Rapportage Monitor welbevinden Gelderlanders 2021 deel I - Iedereen doet mee.pdf

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021

HOE GAAT 'T MET DE GELDERLANDER? M ONITOR W ELBEVINDEN G ELDERLAND 2021 DEEL I - I EDEREEN DOET MEE

O NDERZOEK DOOR K IESKOMPAS IN OPDRACHT VAN PROVINCIE G ELDERLAND , J. VAN L INDERT , L. V AN H ECK , T. E TIENNE , Y. K UTIYSKI & A. K ROUWEL 1

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021

Samenvatting Provincie Gelderland heeft Kieskompas gevraagd om dit jaar vier onderzoeken te doen naar het welbevinden (welzijn) van de Gelderlanders. Deze eerste monitor van 2021 focust zich op de relatie tussen welbevinden en de inclusiviteit van de Gelderse samenleving. Kan iedereen die dat wil ook daadwerkelijk meedoen? Voelt men zich thuis, gelukkig, vrij en veilig in Gelderland? Ondanks de corona-crisis is het overgrote deel van de Gelderlanders over het algemeen gelukkig met hun leven. Gemiddeld genomen geven Gelderlanders hun leven een 7.5 op 10, iets hoger dan bij de vorige meting (oktober 2020) toen dit een 7.4 was —het gelukscijfer blijft dus redelijk stabiel. Vergelijkbaar met de resultaten van het CBS (2020) voor heel Nederland zegt ongeveer zeven op de acht (86%) Gelderlanders over het algemeen gelukkig te zijn (score van 7 of hoger), iets meer dan één op de tien is niet gelukkig, niet ongelukkig (score 5 of 6), en zo’n één op de dertig is ongelukkig (score van 4 of lager). Gelderlanders in de opbouwfase van hun leven (18 tot 34 jaar) en degenen die in de buitenwijk van een stad wonen zijn substantieel minder vaak gelukkig. Hoe gelukkig Gelderlanders zijn, is nauw verbonden met hoe tevreden ze zijn over verschillende aspecten van het leven, zoals het sociaal leven, privéleven, en psychische gezondheid.

Vooral Gelderlanders in de opbouwfase van hun leven (18 tot 34 jaar) zijn over deze aspecten minder tevreden. Ook scoort deze groep lager op hun tevredenheid met de woning en de woonomgeving. Hier zien we waarschijnlijk het effect van de problematische huizenmarkt voor jongere generaties. Als we kijken naar de directe omgeving van Gelderlanders, dan zijn ze over het algemeen tevreden over hun buurt. Gelderlanders die minder vaak het gevoel hebben deel uit te maken van de samenleving, voelen zich ook minder vaak thuis in hun buurt en zijn ook minder tevreden over de voorzieningen. Wel geeft deze groep vaker aan mensen uit de buurt te willen ontmoeten door aan activiteiten deel te nemen, wat erop duidt dat een deel van hen er dus wel voor open staat om op deze manier deel te nemen aan de samenleving. Ruim zeven op de tien Gelderlanders heeft (bijna) altijd het gevoel volwaardig mee te kunnen doen met de samenleving; deze groep lijkt dus goed aangehaakt. Daarentegen heeft bijna een kwart van de Gelderlanders dit gevoel soms wel, maar soms ook niet. Eén op de twintig Gelderlanders heeft zelfs (bijna) nooit het gevoel volwaardig mee te kunnen doen met de samenleving; dat zijn dus bijna 100.000 Gelderlanders. Praktisch geschoolden, oudere Gelderlanders en Gelderlanders die in de buitenwijk van een stad of dorp wonen hebben vaker het gevoel niet volledig mee te kunnen.

Jongere Gelderlanders ervaren vooral obstakels door hun financiële situatie en mentale/geestelijke problemen, oudere Gelderlanders vooral hun leeftijd en lichamelijke problemen. Het afgelopen jaar heeft drie op de tien Gelderlanders zich gediscrimineerd gevoeld. Dit is een lichte daling ten opzichte van de vorige meting (oktober 2020), wat mogelijk te verklaren is uit het feit dat de pandemie ervoor zorgde dat mensen minder met elkaar in aanraking kwamen. De meest voorkomende redenen voor de ervaren discriminatie zijn geslacht (voornamelijk bij vrouwen), leeftijd (voornamelijk bij ouderen), maar ook politieke voorkeur. Vier op de tien Gelderlanders zegt zich verbonden te voelen met de Gelderse regio/streek waar ze wonen; de meesten voelen zich vooral ‘Nederlander’ en/of ‘Europeaan’ en een kwart van de Gelderlanders identificeert zichzelf als ‘Gelderlander’. Gelderlanders zijn optimistischer over de toekomst van zaken die dichter bij hun eigen leefomgeving staan, dan zaken die verder van hen af staan. Net als bij het onderzoek Burgerperspectieven van het SCP dat eind 2020 is uitgevoerd, vindt een ruime meerderheid (bijna zes op de tien) dat het over het algemeen de verkeerde kant op gaat met Nederland. Anderzijds vindt ‘slechts’ twee op de tien Gelderlanders het de verkeerde kant op gaan met hun 2

