Document · PDF

Kadernota 2023-2026.pdf

1.2 Raadsvergadering 12 juli 2022, gemeente RozendaalBij agendapunt: Kadernota8.857 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Kadernota 2023-2026

INHOUDSOPGAVE INLEIDING A. BESTUURLIJKE SAMENVATTING ........................................................................................................................................ 4 B. ONTWIKKELINGEN PER PROGRAMMA .............................................................................................................................. 6 PROGRAMMA 0: BESTUUR EN ONDERSTEUNING ............................................................................................................ 7 PROGRAMMA 1: VEILIGHEID .......................................................................................................................................10 PROGRAMMA 2: VERKEER EN VERVOER ..................................................................................................................... 11 PROGRAMMA 3: ECONOMIE .......................................................................................................................................13 PROGRAMMA 4: ONDERWIJS ......................................................................................................................................

14 PROGRAMMA 5: OPENBAAR GROEN, SPORT, CULTUUR EN RECREATIE ..........................................................................15 PROGRAMMA 6: SOCIAAL DOMEIN .............................................................................................................................. 16 PROGRAMMA 7: VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU ...........................................................................................................18 C. ONTWIKKELING FINANCIEEL MEERJARIG PERSPECTIEF .................................................................................................... 21 D. MOGELIJKHEDEN VERHOGING INKOMSTEN ....................................................................................................................

23 WEERSTANDSRATIO; RISICOBEHEERSING EN VERMOGENSPOSITIE ...............................................................................25 HANTEREN VAN EEN BODEMRATIO VOOR WEERSTAND .................................................................................................26 ACTIVEREN ONTTREKKINGEN RESERVES .....................................................................................................................27 BIJLAGE 1 RISICO-INVENTARISATIE ............................................................................................................................28 BIJLAGE 2 VERMOGENSPOSITIE .................................................................................................................................31

Inleiding Voor u ligt de Kadernota 2023-2026. Deze kadernota maakt deel uit van de Rozendaalse P&C-cyclus bestaande uit de kadernota, de programmabegroting, tussenrapportages en de jaarstukken (de programmarekening). De programmabegroting en de jaarstukken zijn wettelijk verplichte documenten. Deze kadernota is dat niet. Wel schrijft de Financiële verordening voor dat het college de uitgangspunten voor het opstellen van de meerjarenbegroting en een actualisatie van het financieel meerjarig perspectief aan de raad voorlegt en eventueel ook voorstellen voor (nieuw) beleid. Doel en opzet Doel van de kadernota is om de kaders vast te stellen die voor het opstellen van de begroting over 2023-2026 leidend zijn. De kadernota is dus een nota op basis waarvan college en ambtelijke organisatie de begroting verder uitwerken. De kadernota geeft aan op welke in-en externe ontwikkelingen de gemeente moet inspelen en wat dat voor het financiële beeld betekent. Met deze kadernota komt de gemeenteraad ‘aan de voorkant’ in positie om vorm en inhoud te geven aan zijn budgetverantwoordelijkheid. Daarom is enkele jaren geleden ook besloten om de Algemene Beschouwingen te laten plaatsvinden bij de bespreking van de kadernota in de raad (in plaats van bij de begroting).

Opbouw en leeswijzer De indeling van deze nota sluit ten behoeve van de herkenbaarheid aan bij die van de begroting en de jaarrekening. Bij de kadernota gaat het evenwel om een hoofdlijnennotitie waarin de (belangrijkste) ontwikkelingen sinds het opstellen van de begroting en het eventuele financieel effect daarvan op worden vertaald naar een gewijzigd financieel meerjarig perspectief. Het is daarmee een stuk korter dan begroting en jaarrekening. De kadernota bestaat uit drie onderdelen: A. Bestuurlijke samenvatting Hierin beschrijven we de uitgangspositie: waar staan we als Rozendaal en welke uitgangspunten hanteren we in deze kadernota; B. Programma-ontwikkelingen Een nadere beschrijving van de relevante ontwikkelingen per programma die aanleiding geven voor wijzingen in de meerjarenprogrammabegroting (bestaand en nieuw beleid); C. Het financieel meerjarig perspectief De financiële doorrekening met consequenties van de onderdelen A en B en een nadere onderbouwing van de meest relevante uitgangspunten. D. Mogelijkheden verhogen inkomsten Hierin staan mogelijkheden om onze inkomsten te verhogen om voor onze financiële positie minder afhankelijk te worden van het gemeentefonds.

