week 26 210628 -Vragen raad Rozendaal regionale agenda GMRAN geclusterd-DEF (002).pdf

Vragen gemeenteraad Rozendaal over de concept regionale agenda en ontwerpbegroting GMRAN (juni 2020)

Thema 1: groene groei als ambitie; wezensvraag meerwaarde (geïntensiveerde) regionale samenwerking 1.

Wat is de reden om groei van economie weer centraal te stellen? Kunnen we onze regionale ambities halen zonder bedrijfsmatige groei?

We weten dat het aantal inwoners in onze regio toeneemt en dat de kwalitatieve welvaartsontwikkeling achter blijft. Er is urgentie om de problemen van werkloosheid, huisvesting en bereikbaarheid te lijf te gaan. Gezamenlijke inzet is noodzakelijk om iedereen werk en een huis te kunnen bieden (de inzet is de komende jaren 60.000 woningen in onze regio), de regio bereikbaar te houden, duurzaam en energieneutraal te maken én daarbij onze groene leefomgeving en natuurgebieden te behouden en versterken. Met de regionale agenda maken we stappen die niet puur gericht zijn op economische groei, maar juist op ‘groene groei’. De vijf opgaven moeten in samenhang met elkaar gezien worden, als samenhangende aanpak om te werken aan een regio waarin groei en groen in balans zijn.

2.

Hoe benchmarken we onze positie als top circulaire, duurzame en groene regio?

3.

Het AB zou in Q2 de mogelijkheden van de toepassing van een ‘monitor Brede Welvaart‘ onderzoeken. - Is die mogelijkheid inmiddels onderzocht? - Wat is de uitkomst van dat onderzoek?

Wij ondersteunen de noodzaak tot benchmarken. We moeten immers weten of inspanning en resultaat in redelijke verhouding tot elkaar staan. Er wordt onderzocht of de Monitor Brede Welvaart (een landelijk instrument van de Rabobank) op het niveau van onze regio als monitorinstrument kan dienen. Daarover is op dit moment nog niets bekend. Ook op de afzonderlijke opgaven vindt monitoring en evaluatie plaats. Ons college roept in de reactie op de stukken op om bewust een ‘stopstrategie’ te hanteren indien activiteiten beter niet, niet nu, of beter provinciaal, subregionaal of lokaal opgepakt kunnen worden. Tussen regio’s onderling vindt veel interactie en kennisuitwisseling plaats. Alle regio’s hebben immers met dezelfde maatschappelijke vraagstukken te maken en woorden als circulair, duurzaam en groen komen op één of andere manier in de visie van iedere regio aan de orde. De inzet per regio verschilt, omdat de context verschilt, de urgentie verschilt, de rol van de bedrijfsleven en provincie verschilt etc. Desalniettemin kunnen we via monitoring (Brede Welvaart of anderszins) inzichtelijk maken of onze regio ‘opstoomt’ ten opzicht van andere regio’s in Nederland en/of vergelijkbare regio’s in ons eigen land of daarbuiten. We zullen blijvend aandacht vragen voor monitoring en evaluatie in bestuurlijke bijeenkomsten en het AB van de regio.

4.

Wat is de plus op alles wat er al regionaal al loopt van vóór 2021? Zijn alle lopende zaken overgenomen in de voorliggende agenda of blijven er nog extra regionale projecten/studies lopen?

In deze (versterkte) regionale samenwerking komen in principe alle samenwerkingsonderwerpen en projecten terug waarop ook de afgelopen jaren al samengewerkt werd in het GO Regio Arnhem Nijmegen (en soms op andere, subregionale, tafels). In principe zijn er ‘geen losse eindjes’.

-

Bijv. Ontspannen regio: alles wat al liep is opgenomen in de opgave, in samenhang, zodat het elkaar meer versterkt. Bijv. Circulaire Regio: alles wat al liep is opgenomen in de opgave. Rozendaal doet mee met Uitvoeringsprogramma GWW en met de RES (verplicht; al gestart voor de start van de GMRAN), maar niet met gezamenlijke energie-inkoop.

Thema 2: financiën en democratische legitimatie 5.

Is het zo dat de hoogte van de gemeentelijke bijdrage per deelopgave gedurende de looptijd van de overeenkomst kan worden aangepast, waarbij slechts meerderheid AB nodig is?