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 provincie. Gelderlanders die vaker het gevoel hebben niet mee te kunnen doen met de samenleving en/of ongelukkig zijn, vinden het ook veel minder vaak de goede kant op gaan, ook met hun eigen leven. Het vertrouwen in de overheid is de afgelopen maanden behoorlijk afgenomen. Minder dan de helft van de Gelderlanders zegt (veel) vertrouwen in de landelijke overheidsinstanties te hebben en voor de lokale overheid is dit maar iets meer dan de helft. Vooral onder ongelukkige Gelderlanders en Gelderlanders die vaker het gevoel hebben niet mee te kunnen doen is het vertrouwen behoorlijk laag. Zo heeft slechts één op de twintig Gelderlanders die (bijna) nooit het gevoel heeft volwaardig mee te kunnen doen aan de samenleving (veel) vertrouwen in de regering. Gevraagd naar hun mening over vrijheid, zeggen bijna alle Gelderlanders dat het waardevol is om vrij te zijn. Echter, tegelijkertijd denkt acht op de tien dat andere mensen onvoldoende beseffen hoe waardevol het is om vrij te zijn. Een grote meerderheid van de Gelderlanders zegt zichzelf vrij te voelen, maar denkt niet dat dit voor iedereen in Nederland geldt. Vooral historische en actuele verhalen over vrijheid en herdenkingsplechtigheden doen veel Gelderlanders beseffen hoe waardevol vrijheid is.

Dat vrijheid als iets allesomvattends gezien wordt, komt naar voren in deze karakteriserende beschrijving van vrijheid door één van deelnemers aan het onderzoek: ‘Dat je echt alles mag zeggen en denken wat je wilt, dat daar op een respectvolle manier met elkaar over gesproken kan worden, “to agree to disagree’.

3

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021

Inhoudsopgave •

Samenvatting ................................................................................................................................................. 2

•

Inhoudsopgave .............................................................................................................................................. 4

•

Over het onderzoek ....................................................................................................................................... 5

•

Over Kieskompas ............................................................................................................................................... 5

•

Respondenten: het Gelderland-panel ............................................................................................................... 5

•

De gemiddelde Gelderlander ......................................................................................................................... 6

•

Geluk ............................................................................................................................................................. 6

•

Tevredenheid ................................................................................................................................................. 8

•

Meedoen aan de samenleving ..................................................................................................................... 10

•

Wie doet (niet) mee? ....................................................................................................................................... 10

•

Hoe doe je mee?.............................................................................................................................................. 12

•

Discriminatie ................................................................................................................................................... 13

•

Verbondenheid met de buurt ...................................................................................................................... 14

•

Identiteit.......................................................................................................................................................... 16

•

Verwachtingen voor de toekomst ................................................................................................................... 17

•

Vertrouwen ................................................................................................................................................. 18

•

Vrijheid ........................................................................................................................................................ 19

4

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021

Over het onderzoek Provincie Gelderland heeft Kieskompas gevraagd om onderzoek te doen naar het welzijn van de Gelderlanders (welbevinden). Kieskompas zal dit jaar vier monitoren uitvoeren, waarbij elke monitor inzoomt op een ander aspect van het dagelijkse leven dat bijdraagt aan het welzijn van Gelderlanders. De provincie Gelderland zal de uitkomsten gebruiken om het persoonlijk leven van Gelderlanders beter in kaart te brengen en dit als basis gebruiken voor het beleid. Deze eerste monitor heeft als thema ‘mee kunnen doen aan de samenleving’. Provincie Gelderland streeft naar een inclusieve samenleving waarin iedereen in Gelderland mag zijn wie die is, mag voelen en denken wat die wil. Ervaren Gelderlanders dit ook zo? Wie heeft het gevoel dat hij nog niet mee kan doen? Waarom niet? Welke belemmeringen zijn er? Wat moeten we doen om hier verbetering in te krijgen?

Over Kieskompas Bij Kieskompas brengen we politieke opinies en maatschappelijke trends in beeld. Dat doen we via gericht panelonderzoek en met behulp van online tools en events. Zo helpen we wetenschappelijk en onafhankelijk onderzoek een stapje vooruit. Het onderzoeksinstituut Kieskompas wordt dan ook gevormd door een groep betrokken en enthousiaste wetenschappers die betrouwbare informatie leveren aan kiezers en besluitvormers.

Respondenten: het Gelderland-panel Op woensdagmiddag 21 april hadden 3334 mensen het onderzoek volledig ingevuld, waarvan 2842 mensen via het Gelderlandpanel (5909 panelleden, responserate van 48%), 391 nieuwe Kieskompaspanelleden en 101 mensen via de anonieme link. Van de 3334 mensen die het onderzoek invulden, gaven 3258 mensen aan in Gelderland te wonen. De resultaten van dit onderzoek zijn gewogen naar geslacht, leeftijd, opleiding, etniciteit en stemgedrag om de data ten aanzien van deze kenmerken representatief te maken voor de provincie Gelderland. Gewichten hoger dan het 99,5e percentiel zijn getrimd. Om respondenten een gewicht toe te kennen, moeten hun leeftijd, geslacht, migratie-achtergrond, opleiding, en het stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen bekend zijn, hetgeen 3191 Gelderlanders met ons deelden.

