08 RV RB Concept Regionaal Plan Energiesysteem West-Brabant - Energie in Balans

RAADSVOORSTEL Raadsvergadering 11 juni 2025

Agendanummer 00

Commissievergadering EROM 27 mei 2025

Agendanummer 08

Concept Regionaal Plan Energiesysteem West-Brabant - Energie in Balans Voorstel: 1. In te stemmen met het concept Regionaal Plan Energiesysteem West-Brabant - Energie in Balans. 2. Het besluit mede te delen aan de RES West-Brabant. Samenvatting/terugblik: In 2017 boden o.a. gemeenten, provincies en waterschappen het rijk aan te helpen met de energietransitie. Dat aanbod werd in 2019 geformaliseerd in het Klimaatakkoord. Vervolgens werden RES-regio’s opgericht. De RES West-Brabant is één van de dertig regio’s. Naast 16 gemeenten nemen ook twee waterschappen, de provincie en Enexis deel. Er werd afgesproken dat eens in de twee jaar een voortgangsrapportage van de RES plaatsvindt dan wel een actualisatie plaatsvindt. Het concept Regionaal Plan Energiesysteem West-Brabant Energie in Balans (cRPE) is de eerste volledige actualisatie. Om uw raad mee te nemen in de afgelopen periode geven we een opsomming van de momenten waarop uw raad besluiten nam en is geïnformeerd over de RES. Op 21 april 2021 stemde uw raad in met de RES 1.0. In RES 1.0 gaat het vooral over het opwekken van elektriciteit (zon en wind). In het totaal is de opgave van West-Brabant tot 2030 totaal 2,0 Tera Watt uur (TWh) aan duurzame energie. De opgave voor Rucphen bedraagt 30GWH.

Op 6 juni 2023 heeft uw raad een brief ontvangen met daarbij de voortgangsrapportage RES WestBrabant 2023 “Slim op weg naar onze nieuwe energie”. Daarin is te lezen dat de regio voor het opwekken van elektriciteit op koers ligt. De ontwikkeling van duurzame warmte loopt achter. Alle gemeenten stelden een Warmtevisie vast en de samenwerking met inwoners verloopt naar wens. 27 juni 2023 was er een informatieavond waar uw raad werd geïnformeerd over de energie- en warmtetransitie, ontwikkelingen binnen de RES en het proces richting de RES 2.0 (nu cRPE). 9 december 2024 is uw raad uitgenodigd door de RES West-Brabant voor een gezamenlijke raadsbijeenkomst met de raden van de gemeenten Zundert, Alphen Chaam en Baarle-Nassau over de contouren en context van het cRPE. Op 22 januari 2025 kreeg uw raad de mogelijkheid haar wensen en bedenkingen over het eerste cRPE kenbaar te maken. In de uitvraag stonden ook de zienswijze van het college en dat betreffende brief met de RES West-Brabant gedeeld werd (zie bijlage f). Uw raad heeft geen aanvullende wensen en bedenkingen aangaande het eerste cRPE gemaakt. Nu vraagt de RES- West- Brabant uw raad in te stemmen met de cRPE (bijlage b,c en e).

2

Motivering: De RES is een van de goede voorbeelden van een regionale samenwerking. Veel kennis wordt gedeeld, er vinden collectieve aanbestedingen plaats en gezamenlijk stelden we het cRPE op. Het cRPE geeft een integrale benadering van het energiesysteem binnen West-Brabant. Door het cRPE worden vraag en aanbod met elkaar gekoppeld. Het RPE is op zoek naar de balans in energiesystemen. Niet de eenzijdige benadering van het opwekken van elektriciteit (RES 1.0) maar alle lokale opwek(on)mogelijkheden komen aan bod. Denk daarbij aan groengas, aquathermie, geothermie, waterstof, restwarmte enz. Verder is gekeken naar de vraag van energie. Op die manier geeft het cRPE met een energiemix inzicht in vraag en aanbod met een vizier richting 2050. Sub-regio’s Om de samenwerking te verbeteren en slagvaardiger te maken is gekeken bij welke gemeenten de problematiek vergelijkbaar is. Op basis van deze analyse zijn vijf sub-regio’s samengesteld. Rucphen behoort, samen met Zundert, Baarle Nassau en Alphen Chaam tot de Zuidelijke Zandgronden. Wat betekent het cRPE voor Rucphen? Op 21 april 2021 stelde de raad de RES 1.0 vast. Daarin stonden opwekdoelstellingen voor de gehele regio en per gemeente. Voor Rucphen betekent de RES 1.0 dat we een doelstellingen hebben om voor 2030 32 GWh aan elektriciteit op te wekken via zon op dak.

