. Het gaat dan om logistiek gekoppeld aan onze speerpuntsectoren, maar bijvoorbeeld ook logistiek die vanuit West-Brabant een deel van Europa bedient. Komende jaren is er nog veel vraag vanuit logistieke bedrijven, zo is de verwachting. De coronacrisis levert zelfs een extra impuls: er wordt nog meer besteld via internet en bedrijven zijn geneigd om meer te bufferen. Ook de verdere ontwikkeling van de circulaire economie zorgt voor nieuwe (groei)kansen voor de logistieke sector in West-Brabant.

• We zetten in eerste instantie nadrukkelijker in op betere benutting van onze bestaande bedrijventerreinen voor logistiek. Daarvoor doen we nu een pilotonderzoek met onze buurregio Midden-Brabant en de provincie. Hieruit komen de plekken en kansen voor (logistieke) brownfield-herontwikkeling in beeld. Deze her­ont­wikkelingsplekken nemen we mee in onze programmeringsafspraken. • Voor aanvullende logistieke ruimtevraag zetten we in op LPM. Hier vestigen en clusteren we grootschalige VAL/VAS-logistiek (> 5 hectare) en havengerelateerde logistiek.

• We willen onze positie als logistieke hotspot behouden, maar verschuiven onze focus van kwantiteit naar kwaliteit. We willen niet de grootste, maar vooral de kwalitatief beste logistieke • Eventuele andere, nieuwe grootschalige logistieke ontwikkelingen hotspot zijn. Dat betekent dat logistieke vestigers van meerwaarde stemmen we op RWB-niveau af, waarbij de focus ligt op kansrijke moeten zijn. Dus bijvoorbeeld logistiek gericht op de hoogwaarlocaties in de West-Brabantse stedenrij, zoals Roosendaal, dige productiebedrijven in onze speerpuntsectoren als Agrofood/ Bergen op Zoom en Breda. Biobased en Maintenance. En logistiek met een duidelijke relatie met het circulaire cluster dat we ontwikkelen op het zeehavenen industrieterrein Moerdijk.

18 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Toelichting toekomstbeeld speerpuntsector agrofood/biobased • Agrofood en biobased bedrijvigheid komt als een rode draad door de regio voor. Op allerlei bedrijventerreinen in de regio zitten nu bedrijven die actief zijn in deze speerpuntsector. We ontwikkelen richting 2030 vier thematische locaties als hotspot met ieder met hun eigen signatuur: • De Green Chemistry Campus zetten we in als incubator voor (startende) ondernemers met vernieuwende bio based ideeën. • Op het Business Centre Treeport in Zundert ontwikkelen we een locatie gefocust op innovatie en symbiose in de boomteeltsector. De bijdrage die bedrijven leveren aan de biobased economy en aan een duurzame energievoorziening vormt daarbij een van de thematische filters om voor vestiging in aanmerking te komen. • Het AFC Nieuw Prinsenland als grootschalige locatie voor bedrijven uit en gelieerd aan de agro- en levensmiddelensector. Het gaat dan om productie, maar bijvoorbeeld ook logistiek. Met ruime vestigingsmogelijkheden wat betreft bouwhoogte, kavelomvang en milieucategorie. En de nadruk op symbiose en samenwerking, bijvoorbeeld rondom groene energie en circulaire economie.

19 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

• Het IPM waar met name ruimte is voor nieuwe initiatieven rondom bio based chemie en circulaire economie, passend binnen de havenstrategie.

Toelichting toekomstbeeld speerpuntsector maintenance • Maintenance is een belangrijke backbone van onze WestBrabantse economie. Verspreid door de regio komen vele soorten maintenance bedrijven (onderhoud, reparatie, productie) voor, al dan niet gekoppeld aan bepaalde specifieke sectoren. Denk aan het Maritieme Maintenance cluster in Werkendam, en bijvoorbeeld de luchtvaartmaintenance rondom Woensdrecht. We versterken deze maintenance hotspots richting 2030 doordat we hier ruimte bieden voor verdere groei en ontwikkeling van nieuwe activiteiten. Het gaat daarbij in het bijzonder om: • Het Maritieme Maintenance cluster in Werkendam: dit is de tweede binnenhaven van Nederland (qua aantal scheeps­ bewegingen). Het is een industriële haven. Er werken veel mensen aan de afbouw en het onderhoud van schepen. Er is een enorm tekort aan ruimte en kadelengte. Er is vraag naar 7 ha ruimte en opgeteld 2.000 m aan kadelengte. Er loopt een herstructurering om zodoende een insteekhaven te realiseren. Dit is een opmaat naar de ontwikkeling van een derde haven in Werkendam. • Aviolanda Woensdrecht: hier gaat het bijvoorbeeld om het faciliteren van een verdere integratie van het onderhoud van civiele en militaire vliegtuigen en helikopters. En de verdere uitbouw van het drone testcentrum, in samenwerking met opleidingen zoals Avans.

20 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Toelichting toekomstbeeld lokaal (geworteld) MKB • Een heel groot deel van de bedrijven in onze speerpuntsectoren (Logistiek, Agrofood/Biobased en Maintenance) is MKB. Ruim 95% van onze West-Brabantse economie bestaat uit MKB. Het MKB is kortom een cruciaal fundament onder onze regionale economie en speerpunten. • Veel van deze bedrijven zijn qua werkgebied, netwerk van toeleveranciers en afnemers, arbeidsmarkt, maar regelmatig ook historie en woonplaats van de directeur/eigenaar, sterk gebonden aan de vestigingsgemeente of -subregio. • Op niveau van de hele regio West-Brabant is er voldoende groeiruimte voor MKB bedrijven beschikbaar op de bedrijventerreinen. • In sommige regio’s zien we echter een duidelijke ontwikkelopgave. Het gaat dan in het bijzonder om Altena en de Brabantse Wal gemeenten. • In deze gebieden is het wenselijk om te kijken naar aanvullende bedrijventerreinontwikkeling voor het MKB, gekoppeld aan de speerpuntsectoren. Denk voor Altena aan het maritiem cluster in Werkendam en voor Brabantse Wal aan plek(ken) voor hoog­ waardige productie passend bij de topsectoren Maintenance/ Aerospace en Agrofood/Biobased.