5

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021

De gemiddelde Gelderlander Allereerst werden Gelderlanders gevraagd ‘Hoe gelukkig ze over het algemeen genomen in hun leven zijn’. Gemiddeld genomen scoren Gelderlanders een 7.5. Dit is iets hoger dan bij de vorige meting (oktober 2020) toen dat een 7.4 was. Bij de meting daarvoor (juni 2020), kort na de versoepelingen van de coronamaatregelen, was de score juist iets hoger, een 7.6. Ondanks dat eerdere onderzoeken lieten zien dat het coronavirus grote impact heeft op het dagelijks leven van Gelderlanders, blijft het gemiddelde gelukscijfer dus behoorlijk stabiel. Als we naar de gemiddelde score voor verschillende groepen Gelderlanders kijken, zien we dat de verschillen over het algemeen klein zijn. Gelderlanders in de opbouwfase (18 tot 34 jaar) scoren gemiddeld genomen lager dan oudere Gelderlanders, net zoals Gelderlanders die in een buitenwijk van de stad wonen lager scoren dan Gelderlanders die in het centrum van een stad, een dorp, of het buitengebied wonen. Het grootste verschil zien we tussen de Typen Gelderlanders, waarbij de Onbegrepen Gelderlanders gemiddeld genomen een punt lager scoren dan de Dadengerichte Gelderlanders. Maar, net als de gemiddelde Nederlander, bestaat de gemiddelde Gelderlander niet. In dit rapport zullen ons dan ook niet richten op gemiddelde scores, maar op zoek te gaan naar het ‘verhaal’ achter deze gemiddelden.

Welke Gelderlanders voelen zich (minder) gelukkig, wat hebben deze Gelderlanders met elkaar gemeen en op welke manier verschillen ze juist van elkaar?

Geluk In deze rapportage zullen we op basis van de ‘gelukscore’ drie groepen onderscheiden: Gelderlanders met een score van 1 tot en met 4 (ongelukkig), Gelderlanders met een score van 5 of 6 (niet gelukkig, niet ongelukkig) en Gelderlanders met een score van 7 tot en met 10 (gelukkig). Zo’n zeven op de acht (86%) Gelderlanders geeft aan over het algemeen gelukkig te zijn, iets meer dan één op de tien is niet

6

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 gelukkig, niet ongelukkig en één op de dertig is ongelukkig. Deze cijfers zijn vergelijkbaar met die van het CBS in 2020. 1 Van Gelderlanders in de opbouwfase van hun leven (18 tot 34 jaar) geeft acht op de tien aan gelukkig te zijn, hetgeen een stuk lager is dan bij andere leeftijdsgroepen. Gelderlanders in het buitengebied en dorp scoren hoog, maar ten opzichte van de vorige meting (oktober 2020) is vooral een opvallende stijging zichtbaar onder Gelderlanders die in het centrum van een stad wonen. Mogelijk dat deze groep door de aangekondigde versoepelingen van de coronamaatregelen weer meer perspectief ziet. Gelderlanders die in de buitenwijk van een stad wonen blijven achter; acht op de tien is gelukkig. Opnieuw zijn de grootste verschillen te vinden tussen de Typen Gelderlanders. Bij zowel de Onbegrepen als de Traditiegetrouwe Gelderlanders is zeven op de tien gelukkig, terwijl een kwart aangeeft niet gelukkig, maar ook niet ongelukkig te zijn. Bij de andere drie typen zegt een overgrote meerderheid van ruim negen op tien gelukkig te zijn. Tot slot is het belangrijk om op te merken dat in elke van de onderstaande opsplitsingen minder dan één op twintig Gelderlanders aangeeft ongelukkig te zijn.

Vervolgens stelden wij Gelderlanders een aantal vragen over hoe ze in het leven staan. Als wordt gekeken op welke manier gelukkige en ongelukkige Gelderlanders onderstaande stellingen beantwoordden, zijn er flinke en relevante verschillen zichtbaar. Zo zegt ruim zes op de tien gelukkige Gelderlanders optimistisch over de toekomst te zijn, terwijl maar één op de dertig ongelukkige Gelderlanders dit is. Ook voelen ongelukkige Gelderlanders zich veel vaker eenzaam, minder verbonden met de mensen om hun heen en denken ze veel minder vaak dat ze de meeste problemen kunnen oplossen als ze er de nodige moeite voor doen. Ruim acht op de tien ongelukkige Gelderlanders zegt zich vaak eenzaam te voelen, terwijl minder dan één op de tien gelukkige Gelderlanders zich vaak eenzaam voelt. De vraag of iemand ‘gelukkig is’, vertelt dus veel meer over hoe iemand in het leven staat.

1

https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82634NED/table?searchKeywords=geluk 7

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 Percentage (helemaal) mee eens

Totaal Gelderland

Gelukkige Gelderlanders

Ongelukkige Gelderlanders

97% 93%

Niet (on)gelukkige Gelderlanders 84% 72%

Ik ben in staat om zelf beslissingen te nemen over dingen in mijn leven Ik kan de meeste problemen oplossen als ik er de nodige moeite voor doe De dingen die ik doe in mijn leven zijn de moeite waard Ik ben optimistisch over de toekomst

94% 89% 80% 57%

86% 63%

45% 26%

24% 3%

Over het algemeen heb ik veel zorgen in mijn leven Mensen zoals ik hebben nooit een meevaller

20% 9%

14% 8%

48% 15%

89% 34%

Ik kan goed omgaan met tegenslagen Ik voel mij verbonden met de mensen om me heen Ik voel mij vaak eenzaam

69% 72% 13%

72% 78% 8%

57% 40% 37%

29% 24% 84%

Ik voel mij vaak in de steek gelaten Als ik hulp nodig heb kan ik rekenen op de mensen om me heen

9% 84%

5% 88%

29% 57%

51% 51%

Er zijn slechts weinig mensen met wie ik echt kan praten Er is niemand die speciaal belangstelling voor mij heeft

