10b Bijlage onderhoud groenvakken 3 opties

Onderhoud g r o e n v a k k e n

1

Het beeldkwaliteitsniveau is vastgesteld op B Op 9 november 2016 is door de gemeenteraad het beeldkwaliteitsniveau voor de groene openbare ruimte vastgesteld op beeldkwaliteitsniveau B. Met het vaststellen van het groenbeleidsplan Groen R en het ter kennisgeving vaststellen van het groenbeheerplan Groene Vingers op 2 februari 2022 zijn aan de uitvoer van het groenonderhoud aanvullende kaders gegeven. Dit hoofdstuk gaat in op wat kwaliteit is en hoe deze meetbaar verankerd is in het groenonderhoud. 1.1 Wat is kwaliteit

Kwaliteit is een breed begrip: is het mooi of lelijk, goed, matig of slecht, functioneert het of niet. Om over kwaliteit eenduidig te kunnen communiceren en om kwaliteit meetbaar te maken, is het nodig dat iedereen hetzelfde begrippenkader heeft. Voor het beheer van de openbare ruimte hanteren we de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte van het CROW (nationaal kennisplatform voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte). In deze meetlat staan de 5 verschillende kwaliteitsniveaus voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte concreet beschreven, met daarin een onderscheid tussen technische aspecten (schadebeelden, scheefstand, ontbrekende delen e.d.) en verzorging (zwerfafval, onkruid, aanslag e.d.). De kwaliteitsniveaus variëren van A+ (hoogste kwaliteit) via A, B en C naar D (laagste). Deze schaal is van toepassing op uiteenlopende onderdelen van het groen, zoals vitaliteit, het snoeibeeld, kale plekken, onkruid, etc. Voor elk van deze aspecten is een schaalbalk aanwezig waarin de kwaliteitseisen objectief en meetbaar zijn beschreven, met een foto als illustratie.

1.2 Meetbare kwaliteit van de openbare ruimte

De gemeente Rucphen streeft in haar ambities naar heldere keuzes voor de inrichtings- en beheerkwaliteit. Deze keuzes zijn gebaseerd op de uniforme en begrijpelijke normen en kengetallen van het CROW. Voor de gemeente Rucphen is door de raad het kwaliteitsniveau vastgesteld op beeldkwaliteitsniveau B. De Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte brengt de kwaliteit van de openbare ruimte objectief in beeld. Enerzijds als meetinstrument in de buitenruimte voor medewerkers, burgers en bezoekers. Anderzijds als referentie bij beleidsmatige keuzes voor afspraken over beeldkwaliteit in de gemeente. Het kwaliteitsgericht werken in de gemeente wordt de komende jaren verder uitgebouwd. Daarnaast vormt dit het kader voor externen die samenwerken met de gemeente of in opdracht werkzaamheden uitvoeren. Dit schept helderheid in verwachtingen intern en extern. Goede instrumenten en een efficiënte aanpak zorgen ervoor dat we het gewenste beeld realiseren. Beeldkwaliteit geeft echter geen inzicht in de oorzaken van geconstateerde gebreken, het technisch onderhoud (het beheer) en de beoordeling en/ of beleving van onze inwoners.

1.3 Integrale kwaliteit in de openbare ruimte (totaalplaatje)

Integrale kwaliteit van de openbare ruimte is een samenspel tussen de inrichting, het gebruik en het beheer van de openbare ruimte. Bij het afwegen van de belangen tussen de genoemde waarden van de openbare ruimte is inzicht in de beeldkwaliteit van deze ruimte een voorwaarde. Succesvolle ruimten kennen een evenwicht tussen inrichting, beheer en gebruik. De waardering van de openbare ruimte is in sterke mate afhankelijk van het samenspel tussen de inrichting (het ontwerp, materiaalkeuze), de wijze waarop wordt beheerd en onderhouden en het functioneren/ het gebruik van deze openbare ruimte. Een positieve waardering van een plek ontstaat, wanneer de plek inspeelt op verwachtingen betreffende uitstraling en functionaliteit. De pijlers inrichting, gebruik en beheer zijn onderling op de volgende wijze met elkaar verbonden: Inrichting Een goede inrichting betekent dat het ontwerp is afgestemd op het huidige en toekomstige gebruik (functioneel, wensen). Daarbij zijn de keuzes beheerbaar, zodat de inrichting duurzaam in stand wordt gehouden. Dit noemen we beheerbewust ontwerp; een inrichting die dusdanig is gekozen dat het beheer efficiënt uitgevoerd kan worden. Gebruik Het gebruik is een bewijs dat beheer en inrichting functioneel is en daarmee voorwaarden schept voor mensen om openbare ruimte te gebruiken zoals deze bedacht is. Dit leidt tot betrokkenheid.