21 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Toelichting toekomstbeeld stedelijk werkmilieu • Bedrijventerreinen/werkgebieden zijn belangrijk voor de stad. Verstedelijking en verdere groei van het aantal woningen en inwoners in de West-Brabantse steden kan niet zonder ook voldoende ruimte te bieden aan economische activiteiten en werkgelegenheid. Dit is nodig voor inclusieve, vitale en levendige West-Brabantse steden. • Er is een tekort aan stedelijk werkmilieus in de West-Brabantse stedenrij, en dan in het bijzonder in Breda. Daar zien we een belangrijke opgave om richting 2030 binnenstedelijke bedrijventerreinen zoveel mogelijk behouden als plek om te werken inclusief slimme combinaties met andere functies, zoals (ondersteunende) horeca, leisure en dienstverlening. • In bijzonder de plekken met een (potentiële) waterontsluiting en/of hogere milieucategorie zijn belangrijk om te koesteren. We moeten oppassen dat we die niet ten prooi laten vallen aan een invulling met lichtere of ‘droge’ bedrijvigheid. Dit kunnen namelijk belangrijke plekken zijn voor circulaire economische activiteit gericht op het inzamelen, demonteren, verwerken en bewerken van reststromen vanuit het stedelijk gebied.

• Bestaande (binnen)stedelijke locaties die echt geen toekomst­ perspectief meer hebben en heel aantrekkelijk zijn voor woning­ bouw compenseren (vervangingsvraag) we om zo aan de ruimte­ behoefte van direct aan de stad gebonden bedrijven te voorzien.

22 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Toelichting toekomstbeeld bestaande bedrijventerreinen • Onze bestaande bedrijventerreinen zijn een belangrijke pijler onder de West-Brabantse economie. Anno 2020 telt onze regio ruim 4.800 ha netto uitgegeven bedrijventerrein (inclusief zeehaven- en industrieterrein Moerdijk). Dat is 3% van het regio-oppervlak. Op dit relatief beperkte oppervlak wordt zo’n 40% van de werk­gelegenheid en circa 45% van het bruto regionaal product gerealiseerd.

• We stellen daarom een regionale investeringsagenda op voor onze bestaande bedrijventerreinen. Zo borgen we richting 2030 de bijdrage van onze bedrijventerreinenportefeuille aan de verduurzaming en vernieuwing van onze regionale economie.

• Ook brengen we de plekken en kansen om via brownfieldheront­wikkeling ruimte opnieuw uitgeefbaar te maken op onze bedrijventerreinen. De ruimte die door herontwikkeling beschik• Richting 2030 is bovendien nog behoefte aan extra bedrijven­ baar nemen we mee in de programmeringsafspraken, de afweging terrein; afhankelijk van het scenario circa 194 tot 299 hectare netto. welke nieuwe plekken nog nodig zijn en vooral welke bestaande locaties we extra moeten koesteren (logistieke kernportefeuille). • We vinden het als regio West-Brabant cruciaal dat kwaliteits­­­­­ Zo gaan herstructurering van bestaande terreinen en nieuwe behoud en herstructurering van bestaande terreinen en nieuwe ontwikkelingen hand in hand. We kijken eerst naar het bestaande ont­wikkelingen hand in hand gaan. We willen de waarde van aanbod, pas daarna naar wat aanvullend nodig is. onze huidige bedrijventerreinenportefeuille op peil houden en waar mogelijk versterken. Daarbij willen we aanpalende opgaven, zoals de energietransitie, als vliegwiel gebruiken. Hiervoor liggen immers grote kansen op onze bedrijventerreinen en de energietransitie biedt nieuwe kansen voor investeringen vanuit bedrijven en in bedrijventerreinen. Maar denk ook aan opgaven op het vlak van digitalisering, circulaire economie en klimaat.

23 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

3. Nadere verdieping toekomstbeeld per type werkmilieu TOELICHTING • Op de volgende pagina’s werken we de ambitie en opgave per type werkmilieu uit. • Met name het werkmilieu ‘Functioneel grootschalig’ verdient op het niveau van West-Brabant aandacht en afstemming. Voor dit werkmilieu, dat op is gesplitst in ‘grootschalige logistiek’ en ‘HMC & circulair’ hebben we op kaartbeeld ruimtelijke vestigingscriteria in beeld gebracht. Deze criteria zijn niet uitputtend, maar geven op regionaal niveau een beeld van potentieel aantrekkelijkste locaties. • De programmering van de werkmilieus functioneel en stedelijk klein tot middelgroot is vooral een lokale/subregionale opgave. • Daarnaast merken we op dat een uitgebreide (kwalitatieve) beoordeling van het aanbod geen onderdeel uitmaakt van dit toekomstbeeld. Het in kaart brengen van de potentie is gebaseerd op bestaande onderzoeken en documentatie. • Voor de weergave van het aanbod is IBIS 2020 gebruikt. Peildatum van het aanbod is daarmee 1-1-2020.

