Masterplan 220509_df_lwrs.pdf

Verkeersintensiteiten en snelheden De drukte in het gebied wordt gemeten via verkeerstelpunten. Op vijf plekken langs de wegen in het Posbankgebied zijn dergelijke verkeerstelpunten (op zonne-energie) aanwezig. Deze bevatten historische teldata, maar zijn inmiddels niet meer volledig in gebruik. Voor het Masterplan Veluwezoom worden deze telpunten weer hersteld, zodat er weer volledige verkeersdata

28

concluderen wij derhalve dat monitoring van veranderingen in de natuurwaarden in de periode van 2 jaar, zoals gevraagd door de gemeenteraden, niet mogelijk is.

Geluidsoverlast Periodieke geluidsmetingen moeten inzicht geven in de effecten die de aanpassing van de verkeerssituatie voor de bestaande geluidsoverlast hebben. Het spreekt vanzelf dat de overlast in het Nationaal Park zal afnemen op de dagen waarop de wegen zijn afgesloten, maar het monitoringsonderzoek moet uitwijzen of er bijvoorbeeld sprake is van een verplaatsing van de geluidsoverlast naar andere dagen. Ook in dit geval speelt een goede nulmeting een belangrijke rol. Technisch gezien zijn geluidsmetingen in natuurgebieden lastig door aanwezige dierengeluiden. Meestal wordt namelijk gefocust op gemiddelde waarden, die dan verstoort raken en niet representatief zijn. In dit geval lijkt het raadzaam om in te zoomen op de pieken van geluid. Dit is namelijk ook de overlast van (vaak groepen) weggebruikers die door het gebied toeren en overlast veroorzaken in de omliggende gebieden.

Het voorgaande wil niet zeggen dat monitoring nooit een optie is. Het lijkt wel goed mogelijk om het onderzoek breder op te zetten. Zowel qua tijdsspanne als qua gebied. Door ook andere gebieden op de Veluwe bij het onderzoek te betrekken en de tijdsspanne naar minimaal 4 jaar op te rekken. Door de grotere set aan gegevens zal eerder gesproken worden van significante effecten. Er kan dan aangetoond worden in hoeverre maatregelen, die leiden tot veranderingen in de bezoekersaantallen, een positief effect hebben op de populatie van de broedvogels van de Veluwe. Tevens zal het onderzoek specifiek beoordelen in welke mate bezoekersaantallen veranderen in de verschillende delen van de Veluwezoom. Daarmee kan ook aangegeven worden wat het effect voor de Veluwezoom zelf betekent.

Monitoringplan verkeer

Bredere opzet monitoring natuur

In de tweede helft van 2022 wordt op basis van het voorgaande het monitoringsplan verkeer verder uitgewerkt. Daarin wordt ook ingegaan op de wijze waarop wordt omgegaan met de resultaten van de monitoring: wanneer kunnen we spreken van een geslaagde nieuwe situatie en in welk geval worden de doelen niet bereikt?

Zoals hiervoor geconcludeerd is een bredere aanpak van de natuurmonitoring voor het Nationaal Park Veluwezoom een optie. In deze paragraaf wordt hierop nader ingegaan en wordt aangegeven op welke wijze deze bredere aanpak in gang gezet zou kunnen worden.

Monitoring natuur

Verwachte gevolgen maatregelen op bezoekersdichtheden

Naar aanleiding van de vraagstelling uit het amendement is overleg gevoerd met de Landbouwuniversiteit Wageningen (WUR). Hieruit werd duidelijk dat het onmogelijk lijkt om de effecten van de verschillende maatregelen apart in beeld te brengen. Het is zelfs niet zeker of effecten van de combinatie van maateregelen op natuurwaarden aan te tonen zijn binnen een tijdspanne van 2 jaar. Mogelijk dat er een indicatief effect op broedsucces van verschillende vogelsoorten aangetoond kan worden. Het is moeilijk in te schatten of dit effect significant zal zijn, vanwege de beperkte schaal van het gebied. De populatie van broedvogels omvat de hele Veluwe. Samen met de WUR

De verwachting is dat door de afsluiting van de kleine parkeerplaatsen minder bezoekers aanwezig zullen zijn in de directe omgeving van de afgesloten parkeerplaatsen. Bij de aanname dat de bezoekers die normaliter van deze parkeerplaatsen gebruik maken nu hun bezoek starten bij de andere parkeerplaatsen, is het de verwachting dat de delen ten noorden van de Posbank en het bosgebied ten westen van het Herikhuizerveld iets rustiger zullen worden. Wat de gevolgen zijn van het tijdelijk afsluiten van wegdelen op bezoekersdichtheden is veel moeilijker in te schatten. De verschillende