37% 8%

32% 6%

66% 21%

66% 36%

51% 38%

Tevredenheid Net als bij de eerder uitgevoerde onderzoeken zijn Gelderlanders gevraagd naar hun tevredenheid met verschillende aspecten in hun leven, zoals hun woning, werk, sociale leven, financiële situatie en hun lichamelijke en psychische gezondheid. Over het algemeen zijn er geen grote verschuivingen sinds de meting van een half jaar geleden (oktober 2020). Wel is de tevredenheid met het sociale leven verder afgenomen, terwijl dit bij de vorige meting ook al flink was afgenomen ten opzichte van de meting daarvoor (juni 2020). Dit heeft hoogstwaarschijnlijk met de langdurige corona-maatregelen te maken. Bij de vorige meting was ook de tevredenheid met dagelijkse bezigheden en psychische gezondheid behoorlijk afgenomen, maar dat blijft nu stabiel. Bij een aantal aspecten van het hun leven is de tevredenheid van Gelderlanders sinds oktober toegenomen: voor de woonomgeving, de opleidingskansen, en het toekomstperspectief.

8

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 Hoe tevredener men is over de verschillende aspecten van het leven, hoe gelukkiger. Vooral tevredenheid over gezondheid en het privéleven heeft een zeer sterke relatie met geluk. Hierbij zijn ook relevante en substantiële verschillen bij leeftijdsgroepen. Zo is bij de jongste groep Gelderlanders maar iets meer dan de helft (heel erg) tevreden over hun sociaal leven, wat met leeftijd oploopt tot meer dan zeven op de tien bij 65-plussers. Bij tevredenheid met het privéleven is eenzelfde patroon zichtbaar, hoewel de verschillen kleiner zijn. Als we kijken naar tevredenheid met psychische gezondheid zien we dat zes op de tien jonge Gelderlanders hier (heel) erg tevreden over is, terwijl dit bij de oudste groep van 65-plussers oploopt tot acht op tien. De tevredenheid over lichamelijke gezondheid verschilt minder tussen de leeftijdsgroepen, al valt het op dat juist 50- tot 64-jarigen hier het slechtst scoren: van hen is maar iets meer dan de helft (heel erg) tevreden, tegenover (ruim) zes op tien bij de andere leeftijdsgroepen.

’ Daarnaast heeft ook tevredenheid over de woning en woonomgeving een sterke band met het welbevinden van Gelderlanders. Hoe verbonden men zich voelt met de buurt en of men vindt te kunnen deelnemen aan de samenleving wordt verder in het verslag uitgediept. Ook hier zien we verschillen tussen leeftijdsgroepen. De oudste groep Gelderlanders is het meest tevreden over hun woning en woonomgeving: zo’n negen op de tien Gelderlanders van 65 jaar en ouder zegt hier (heel erg) tevreden over te zijn. Acht op tien Gelderlanders tussen de 35 en 64 jaar zijn (heel erg) tevreden over hun woning en woonomgeving, terwijl de jongste groep iets minder vaak tevreden is.

9

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021

Meedoen aan de samenleving Wie doet (niet) mee? Ruim één op de drie Gelderlanders heeft altijd het gevoel volwaardig mee te kunnen doen met de samenleving en een nog iets grotere groep heeft dit gevoel bijna altijd. Ruim zeven op de tien Gelderlanders lijkt dus goed aangehaakt. Daarentegen heeft bijna een kwart van de Gelderlanders dit gevoel soms wel, maar soms ook niet. Eén op de twintig Gelderlanders heeft zelfs (bijna) nooit het gevoel volwaardig mee te kunnen doen met de samenleving; dat zijn dus bijna 100.000 Gelderlanders.

De groep die het gevoel heeft (bijna) altijd volwaardig mee te kunnen doen met de samenleving, is groter bij theoretisch dan praktisch opgeleiden, namelijk ruim acht op de tien tegenover minder dan zeven op de tien. Ook jongere Gelderlanders hebben vaker het gevoel volledig mee te kunnen. Acht op de tien jongere Gelderlanders hebben dit gevoel (bijna) altijd, terwijl dit bij 65-plussers maar zeven op tien is, en bij 50- tot 64-jarigen zelfs maar ruim zes op tien. Gelderlanders die in het buitengebied of het centrum van een stad wonen hebben vaker het gevoel volledig mee te kunnen doen dan Gelderlanders die in een dorp of de buitenwijk van een stad wonen. Geslacht en migratie-achtergrond lijken een kleinere rol te spelen. De verschillen worden vooral veroorzaakt door een grotere groep die het gevoel heeft soms wel, maar soms ook niet volledig mee te kunnen doen met de samenleving.

10

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 Een veel grotere samenhangt bestaat tussen geluk en mee kunnen doen aan de samenleving. Ongelukkige Gelderlanders geven veel vaker aan dat ze niet volwaardig mee kunnen doen met de samenleving. Maar liefst de helft van Gelderlanders die ongelukkig is, zegt (bijna) nooit volwaardig mee te kunnen doen, en ruim een derde zegt dit soms wel, maar soms ook niet te kunnen doen. Terwijl maar één op de vijftig gelukkig Gelderlanders aangeeft (bijna) nooit volwaardig mee te kunnen doen.