24 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

• Voor de weergave van de vraag naar (typen) bedrijventerreinen is de meest recente behoefteraming van de provincie Brabant de basis. Hierin zijn drie vraagscenario’s (laag, midden en hoog) uitgewerkt, zo ook voor West-Brabant. Voor een toelichting hierop verwijzen we naar het rapport van de behoefteraming, dat hier te vinden is.

Functioneel grootschalig – Logistiek WAAR STAAN WE IN 2030 EN WAT HEBBEN WE DAARVOOR GEDAAN?

• We hebben nadrukkelijker ingezet op betere benutting van onze bestaande bedrijventerreinen voor logistiek. Daarvoor hebben we in 2020 een pilotonderzoek doorlopen met onze buurregio • We waren in 2020 een sterke logistieke regio en dat zijn we in Midden-Brabant en de provincie. Hieruit zijn de plekken en kansen 2030 nog steeds. De logistiek blijft een van de belangrijkste voor logistieke brownfield-herontwikkeling in beeld gekomen. vragers naar (nieuwe) ruimte op onze bedrijventerreinen. Door de We hebben de ruimte die door herontwikkeling beschikbaar kan coronacrisis heeft de logistiek zelfs een extra impuls gekregen. komen meegenomen in de programmeringsafspraken, de afweging Er wordt nog meer besteld via internet en bedrijven zijn meer welke nieuwe plekken nog nodig zijn en vooral welke bestaande buffers gaan aanhouden (buffer-economie) om risico’s in de supply locaties we extra moeten koesteren (logistieke kernportefeuille). chain te beheersen. Ook heeft de circulaire economie een impuls gekregen, wat heeft gezorgd voor groei in logistieke activiteiten • We hebben de afspraken over logistiek vanuit de stuurgroep (als vervoerder van (rest)stromen). gehanteerd als randvoorwaarde. We zetten LPM in voor de vestiging en clustering van grootschalige VAL/VAS-logistiek • Als regio hebben we in 2020 dan ook besloten de logistiek (> 5 hectare).

Eventuele andere, nieuwe grootschalige logistieke verder te blijven faciliteren en onze positie als logistieke hotspot ontwikkelingen stemmen we op RWB-niveau af. te behouden. We hebben onze focus daarbij verschoven van kwantiteit naar kwaliteit. We willen niet de grootste, maar vooral • We hebben flankerend afspraken gemaakt over de inzet de kwalitatief beste logistieke hotspot zijn. Dat betekent dat en huisvesting van arbeidsmigranten. Logistieke bedrijven, logistieke vestigers van meerwaarde moeten zijn. Dus niet de die werknemers niet fatsoenlijk huisvesten, zijn niet welkom. zoveelste e-commerce speler die vanuit West-Brabant NoordwestEuropa bedient en verder geen aansluiting heeft met onze regio. • Voor dit alles hebben we het format gehanteerd zoals afgesproken Maar bijvoorbeeld wel logistiek voor de hoogwaardige producin 2019. Alleen logistieke bedrijven die daadwerkelijk en duurzaam tiebedrijven in onze speerpuntsectoren als Agrofood/Biobased willen investeren in West-Brabant en de West-Brabantse economie en Maintenance. En logistiek met een duidelijke relatie met het krijgen medewerking voor vestiging. circulaire cluster dat is ontwikkeld op het zeehaven- en industrieterrein Moerdijk (zie ook hierna).

25 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

200 150

Aanbod

250

• We kiezen voor vestiging en clustering van grootschalige VAL/VAS-logistiek (> 5 hectare) op Logistiek Park Moerdijk • Eventuele andere, nieuwe grootschalige logistieke ontwikkelingen stemmen we op regionaal (RWB) niveau af.

Uitbreidingsvraag

Functioneel grootschalig – Logistiek

Vraag-aanbod confrontatie (indicatief, in netto hectares) AFC Nieuw-Prinsenland IPM Moerdijk Regulier aanbod Hoog Midden Laag

100 50 0

• LPM heeft een bredere reikwijdte dan sec regio West-Brabant en bovendien een langere looptijd dan 2030. De (potentiële) vraag voor de locatie is dus groter dan in de figuur kan worden weergegeven. • Zo bezien geeft de vraag-aanbodconfrontatie een enigszins vertekend beeld. • Er lijkt met name een aanvullende ontwikkelopgave voor het segment tot 5 hectare in het scenario ‘Hoog’. Zachte plannen # 1 2 3 4 5 6

Locatie Zoekgebied West De Ster De Wig Auvergnepolder Breda West Breda Oost

Plaats Etten-Leur Halsteren Roosendaal Bergen op Zoom Breda Breda

RRO 2012 10 8

Strategische reserve 20 7 100 65

40 57

Harde plannen Kenmerk Milieucategorie Bouwhoogte Doelgroep Uitgeefbaar

Logistiek Park Moerdijk 3.1 en 3.2 11 tot 20 meter Kavel > 5 ha, value added 142 ha

Everdenberg-Oost* 2 t/m 3.2 12 tot 16 meter Kavel < ha 15 ha

* Everdenberg Oost wordt niet uitsluitend voor grootschalige logistiek ontwikkeld. Er is bijvoorbeeld ook ruimte voor woon-werkkavels.

26 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Functioneel grootschalig – HMC/circulair WAAR STAAN WE IN 2030 EN WAT HEBBEN WE DAARVOOR GEDAAN?