Verkeerd gebruik kan een teken zijn dat de openbare ruimte niet voldoet aan verwachtingen. Onderhoud Een goed beheer betekent dat het beheer het ontwerp en de functionaliteit van de ruimte in stand houdt, zoals deze door de inrichting is voorzien. Dit noemen we ontwerpbewust beheer. Inwoners zijn betrokken en is er geen sprake van overlast voor de inwoners.

Een integrale kwaliteitsbenadering betekent dat alle wensen en claims op de ruimte worden afgewogen. Inwoners, bedrijven, natuurbelangenverenigingen en/ of overige stakeholders denken mee en stellen eisen aan de openbare ruimte. Het beleid is hierop gericht, want het zorgt voor variatie en ontstaat er herkenbaarheid, betrokkenheid en waardering. Wanneer projecten worden uitgevoerd of aanpassingen plaatsvinden, wordt vooraf een afweging gemaakt van de situatie en claims op de betreffende ruimte. We betrekken de omgeving actief bij deze keuzes. Ideeën, initiatieven en vakkennis geven vorm aan de groene openbare ruimte. Integrale kwaliteitsbenadering houdt ook in dat er afstemming in inrichting, gebruik en onderhoud plaatsvindt met de andere beheerdisciplines. Het programma van eisen (PvE) biedt hier een kader voor. 1.4 Groenonderhoud is geen onkruid op verhardingen

Voor het dagelijks beheer en onderhoud van de openbare ruimte is de beeldkwaliteit op niveau B gesteld. We maken een onderscheid tussen onkruidgroei in de plantvakken en op verhardingen. De laatste betreft wegbeheer en valt niet onder dit raadsvoorstel.

2

Een zoektocht naar goed dagelijks groenonderhoud Op dit moment worden groenmedewerkers van WVS op basis van een detacheringscontract ter beschikking gesteld voor het dagelijks groenonderhoud. Dit betreft voornamelijk het vrijhouden van onkruid en zwerfvuil van de groenvakken in alle kernen behalve St. Willebrord. In St. Willebrord is een commerciële groenaannemer verantwoordelijk voor het uitvoeren van de werkzaamheden. Door intensieve aansturing vanuit de gemeente en de genoemde ondersteuning van een commerciële partij wordt het vastgestelde beeldkwaliteitsniveau bereikt en behouden. 2.1 De groepsdetachering zorgt op zichzelf niet voor de beeldkwaliteit

De afgelopen 10 jaar heeft WVS een rol binnen het gemeentelijk groenonderhoud. Tot 2018 was de basis van de onderliggende overeenkomst een frequentiebestek. Hierbij was voor elke werkhandeling een omschrijving van de werkzaamheden gemaakt waarbij werd aangegeven hoe vaak deze werkzaamheden uitgevoerd moesten worden. Het onderhoud was met regelmaat niet op het gewenste niveau en er werden veel meldingen gemaakt door onze inwoners. Wekelijks werd overleg gevoerd tussen de opzichter groen en de hoofduitvoerder van WVS, waarbij gedetailleerd werd aangegeven wat niet voldeed en verbeterd diende te worden. De verbeterpunten werden opgenomen in incidentrapportages. Op deze incidentrapportages werd gereageerd, wat betekende dat op andere locaties het werk bleef liggen met als gevolg het structureel achterblijven van het gewenste beeldkwaliteitsniveau. Vanaf 2018 wordt er gewerkt door middel van een detacheringscontract. Op basis van het detacheringscontract worden door WVS groenmedewerkers ter beschikking gesteld voor het groenonderhoud. Gezien de afstand tot de arbeidsmarkt en het ontbreken van de benodigde groenkennis bij het personeel van WVS is er intensief contact nodig om de werkzaamheden uit te leggen en te controleren. 2.2 Het aantal beschikbare groenmedewerkers bij WVS loopt terug

Kenmerkend voor de groenmedewerkers van WVS binnen onze gemeente is een sterke vergrijzing. De afgelopen vier jaar is het aantal fte groenmedewerkers van WVS, dat in onze gemeente wordt ingezet, teruggelopen van 56 fte naar 31 fte. De verwachting is dat het aantal bij continuering van het inzetten van de huidige groep op basis van een groepsdetachering in 2030 22 fte bedraagt. Reden hiervoor is voornamelijk een natuurlijk verloop door het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd van de groenmedewerkers en te weinig nieuwe instroom. Verwaarloosbaar is de uitstroom van groenmedewerkers naar een andere functie binnen WVS of een commerciële partij. 2.3 De intensieve aansturing drukt op de capaciteit

In de huidige situatie is er sprake van een rolverdeling waarbij de gemeente zowel opdrachtgever als opdrachtnemer is. De gemeente is dan ook verantwoordelijk voor het bereiken en behouden van het vastgestelde beeldkwaliteitsniveau door aansturing van de groenmedewerkers van WVS. Het beeldkwaliteitsniveau werd alleen behaald door een intensieve aansturing vanuit de gemeente. De aansturing van de groenmedewerkers van WVS werd uitgevoerd door de gebiedsregisseur met als taakaccent groen. Door de intensieve mate van aansturen werden taken van de gebiedsregisseur overgenomen door de andere gebiedsregisseurs en werkvoorbereiders. Hiermee drukten deze aansturingswerkzaamheden op de capaciteit van een groot aantal collega’s binnen de afdeling Beleid en Ruimtelijke Ontwikkeling, team Beheer Openbare Ruimte.