In de RES 1.0 staat ook dat Rucphen voor 2030 geen windenergie (met grote windmolens) opwekt. Tot 2025 is een opwekvermogen van 6 GWh gerealiseerd. Het realiseren van nog 26 GWh blijft een enorme opgave. Het RPE is opgesteld binnen de landelijke en provinciale kaders. Daarbij val te denken aan: • Klimaatwet • Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) • Programma Energie Hoofdstructuur (PEH) • Meerjarenprogramma's Infrastructuur Energie en Klimaat (landelijk en provinciaal) • Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) • Provinciale Uitvoeringsagenda Energie 2024-2027 • Etc. Het cRPE neemt wettelijke taken niet over. Zo blijft een gemeente verantwoordelijk voor de taken uit de Omgevingswet, afspraken met nutsbedrijven, etc. Het cRPE zoekt zoals gezegd naar een regionale energiebalans. Een grote gemene deler is dat het elektriciteit de grootste bron van verwarmen wordt. Zoeken we beperkt naar andere bronnen dan is het de verwachting dat meer dan 90% van de energie uit elektriciteit bestaat. Dit zou tot nog veel grotere problemen op het gebied van netcongestie gaan leiden. Bovendien vraagt deze forse toename om nog grotere investeringen in het elektriciteitsnet, die ook nog eens ruimtelijk ingepast moet worden met een grote impact op de leefomgeving van onze inwoners. Dit is niet wenselijk. Vandaar de RPE inzet op de energiemix.

Onderstaande figuur laat zien dat we met een afgestemde inzet van de 4 energiedragers in 2050 komen tot een aandeel voor elektriciteit (73%), collectieve warmte (11%), waterstof (11%) en groen gas (4%). Een belangrijk aandachtspunt is dat waterstof pas na 2035 een rol gaat spelen.

3

Om deze energiemix in balans te brengen is gekeken naar vergelijkbare gemeenten waarbij vraag en aanbod op elkaar lijken. Zo zijn er binnen de RES West-Brabant vijf logische sub-regio’s te formeren. Rucphen vormt samen met de gemeenten Zundert, Alphen-Chaam en Baarle -Nassau de Zuidelijke Zandgronden. De Zuidelijke Zandgronden en daarmee dus ook Rucphen hebben qua ligging een beperkte hoeveelheid beschikbare bronnen. Zo zijn aqua- en geothermie (warmte uit oppervlaktewater en warmte uit diepe aardbodemlagen) niet voor onze gemeente interessant. Een mogelijk interessante energiedrager voor de Zuidelijke Zandgronden betreft Groen gas. Groen gas kan gewonnen worden uit plantaardige restproducten en mest. Gezien het landelijke karakter met relatief veel veeteelt is Groen gas een reële optie. Het voordeel van mest omzetten naar Groen gas is dat de kwaliteit zuiverder is dan van plantaardige restproducten.

De voordeleen van Groen gas bestaan onder andere uit: • Belangrijke reductie in uitstoot van stikstof en methaan; • Minder gebruik van kunstmest gemaakt van fossiele brandstoffen door gebruik van kunstmestvervanger dat kan worden gemaakt bij het afscheiden van stikstof; • Betere mogelijkheden om mest te bewerken voor gerichte bemesting; • Afvang van CO2 bij groen gasproductie dat gebruikt kan worden door de glastuinbouw Tot slot hebben we in de sub-regio ook al ervaring met de productie van Groen gas. De gemeenten kunnen de productie van Groen gas stimuleren en mogelijk te maken door het verlenen van vergunningen. Binnen de sub-regio brengen we vraag en aanbod in beeld, stemmen werkzaamheden op elkaar af en zoeken, waar mogelijk, naar synergievoordelen.