A. Bestuurlijke samenvatting Waar Rozendaal in het verleden de begroting relatief eenvoudig meerjarig sluitend kon krijgen, leek dat perspectief gewijzigd. Zonder maatregelen leken wij de komende vier jaren af te stevenen op een structureel tekort. Wij gebruiken hier de woorden ‘leek’ en ‘leken’, omdat we op het allerlaatste moment, vlak voor de behandeling van de kadernota in het college, inzicht gekregen hebben in de effecten van de meicirculaire. Door de meicirculaire verbetert het meerjarenperspectief enorm: het meerjarig begrotingssaldo varieert de komende jaren van € 234.000 positief tot € 222.000 in 2026.

Meerjarenperspectief

2023 +234.397

2024 +325.964

2025 +506.721

2026 +222.221

Een onverwachte nieuwe werkelijkheid Tot 9 juni 2022 hebben we als college in de kadernota rekening gehouden met een scenario van structurele tekorten, oplopend tot € 130.000 in 2026 moeten oplossen. Dit betekent dat we in deze kadernota uiterst behoudend hebben begroot. Door de plotselinge en onverwachte stijging van het gemeentefonds verkeren wij opeens in een nieuwe werkelijkheid, waarin enige ruimte is om te investeren. Als college hebben wij voor de kadernota geen tijd gehad om met deze nieuwe informatie tot een samenhangend uitgewerkt nieuw financieelinhoudelijk kader te komen. Wel zijn, naast de financieel-technische uitgangspunten, enkele inhoudelijke uitgangspunten in deze kadernota opgenomen. Op basis van de inbreng van uw raad tijdens de behandeling van de kadernota op 12 juli (Algemene Beschouwingen) werken we de kaders uit in concretere voorstellen in de meerjarenbegroting 2023-2026. Kort en goed betekent dit dus dat deze kadernota een sobere basis vormt, waarbij door de extra financiële ruimte mogelijkheden ontstaan om te investeren in de toekomst van Rozendaal. Meer inkomsten gemeentefonds door meicirculaire De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de totale rijksuitgaven.

Volgens de normeringssystematiek (trap-op-trap-af) heeft de groei in de rijksuitgaven direct invloed op de ontwikkeling van de algemene uitkering en daarmee op de omvang van het gemeentefonds. De jaarlijkse toe- of afname van het gemeentefonds, voortvloeiend uit de normeringssystematiek, wordt het accres genoemd. In de meicirculaire is een nieuwe accresraming opgenomen voor het jaar 2022 en verder. In 2023 bedraagt het totale accres van het gemeentefonds ruim € 2,5 mrd, oplopend naar € 5,2 mrd in 2025 en € 2,8 mrd in 2026. Structureel hogere uitgaven Door de stijging van de uitkering van het gemeentefonds hoeven wij op dit moment geen maatregelen te nemen om de begroting te sluitend te krijgen. Zonder de kennis van de meicirculaire waren wij hiervan wel uitgegaan, omdat onze uitgaven structureel hoger zijn geworden. Deze kostenstijging komt niet door gekke bokkesprongen, maar omdat wij in lijn met de ambitie van ‘beheergemeente 2.0’: - doen wat nodig en onontkoombaar is (autonome ontwikkelingen); - opereren binnen de financiële kaders en afspraken, inclusief de structurele financiële verwerking van eerdere raadsbesluiten.

Dit kader heeft geleid tot een aantal structurele kostenverhogingen in vergelijking met de begroting 2022, waaronder: - het structureel versterken van de organisatie (sociaal domein): € 89.000; - diverse kostenstijgingen in bestuurlijke samenwerkingsverbanden (waaronder VGGM, GMRAN en K80): € 8.000; - toegenomen energiekosten: € 12.000;

Omdat wij tijdens de voorbereiding van de kadernota voortdurend uit zijn gegaan van een meerjarig begrotingstekort hebben wij een kostenneutrale aanpak uitgewerkt van de ambities die in het coalitieakkoord staan beschreven. Verder hebben we onzekerheden als PM-post beschreven. Onzekerheden en sterke afhankelijkheid uitkering gemeentefonds Hoewel de uitkering uit het gemeentefonds voor Rozendaal nu meevalt, is het de vraag in hoeverre dit in de toekomst het geval zal zijn. Zo blijft er onzekerheid over ontwikkelingen in het sociaal domein en de vraag welke rol gemeenten de komende jaren (moeten) pakken in de energietransitie en klimaatadaptatie. Omdat onze financiële positie sterk afhankelijk is van het gemeentefonds willen wij inzetten op een solide, toekomstbestendig financieel beleid. Deze soms onvoorspelbare financiële afhankelijkheid maakt dat wij ook willen nadenken of en hoe we aan de inkomstenkant meer ruimte kunnen maken. Daarom staat in deel D een overzicht van de knoppen waaraan wij kunnen draaien om onze inkomsten te vergroten, waarvan het verhogen van de OZB de grootste is. Hoewel het verlagen van de beïnvloedbare uitgaven relatief weinig oplevert zonder nadelige gevolgen voor onze inwoners (denk aan besparing op het groenonderhoud), is dit ook een optie om in de toekomst een structureel sluitend en gezond financieel perspectief te realiseren.