2.4 Ondersteuning van commerciële partijen

Sinds 2020 worden commerciële partijen ingezet ter ondersteuning van de groenmedewerkers van WVS. Op deze manier worden capaciteit, kennis en kunde toegevoegd binnen het groenonderhoud. De afgelopen jaren is gezocht naar de ideale werkwijze: 2020: lokale ondersteuning

In zowel 2020 als in 2021 heeft WVS ondersteuning gehad van verschillende lokale groenaannemers. Reden was, naast het opvangen van uitval van groenmedewerkers van WVS door het coronavirus, het opvangen van pieken in onkruidgroei door weersomstandigheden. Door de combinatie van hogere temperaturen en regen ontkiemen de onkruidzaden sneller en kan er in relatief korte tijd veel overlast ontstaan. 2021: pilot centrumgebieden

In de centrumgebieden van de dorpen zijn in 2021, bij wijze van pilot, de beheertaken in het openbaar groen uitgevoerd door een commerciële groenaannemer met ondersteuning van WVS. Dit volgens het principe van SROI (Social Return On Investment). SROI is een aanpak om meer werkgelegenheid te creëren voor mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt. Ondanks het groeizame weer in 2021 is het beeld in de centrumgebieden van de dorpen op het gewenste beeldkwaliteitsniveau B gebleven. De pilot stond los van de ondersteuning door de (lokale) groenaannemers. 2022: een aanbesteding voor ondersteuning

De ondersteunende werkzaamheden zijn in 2020 en 2021 één op één gegund aan de verschillende groenaannemers. Op basis van het gemeentelijke inkoopbeleid was dit mogelijk. Door het structurele karakter is in 2022 in overleg met het Inkoopbureau West-Brabant besloten om een aanbestedingsprocedure (meervoudig onderhands) te doorlopen. Uitgangspunt hierbij was één groenaannemer per kern. 2023: onderhoud St. Willebrord apart

In tegenstelling tot de voorbije jaren gaan de groenmedewerkers van WVS niet het groenonderhoud in de gehele gemeente uitvoeren. Zij voeren enkel het onderhoud uit in de kernen Rucphen, Schijf, Sprundel, Zegge en de Nijverhei/ Binnentuin. Daarnaast wordt een uitvoerder namens WVS ingezet. Op basis van de ervaring van de afgelopen jaren is de verwachting dat er door deze werkwijze geen ondersteunende groenaannemers in deze kernen nodig zijn. Dankzij de inzet van de uitvoerder stuurt de gemeente niet meer op kwaliteit, maar controleert deze. De gemeente is hierdoor opdrachtgever en WVS opdrachtnemer. Er is hierbij dus sprake van een goede rolverdeling. De inzet van de uitvoerder zorgt daarnaast voor een ontlasting van de ambtelijke organisatie. Hierdoor komt er in ambtelijke capaciteit ruimte vrij voor de overige reguliere taken. De rollen worden hierin zuiver. Afgelopen jaar voldeed, in tegenstelling tot de andere kernen, het beeld in de kern St. Willebrord niet. In vergelijking met de voorgaande jaren lijkt dit een structureel probleem. Ondersteuning door de ingehuurde groenaannemers heeft ervoor gezorgd dat het beeld er jaarrond nog enigszins acceptabel uitzag. In 2021 heeft o.a. in de kern St. Willebrord een pilot plaatsgevonden waarbij een groenaannemer samen met enkele groenmedewerkers van WVS de groenvakken in de centrumgebieden van de dorpen heeft onderhouden.

De uitkomsten waren positief. Het achterblijven in de beeldkwaliteit en de positieve ervaringen van de pilot uit 2021 hebben bijgedragen aan het besluit om een groenaannemer in de kern St. Willebrord in te zetten.