De meeste Gelderlanders die niet altijd het gevoel hebben aan de samenleving mee te kunnen doen, geven als reden lichamelijke problemen, leeftijd, financiële situatie of mentale of geestelijke problemen. Jongere Gelderlanders lijden voornamelijk onder hun financiële situatie en mentale of geestelijke problemen, oudere Gelderlanders onder hun leeftijd en lichamelijke problemen. Meer dan een op de tien geeft aan dat er nog een andere reden is, al bevatten de open antwoorden voornamelijk verwijzingen naar categorieën die al waren opgenomen, zoals leeftijd, geslacht, fysieke en mentale problemen. Een aantal Gelderlanders halen ook aan dat het moeilijk is om alleenstaande (met kinderen) te zijn, of dat hun job of interesses ervoor zorgen dat ze niet volwaardig kunnen deelnemen.

In onderstaande tabel worden de redenen weergegeven van Gelderlanders die niet altijd het gevoel hebben mee te kunnen doen met de samenleving. De tabel laat zien hoe vaak deze redenen worden aangehaald door Gelderlanders met verschillende niveaus van geluk. De meest voorkomende redenen van ongelukkige Gelderlanders zijn mentale of geestelijke, lichamelijke, en financiële problemen. Zo geeft acht op de tien ongelukkige Gelderlanders aan dat mentale problemen hen belemmeren om volwaardig deel te kunnen nemen aan de samenleving, tegenover nog altijd één op de acht van de gelukkige Gelderlanders. 11

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 Op momenten dat u het gevoel heeft niet volwaardig mee te kunnen doen aan de samenleving, waar heeft dat dan mee te maken? Redenen van Gelderlanders die niet altijd het Ongelukkige Niet gelukkige, niet Gelukkige gevoel hebben volwaardig mee te kunnen Gelderlanders ongelukkige Gelderlanders N = 93 doen Gelderlanders N = 280 N = 1601 Lichamelijke problemen 47% 47% 30% Mentale of geestelijke problemen 82% 37% 13% Mijn financiële situatie 52% 36% 20% Mijn seksuele voorkeur 8% 6% 4% Mijn geslacht 1% 13% 7% Mijn opleiding 12% 18% 14% Mijn geloof 2% 15% 4% Mijn leeftijd 12% 26% 32% Mijn huidskleur / etnische afkomst 3% 4% 3% Mijn politieke overtuiging 10% 14% 9% Anders, namelijk: 11% 21% 15%

Hoe doe je mee? Ruim vier op de tien Gelderlanders voelt zich gehoord, zegt alles te kunnen bereiken of worden dat ze willen, en bijna vier op tien vindt dat in Nederland veel wordt gedaan voor mensen zoals zij. Tegelijkertijd is ongeveer twee op tien Gelderlanders het hier (helemaal) niet mee eens. De meerderheid vindt ook niet dat politici mensen negeren die wonen in een wijk zoals de hunne, al is twee op tien het hier wel (helemaal) mee eens. Zes op tien Gelderlanders is het er (helemaal) niet mee eens dat Nederland niet langer voelt als een land voor mensen zoals hun, of dat ze zich niet (meer) gerespecteerd voelen. Ruim zeven op de tien is het er (helemaal) niet mee eens dat mensen zoals hen minder kansen krijgen in Nederland. Een grote meerderheid van de Gelderlanders geeft dus aan dat ze respect en kansen hebben, en dat er naar hen geluisterd wordt. Er is echter een minderheid van nog steeds twee op tien die aangeeft dat ze dit niet hebben.

Gelderlanders die aangaven zich over het algemeen gelukkig te voelen, zijn het vaker (helemaal) eens met de eerste drie stellingen in bovenstaande figuur; ongelukkige Gelderlanders juist vaker met de laatste vier. Meer dan zes op tien Gelderlanders die zich ongelukkig voelt, zegt zich niet (maar) gerespecteerd te voelen. Bij Gelderlanders die zich niet gelukkig, niet ongelukkig voelen is dit drie op tien, bij gelukkige Gelderlanders slechts één op tien.

12

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 Meedoen Percentage (helemaal) mee eens

Over het algemeen in het leven…

Opleiding

(Bijna) Altijd

Soms

(Bijna) nooit

Ongelukkig

Niet (on)gelukkig

Gelukkig

Lageropgeleid

Middelopgeleid

Hogeropgeleid

58%

17%

5%

6%

18%

51%

42%

40%

58%

58%

14%

5%

9%

31%

48%

35%

44%

54%

In Nederland wordt er veel gedaan voor mensen zoals ik

46%

22%

5%

12%

18%

41%

37%

35%

42%

Politici negeren mensen die wonen in een wijk zoals de mijne

14%

35%

68%

41%

27%

20%

26%

25%

14%

Nederland voelt niet langer als een land voor mensen zoals ik

9%

36%

69%

46%

29%

17%

22%

22%

14%

7%

27%

68%

63%

29%

11%

17%

16%

10%

5%

28%

52%

32%

22%

10%

18%

12%

8%

Over het algemeen voel ik mij gehoord Ik kan alles bereiken of worden wat ik wil

Ik voel mij niet (meer) gerespecteerd Als ik mijzelf vergelijk met anderen, dan krijgen mensen zoals ik minder kansen in Nederland