29

parkeerplaatsen zijn nog steeds te bereiken en op weekdagen kan men nog steeds gebruik maken van de weg. Om aan te kunnen tonen wat het effect is van de maatregelen zal allereerst een goed beeld verkregen moeten worden wat de gevolgen zijn voor het gebruik van de parkeerplaatsen en de bezoekersaantallen in de verschillende delen van de Veluwezoom. Deze informatie is noodzakelijk om een goede relatie tussen bezoekersaantallen en natuurwaarde aan te tonen.

•

De mate waarin natuurwaarden (zoals de dichtheid van vogels) veranderen als gevolg van verandering in bijvoorbeeld bezoekersaantallen.

•

De mate waarin andere factoren metingen zullen verstoren, omdat ze ook van invloed zijn op de natuurwaarden.

Andere effecten van maatregelen Naast een impact op natuurwaarden zullen de maatregelen ook een effect hebben op de bezoekers zelf. Er zijn twee zaken die daar relevant zijn: 1) toegankelijkheid van het gebied en 2) beleving van het bezoek. Als delen van de weg zijn afgesloten in het weekend en feestdagen is de verwachting dat de beleving door de ‘overgebleven’ recreanten positiever wordt beoordeeld, omdat er minder hinder is door motorgeluid en snelheidsverschillen. Hoe de toegankelijkheid wordt beoordeeld is moeilijker in te schatten. Het is mogelijk dat bezoekers eenvoudiger een parkeerplaats vinden en minder in de file staan. Maar het is ook mogelijk dat mensen gewend zijn om verder het gebied in te gaan en daar nu minder goed kunnen parkeren. Dit zal afhankelijk zijn van de mate waarin bezoekers reeds eerder in het gebied zijn geweest.

Effecten op natuur Bezoekers van natuurgebieden hebben op verschillende manieren een impact op de natuur. De meeste daarvan hebben negatieve gevolgen voor de aanwezige natuurwaarden. Zo heeft het bezoek gevolg voor de natuur door hun ruimtebeslag (parkeergelegenheden, eetgelegenheden, paden, e.d.), fysiek contact (bijv. sterfte reptielen op fietspaden), verstoring (van voornamelijk vegetaties, vogels en grote zoogdieren), achterlaten van rommel en soms ook het meenemen van bijv. planten en paddenstoelen. Een van de weinige direct positieve effecten op natuurwaarden is dat sommige vegetatietypen die in Nederland worden nagestreefd profijt kunnen hebben bij een beperkte mate van recreatief gebruik. Het belangrijkste positieve effect van recreatie op natuurwaarden is indirect. Door natuurervaringen zal de kans ook toenemen dat bezoekers (financieel) een bijdrage willen gaan leveren aan natuur en dat er meer draagvlak zal zijn voor maatregelen die deze natuur beschermen. Naast de effecten via bezoekersaantallen zal het deels afsluiten van de weg mogelijk ook direct van invloed zijn op natuurwaarden. Zo zal er minder verstoring door het verkeer zijn en zal er minder stikstof via de uitstoot van brandstof in het gebied komen. Doordat de weg echter voor het merendeel van de dagen in het jaar volledig open is en slechts kleine delen worden afgesloten is dit effect lastig meetbaar.

Opties voor onderzoek Het is mogelijk om een onderzoek te doen naar het effect van de maatregelen op het broedsucces van enkele Vogelrichtlijnsoorten in het gebied. Daarvoor zal het broedsucces gemonitord moeten worden voordat de maatregelen genomen zijn (de zogenaamde nulmeting in 2023 of 2024) en na een aantal jaar nadat de maatregelen zijn genomen. Dit zal zowel gedaan worden in gebieden waar maatregelen genomen worden als ook in gebieden waar geen maatregelen zijn genomen. Deze zogenaamde controlegebieden dienen om te kunnen corrigeren voor de effecten van andere factoren, zoals weersomstandigheden tijdens het broedseizoen. Omdat dit per broedpaar wordt gemonitord en niet per deelgebied is het mogelijk om op een kleiner oppervlakte meerdere datapunten te genereren. Hierdoor is het eerder mogelijk om een effect aan te tonen.