4

Publieke regie in de warmtetransitie Gemeenten hebben de regie bij de overstap naar duurzame warmte. Alle zestien gemeenten in West-Brabant hebben in 2021 een eerste plan vastgesteld voor deze overgang: de Transitievisie Warmte. Naar verwachting treedt in juli 2025 de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) in werking. Deze wet geeft gemeenten nieuwe taken om hun plannen uit de Transitievisies Warmte verder uit te werken in warmteprogramma's. Het warmteprogramma moet onderdeel van de omgevingsvisie worden. In de warmteprogramma's beschrijven gemeenten per wijk verschillende zaken: • Hoe gebouwen geïsoleerd gaan worden; • Hoeveel warmte er in de toekomst nodig is; • Welke warmtebronnen beschikbaar zijn, waar ze liggen en hoeveel warmte ze kunnen leveren; • Hoeveel elektriciteit er nodig is. De programma's moeten voor elke wijk duidelijk maken hoe de overgang naar duurzame warmte gaat verlopen en welke warmteoptie daarbij in beeld is. In het cRPE staat dat de RES West-Brabant gemeenten ondersteunt bij hun regierol in de warmtetransitie. Restwarmte en waterstof Verder neemt Rucphen deel aan onderzoeken naar het gebruik van restwarmte en waterstof. Attero, Prov. Noord -Brabant, gemeenten Moerdijk, Halderberge, Etten-Leur, Breda en Rucphen bekijken of het benutten van restwarmte haalbaar is. Hierbij wordt ook gekeken naar lokale bronnen.

Op het gebied van waterstof wordt beoordeeld of er extra aftakkingen aangelegd kunnen worden vanuit het landelijke netwerk waterstof (tracé Antwerpen-Moerdijk- Rotterdam) Ruimtelijke claims en solidariteit Het cRPE gaat eveneens in op de ruimtelijke component. Opwekken, transport en opslag van energie heeft zijn weerslag in de omgeving. Of dat nu is in stedelijke gebieden of in open landschappen, energietransitie zal letterlijk steeds zichtbaarder worden. Masten, windmolens, zonnevelden, transformatiestations en -huisjes en batterijparken gaan steeds vaker een claim leggen op de (bovengrondse)ruimte. Op landelijk niveau is besloten dat energie vanuit zee in de gemeente Geertruidenberg landt. Tevens loopt er een vervolgonderzoek om nog een aanlandlocatie in de gemeente Moerdijk of Drimmelen aan te wijzen. Dergelijke energieprojecten zijn van groot maatschappelijk en economisch belang. Om te zorgen dat ook de lusten en lasten in balans zijn we als regio solidair met de Powerpoort (gemeenten Moerdijk, Drimmelen en Geertruidenberg). Bij locatiekeuzes in dat gebied stelt de regio zichzelf de vraag of een deel van de ruimte vraag elders opgevangen kan worden. Het RPE geeft richting aan de regionale energie-uitdagingen. Daarbij komt ook de ruimtelijke component om de hoek kijken. Door samen aan de balans te werken zoeken we naar de meest gewenste oplossingen.

Een raad of college behoudt beslissingsbevoegdheid conform o.a. de omgevingswet. Doelstellingen RES 1.0 behouden In het cRPE zijn de doelstellingen vanuit de RES 1.0 voor opwek van elektriciteit één op één opgenomen. Voor Rucphen betekent dat in 2030 ca 32 GWh opgewekt moet worden Zon op land en windenergie worden in onze gemeente niet toegepast. Gelet op de doelstelling van 32 GWh en de slechts behaalde 6 GWh ligt er een enorme uitdaging om deze doelstelling in te vullen, zeker aangezien windenergie geen onderdeel is van onze maatregelen. Na vaststelling van het RPE zal in het uitvoeringsprogramma cRPE en warmteprogramma’s worden uitgewerkt hoe we onze doelstellingen kunnen behalen.