3

We onderhouden alles op basis van een beeldbestek Voor het onderhoud aan de groene openbare ruimte werken we vanaf dit jaar (2023) op basis van een beeldbestek. Een beeldbestek is een landelijke standaard waarbij de werkhandelingen generiek voor de verschillende onderhoudsonderdelen zijn. De werkwijze draagt bij aan het in het groenbeheerplan Groene Vingers genoemde efficiënt en planmatig uitvoeren van de werkzaamheden. 3.1 Hoe werkt een beeldbestek

De meeste werkzaamheden met betrekking tot het groenonderhoud zijn vastgelegd in een beeldbestek. Dit houdt in dat een aannemer bijvoorbeeld de opdracht krijgt om ervoor te zorgen dat het gras van de gazons nooit langer is dan acht centimeter. Het is dus niet zo dat elk gazon standaard zes keer gemaaid wordt tijdens het groeiseizoen. Er wordt juist actie ondernomen wanneer het nodig is. Zo wordt ook niet elk plantsoen standaard vier keer geschoffeld, maar moet een aannemer ervoor zorgen dat het maximaal toegestane percentage onkruid in een groenvak niet overschreden wordt. Bij het beeldgericht werken wordt gestuurd op beeldkwaliteit met behulp van een technische omschrijving. Tevens zijn er herkenbare beelden (foto’s) op basis van het beeldkwaliteitsniveau bijgevoegd. Voordeel van deze manier van werken is dat de gewenste kwaliteit voor iedereen duidelijk is door duidelijk omschreven normen en beelden. Hierdoor zijn belanghebbenden binnen en buiten de organisatie beter te informeren over de doelstellingen en de resultaten van de verschillende beheermaatregelen. Daarnaast is de kwaliteit ook meetbaar en wordt er vier wekelijks geschouwd en vindt er een bouwvergadering plaats. De schouw is een keuring gedaan door de gemeente om te zien of de betreffende aannemer voldoet aan de beeldkwaliteit.

Bij een beeldbestek zijn de bepalingen uit de Standaard 2020 en de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte (KOR) van toepassing. Bij het niet voldoen aan het beeld kan een sanctie opgelegd worden. Uitgangspunt hierbij is een financiële sanctie waarbij een gedeelte van het termijnbedrag niet wordt uitbetaald. Bij een commerciële partij kan deze relatief eenvoudig opgelegd worden vanwege de afstand van de partij tot de gemeente (opdrachtgever vs. opdrachtnemer). Bij de inzet van WVS drukt het veelvuldig voor komen van een financiële sanctie op de exploitatieomzet van WVS. Indirect werkt dit door in de gemeentebegroting. 3.2 Het werken met bestekken geeft controle

Naast het beeldbestek voor het onderhoud in de groenvakken hebben we ook de andere onderdelen van het groenonderhoud ondergebracht in bestekken. Hierdoor worden specialistische werkzaamheden gericht uitgevraagd door een aanbesteding. De onderdelen van het groenonderhoud worden als volgt onderhouden: Onderhoud groenvakken Beeldbestek Maaien gazons Beeldbestek Cyclisch boombeheer Frequentiebestek Machinaal knippen hagen Frequentiebestek Beheersing van de werkzaamheden

Door het onderbrengen van het groenonderhoud binnen de verschillende bestekken kunnen voor de specialistische werkzaamheden gecertificeerde groenaannemers worden ingezet. Dit komt de kwaliteit van het werk ten goede. Daarnaast zorgt de uitsplitsing in werkzaamheden voor een aanbestedingsvoordeel omdat door de inschrijvende groenaannemer gericht geschreven kan worden en niet alle facetten van het groenonderhoud door één groenaannemer hoeven te worden uitgevoerd. Door de bestekken heeft de gemeente als opdrachtgever een document waarop de gevraagde kwaliteit getoetst kan worden. Bij de aanbestedingen voor het maaien van de gazons, het cyclisch boombeheer en het machinaal knippen van de hagen is SROI als criterium meegenomen. Financiële beheersing

Zowel het beeld- als frequentiebestek zijn opgebouwd uit bestekposten. Deze worden door de aannemer afgeprijsd. De eenheidsprijzen zorgen voor een actuele doorrekening van de jaarlijkse werkzaamheden. Doordat de verschillende beheergroepen afgeprijsd zijn op bestekpostniveau kan bij mutaties in het groenareaal uitgerekend worden wat de structurele financiële gevolgen zijn. Met andere woorden het vastgestelde beeldkwaliteitsniveau kan alleen behouden blijven bij een passende financiële bijdrage. De mutaties worden jaarlijks verwerkt en als claim opgenomen in de Kadernota. 3.3 De invloed van weer moet niet worden onderschat

Anders dan bij civieltechnische voorzieningen zoals riolering en wegen is de mate van onderhoud aan groen lastig te voorspellen. Met name onkruidgroei in de groenvakken kan door weersinvloeden in een relatief korte periode erg toenemen. Het kan hierdoor enkele weken duren eer dat de groenvakken weer op het vastgestelde beeldkwaliteitsniveau zijn gebracht. De bepalingen in de Standaard 2020 bieden hiervoor ook ruimte.