Meten van effecten op natuur Het meten van de impact van bezoekers op natuur is lastig. Om deze impact aan te kunnen tonen zijn twee factoren belangrijk:

30

De verwachting is dat als de studie van de Veluwezoom opgenomen wordt in een groter monitoringsplan op de Veluwe naar de effecten van veranderingen in bezoekersaantallen op natuurwaarden het zicht op de effecten groter is en dat dit leidt tot significante effect. De opzet voor een dergelijk breed onderzoek kan de komende maanden verder worden uitgewerkt. Met name de monitoring die ook vanuit de provinciale recreatiezonering gaat plaatsvinden biedt hiervoor een handvat. In het voorstel zal niet alleen het effect op natuurwaarden (broedvogels van de Vogelrichtlijn en mogelijk sterfte van reptielen), maar ook het effect op bezoekersaantallen en de beleving worden meegenomen. Het leggen van een relatie met de verkeersmonitoring ligt hierbij voor de hand. Om de kosten voor een dergelijk groter project te kunnen overzien, wordt hierbij gedacht aan een PhDonderzoek. De WUR neemt, eventueel samen met een andere universiteit, de begeleiding van het onderzoek voor haar rekening. Eveneens zal aansluiting gezocht worden met andere partijen voor aanvullende financiering, zoals de Provincie Gelderland, Veluweop1 en het Rijk. Deelprojecten voor Monitoring verkeer en natuur G1. Monitoring verkeer G2. Monitoring natuur

31

4. Planning, fasering, inschatting kosten en risico’s

Inschatting kosten Met de realisatie van alle onderdelen uit het Masterplan zal ongeveer 14,3 miljoen euro gemoeid zijn (zie bijlage 1). Dit bedrag is als volgt over de verschillende initiatiefnemers verdeeld:

Planning en fasering De realisatie van het Masterplan is een project waar we komende acht jaar gezamenlijk aan werken. Om de uitvoering van het Masterplan in goede banen te leiden, delen we het project op in twee fasen: 1. De noodzakelijke basismaatregelen om het verkeer te verminderen en de benodigde voorzieningen daarvoor, van 2022 tot en met 2025. 2. Het beter faciliteren van bezoekers rondom de nieuwe situatie tot en met 2030. Daarnaast zijn er een aantal deelprojecten die kunnen meeliften op andere deelprojecten, en daardoor qua planning daarvan afhankelijk zijn, bijvoorbeeld de aanpassing van het station omdat ProRail daarmee ook aan de slag gaat. Deze acties worden ook in de eerste fase opgepakt. De voorbereiding van de deelprojecten in fase 2 wordt gestart vanaf 2022, omdat deze vanwege procedures en technische complexiteit de nodige voorbereidingstijd vragen.

Initiatiefnemer Natuurmonumenten Gemeente Rheden Gemeente Rozendaal Totaal

Bijdrage € 8.500.000,€ 5.440.000,€ 490.000,€ 14.430.000

De gepresenteerde bedragen in de tabel zijn bedragen inclusief verwachte kostenstijgingen en risico’s. Naast de investeringen in het project, is er ook sprake van beheerlasten die met de diverse maatregelen gepaard gaan. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de beheerlasten van het PRIS-systeem, de elektronische afsluitingen of oplaadvoorzieningen voor fietsers.

Planning

Dekking en Financiering

Elk deelproject heeft zijn eigen planning, waarin rekening gehouden wordt met (technische) voorbereiding, het doorlopen van procedures en de uitvoering. Voor een deel zijn de projecten afhankelijk van elkaar. Tussen verschillende projecten is echter wel degelijk sprake van afhankelijkheid; zo zullen de parkeerplaatsen in het gebied pas worden afgesloten op het moment waarop er ook een alternatief beschikbaar is: de parkeerplaats op het manegeterrein. De afsluitingen van de wegen in het gebied kunnen ook pas op dat moment worden doorgevoerd. Om een verkeerschaos te voorkomen zal op dat moment ook het parkeerverwijssysteem moeten functioneren. In het hiernavolgende schema is de planning opgenomen. De hiervoor genoemde deelprojecten waartussen sprake is van afhankelijkheid zijn hierbij in een aparte kleur weergegeven.