Discriminatie Gelderlanders werden niet enkel gevraagd of ze het gevoel hadden te kunnen deelnemen aan de samenleving, maar ook of ze zich de afgelopen 12 maanden wel eens gediscrimineerd hadden gevoeld. Drie op de tien geeft aan discriminatie ervaren te hebben in het laatste jaar. Dit aantal is lichtjes afgenomen van ruim een derde bij de vorige meting (oktober 2020) en vergelijkbaar met de meting daarvoor (juni 2020). De daling ten opzichte van juni 2020 is mogelijk te verklaren doordat mensen in de afgelopen 12 maanden minder buitenshuis zijn geweest. De meest voorkomende redenen voor discriminatie zijn leeftijd, geslacht, en politieke overtuiging. Vier op de tien Gelderlanders in de opbouwfase (18 tot 34 jaar) geven aan zich de afgelopen 12 maanden wel eens gediscrimineerd gevoeld te hebben, meer dan bij de andere leeftijdsgroepen. De meest voorkomende reden is geslacht. Gelderlanders die in de buitenwijk van een stad wonen ervaren vaker discriminatie dan zij die in het centrum van een stad, in een dorp, of in het buitengebied wonen. De meest voorkomende redenen bij deze groep zijn leeftijd en politieke voorkeur. Bijna twee op de tien Gelderlanders met een niet-westerse migratie-achtergrond hebben de afgelopen 12 maanden discriminatie ervaren vanwege hun huidskleur, en de helft vanwege hun etnische afkomst.

Ook heeft één op de tien vrouwen zich gediscrimineerd gevoeld vanwege haar geslacht, tegenover minder dan één op de honderd mannen. Gelderlanders die aangaven zich in de afgelopen 12 maanden om een andere reden gediscrimineerd gevoeld te hebben, spraken hierbij over de coronamaatregelen, hun werk en ‘omdat ik een witte Nederlander ben’. Gelderlanders die zich de afgelopen 12 maanden gediscrimineerd gevoeld hebben, vroegen wij ook waardoor ze dit gevoel kregen. Veel Gelderlanders spreken over ‘afgewezen worden bij 13

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 een sollicitatie op basis van leeftijd’, maar er wordt bijvoorbeeld ook gezegd ‘mensen accepteren niet dat ik FvD-er ben’ en ‘minder goed behandeld/serieus genomen worden dan autochtone NL-ers’. Van de Gelderlanders die aangeven (bijna) nooit het gevoel te hebben mee te kunnen doen met de samenleving, zegt zes op de tien dat ze in het laatste jaar discriminatie hebben ervaren, terwijl dit bij Gelderlanders die juist altijd het gevoel hebben volwaardig mee te kunnen doen minder dan twee op de tien is. Ook zien we dat een kwart van de gelukkige Gelderlanders zich in de afgelopen 12 maanden gediscrimineerd gevoeld heeft, terwijl dit bij de ongelukkige Gelderlanders bijna de helft is. Meedoen aan de samenleving Altijd Geen discriminatie

82%

Bijna altijd 74%

Wel discriminatie

18%

26%

Soms

Over het algemeen in het leven… Nooit

60%

Bijna nooit 38%

38%

Gelukkige Gelderlander 73%

Niet (on)gelukkig 64%

Ongelukkig Gelderlander 52%

40%

62%

63%

27%

36%

48%

De helft van de Gelderlanders die zich gediscrimineerd voelde, ondernam nadien geen actie. Bijna één op zes ging zelf het gesprek aan met de dader(s) en één op tien zocht hulp bij partner, familie en/of vrienden.

Verbondenheid met de buurt Over het algemeen zijn Gelderlanders best tevreden over de buurt waar ze wonen. Zo is zes op de tien Gelderlanders het er (helemaal) mee eens dat ze graag willen blijven wonen in hun buurt, dat ze het gevoel hebben thuis te horen in de buurt waar ze wonen, tevreden zijn met de voorzieningen en dat mensen elkaar helpen als het nodig is. Tegelijkertijd is (ruim) één op de tien Gelderlanders het hier (helemaal) niet mee eens.

Om beter inzicht te krijgen in welke Gelderlanders minder tevreden zijn over hun buurt, kijken we in de onderstaande tabel juist naar Gelderlanders die het (helemaal) niet eens met de stellingen zijn. Als we kijken naar de verschillende woonsituaties van Gelderlanders, wordt het duidelijk dat Gelderlanders die in een stad wonen iets minder vaak het gevoel hebben dat ze thuis horen in de buurt waar ze wonen, of dat mensen elkaar zouden helpen als het nodig is. Gelderlanders die in het centrum van de stad wonen zijn vaker tevreden met de voorzieningen in de buurt, maar toch geven Gelderlanders in de stad (centrum en buitenwijk) minder vaak aan graag in deze buurt te blijven wonen. Ook zien we in onderstaande tabel dat Gelderlanders die (bijna) nooit of soms wel, maar soms ook niet het gevoel hebben aan de samenleving mee te kunnen doen, ook vaker negatiever over hun buurt zijn. Woonsituatie

Meedoen aan de samenleving

14

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 Percentage (helemaal) niet mee eens

Stad (centrum)

Stad (buitenwijk)

Dorp

Buitengebied

(Bijna) Altijd

Soms

(Bijna) nooit

Ik heb het idee dat ik thuis hoor in de buurt waar ik woon

12%

17%

10%

8%

10%

19%

42%

Mensen in mijn buurt helpen elkaar als het nodig is

12%

12%

8%

6%

6%

13%

48%

15%

17%

9%

8%

11%

18%

29%

4%

10%

13%

10%

5%

20%

41%

Ik wil graag in mijn buurt blijven wonen Ik ben erg tevreden met de voorzieningen in mijn buurt