• Daarmee is de circulaire werklocatie het nieuwe normaal geworden voor onze werklocatieportefeuille. Dé circulaire werklocatie bestaat daarbij niet in West-Brabant. Net als nu zal • De West-Brabantse bedrijventerreinen zijn in 2030 belangrijke er onderscheid zijn te maken in verschillende typen (circulaire) ruimtelijke hotspots voor de circulaire economie. De circulaire werklocaties binnen onze regio. Aan de ene kant de grote, trend die was ingezet heeft in 2020 een boost gekregen door de functionele locaties voor zware circulaire activiteiten. Hiervoor coronacrisis. Bedrijven zijn hierdoor kritischer gaan kijken naar hebben we IPM/LMP als dé circulaire hotspot ontwikkeld, gelinkt hun ketens en hebben hun afhankelijkheid van grondstoffen, aan de havenstrategie en doelgroepen waarop het Havenbedrijf materialen en halffabricaten in de mondiale keten verlaagd. zich richt. Aan de andere kant de meer kantoorachtige en multiDit hebben de bedrijven in West-Brabant aangegrepen om meteen functionele plekken met dienstverleners, R&D en onderwijs-/ meer circulariteit in te bouwen. Bijvoorbeeld door als bedrijf kennisinstellingen gericht op de circulaire economie. niet alleen afnemer, maar ook toeleverancier te worden van En diverse smaken daartussen. Daarvoor hebben we diverse grondstoffen/reststromen.

specifieke of fijnmazigere circulaire locaties bij de West-Brabantse steden ontwikkeld en bijvoorbeeld ook rondom het AFC Nieuw • Hierdoor vindt in 2030 veel recycling en demontage van producten Prinsenland. plaats op onze bedrijventerreinen. Hiervoor zijn de afgelopen Maximaliseer waardebehoud jaren circulaire milieustraten, duurzaamheidspleinen en circulaire ambachtscentra tot ontwikkeling gekomen op onze bedrijven­ IPM/LPM Grondstoffen Netwerk van kleinere hubs bij steden terreinen. Onze afvalcentrales zijn grondstofleveranciers Recyclen Halffabricaat geworden en steeds meer logistieke bedrijven in onze regio Reviseren houden zich bezig met de logistiek rondom retourstromen. Product

• De circulaire economie gaat daarbij door alle sectoren van de West-Brabantse economie heen. Het is daarmee niet zozeer een nieuwe sector, maar een omslag binnen onze bestaande (speerpunt)sectoren als Agrofood/Biobased, Maintenance en Logistiek naar een nieuw leidend, duurzaam verdienmodel.

Hergebruiken Distributie Delen Gebruiker Afval

Inzameling Lokale oriëntatie

27 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Klimaatneutraal

Stedelijke oriëntatie

Regionale oriëntatie

Landsdelige (Inter)nationale oriëntatie oriëntatie

Functioneel grootschalig – HMC/circulair

150

Aanbod

200

Uitbreidingsvraag

• Industrie/hogere milieucategorie vestigt zich, mits passend binnen de havenstrategie, idealiter op het zeehaven- en industrieterrein. Zo ontstaat een echte circulaire hotspot binnen West-Brabant. • Grootschalige industrie en HMC kunnen echter ook elders vestigen. Dit geldt ook voor andere grootschalige logistiek dan de LPM-doelgroep. Daarbij stemmen we op regionaal (RWB) niveau af

Vraag-aanbodconfrontatie (indicatief, in netto hectares) AFC Nieuw-Prinsenland IPM Moerdijk Regulier aanbod Hoog Midden Laag

100 50 0 Locaties ‘Grote oogst’ Kenmerk

Bedrijventerrein

Uitgeefbaar

Bergen op Zoom Breda

0 0,9

Etten-Leur Moerdijk

Theodorushaven Hoogeind AFC Nieuw Prinsenland Vosdonk IPM Moerdijk

Oosterhout

Vijf Eiken

Oosterhout Roosendaal

Weststad III Borchwerf-Noord

Dinteloord

39,9 4,9 107,5 Hard: 0,4 Zacht: 15,0** 0 0

** Voorontwerp bestemmingsplan (maart 2020). Gehele terrein voor uitbreiding Rodenburg Biopolymers (Biobased)

28 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Functioneel klein/middelgroot WAAR STAAN WE IN 2030 EN WAT HEBBEN WE DAARVOOR GEDAAN?

• Daarom hebben we deze bedrijven voldoende (ruimtelijk) groei­ perspectief geboden op deze schaalniveaus. Dit betekent niet dat we in iedere gemeente of bij iedere kern bedrijventerreinen hebben • Ruim 95% van onze West-Brabantse economie bestaat uit het MKB. uitgebreid. We hebben zorgvuldige keuzes gemaakt over wat Zij leveren tot wel 70% van de werkgelegenheid en 60% van de de meest toekomstbestendige plekken zijn voor het MKB. toegevoegde waarde in onze regionale economie. Het MKB is Gemeenten hebben dit afgestemd met hun buurgemeente kortom een cruciaal fundament onder onze West-Brabantse en – bij nieuwe ontwikkelingen – zoveel als mogelijk ingezet op economie. terreinen die niet alleen de eigen gemeente of kern, maar het bedrijfsleven in de subregio bedienen. Daarbij is altijd eerst • In 2030 hebben we het MKB als motor van onze regionale goed gekeken naar en ingezet op de mogelijkheden voor betere economie verder verankerd. Veel van deze bedrijven zijn qua benutting van al bestaande bedrijventerreinen. Verder zijn werkgebied, hun netwerk van toeleveranciers en afnemers, aspecten als energie, klimaat, ruimtelijke kwaliteit, als uitgangsarbeidsmarkt, maar regelmatig ook historie en woonplaats punt gehanteerd bij de ontwikkeling van deze terreinen. van de directeur/eigenaar, sterk gebonden aan de vestigingsgemeente of -subregio.