Voor de dekking van de kosten kijken we naar de volgende financieringsbronnen:

32

•

Eigen bijdragen van de gemeenten en Natuurmonumenten

•

Bijdrage uit de Regiodeal Veluwe

•

Bijdrage plusregeling regiodeal van de Provincie

•

Aanvullende bijdragen van de Provincie van rijk, Provincie en Europa (bijv. Recreatiezonering, Regels ruimte voor Gelderland, Programma Natuur, Interreg, Life, SDE-duurzame energie)

•

Investeringen derden en inkomsten uit exploitatie

Vertragingen

De investeringen in de spreiding van de bezoekersstromen, het verkeer en parkeren, de ontvangstlocatie en de verbinding tussen het station en de ontvangstlocatie Heuven zijn voor een groot deel investeringen voor de komende 20 tot 30 jaar. Dit betekent dat deze investeringen voor een langere periode ten laste komen van de begroting van de partijen. Het gaat hierbij om de kosten die zijn gerelateerd aan fysieke investeringen.

De fysieke projecten die in het kader van het Masterplan worden uitgevoerd vinden allemaal in of bij een Natura2000 gebied plaats. Dat betekent dat, met name in het kader de landelijke stikstofproblematiek, heel zorgvuldig wordt gekeken naar de effecten van de projecten op deze gebieden. In de planning is rekening gehouden met de hiervoor benodigde procedures. Hoewel het Masterplan zorgt voor een afname van de stikstofdepositie, kan veranderende wet- en regelgeving op dit gebied voor nieuwe inzichten zorgen. Omdat de projecten bij veel mensen onder een vergrootglas liggen, bestaat daarnaast de kans dat we hierdoor te maken krijgen met langere proceduretijden. Een andere mogelijk vertragende factor is het gebrek aan (uitvoerings)capaciteit. Capaciteitsproblemen binnen de eigen organisaties, bij adviesbureaus en bij aannemers kunnen voor vertraging zorgen.

Aanvullende subsidies Vanwege het innovatieve karakter van een aantal maatregelen en de relatie met belangrijke doelstellingen zoals verminderen van gemotoriseerd vervoer en versterking van kwetsbare beschermde (N2000) natuurwaarden, verwachten wij dat er kansen zijn voor aanvullende subsidiebijdragen. Het aanvragen van deze subsidies vraagt echter een langere voorbereidingstijd (circa 1 jaar), en omdat subsidies veelal niet van toepassing zijn op activiteiten die al gestart zijn, zijn deze subsidies met name van toepassing op activiteiten in de tweede fase. Voor het aanvragen van deze subsidies wordt onder andere samengewerkt worden het Bureau Nationale Parken en de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen. Risico’s In de factsheets zijn per deelproject de risico’s benoemd. In zijn algemeenheid is er een aantal risico’s waarmee in bij de realisatie van het Masterplan rekening moet worden gehouden. Kostenstijgingen Er is al enige tijd sprake van toenemende inflatie. Enerzijds is er sprake van oplopende energieprijzen die ook zorgen voor stijging van de productiekosten. Anderzijds zorgt mondiale onzekerheid voor meer inflatie. In de kostenraming is rekening gehouden met 15% inflatie, maar op dit moment is niet met zekerheid te zeggen of dit voldoende zal zijn.

33

Planning Masterplan

Figuur 18 Planning masterplan 34

Bijlage 1. Tabel deelprojecten en kosten

i

Bijlage 2. Chronologisch overzicht: studies, documenten, websites en besluiten Ontspannen Regio. De regionale agenda, Groene Metropoolregio ArnhemNijmegen, Lopend, Opgaven - Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen Recreatiezonering, Provincie Gelderland, Lopend, https://www.gelderland.nl/projecten/recreatiezonering-op-de-veluwe Veluwe op 1. Samenhang- samenwerking en focus, Veluwe Alliantie, Lopend, Veluwe op 1 - Veluwe op 1 Veluwezoom vol verhalen. Programma belevingsgebieden, Veluwe Alliantie, Lopend, https://www.veluweop1.nl/project/belevingsgebieden/ Principeplan Welkom Veluwezoom, Gemeente Rheden, feb-22. Raadsmemo participatie en draagvlak Masterplan, Gemeente Rheden, feb-22. Raadsvoorstel Principeplan D, Gemeente Rheden, feb-22. Agenda Rheden, Raadsvergadering dinsdag 22 februari 2022 19:30 - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl), Raadsbesluit Principeplan D, Gemeente Rheden, feb-22. Nachtafsluiting Nationaal Park de Veluwezoom, motie 1, Gemeente Rheden, feb-22. Meten is weten, motie 2, Gemeente Rheden, feb-22. Gebiedstafel Posbank Veluwezoom, motie 3, Gemeente Rheden, feb-22. Parkeerdruk, motie 4, Gemeente Rheden, feb-22. Verbinding met de dorpen, amendement 1, Gemeente Rheden, feb-22.