4

Dagelijks onderhoud groenvakken In navolging van de beleids- en beheerplannen BOOM, Groen R en Groene Vingers. Uitgangspunt voor het onderhoud aan de groenvakken is dagelijks onderhoud. In het groenbeheerplan wordt dit ‘verzorging’ genoemd. Voor deze werkzaamheden is geen specialistische kennis noodzakelijk, maar wel afdoende groenkennis. Er zijn drie opties mogelijk

Voor het uitvoeren van de werkzaamheden zijn drie opties mogelijk, te weten het uitvoeren door een commerciële partij (groenaannemer), WVS of een combinatie van beide (St. Willebrord door een commerciële partij en de andere kernen door WVS). Op basis van het beeldbestek heeft bij de genoemde partijen een marktconsultatie plaatsgevonden. Dit geeft een beeld van de te verwachten kosten. Om een goede vergelijking te maken is door het adviesbureau een directieraming opgesteld. De bedragen zijn gebaseerd op huidige kengetallen en kunnen door verschillende omstandigheden bij de uiteindelijke prijsbepaling verschillen. Daarnaast is de wijze van aanbesteden van het werk bij de opties verschillend van elkaar. Dit heeft te maken met de verbondenheid van WVS aan de gemeente. Onderstaand overzicht geeft de kosten (voor de looptijd van het bestek, 2 jaar) en de wijze van aanbesteden weer (als basis is ook de directieraming van het adviesbureau weergegeven): Partij Prijs Aanbesteding Directieraming € 963.500 (1) n.v.t.

Commerciële partij € 1.070.000 Europese aanbesteding WVS € 1.570.000 (2) Quasi-inbesteding De combinatie € 1.520.000 (3) Quasi-inbesteding/ Europese aanbesteding Ter vergelijking, de kosten voor de werkzaamheden (op basis van gunning) in 2023 bedragen € 1.788.300 (2x € 894.150); De bedragen betreffen een marktconsultatie en kunnen tot 15% verschillen van de werkelijke inschrijvingen. 1. Directieraming gebaseerd op recente, door het adviesbureau begeleide, aanbestedingen (periode november 2022 – januari 2023); 2. Marktconsultatie WVS bedraagt € 1.350.000. In bedrag van de marktconsultatie is het knippen van hagen niet opgenomen, meerkosten voor het knippen van de hagen door een commerciële partij bedraagt € 220.000); 3. De combinatie is vergelijkbaar met WVS in verband met het knippen van hagen door de commerciële partij en de aanwezigheid van winterwerk.

Navolgend worden de drie opties verder toegelicht door middel van argumenten en kanttekeningen. 4.1 Een commerciële partij

Na selectie draagt een groenaannemer de komende jaren zorg voor het bereiken en behouden van de beeldkwaliteit. Een commerciële partij kent een basis van geschoold en gekwalificeerd personeel. De werkwijze voor 2024 e.v. sluit aan bij de werkwijze die dit jaar (2023) in de kern St. Willebrord wordt gehanteerd.

Overeenkomst

Op basis van een Europese aanbesteding wordt een commerciële partij geselecteerd. De uitvraag voor het inzetten van een commerciële partij betreft op basis van de aanbestedingsleidraad van het Inkoopbureau West-Brabant. Dit houdt in dat commerciële partijen uit heel Europa op de werkzaamheden mogen inschrijven. Door gerichte criteria te vragen vindt een selectie plaats. De ervaring leert daarnaast dat bij deze aanbestedingen alleen Nederlandse partijen inschrijven. WVS kan als commerciële partij ook inschrijven op dit bestek. Criteria dragen bij aan goede inschrijvingen

We vinden het belangrijk dat de partijen die inschrijven kennis en kunde hebben in het uitvoeren van de werkzaamheden. Daarnaast moeten de partijen professioneel zijn op het gebied van bedrijfsvoering en qua veiligheid voor de medewerkers. Daarom vragen we naast de benodigde vakkennis twee belangrijke criteria uit, te weten Groenkeur en VCA. De grotere groenaannemers in de regio hebben deze certificaten. In onze gemeente zijn geen groenaannemers gevestigd die voldoen aan de voorgenoemde criteria. De verwachting is ook dat deze partijen gezien de omvang en aard van de werkzaamheden niet zullen inschrijven. Lokale groenaannemers worden vaak ingezet als onderaannemers voor de werkzaamheden. De lokale groenaannemers worden betrokken bij andere werkzaamheden in het openbaar groen. Dit gebeurt op basis van een meervoudig onderhandse aanbesteding waarbij gericht groenaannemers worden uitgenodigd en betreft vaak plantwerk of kleine omvormingen. Op basis van het inkoopbeleid is het niet mogelijk het areaal van het groenonderhoud in verschillende percelen op te knippen en hiervoor separate aanbestedingen te doorlopen. Ondanks dat hierdoor lokale groenaannemers in aanmerking kunnen komen (los van de gevraagde criteria) voor uitvoer van het werk. Het is niet toegestaan vergelijkbare werkzaamheden binnen de gemeente als separate opgaven aan te besteden.