29 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Harde plannen per 1-1-2020

100 80 60 40 20 0

Aanbod

• Ruimtelijke ontwikkelingen voor het MKB moeten in ieder geval met de buurgemeenten zijn afgestemd. En afhankelijk van de precieze reikwijdte/doelgroep eventueel op hoger (regionaal) schaalniveau. • Hierbij hanteren we een ondergrens van 5.000 m².

Uitbreidingsvraag

Functioneel klein/middelgroot Vraag-aanbodconfrontatie (indicatief, in netto hectares) Beperking Beschikbaar Hoog Midden Laag

• De vraag-aanbodconfrontatie op regionaal niveau laat een overaanbod zien. Echter, lokaal en subregionaal kan dit sterk verschillen. Op de kaart is zichtbaar dat het aanbod zich concentreert in Roosendaal/ Halderberge en Breda. • Voor dit werkmilieu is een lokale en subregionale verdieping gewenst: hoe ziet de vraagaanbodconfrontatie er op subregionaal niveau uit? Welke resterende behoefte is er op dat niveau? Hoe ziet die behoefte er kwalitatief uit? Welke locaties moeten absoluut behouden worden, en op welke locaties zijn mengvormen en eventueel transformatie kansrijk? • Deze verdieping hoort thuis in de volgende stap; de kwalitatief gestuurde programmeringsafspraken

30 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Stedelijk werkmilieu WAAR STAAN WE IN 2030 EN WAT HEBBEN WE DAARVOOR GEDAAN? • We hebben het belang van bedrijventerreinen/werkgebieden voor de stad erkend. Verstedelijking en verdere groei van het aantal woningen en inwoners in Brabantse steden kan niet zonder ook voldoende ruimte te bieden aan economische activiteiten en werkgelegenheid. Dit is nodig voor inclusieve, vitale en levendige West-Brabantse steden. • Daarom hebben we werk gemaakt van het stedelijk werkmilieu in de West-Brabantse stedenrij. We hebben binnenstedelijke bedrijventerreinen zoveel mogelijk behouden als plek om te werken en hebben daarbij ingezet op slimme combinaties met andere functies, zoals (ondersteunende) horeca, leisure en dienstverlening. Het zijn levendige gebieden met een mix aan stads­verzorgende bedrijven, zoals loodgieters, meubelmakers, stadsdistributie en productiebedrijven. En broedplaatsen voor nieuw ondernemerschap, zzp-ers en microbedrijvigheid.

31 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

• Ook is er plek voor circulaire economische activiteit gericht op het inzamelen, demonteren, verwerken en bewerken van reststromen vanuit het stedelijk gebied. Daarvoor houden we op de grotere binnenstedelijke terreinen zones over waar bedrijven in hogere milieucategorie kunnen opereren. In bijzonder de plekken met een (potentiële) waterontsluiting koesteren we daarbij en laten we niet ten prooi vallen aan een invulling met lichtere of ‘droge’ bedrijvigheid. • Bestaande (binnen)stedelijke locaties die geen toekomst­ perspectief meer hebben en heel aantrekkelijk zijn voor woningbouw hebben we binnen de marktregio (stad en directe omgeving) gecompenseerd (vervangingsvraag) om zo aan de behoefte aan dit milieu te voorzien.

80 70 60 50 40

Harde plannen per 1-1-2020

30 20 10 0

Aanbod

• Ruimtelijke ontwikkelingen voor het MKB moeten in ieder geval met de buurgemeenten zijn afgestemd. En afhankelijk van de precieze reikwijdte/doelgroep eventueel op hoger (regionaal) schaalniveau. • Hierbij hanteren we een ondergrens van 5.000 m².

Uitbreidingsvraag

Stedelijk werkmilieu

Vraag-aanbodconfrontatie (indicatief, in netto hectares) Beperking Beschikbaar Hoog Midden Laag

• Het stedelijke werkmilieu zien we – zoals het woord al zegt – vooral in de steden van West-Brabant terug; Breda in het bijzonder. • Het is een locatietype dat sterk onder druk staat van transformatie, o.a. vanuit de woningbouwopgave. • Tegelijkertijd blijkt dat de vraag-aanbod­ verhouding in dit segment krap is. • Bovendien geldt voor een groot deel van het aanbod dat er beperkingen zijn in de beschikbaarheid, doordat ontwikkelingen niet van de grond komen (Digit Park) of doordat er nog geen duidelijkheid is over toekomstige invulling (Emer-Zuid). Belemmerende factor hierbij is dat de gemeente zelf (vrijwel) geen grondpositie heeft en dus zelf niet zo snel actie kan bespoedigen.

32 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Thematisch/campus WAAR STAAN WE IN 2030 EN WAT HEBBEN WE DAARVOOR GEDAAN? • We hebben met succes onze zeven thematische terreinen/ campussen ontwikkeld: LPM, IPM, AFC Nieuw Prinsenland, Aviolanda, Green Chemistry Campus, Breda International Airport en Treeport Zundert. • Deze locaties richten zich op een specifieke, afgebakende doelgroep of specifiek (speerpunt)cluster van bedrijven. We hebben strak aan deze afbakening vastgehouden, want de ontwikkeling van dit soort locaties vergt nu eenmaal een lange adem. Dit betekent dat we ook in economische mindere tijden niet van het profiel zijn afgeweken en zo geen concurrentie hebben georganiseerd met ons overige bedrijventerreinenaanbod. • De thematische terreinen/campussen hebben onze speerpunt­ sectoren verder versterkt en West-Brabant nog meer profiel gegeven naar buiten. Dit heeft aantrekkingskracht gehad op bedrijven van buiten en additionele vraag gegenereerd.