Uitbreiding afsluiting, amendement 2, Gemeente Rheden, feb-22. Scenario onderzoek Masterplan Veluwezoom, Gemeente Rheden, okt-21. Scenario Veluwezoom – reactie stakeholders, Gemeente Rheden, okt-21. Raadsvoorstel scenario’s Masterplan Veluwezoom, Gemeente Rheden, okt-21. Agenda Rheden, - Raadsvergadering dinsdag 19 oktober 2021 19:30 - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl), Raadsbesluit scenario’s Masterplan Veluwezoom, Gemeente Rheden, okt-21. Amendement Goed onderzoek goed plan, Gemeente Rheden, okt-21. Regiodeal Veluwe met handtekeningen, Gemeente Rheden, okt-21. Drukteradar, gegevens over 2020 en 2021. TVAN, sep-21. Drukteradar - Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen (toerismevan.nl) Visie herstelplan Heuven, SB4, sep-21. Spreidingsplan, Stichting Red Heuven en Posbank, sep-21. Natuurbeheer en Zonering voor zeven –aangewezen-vogelsoorten Natura 2000, SOVON, 2020, https://www.sovon.nl/nl/publicaties/natuurbeheer-enzoneringsmaatregelen-voor-zeven-aangewezen-vogelsoorten-natura-2000-0, Fietsplan 2016, Gemeente Rheden, 2016, Document Rheden, - Fietsplan 2016.pdf iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl), Nota Parkeernormen 2015, Gemeente Rheden, 2015 Verkeersveiligheidsplan 2000, Goudappel Coffeng, 2000 Compendium voor de leefomgeving https://www.clo.nl/

ii

Figurenlijst Figuur 1

P.4

Proces tot het masterplan.

Figuur 2

P.8

Toegang doordeweeks en in het winterseizoen.

Figuur 3

P.9

Toegang in de weekenden en op feestdagen in het zomerseizoen.

Figuur 4

P.10

De Posbank in 1953. Foto: Natuurmonumenten.

Figuur 5

P.11

De ontwikkeling van waarden als gevolg van het Masterplan.

Figuur 6

P.14

Links en midden: Verkeerskundig meubilair gecombineerd met ecologische inpassing. Rechts: Hop-over voor vleermuizen.

Figuur 7

P.15

Herstelplan Landgoed Heuven. Bron: Natuurmonumenten.

Figuur 8

P.16

Beoogde ontwikkeling rond het bezoekerscentrum.

Figuur 9

P.18

Impressie verbreed perron, dwarsdoorsnede en bovenaanzicht.

Figuur 10

P.19

Beoogde ontwikkeling nabij het station.

Figuur 11

P.21

Voorzieningen die bijdragen aan spreiding bezoekers op twee niveaus.

Figuur 12

P.22

Voorbeeld uit het handboek huisstijl Veluwe: informatiepaneel met startpunten voor de diverse gebruikers

Figuur 13

P.23

Periodieke afsluitingen.

Figuur 14

P.24

Beoogde ontwikkeling Beekhuizen.

Figuur 15

P.25

Huidige parkeersituatie.

Figuur 16

P.26

Nieuwe parkeersituatie.

Figuur 17

P.27

Parkeerplaatsen die gekoppeld zijn aan de PRIS.

Figuur 18

P.34

Planning masterplan

Foto’s op voorpagina en pagina 3, 10, 13, 15, 17, 31, 33: Natuurmonumenten Foto op pagina 14: Ties Blaauw

iii

Colofon Projectteam Gemeente Rheden K. Wopereis I. Kerkhoff L. Van der Zee K. Knippenberg A. Van Engen K. Lamaker Gemeente Rozendaal H. Jacobsen Natuurmonumenten A. Ten Hoedt S. Semmekrot Wing F. Stroeken D. Brunt P. Veldt Bureau Buiten A. Van Mispelaar M2 Manage M. Mur (projectmanager)

Stuurgroep Gemeente Rheden Wethouder Ronald Haverkamp Gemeente Rozendaal Wethouder Simon Warmerdam Vereniging Natuurmonumenten Adjunct – regiodirecteur Jeroen de Koe 9 mei 2022

iv

v