Nee. Raden teken in najaar in voor een jaar, o.b.v. financieringsvraag die er dan ligt. Aanvullende middelen per deelopgave kunnen theoretisch via het AB aan de raden gevraagd worden, zoals via de oude collectezakmethode van het GO Regio Arnhem Nijmegen. Dit lijkt echter vooralsnog onwaarschijnlijk, omdat juist bewust gekozen is voor een jaarlijkse afweging op inhoud en financiën in alle raden. AB leden blijven als lokaal bestuurder te allen tijde verantwoording schuldig aan hun lokale raad.

6.

Aan welke deelopgaven wil B&W voor Rozendaal meedoen? Wat is de prioritering van B&W voor Rozendaal ten aanzien van de 5 deelopgaven. Welke is het belangrijkst, welke het minst belangrijk voor Rozendaal?

Het college stelt voor om aan alle vijf de opgaven mee te doen vanwege de onderlinge samenhang, en omdat alle opgaven indirect of direct ook het belang van Rozendaal raken (Verbonden Regio: raakt ons woon-werk verkeer; Circulaire Regio: raakt ook onze inzet in de RES; Ontspannen Regio raakt direct onze natuurgebieden etc.). We zijn vanuit een positief-kritische grondhouding voortdurend alert op 1) behapbare ambities en concrete resultaten; 2) zorgvuldige toedeling van taken en verantwoordelijkheden tussen bestuurslagen en andere partners en 3) een ‘lean & mean’ manier van samenwerken en het voorkomen van een topzware organisatie en bestuurlijke drukte. We hebben daarom een aantal vragen en opmerkingen meegegeven aan het AB, mede op basis van de inbreng van uw raad, zodat uw raad in het najaar een afgewogen oordeel kan vellen.

7.

De agenda bevat veelal studies; wat wordt van wie verwacht aan financiering voor het realiseren van de plannen/uitkomsten van de studies? Wie staat er voor die financiering aan de lat: is dat per definitie de héle regio (alle gemeenten), of kan dat ook op het niveau van de subregio zijn? (Naast beoogde financiering van provincie, triple helix partners etc.)

In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat het eerste jaar van de versterkte samenwerking (2022) nu eenmaal vraagt om voorbereidingen handelingen om daarmee gefundeerd plannen en projecten uit te voeren. Deze onderzoeken zijn ook noodzakelijk om externe financiering te kunnen verwerven. Wanneer er concrete plannen liggen zal vaak ook een bijdrage van de regio(gemeenten) worden gevraagd. Dit is vaak voorwaardelijk om cofinanciering van derden te kunnen binnenhalen.

8.

Een start met brede plannenmakerij is goed voor de start maar dat kan niet jaar in jaar blijven lopen. Welke concrete uitkomsten van de plannenmakerij verwacht u in 2022 en

De opgave agenda is vooralsnog gericht op 2021 en 2022. Waar mogelijk zijn resultaten concreet gemaakt. Het is goed denkbaar dat uit studies etc. nieuwe activiteiten voortvloeien voor 2023 e.v. Dat wordt dan volgend jaar aan de raden voorgelegd via een geactualiseerde agenda en nieuwe begroting. Dan volgt een nieuwe lokale afweging, ook over de financiering. Financiering is per definitie op veel van de activiteiten een zaak van gezamenlijkheid: daarom ook de langjarige Investeringsagenda (dummy zit

wil u in 2023 in concrete projecten gaan realiseren projecten? Vallen die projecten dan ook automatisch in de opgave waar we nu op in tekenen of volgen aparte besluiten voor de realisatieprojecten buiten de begroting van de regionale opgave agenda?

bij de stukken), als concretisering van het Bestuursakkoord van regio, provincie en TEB. Op onderdelen zal mogelijk sprake zijn van het Rijk als medefinancier. Nu de kabinetsformatie nog loopt is dat moeilijk te voorspellen. Iedereen die heeft ingeschreven betaalt in principe alles mee. Soms zal de uitwerking (en financiering) van een bepaalde activiteit op gemeentelijke schaal of subregionale schaal plaatsvinden, denk aan omgevingsplan voor zonnepark. Of (de financiering) van de realisatie van bepaalde activiteiten/projecten onder de opgaven valt waar dit jaar op ingetekend wordt, verschilt per opgave. Bij verschillende acties in bijvoorbeeld de Circulaire Regio is in de financiering voor dit jaar al rekening gehouden met implementatie binnen gemeenten (GWW-project, implementatie duurzaam bouwen, inkoop energie). En iedere gemeente betaalt mee voor de RES, ook als de gemeente niet intekent voor Circulaire Regio.

9.

Opgave Verbonden regio omvat aan € 1,2 mln voor vnl. studies en plannen in 2021. Er wordt een bijdrage van 1,42 mln voorzien van het rijk, regionaal mobiliteitsfond etc. Wat gebeurt er met de plannen of financieringsvraag indien dit (deels) niet doorgaat?