33 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Thematisch/campus • Vraag vanuit dit soort bedrijven kan mogelijk buiten de prognose – en daarmee buiten de reguliere vraag-aanbodconfrontatie – vallen, maar dat hangt geheel af van de doelgroep en de specifieke afbakening (positionering/profiel) van de locatie/ontwikkeling. • We spreken af dit per voorkomend geval nauwkeurig te taxeren op niveau van de regio (RWB).

AFC NIEUW PRINSENLAND Dinteloord Agro & Food 40 ha uitgeefbaar

LOGISTIEK PARK MOERDIJK Moerdijk XL Logistiek (VAL/VAS) 142 hectare uitgeefbaar

GREEN CHEMISTRY CAMPUS Bergen op Zoom Biobased (Agro & Chemie) volledig uitgegeven

IPM MOERDIJK Moerdijk Duurzame chemische procesindustrie 108 ha uitgeefbaar

AVIOLANDA Woensdrecht Maintenance / Aerospace 4,6 ha uitgeefbaar

BREDA INT. AIRPORT Bosschenhoofd Luchtvaart gerelateerd 1,6 ha uitgeefbaar BUSINESS CENTRE TREEPORT Zundert Agro & Food (boomteelt) 20 ha uitgeefbaar

34 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Ondersteunende kaartbeelden Infrastructuur

35 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Ondersteunende kaartbeelden Verhuisbewegingen bedrijventerreinen TOELICHTING • Op de kaart zijn verhuisbewegingen van en naar bedrijventerreinen tussen gemeenten weergegeven. • De kaart laat alleen bewegingen tussen West-Brabantse gemeenten zien, om de onderlinge dynamiek weer te geven. • Verhuisbewegingen binnen gemeenten en van en naar andere gemeenten buiten de regio zijn buiten beschouwing gelaten. • In het algemeen zien we in Nederland dat het gros van de verhuisbewegingen (zo’n 75%) binnen de eigen gemeente plaatsvinden. Uit analyse blijkt dat dit getal in West-Brabant op 78% ligt. • Binnen West-Brabant zijn deelregio’s met eigen samenwerkingsverbanden, zoals BOELM en de Brabantse Wal. Uit dit kaartbeeld blijkt dat deze samenwerkingsverbanden ook qua bedrijvendynamiek samenhang vertonen, maar dat tegelijkertijd de meeste dynamiek plaatsvindt tussen de grote steden, langs de vervoerscorridor A58. Voor de regionale (programmerings)afspraken is dit dan ook een schaalniveau om rekening mee te houden.

36 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Ondersteunende kaartbeelden Arbeidsmarkt & mobiliteit

37 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Ondersteunende kaartbeelden RES - Elektriciteitsnetwerk

38 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Ondersteunende kaartbeelden RES - Opgaven en zoekgebieden duurzame energie TOELICHTING • Op bedrijventerreinen in West-Brabant zijn veel mogelijkheden voor duurzame energieopwekking. Vooral de daken van (grote) bedrijven bieden veel potentie. • Veel van die potentie is nu nog onbenut, maar er is in de regio wel een fors aandeel zon op dak gepland, zoals in Moerdijk. Dat is (nog) niet zichtbaar op de RES-kaart hiernaast.

39 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Ondersteunende kaartbeelden RES - Warmtebronnen LET OP: • Dit is de kaart uit de concept RES, zoals die is vastgesteld in juni 2020. • Deze kaart wordt binnenkort aangepast naar aanleiding van de MKBA die hierover is afgerond.

40 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Ondersteunende kaartbeelden RES - Warmtestructuur

41 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Ondersteunende kaartbeelden Herstructurering

20%

55%

22% € 24.999 3%

Bron: Afstudeerscriptie Jacco Crezee, ‘Een onderzoek naar herstructurering van bedrijventerreinen in de Regio West-Brabant’; i.o.v. Regio West-Brabant.

42 | Toekomstbeeld bedrijventerreinen West-Brabant

Economisch Maatschappelijk Ruimtelijk Technisch

Uitgevoerd in opdracht van: Regio West-Brabant

Nijmegen, 11 juni 2021

Inhoudsopgave Blz.

Samenvatting

1

Hoofdstuk 1 Inleiding

6

Hoofdstuk 2 Inhoud programmeren

10

2.1 2.2 2.3 2.4

Toekomstbeeld West-Brabant De verwachte vraag naar bedrijventerreinen Herontwikkeling Verduurzaming van terreinen

Hoofdstuk 3 Wijze van programmeren 3.1 3.2 3.3

10 14 16 18

20

Uitgangspunten Vraaggericht lokaal Vraaggericht strategisch

20 22 26

Hoofdstuk 4 Resultaat programmeren

31

4.1 4.2

Vraaggericht lokaal Vraaggericht strategisch

Hoofdstuk 5 Investeringsagenda 5.1 5.2

Introductie Herontwikkeling en de investeringsbehoefte

Hoofdstuk 6 ‘Aan de slag’

31 32

34 34 35

39

Blz.