Aanbesteding kan enkel door het gehele areaal in percelen op te knippen waarbij verschillende groenaannemers op de percelen kunnen inschrijven. Door de omvang van het werk is de verwachting dat lokale groenaannemers hierdoor afvallen. Daarnaast bestaat bij een opdeling van het te onderhouden areaal de kans dat verschillende groenaannemers de werkzaamheden gaan uitvoeren. Dit betekent een extra belasting van de ambtelijke organisatie door de verschillende contact- en schouwmomenten. Dit geniet niet de voorkeur en wordt dan ook niet verder als optie behandeld. Inzet groenmedewerkers WVS

Vanwege de omvang van de werkzaamheden dient SROI ingezet te worden. De ondergrens voor deze verplichting is op basis van vastgesteld beleid gesteld op 5% van het totaalbedrag. Als gemeente hebben we een sociaalmaatschappelijke verantwoordelijkheid. Voor de uitvraag van het onderhoud in de groenvakken vragen we minimaal 10% SROI. De groenaannemers krijgen een fictieve korting op de inschrijving als zij kunnen aantonen meer SROI in te zetten binnen de werkzaamheden. Op basis van het inkoopbeleid kunnen we voor het invullen van de SROI-component niet WVS voorschrijven. We kunnen enkel aangeven dat het de voorkeur van de gemeente geniet als er groenmedewerkers van WVS worden ingezet. Het is dus goed mogelijk dat er groenmedewerkers van een ander SW-bedrijf worden ingezet.

Personeelstekort

Van de lokale en regionale groenaannemers krijgen we tijdens overleggen teruggekoppeld dat er personeelsschaarste is. Om toch werkzaam te blijven binnen onze gemeente of de regio doen ze een beroep op mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt (bijvoorbeeld WVS) en/ of internationale werknemers. Daarnaast worden keuzes gemaakt en wordt vaak niet ingeschreven op grotere uitvragen zoals bijvoorbeeld het totale groenonderhoud in onze gemeente. De voorkeur van de groenaannemers gaat naar opgaven die kleiner in areaal zijn of specialistisch werk betreffen. Hierdoor bestaat het risico dat er bij een aanbesteding vrijwel geen partijen zullen inschrijven. 4.2 WVS

De inzet van WVS zorgt voor een continuering van hun werkzaamheden in het gemeentelijk groenonderhoud. De werkwijze sluit aan bij de huidige werkwijze waarbij WVS op basis van het beeldbestek het groenonderhoud uitvoert. Aangepaste werkwijze

In tegenstelling tot de werkwijze van WVS de afgelopen jaren, waarbij er sprake was van een groepsdetachering en de inhuur van een teamleider (in 2023), wordt vanaf 2024 gewerkt op basis van het beeldbestek. Hiermee is de uitgangssituatie voor WVS gelijk aan die van een commerciële partij. Er wordt een overeenkomst opgesteld

De overeenkomst wordt afgesloten op basis van een quasi-inbesteding. Hierbij wordt de opdracht verstrekt aan een, van de organisatie afgescheiden, rechtspersoon waarbij wij toezicht houden op deze rechtspersoon. Als ketenpartner is de gemeente deels eigenaar van WVS en houden we toezicht op deze werkzaamheden. We kunnen hierdoor snel schakelen en het onderhoud voor 2024 e.v. vastleggen. Nadeel hierbij is dat er geen aanbestedingsvoordeel is omdat we enkel gebruik maken van WVS. De kosten zijn hierdoor hoger dan bij een reguliere aanbesteding. Van financiële sanctie naar fysieke sanctie

De aan WVS opgelegde sancties kunnen als fictieve financiële sanctie ingezet worden als aanvullende groenwerkzaamheden in plantwerk of onderhoudswerkzaamheden binnen de landschapselementen in de winterperiode. Tot de hoogte van het opgelegde boetebedrag kunnen werkzaamheden worden uitgevoerd en wordt de sanctie ‘terugverdiend’. Hierdoor worden er werkzaamheden uitgevoerd zonder dat deze werkzaamheden drukken op de gemeentelijke begroting. De achterstand in het onderhoud van de landschapselementen kan op die manier versneld worden ingelopen. De werkzaamheden worden uitgevoerd onder gemeentelijke supervisie en zijn gebaseerd op het Beheerplan Landschapselementen (2015). Inzet groenmedewerkers WVS

Het aantal in te zetten groenmedewerkers wordt bepaald door WVS, dit gebeurt op basis van de benodigde vraag. Uitgangspunt voor WVS is het inzetten van de huidige groenmedewerkers die in onze gemeente werkzaam zijn. Hier kan om bedrijfstechnische redenen door WVS van afgeweken worden. Het is dus geen garantie dat de groenmedewerkers uit onze gemeente ook in onze gemeente werkzaam zijn. We kunnen dit ook niet eisen van WVS.