Als rijksfinanciering tegenvalt en regio (en provincie) er niet in slagen aanvullende financiering te vinden, moeten prioriteiten en bijpassende uitgaven opnieuw worden gewogen.

10. Hoe is in de opgave Circulaire regio rekening gehouden met de financiering van het rijk?

M.n. voor RES wordt rekening gehouden met rijksbijdragen. De kosten voor gemeenten zijn nu niet meegenomen in de begroting. Voor 2021 is inmiddels bekend dat er extra financiering van het rijk naar de regio komt. De opgave Circulaire regio is overigens meer dan de RES. Onderdeel van de plannen is om in beeld te brengen welke bijdragen derden inbrengen.

11. Voor het oprichten van de GR werd als argument gebruikt dat zo een verbetering optrad van de democratische controle en verantwoording. Waarin is dit verbeterd?

We noemen, zonder uitputtend te willen zijn: de deelnemende gemeenteraden maken jaarlijks een afweging om in te tekenen op de opgaveagenda; raden krijgen aan de voorkant de gelegenheid om de agenda voor dat jaar te verrijken; er is voorzien in meerdere raadsontmoetingen per jaar; het informatieprotocol bevat afspraken over de informatievoorziening richting de raden; er is een Regio Agendacommissie (RAC) ingesteld (namens de raad van Rozendaal nemen raadsleden Hupkes en Vd Akker daaraan deel).

12. Wat vindt u van de stelling dat het AB als collectief aan niemand verantwoording verschuldigd is, aldus de verantwoordingsrelaties?

Via deze afspraken is, méér dan ooit te voren, een positie voor de raden aan de voorkant van het proces én gedurende het proces geborgd. Daarbij zijn alle leden van het AB per definitie verantwoording schuldig aan hun eigen gemeenteraad. 13. De doelen en acties staan soms haaks op of conflicteren met die van de andere deelopdrachten c.q. haaks op/conflicterend met de kaderstellende taak van de provincie/gemeente en diens democratisch gekozen organen. Neemt de GR hierin taken over die niet bij een GR thuishoren (ook o.a. t.a.v. prioritering)?

Nee, de GR kan geen taken overnemen zonder mandaat van de deelnemende gemeenten. Terecht wordt opgemerkt dat er conflicterende belangen kunnen zijn, met deelnemende gemeenten en ook met TEB. Het is voor alle deelnemers zaak deze belangen expliciet te maken en hier open over te zijn.

14. Bestuursovereenkomst tussen De Groene Metropool, Provincie en TEB. Ondertekenaar namens TEB maakt ook onderdeel uit van het AB van De Groene Metropool. Breder neergezet is TEB zeer nauw gelinkt aan De Groene Metropool. Kan conflict of interest optreden? 15. Uit de stukken blijkt een verplichte deelname betreffende RPW. Op een eerder door BGR gestelde vraag gaf B&W als antwoord dat Rozendaal niet automatisch deelneemt aan de deelopdracht. Is het toen gegeven antwoord achteraf niet correct?

Wij hebben de vraag begrepen als afzonderlijke deelopdracht die tot uitvoering wordt gebracht, waarbij echt geïnvesteerd moet worden in de ruimtelijke omgeving door betrokken partijen. Daar is hier geen sprake van. De RPW is hier onderdeel van de bredere, samenhangende regionale agenda.

Thema 3: meerwaarde van de regionale samenwerking (t.o.v. subregionaal, lokaal of provincie) en voorkomen van dubbel werk 16. Hoe is bepaald of iets een regionaal vraagstuk is/wanneer er meerwaarde is van regionaal oppakken?

Iedere organisatie, en dus mogelijk ook onze versterkte regionale samenwerking, heeft de neiging om het eigen bestaansrecht te onderbouwen en zichzelf daarmee ‘groot’ te maken. Dat vraagt continu scherp zijn op ‘moet het zo’, ‘moet het nu’ en ‘doet een ander het al niet’. De rol van de raden is ook mede om die kritische kaderstellende en controlerende rol te pakken. Wij hebben in onze voorlopige reactie namens Rozendaal dan ook nadrukkelijk aandacht gevraagd voor dit vraagstuk: ‘selecteren aan de poort’ op welke speerpunten en activiteiten de regionale samenwerking én een regionale investering logisch is, in plaats van provinciale sturing, subregionale samenwerking of een lokale aanpak. Daarnaast hebben we in onze reactie ook gepleit voor een krachtige provincie die, met respect voor de gemeentelijke autonomie, stevig agenderend, sturend en (financieel) ondersteunend is. Een provincie