Bijlage 1

Huisvestingsafspraken

42

Bijlage 2

Afspraken logistiek en arbeidsmigrantenhuisvesting

52

Bijlage 3

Rollen bij uitvoering strategie bedrijventerreinen

57

Bijlage 4

Verklarende woordenlijst

60

Samenvatting In West-Brabant zijn door gemeenten, de Regio West-Brabant en de provincie in de afgelopen periode belangrijke stappen gezet in de samenwerking op het gebied van de ontwikkeling van bedrijventerreinen. In dit rapport worden de verschillende afspraken in samenhang gepresenteerd. West-Brabant heeft in de afgelopen jaren grote successen gekend in de uitgiftes van bedrijventerreinen aan bedrijven uit de regio en aan bedrijven van elders, niet alleen in de logistiek maar ook in de industrie en andere sectoren. Bedrijventerreinen zijn van belang voor de economie van West-Brabant. Tegelijkertijd wordt het steeds moeilijker om nieuwe terreinen in te passen. Met Logistiek Park Moerdijk heeft de regio de mogelijkheid om grootschalige logistiek op een duurzame manier in te vullen. Tegelijkertijd dreigen er elders in de regio tekorten te ontstaan voor uitbreidingen van lokaal MKB, maar ook voor grotere investeringen (uit de regio en van elders). Dit geldt met name voor enkele deelgebieden van West-Brabant, zoals bijvoorbeeld in Breda e.o., op de Brabantse Wal en in Altena. De regio moet dus aan de slag om nieuwe locaties te ontwikkelen en tegelijkertijd ook de veroudering van bestaande terreinen tegen gaan. Dat is een forse opgave.

Doel Het doel van de programmerings- en investeringsagenda Bedrijventerreinen is om het eind 2020 (tijdens de West-Brabantse Ontwikkeldag) vastgestelde Toekomstbeeld ook te kunnen realiseren. Het Toekomstbeeld biedt de strategische richting voor de programmering van en investeringen in bedrijventerreinen en is de randvoorwaarde voor de ruimtelijk economische visie van de regio: als ‘hub voor vernieuwend ondernemerschap’. Het vormt het kader voor de ontwikkeling van nieuwe terreinen, het versterken van thematische terreinen en campussen, maar ook om in de ruimtebehoefte van het lokale mkb te kunnen voorzien. In het Toekomstbeeld vormen de bedrijventerreinen de locaties waar bedrijven kunnen werken aan vernieuwend ondernemerschap, waarbij wordt voortgebouwd op de speerpunten Agrifood & Biobased, Maintenance en Logistiek. Door veranderingen in de economie zullen in de komende jaren extra eisen aan bedrijven en hun omgeving worden gesteld als gevolg van digitalisering, energietransitie, circulaire economie, duurzame mobiliteit en soms ook op het gebied van water en biodiversiteit. Dat betekent voor regionaal programmeren van en investeren in bedrijventerreinen dat veel meer dan in het verleden de toekomstbestendige kwaliteit van bedrijventerreinen bepalend is voor lokale en regionale ontwikkelingen.

Buck Consultants International

1

Bedrijventerreinen zijn belangrijke locaties om de economie van West-Brabant duurzaam te laten groeien. Bedrijventerreinen dienen ruimte te bieden aan toekomstbestendige bedrijven, met extra aandacht voor energietransitie en klimaatadaptatie, maar ook rekening houdend met efficiënt ruimtegebruik en ruimtelijke kwaliteit van de inrichting van terreinen. Bij het realiseren van het Toekomstbeeld is het van belang om drie basisprincipes centraal te stellen: ruimte bieden aan lokaal gebonden MKB; inspelen op de kansen op bedrijven die van elders komen (bovenregionale dynamiek); toekomstbestendige invulling van terreinen.

Uitgangspunten Bij het opstellen van een regionale programmerings- en investeringsagenda zijn door gemeenten, Regio West-Brabant en de provincie Noord-Brabant de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Ontwikkelingen van bedrijventerreinen moeten passen binnen de ambities en de ruimtelijke accenten van het Toekomstbeeld. • De periodieke ramingen naar de behoefte aan bedrijventerreinen (die in opdracht van de provincie worden opgesteld) gelden als een belangrijke leidraad om te kunnen bepalen aan welke typen bedrijventerreinen behoefte is in West-Brabant. • Programmeren vindt plaat op basis van regionale meerwaarde (versterken van de speerpunten) en de basis op orde (lokaal MKB moet in de eigen gemeente opgevangen kunnen worden). • Herontwikkeling van (verouderde) bestaande bedrijventerreinen en de ontwikkeling van nieuwe terreinen gaan hand in hand. • Bij de (her)ontwikkeling van bedrijventerreinen vinden ook investeringen plaats om maatschappelijke opgaven op te lossen, zoals energietransitie, circulaire economie en de kwaliteit ruimtelijke inrichting en inpassing van terreinen in de omgeving.

Werkwijze - afspraken De gemeenten, de Regio West-Brabant en de provincie hebben in nauwe samenwerking de afspraken vastgelegd. De belangrijkste hiervan zijn: • De manier waarop met investeringen van verschillende typen bedrijven wordt omgegaan, zijn vastgelegd in huisvestingsafspraken (zie Bijlage 1). Deze afspraken vormen de leidraad voor de contactambtenaren en het REWIN om het juiste bedrijf naar de juiste locatie toe te wijzen. • Er zijn duidelijke afspraken gemaakt welke lokale uitbreidingen van terreinen door de gemeente (in afstemming met de buurgemeenten) ontwikkeld en geprogrammeerd kunnen worden samen met de provincie. Maar er zijn ook afspraken gemaakt hoe de ontwikkeling van nieuwe (grotere) terreinen in de regio afgestemd kunnen worden omdat die terreinen zich ook richten op bedrijven van elders. Die regionale afstemming is nodig om ervoor te zorgen dat op elk moment terreinen van de juiste kwaliteit aan de (bovenregionale) markt kunnen worden aangeboden.