Koersdocument publiek groenbedrijf

In 2021 is het Koersdocument Publiek Groenbedrijf van WVS door het bestuur (aangesloten gemeenten) vastgesteld. In het document is als toekomstvisie gehanteerd om het Publiek Groenbedrijf op een duurzame manier werkgelegenheid te laten bieden aan SW-medewerkers, Beschut Werkers en mensen uit de Participatiewet die niet slagen op de reguliere arbeidsmarkt. Daarnaast wordt ook ontwikkeling geboden aan mensen uit de Participatiewet die niet rechtstreeks aan het werk kunnen op de reguliere arbeidsmarkt, maar dit wel kunnen bereiken. De intentie is dat op deze wijze het Publiek Groenbedrijf behouden blijft en is het mogelijk om het groenonderhoud voor de gemeenten op het gewenste kwaliteits- en kwantiteitsniveau uit te voeren, omdat het werknemersbestand niet tot nauwelijks krimpt. De samenstelling van het personeelsbestand wisselt door de uitstroom van groenmedewerkers met de pensioengerechtigde leeftijd en de instroom van Beschut Werkers en mensen uit de Participatiewet. Het Publiek Groenbedrijf bevindt zich op dit moment nog in de opstartfase, waarbij het genereren van voldoende instroom nog een uitdaging is. Naast de uitvoeringsorganisatie van WVS bestaat sinds 2022 ook de WVS Academie. Hierin worden mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt opgeleid tot volwaardige arbeidskrachten voor reguliere bedrijven.

Mocht dit niet haalbaar zijn dan kunnen de mensen ook in dienst komen bij WVS. In dat geval kan iemand dus inderdaad worden ingezet voor de opdracht van de gemeente. De dekking voor de financiering van de WVS Academie wordt voorzien uit de omzet van de WVS. WVS is een verbonden partij

Ondanks het gedeeld eigenaarschap van de gemeente Rucphen, gezamenlijk met de regiogemeenten, in WVS hebben we geen afnameverplichting. Wanneer besloten wordt om het groenonderhoud op een andere manier vorm te geven, is er minder inzet nodig van groenmedewerkers van WVS. Het exploitatieresultaat van WVS zal hierdoor waarschijnlijk tijdelijk verslechteren. Het tegenvallend resultaat wordt binnen het jaar opgevangen door onder andere de SROI-verplichting voor commerciële partijen waardoor de groenmedewerkers van WVS binnen de regio aan het werk blijven. Gezien de huidige situatie waarin er geen nieuwe instroom meer is in de SW (Sociale Werkvoorziening) en de instroom in het Beschut Werken hiervoor niet volledig compenseert, zal de inzet die niet meer door gemeente Rucphen wordt afgenomen waarschijnlijk ingezet kunnen worden voor andere gemeenten en/ of opdrachten. Het effect op het exploitatieresultaat trekt hierdoor uiteindelijk weer bij. WVS wenst wijzigingen in de werkzaamheden

WVS heeft aangegeven binnen de voorgestelde werkzaamheden voor het beeldbestek niet het knippen van hagen te willen uitvoeren. Zoals in het financieel overzicht aangegeven is, dienen deze werkzaamheden daarom aanbesteed te worden en door een commerciële partij uitgevoerd te worden.

Daarnaast geeft WVS aan om uit de (personeels)kosten te komen winterwerkzaamheden te willen uitvoeren. Deze werkzaamheden hebben geen betrekking op het beeldbestek, maar zijn aanvullende werkzaamheden zoals bijvoorbeeld het onderhoud van de landschapselementen en het verrichten van plantwerkzaamheden. Er wordt door de werkzaamheden jaarrond continuïteit geboden aan de groenmedewerkers, waarbij ze door de verscheidenheid in werkzaamheden ontwikkelingskansen krijgen. Voor deze werkzaamheden zijn 15 fte beschikbaar. De kosten voor de inzet van de groenmedewerkers bedragen € 285.000. Het volledig overzicht voor WVS is dan als volgt: Beeldbestek € 1.065.000 Winterwerk € 285.000 Knippen van de hagen (commerciële partij) € 220.000 Totaal € 1.570.000 De kosten voor deze werkzaamheden staan niet in verhouding met de werkelijk gemaakte kosten zoals die de afgelopen jaren door commerciële partijen zijn geoffreerd. De geoffreerde kosten zijn lager door het uitvoeren van een (meervoudig onderhandse) aanbesteding en het gericht inzetten van specialistische kennis. De kosten voor de werkzaamheden in de winterperiode bedragen gemiddeld € 80.000 (te weten € 20.000 onderhoud landschapselementen en € 60.000 t.b.v. uren inzet plantwerk). WVS geeft aan dat bij het niet inzetten van de groenmedewerkers voor de winterwerkzaamheden de werkzaamheden voor het beeldbestek niet kostendekkend zijn.