die ruimte laat, maar ook krachtig rol neemt op onder andere de mobiliteitsopgave, wonen en opgaven in natuur en landschap. In veel gevallen zijn speerpunten in de regionale agenda opgenomen omdat ze gemeentegrenzen overschrijden én omdat het articuleren van het regionale belang kan zorgen voor medewerking en medefinanciering van andere partijen. De inzet van de regio is dan vooral gelegen in coördineren en lobbyen. De hoofdmoot van de inzet komt van de belanghebbende partijen zelf, zoals de betrokken gemeenten, provincie, Rijk en anderen. De onderstaande vragen 17 t/m 26 gaan in onze opvatting allemaal over de meerwaarde van een deel van een opgave als regionale actie en het voorkomen van dubbel werk. We beantwoorden deze vragen zo goed mogelijk, maar voor een deel zijn het ook vragen die we onszelf (als college van B&W) ook stellen. We hebben een deel van deze vragen dan ook opgenomen in de bestuurlijke reactie die we aan het AB sturen (zie de bijlage van de bestuurlijke reactie). 17. Speerpunt 1 opgave Circulaire regio (circulaire bouw en infrastructuur): dit lijkt landelijk, provinciaal dan wel lokaal. Wat is de meerwaarde van de regio?

Vraag is opgenomen in de bijlage van onze bestuurlijke reactie.

18. Speerpunt 3 opgave Verbonden regio (stationsgebied Nijmegen): waarom ziet men dat niet als stedelijke ontwikkeling Nijmegen?

Een goede ontsluiting van stationsgebied Nijmegen is ook van belang voor de regio (werkgelegenheid, cultuur, onderwijs, medische zorg). Het benadrukken van dit regionale belang vergroot de kansen op externe financiering via de lobby. De inzet van de regio hierop zal beperkt zijn, het leeuwendeel van de inzet ligt daar waar het primair hoort, bij de gemeente Nijmegen. Nijmegen zet daar vooral eigen mensen en middelen op in. De vraag is ook opgenomen in de bijlage van onze bestuurlijke reactie.

19. Speerpunt 4 opgave Verbonden regio (gedragsaanpak duurzame mobiliteit): waarom is dit een GR issue? En wat zijn dan de eventuele regionale instrumenten?

Vraag is opgenomen in de bijlage van onze bestuurlijke reactie.

20. Opgave Verbonden regio, Investeringskalender verkeersveiligheid: de investeringen moeten worden betaald door rijksoverheid, provincie of gemeente. Wat is de meerwaarde van acties van de GR?

Vraag is opgenomen in de bijlage van onze bestuurlijke reactie.

21. Speerpunt 2 opgave Ontspannen regio (bruisende binnensteden krachtige kernen): waarom ziet men dat niet als gemeentelijke opgave? Het regionaal belang van aantrekkelijke zaken in de stad zit al in speerpunt 1 en 4. Wat gaat er

We weten dat gemeenten en provincie veel doen ten behoeve van hun steden en kernen, ook wat betreft de investeringen in culturele infrastructuur. De regio gaat dat niet overnemen. Maar gemeenten geven ook aan dat zij voor het voorzieningenniveau wederzijds van elkaar afhankelijk zijn (theater in de stad, recreëren in de kernen). Het optimaal benutten en versterken van die wederzijdse afhankelijkheid

mis als dit speerpunt bij de verschillende gemeentes gelaten wordt? 22. Speerpunt 4 Ontspannen regio (sterke culturele infrastructuur): is kaderstelling en investering in cultuur niet meer aan kabinet, provincie dan wel gemeenteraad, met een belangrijke rol voor culturele organisaties. Wat is de meerwaarde van regio?

pakken we regionaal op. Daarom een analyse en toekomstbeeld. Dit kan enerzijds gemeenten helpen in het maken van keuzes voor hun eigen gemeente. Daarnaast komt de regio met één analyse en toekomstbeeld wellicht gezamenlijk wel in aanmerkingen voor regelingen van provincie en rijk waar gemeenten individueel niet voor in aanmerking komen. Dat willen we verkennen. De vraag is overigens ook opgenomen in de bijlage van onze bestuurlijke reactie.

23. Opgave Productieve regio: veel van de genoemde zaken worden ook gestimuleerd door de Kamer van Koophandel. Bovendien stimuleert de circulaire opgave dit ook al heel sterk en biedt ondernemerskansen. Kunt u aangeven welke resultaten deze opgave oplevert?