Ongeveer één op de tien Gelderlanders zegt graag gebruik te maken van ontmoetingsplekken, zoals een dorpshuis of wijkcentrum in hun buurt. Ruim één op de acht Gelderlanders zegt zelf graag activiteiten of initiatieven in de buurt te organiseren en ruim een kwart zegt graag deel te nemen aan activiteiten om meer mensen in de buurt te ontmoeten. Daarentegen geeft ook een kwart van de Gelderlanders juist aan weinig behoefte te hebben aan contact met mensen in de buurt. Het valt daarbij op dat een deel van de Gelderlanders die (bijna) nooit het gevoel hebben mee te kunnen doen vaker mensen uit de buurt willen ontmoeten door aan activiteiten deel te nemen, terwijl een ander deel van deze groep juist weinig behoefte aan contact met mensen in de buurt heeft. Van de Gelderlanders die zich (bijna) nooit volwaardig onderdeel van de samenleving voelt, staat 40% hier dus wel voor open. Ook is gekeken naar leeftijd, geslacht, en opleiding, maar daarbij zijn geen substantiële verschillen gevonden.

Woonsituatie Percentage (helemaal) mee eens

Meedoen aan de samenleving

Stad (centrum)

Stad (buitenwijk)

Dorp

Buitengebied

(Bijna) Altijd

Soms

(Bijna) nooit

24%

36%

21%

29%

27%

31%

42%

27%

26%

26%

22%

25%

27%

37%

Ik zou graag activiteiten of initiatieven organiseren in mijn buurt

10%

14%

14%

15%

13%

17%

7%

Ik maak graag gebruik van ontmoetingsplekken, zoals een dorpshuis of wijkcentrum in mijn buurt.

7%

8%

13%

8%

9%

10%

8%

Ik heb weinig behoefte aan contact met mensen in mijn buurt Ik zou graag deelnemen aan activiteiten waarmee ik meer mensen uit de buurt ontmoet

Het overgrote deel van de Gelderlanders voelt zich over het algemeen veilig in zijn/haar buurt, toch is één op de zeven Gelderlanders die in de buitenwijk van een stad woont het niet (helemaal) eens met 15

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 deze stelling. Gelderlanders die zich niet veilig in de buurt voelen, voelen zich over het algemeen ook niet thuis in de buurt. Eén op de twaalf stedelingen in Gelderland zegt ook wel eens lastiggevallen te worden. Ruim vier op de tien Gelderlanders die in het centrum van een stad woont en een kwart van de Gelderlanders die in een buitenwijk van de stad woont merkt dat in hun buurt drugs worden gedeald. Ook geeft bijna één op de twaalf Gelderlanders die in de buitenwijk van een stad wonen aan wel eens benaderd te zijn om op een illegale manier snel geld te verdienen. Ook valt het op dat vrouwen zich minder vaak veilig voelen in hun buurt en ook vaker aangeven dat ze wel eens worden lastiggevallen. Ook jongere Gelderlanders geven dubbel zo vaak aan dat ze wel eens worden lastiggevallen.

Woonsituatie Percentage (helemaal) mee eens

Geslacht

Stad (centrum) 92%

Stad (buitenwijk) 86%

Dorp

Buitengebied

Man

Vrouw

92%

98%

92%

88%

Ik word wel eens lastiggevallen in mijn buurt

8%

7%

2%

2%

3%

7%

Ik merk dat in mijn buurt wel eens drugs worden gedeald

42%

26%

14%

11%

21%

25%

Ik ben wel eens benaderd om op een illegale manier snel geld te verdienen

3%

8%

5%

5%

7%

5%

Over het algemeen voel ik mij veilig in mijn buurt

Identiteit We vroegen Gelderlanders met welke van de onderstaande groepen ze zichzelf identificeren, waarbij het mogelijk was om meerdere antwoorden te geven. Het meest voorkomende antwoord is ‘Nederlander’, wat acht op de tien Gelderlanders aanduidt. Het valt daarbij op dat bijna de helft van de Gelderlanders zich als ‘Europeaan’ identificeert, terwijl dit voor ‘Gelderlander’2 maar een kwart is. Wel heeft bijna vier op de tien aangegeven zich verbonden te voelen met de Gelderse regio/streek waar ze wonen.

2

* Het aantal respondenten dat zich identificeert als Gelderlander is gebaseerd op een kleiner aantal respondenten (633) doordat er een fout is gemaakt bij het programmeren van de vragenlijst.

16

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021

Verwachtingen voor de toekomst Gelderlanders zijn optimistischer over de toekomst wanneer het gaat over zaken die dichter bij hun eigen leefomgeving staan, dan verder van hen af. Net als bij het onderzoek Burgerperspectieven van het SCP3 dat eind 2020 is uitgevoerd, vindt bijna zes op de tien Gelderlanders dat het over het algemeen de verkeerde kant op gaat met Nederland. Anderzijds vindt ‘slechts’ twee op de tien Gelderlanders het de verkeerde kant op gaan met hun provincie. In onderstaande tabel komt naar voren dat juist Gelderlanders die vaker het gevoel hebben niet mee te kunnen doen aan de samenleving en/of ongelukkig zijn het ook veel minder vaak de goede kant op vinden gaan.