Hierdoor ontstaat er een tekort en kan dit door het verhogen van de eenheidsprijzen voor het beeldbestek, het uitvoeren van andere werkzaamheden in de regio of door de aangesloten gemeenten financieel aangevuld te worden. 4.3 De combinatie van WVS en een commerciële partij

Binnen deze variant werken WVS en een commerciële partij naast elkaar in het groenonderhoud. Beide partijen hebben een eigen areaal wat zij beheren. Daarnaast is het snoeien van de hagen ondergebracht bij de commerciële partij en kent deze laatste ook een SROI-verplichting waardoor er (mogelijk) medewerkers van WVS ingezet kunnen worden. Er zijn goede ervaringen met de combinatie

De afgelopen jaren hebben commerciële partijen WVS ondersteund in het groenonderhoud. Tijdens de pilot in 2021 werkte, en dit jaar (2023) werkt, een commerciële partij naast WVS. De combinatie van de twee partijen binnen onze gemeente zorgt voor kruisbestuiving. Kennis, kunde en praktijkervaringen worden gedeeld met elkaar, dit komt de kwaliteit van het werk ten goede. Kleinere omvang van het te beheren areaal

De verdeling van het te beheren areaal vindt plaats zoals ook dit jaar is gedaan. Vier kernen (Rucphen, Schijf, Sprundel en Zegge) inclusief de Binnentuin/ Nijverhei worden door WVS onderhouden en de kern St. Willebrord wordt door een commerciële partij onderhouden. Er wordt op deze manier aangesloten bij de wens van commerciële partijen tot het beheer van een kleiner areaal en meer specialistisch werk. Het is hierdoor aannemelijker dat een groot aantal partijen gaat inschrijven. Er kan hiermee een aanbestedingsvoordeel worden behaald. Doordat WVS en een commerciële partij naast elkaar het groenonderhoud uitvoeren kan bij sanctioneren geen uitzondering gemaakt worden zoals dat wel mogelijk is bij de variant waarbij enkel WVS het groenonderhoud uitvoert.

De financiële opbouw van de combinatie

Door de combinatie van beide partijen is de financiële opbouw als volgt. De genoemde bedragen zijn afgeleid van de marktconsultatie. Commerciële partij (1) € 580.000 WVS (2) € 945.000 Totaal € 1.525.000 1. Betreft de kosten voor het groenonderhoud in de kern St. Willebrord en het snoeien van de hagen in alle kernen; 2. Betreft het groenonderhoud in de andere kernen € 660.000 en de eerder genoemde winterwerkzaamheden € 285.000.

5

De voorkeursvariant Uitgangspunt voor de groenonderhoudswerkzaamheden is het vastgestelde beeldkwaliteitsniveau B. Daarnaast heeft de gemeente als ketenpartner door het gedeeld eigenaarschap van WVS ook de maatschappelijke verplichting om werkgelegenheid te bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Deze combinatie zorgt ervoor dat we inzetten op de optie waarbij WVS en een commerciële partij naast elkaar werken in het groenonderhoud, dit betreft optie 3. Hierbij kunnen kennis, kunde en praktijkervaringen met elkaar gedeeld worden. Dit komt de kwaliteit van het werk ten goede en zorgt voor kruisbestuiving. Een commerciële partij heeft een duidelijk te beheren areaal in de vorm van de kern St. Willebrord en voert daarnaast het meer specialistische werk van hagen knippen uit in alle kernen. Hierdoor blijft in de kernen Rucphen, Schijf, Sprundel en Zegge enkel het onderhoud in de groenvakken over voor WVS. De marktconsultatie laat zien dat er mogelijk een structurele besparing in het groenonderhoud behaald kan worden. Kanttekening hierbij is dat de genoemde bedragen bij daadwerkelijke inschrijving kunnen afwijken. Idealiter wordt er een aanbestedingsvoordeel behaald, maar gezien de ontwikkelingen qua indexatie (CBS) op het gebied van civiel- en cultuurtechnische werkzaamheden is dit onzeker.

De kosten voor de winterwerkzaamheden nemen een aanzienlijk onderdeel in van het door WVS genoemde bedrag. We kunnen de groenmedewerkers inzetten voor de genoemde werkzaamheden en hiermee werkzaamheden combineren door plantwerkzaamheden en het onderhoud van de landschapselementen bij WVS onder te brengen. Ondanks de te maken kosten worden er extra werkzaamheden uitgevoerd. We kunnen hierdoor onder andere versneld de achterstand in het onderhoud van de landschapselementen wegwerken. Daarnaast vervullen we zo een bijdrage aan de maatschappelijke verplichting die we als gemeente hebben. De werkwijze zorgt voor een borging van het groenonderhoud de komende twee tot drie jaar. In 2026 vindt de evaluatie en actualisatie plaats van het groenbeheerplan Groene Vingers. Hieraan koppelen we de actualisatie van de wijze van uitvoer van het groenonderhoud, waarbij het uitgangspunt is om het onderhoud aan de groenvakken en het maaien van de gazons te combineren in één bestek.