KvK heeft wettelijk ingekaderde taken. De regio identificeert wat er additioneel nodig is om ambities waar te maken. De regio gaat in de definitieve versie de resultaten smart maken en tweejaarlijks monitoren. De vraag is ook opgenomen in de bijlage van onze bestuurlijke reactie.

24. Opgave Groene Groei: er loopt een verstedelijkingsstrategie samen met FoodValley. Via andere opgaven zijn zaken als circulariteit en bereikbaarheid en fijne woonomgeving geborgd. Kunt u toelichten wat er echt bovenop komt in deze opgave of moeten wij het meer zien als bundeling van de bestaande initiatieven?

Het speerpunt Leefomgeving behelst het eerder gestarte traject met de Regio FoodValley (en Rijk en provincie) rond de Verstedelijkingsstrategie. De verstedelijkingstrategie bouwt verder op afspraken die er al liggen: de Omgevingsagenda Oost (rijk & provincies Gelderland en Overijssel), de NOVI-propositie Groene Metropoolregio (regio Arnhem-Nijmegen en Foodvalley), de Woondeal regio Arnhem-Nijmegen en de Strategische Agenda Foodvalley 2020 - 2025 (Regio Foodvalley). Er komt dus niets ‘nieuws’ bij; het lopende traject rond de verstedelijkingsstrategie wordt ondergebracht in de opgave Groene Groei, waarmee de verbinding met samenhangende onderwerpen beter geborgd wordt. De Verstedelijkingsstrategie richt zich op de langetermijnplanning van toekomstige woon- en werklocaties tot 2040. Deze strategie laat zien hoe de GMRAN de groei van landschap, wonen, economie en mobiliteit goed vorm geeft. Ook helpt de strategie de daarvoor benodigde investeringen te vinden. Uw raad ontvangt binnenkort een raadsinformatiebrief, waarin u geïnformeerd wordt over de consultatieronde van de concept verstedelijkingsstrategie, vooruitlopend op de besluitvorming die is voorzien in de periode september/oktober 2021.

25. Woningbouw wordt al sinds jaar en dag afgestemd. Wat gaat de metropoolregio hierin efficiënter doen?

In 2020 is door de regio, met provincie, Rijk en partners, een Woondeal gesloten. Deze Woondeal (speerpunt 1 Wonen in balans) is veel meer dan de afstemming van woningbouw. In de regionale agenda is op bladzijde 68 aangegeven wat de regio en de partners in vijf jaar willen bereiken (blz. 68/69).

26. Hoe worden dubbelingen voorkomen bijvoorbeeld bij: Energieloketten in opgave Circulaire regio: die bestaan al en draaien op bijdragen van de gemeenten (bijv. Loket Midden Gelderland), gaat de financiering van deze loketten volledig over naar de GMRAN en waarom? Waarom zou GMRAN dat dan ‘beter’ doen? Kennisdeling aardgasvrije wijken hoort bij de verleende subsidie en wordt daarmee al georganiseerd. Wat is de meerwaarde van de inzet van de metropool regio?

W.b. de energieloketten: de GMR gaat deze financiering niet overnemen. De actie betreft alleen een (beperkt) onderzoek naar de meerwaarde van gezamenlijk aanbesteden. W.b. kennisdeling aardgasvrije wijken: de kennisdeling GMR richt zich er met name op gemeenten die nu nog in beperkte mate actief zijn met dit onderwerp.

Overig 27. Verhouding regioagenda <-> provinciaal <-> lokaal beleid: hoe verhouden deze plannen zicht t.o.v. de provinciale omgevingsvisie en de lokale omgevingsvisies die nu worden opgesteld? Moeten de plannen van de regio lokaal geincorporeerd als je meedoet met een opgave?

Deze vraag is te algemeen om eenvoudig te kunnen beantwoorden. In algemene zin geldt dat regionale afspraken vragen om verankering in lokaal beleid. De regio pakt lokale uitdagingen op, die ondergebracht zijn in de vijf opgaven. Niet alle acties/afspraken uit deze opgaven/speerpunten vraagt om vertaling in lokale (omgevings)beleid. In de Opgave Groene Groeiregio is dit in speerpunt 2 specifiek benoemd (blz. 71).

28. Inkoop duurzame energie is niet complex. Welk inkoopvoordeel (kostendaling energieprijs) wil de metropoolregio realiseren door de gezamenlijk aanbesteding. Wat is het doel voor kWh elektriciteit en m3 gasprijs?

Deze technische vraag geven wij mee aan de regio.