Meedoen aan de samenleving Percentage (duidelijke en een beetje) de goede kant op met uw eigen situatie

(Bijna) Altijd 81%

Soms

(Bijna) nooit

55%

met uw buurt

73%

54%

met de gemeente waar u woont

70%

met de regio/streek waar u woont met de provincie waar u woont met Nederland

Over het algemeen in het leven…

31%

Gelukkige Gelderlander 77%

Niet (on)gelukkig 54%

Ongelukkig Gelderlander 29%

39%

71%

49%

43%

49%

39%

68%

43%

38%

69%

47%

43%

67%

40%

44%

64%

44%

36%

63%

34%

34%

46%

16%

8%

42%

16%

7%

3

https://www.scp.nl/binaries/scp/documenten/publicaties/2020/12/28/burgerperspectieven-2020-4/Burgerperspectieven+2020-4+-+WEB.pdf

17

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021

Vertrouwen Het vertrouwen in de overheid is de afgelopen periode behoorlijk gedaald, in Nederland is het vertrouwen in de overheid enkel afgenomen sinds het begin van de corona-uitbraak4. Minder dan de helft van de Gelderlanders zegt (veel) vertrouwen in de landelijke overheidsinstanties te hebben en voor de lokale overheid is dit maar iets meer dan de helft. Vooral onder ongelukkige Gelderlanders en de Gelderlanders die vaker het gevoel hebben niet mee te kunnen doen is het vertrouwen behoorlijk laag. Van de Gelderlanders die (bijna) nooit het gevoel heeft mee te kunnen doen heeft slecht één op de twintig (veel) vertrouwen in de regering en maar één op de vijf in mensen in het algemeen.

4

Gelderlanders met (veel) vertrouwen in…

De regering

De nationale overheid

Het parlement

De lokale overheid

Mensen in het algemeen

Uw buren

Uw familie en vrienden

Ongelukkige Gelderlander

25%

28%

32%

34%

19%

40%

74%

Niet gelukkig, niet ongelukkig

20%

24%

22%

39%

44%

55%

85%

Gelukkige Gelderlander

49%

49%

51%

53%

69%

82%

97%

(Bijna) nooit kunnen meedoen Soms kunnen meedoen

5%

8%

8%

24%

20%

39%

70%

22%

22%

22%

27%

42%

65%

88%

(Bijna) altijd kunnen meedoen Dadengerichte

56%

56%

59%

61%

74%

85%

99%

80%

75%

78%

72%

88%

91%

99%

Middenvelder

67%

70%

71%

69%

73%

91%

97%

Onbegrepen

8%

10%

10%

26%

36%

74%

85%

Traditiegetrouwe

37%

37%

38%

37%

53%

71%

94%

Trendsettende

34%

36%

41%

41%

71%

50%

99%

Totaal

45%

46%

48%

51%

64%

78%

95%

https://www.impactcorona.nl/wp-content/uploads/2021/04/ongeduldigesamenleving_def.pdf 18

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021

Vrijheid Ook vroegen wij Gelderlanders hoe ze over ‘vrijheid’ denken en in hoeverre ze zichzelf vrij voelen. Ruim acht op de tien geeft een zeven of hoger, maar ook is er een kleine groep van één op twintig die zichzelf niet vrij noemt (cijfer onder de vijf). Jongeren en ouderen voelen zich vrijer dan Gelderlanders tussen 35 en 64 jaar oud, net als theoretisch opgeleiden. Gelderlanders die in het stadscentrum wonen voelen zich het meest vrij, terwijl Gelderlanders uit de buitenwijken van steden aangeven zich het minst vrij te zijn.

Het valt daarbij op dat bijna alle Gelderlanders aangeven het waardevol vinden om vrij te zijn, maar ook ruim acht op de tien Gelderlanders van mening is dat andere mensen onvoldoende beseffen hoe waardevol het is om vrij te zijn. Ruim de helft van de Gelderlanders is het er ook niet (helemaal) mee eens dat iedereen in Nederland voldoende vrijheid heeft.

In de onderstaande figuur valt het op dat ruim de helft van de Gelderlanders van mening is dat gelijke behandeling zonder discriminatie onvoldoende aanwezig is in Nederland en een kwart dat jezelf mogen zijn en doen wat je wilt nog onvoldoende aanwezig is. Verschillende groepen Gelderlanders geven aan verschillende onderdelen van vrijheid belangrijker te vinden, maar het zijn vooral vrouwen die zich vaker zorgen maken dat bepaalde vrijheden onvoldoende aanwezig zijn in Nederland.

19

Eerste resultaten monitor welbevinden I: meting 16 – 21 april 2021 Bijna negen op de tien Gelderlanders vindt het belangrijk om stil te blijven staan bij de Tweede Wereldoorlog. Ruim de helft van de Gelderlanders geeft dan ook aan dat historische verhalen en herdenkingsplechtigheden hun doen beseffen hoe waardevol vrijheid is. Ook actuele verhalen over vrijheid zijn hiervoor belangrijk. Bij de categorie ‘Anders, namelijk’ wordt ook vaker gerefereerd aan de corona-maatregelen.

Dat vrijheid door veel mensen als iets allesomvattends gezien wordt, komt naar voren in de volgende drie karakteriserende quotes: (1) ‘Dat ik mag gaan staan en gaan waar ik wil, waar ik kan zeggen wat ik wil en mag zijn wie ik ben.’, (2) ‘Dat je echt alles mag zeggen en denken wat je wilt, dat daar op een respectvolle manier met elkaar over gesproken kan worden, “to agree to disagree” en (3) ‘Een samenleving waarin de mensen respectvol en tolerant met elkaar omgaan. De overheid/politiek moet daarvoor zorgen en waken voor de steeds meer opkomende polarisatie die zij zelf veroorzaken.’

20