5

Wensen en bedenkingen De RES heeft bij het verwerken van alle wensen en bedenkingen de opvattingen van Rucphen meegewogen. Dit heeft geleid tot adequate aanpassingen in het cRPE. Middelen: De vaststelling van het cRPE heeft voor de begroting geen financiële consequenties. Het rijk heeft extra middelen ter beschikking gesteld voor de samenwerking. De exacte hoogte van dit bedrag is nog niet bekend. Er wordt nog een kostenverdeling gemaakt tussen de deelnemende gemeenten. Voor de voorbereiding en uitvoering van het RPE zijn er de CDOKE- en SpUK-gelden die kosten dekken. Vervolg: In de periode tussen 29 april 2025 en 20 juni 2025 nemen alle raden en besturen een besluit over het cRPE. Begin juli neemt de Stuurgroep RES een definitief besluit (zie bijlage d) over het cRPE inclusief de reacties op amendementen en moties Het besluit van uw raad zal worden meegedeeld aan de RES West- Brabant. De invulling van keuzes die vermeld zijn in het cRPE zal centraal staan in een meerjarig uitvoeringsprogramma dat we na vaststelling van dit cRPE gaan opstellen voor de periode 20272031. De uitkomsten van het plan-milieueffectrapportage worden hierin meegenomen. Voor 2025 en 2026 werken we met een jaarprogramma. Bij de opstelling van het uitvoeringsprogramma zullen de colleges, gemeenteraden, Gedeputeerde Staten en Algemene Besturen van de Waterschappen betrokken worden.

Rucphen, 6 mei 2025 Burgemeester en wethouders van Rucphen, de secretaris,

de burgemeester,

drs. E.A.C.M. Kolen.

mr. M. van der Meer Mohr.

Bijlage(n): a. Conceptbesluit b. Aanbiedingsbrief definitieve versie RPE c. Regionaal Plan Energiesysteem West-Brabant - Energie in Balans d. Besluitvormingsproces RPE WBEB e. Projectenboek – inspirerende voorbeelden uit WB f. Regionaal Plan Energiesysteem: West-Brabant Energie in Balans: mogelijkheid voor wensen en bedenkingen (Zuidelijke Zandgronden en RPE WBEB)

RAADSBESLUIT Concept Regionaal Plan Energiesysteem West-Brabant - Energie in Balans 11 juni 2025 Uw raad van de gemeente Rucphen, gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 6 mei 2025, overwegende Klik hier als u tekst wilt invoeren., • dat gemeente Rucphen in 2050 wil voldoen aan de klimaatdoelstelling om 95% minder CO 2 uit te stoten; • dat de RES een regionaal Plan Energiesysteem West-Brabant Energie in Balans (cRPE) heeft opgesteld; • dat de doelstellingen uit de RES 1.0 behouden blijven; • dat het regionale energiesysteem zoveel als mogelijk in balans moet komen; • dat er door uw raad van gemeente Rucphen geen wensen en bedenkingen op het cRPE zijn ingediend; • dat wensen en bedenkingen op het concept RPE van deelnemende overheden hebben geleid tot adequate aanpassingen. gelet op het Klimaatakkoord 2019, gehoord de commissie Economie, Ruimtelijke Ordening en Milieu op 27 mei 2025, besluit: 1. In te stemmen met het concept Regionaal Plan Energiesysteem West-Brabant - Energie in Balans. 2. Het besluit mede te delen aan de RES West-Brabant.

Aldus vastgesteld door uw raad van de gemeente Rucphen in zijn openbare vergadering van 11 juni 2025, de griffier,

de voorzitter,

J.J.H. Lahaije.

mr. M. van der Meer Mohr.