Buck Consultants International

2

•

Bedrijventerreinen worden niet op voorraad ontwikkeld in de veronderstelling dat op langere termijn er wel vraag zal ontstaan gezien de druk op de ruimte in Zuidwest-Nederland. (Nieuwe) terreinen worden vraaggericht ontwikkeld, op basis van een goede onderbouwing, waarbij drie typen terreinen worden onderscheiden: − uitbreidingen van bestaande terreinen, vooral bestemd voor lokaal MKB (vraaggericht lokaal ontwikkelen op basis van aantoonbare behoefte); − voor de speerpunten zijn in de afgelopen jaren locaties strategisch gereserveerd (voor logistiek, maintenance, agrofood, biobased, boomteelt). Deze thematische terreinen en campussen zijn aangeduid als vraaggerichte specials; − voor grotere bedrijven vanuit de regio en bedrijven van elders zullen verspreid over de regio op tijd voldoende locaties van de juiste kwaliteit beschikbaar moeten zijn. Voor het ontwikkelen van die locaties geldt dat een lange voorbereidingstijd nodig is. Deze locaties zijn aangeduid als strategische locaties. Strategisch omdat ze van belang zijn om het Toekomstbeeld te kunnen realiseren (aanvullende op de thematische terreinen). Deze terreinen kunnen zowel op de korte als op de langere termijn beschikbaar komen. Gemeenten, regio en provincie zetten zich er gezamenlijk voor in die terreinen op het juiste moment voor de markt beschikbaar te krijgen.

Voor de genoemde typen terreinen zijn afwegingkaders ontwikkeld die de gemeenten kunnen helpen bij het onderbouwen van de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen.

•

•

•

Voor de logistieke sector, die verantwoordelijk is voor ongeveer de helft van de ruimtevraag naar bedrijventerreinen, zijn specifieke eisen gesteld aan de aard van de logistieke activiteiten (voldoende toegevoegde waarde) en de huisvesting van arbeidsmigranten (zie voor uitvoerige toelichting bijlage 2 in dit document). De regio wil nieuwe terreinen ontwikkelen, maar alleen in nauwe samenhang met de herontwikkeling van verouderde bedrijventerreinen. Dit betekent dat veel meer dan in het verleden aandacht wordt besteed aan het opnieuw beschikbaar krijgen van verouderde kavels en gebouwen op de bestaande bedrijventerreinen, dus veel meer aandacht voor zogenaamde ‘brownfields. Bedrijventerreinen vormen een belangrijk onderdeel van de verduurzaming van de economie en samenleving, omdat op de terreinen er meer kansen liggen voor opwekking, opslag en distributie van duurzame energie en warmte. Bovendien zullen de ambities voor de circulaire economie voor het overgrote deel op de bedrijventerrein ingevuld gaan worden.

Werkwijze – proces De gemeente, Regio en provincie hebben voor de programmering van en investeringen in bedrijventerreinen een (nieuw) overlegproces ingericht, dat bestaat uit de volgende onderdelen: • Lokaal vraaggericht kunnen de gemeenten met de provincie zelf afwikkelen, door een goede onderbouwing van de (aantoonbare) lokale behoefte, die is afgestemd met de buurgemeenten. De resultaten van die overleggen worden vastgesteld op de halfjaarlijkse West-Brabantse Ontwikkeldagen. • Voor de ontwikkeling van de specials en de strategische locaties is een regionaal proces ingericht (ambtelijk en bestuurlijk) om de initiatiefnemers voor een terrein te ondersteunen Buck Consultants International

3

•

in een goede onderbouwing en een juiste fasering van die ontwikkelingen. In regionaal verband wordt door de gemeenten en de provincie bepaald welke terreinen wanneer beschikbaar zouden moeten zijn om aan de ambities van het Toekomstbeeld te kunnen voldoen. Initiatiefnemers hebben dus op meerdere momenten per jaar de mogelijkheid om de voortgang van hun plannen te bespreken. In die regionale overleggen staan ook de investeringen in toekomstbestendige bedrijventerreinen (bestaande en nieuwe terreinen) op de agenda. Er is een start gemaakt met een Investeringsagenda Bedrijventerreinen, die in de komende jaren verder ingevuld gaat worden en waarbij uiteraard ook een goede afstemming plaats vindt met andere lopende trajecten in de regio (zoals de RES West-Brabant) en de Regionale Investering Agenda’s die momenteel ook volop in ontwikkeling. Bovendien zal goed worden aangesloten op (nieuwe) regelingen vanuit het Rijk en de provincie die de verduurzaming van (bedrijven op) bedrijventerreinen stimuleren.

Het resultaat De inhoud van regionaal programmeren en investeren in bedrijventerreinen en het proces hoe dat gerealiseerd kan worden, zijn in dit rapport uitgewerkt. Dit vormt de strategische richting voor de komende jaren (2021-2030). Dat leidt tot meer aandacht voor de strategische terreinen, meer aandacht voor herontwikkeling van verouderde terreinen en meer investeringen in verduurzaming (en het toekomstbestendig maken) van bedrijventerreinen. Bedrijventerreinen zijn belangrijke instrumenten om de ambities van gemeenten en de provincie op het gebied van economie, energie, klimaat en verantwoord ruimtegebruik te kunnen realiseren. Met name deze investeringen in herontwikkeling en verduurzaming van bedrijventerreinen zijn aanvullend op de ‘oude’ manier van programmeren. De resultaten van het proces van de afgelopen periode zijn vastgelegd in twee verschillende documenten. In dit hoofddocument zijn de uitgangspunten en de afspraken over de werkwijze vastgelegd. Bovendien zijn de eerste resultaten van de overleggen (in de vorm van de eerste beoordelingen van nieuwe terreinen en de eerste gedachten over de invulling van de Investeringsagenda) in dit document opgenomen om ook te laten zien tot welke resultaten de diverse overleggen kunnen leiden. In een Bijlagendocument zijn de (snel veranderde) achterliggende analyses opgenomen.