Het voert – gegeven de huidige financiële situatie – te ver om de optie van uitgavenbeperking uit te werken. Ambtelijk is daarvoor het voorwerk wel gedaan. Uitgangspunten Onze behoefte om verder te bouwen aan een gedegen toekomstbestendige financiële basis leiden tot de volgende uitgangspunten voor de begroting 2023-2026: 1. Wij streven een solide, toekomstbestendig financieel beleid na, waarbij over 4 jaar de uitgaven en inkomsten in evenwicht zijn en waarbij we voldoende reserves1 houden om onverwachte tegenvallers op te vangen. 2. Wij gaan in principe voortaan onttrekkingen aan onze reserves activeren. Hierdoor verhogen wij weliswaar onze exploitatielasten, maar houden wij op de lange termijn onze reserves op peil. 3. Wij streven naar een weerstandsratio met een minimumgrens van 4. Op basis van de risico-inventarisatie denken wij met de omvang van deze ondergrens voldoende buffer te houden in slechte tijden. Bovendien geeft een weerstandsratio van 4 ruimte om te investeren, risico’s op te vangen en de exploitatie sluitend te houden. 4. Wij ronden deze coalitieperiode de transitie naar een toekomstbestendige organisatie af (basis op orde conform 'beheergemeente 2.0'). 5. Wij maken een start met de planvorming en uitvoering van een aantal onderwerpen uit het coalitieakkoord. De eerste drie uitgangspunten worden in het vervolg van deze nota verder toegelicht.

Voor de laatste twee uitgangspunten (de basis op orde in de gemeentelijke organisatie plus de uitvoering van het coalitieakkoord) staan in de kadernota geen concrete voorstellen. Tot de onverwachte meevaller van de meicirculaire verwachtten we namelijk geen financiële ruimte te hebben voor investeringen en daarom hadden we geen tijd de behoudende, kostenneutrale aanpak in deze kadernota te veranderen. In de begroting 2023-2026 kunt u voorstellen verwachten in lijn met uitgangspunt 4 en 5. Tijdens de Algemene Beschouwingen kunt u uitspreken welke onderwerpen u voorrang wilt geven. Hiermee kunt u sturing geven aan een samenhangend pakket van maatregelen dat wij in de begroting gaan verwerken.

Wat een ‘voldoende’ omvang van de reserves komt terug bij uitgangspunt 3 over de hoogte van de weerstandsratio. 5

B. Ontwikkelingen per programma In deze kadernota hanteren we de bestaande begrotingsindeling en daarmee de door de raad vastgestelde programmastructuur. In de programma’s worden de ontwikkelingen onderverdeeld in 3 categorieën: 1. Bestaand beleid; 2. Nieuw beleid; 3. De geconsolideerde financiële effecten per programma.

Programma 0: Bestuur en ondersteuning 0.1 Bestaand beleid Gemeentefonds: bijstellingen meicirculaire Op basis van de meicirculaire 2022 ontvangen we in 2023 € 475.000 meer dan we begrootten in november 2021. Ook de jaren erna ontvangen we op basis van huidige vooruitzichten fors meer dan begroot (2024 € 637.000, 2025 € 770.000, 2026 € 530.000). Dit leidt tot een bijstelling van de meerjarenbegroting. De wijze waarop de uitkering in het gemeentefonds wordt verdeeld is de afgelopen periode herijkt. In de meerjarenbegroting 2022 e.v. namen we als reëel uitgangspunt (mede op advies van de VNG) op dat Rozendaal op basis van de herijking een positief effect zou krijgen van € 15 per inwoner. De meicirculaire leidt tot een bijstelling van die eerdere aanname. Dit betekent voor Rozendaal een negatieve bijstelling van € 12.750 per jaar. Dit bedrag is verwerkt in de totale bijstelling. Conclusie voor begroting:  Begroting omhoog bijstellen met de hogere uitkering in het gemeentefonds. Inflatie 2023-2026 Er speelt een landelijk vraagstuk voor gemeenten en de rijksoverheid over hoe om te gaan met de sterke inflatie als gevolg van corona en de Oekraïne-crisis. Dat de inflatie de komende jaren invloed gaat hebben op de ruimte in onze begroting staat vast. Daarom is uitgegaan van hogere inflatiecijfers dan waar wij in de begroting 2022 mee rekenden (1,5%).

Voor het jaar 2023 is gerekend met 6% en voor 2024 met 4%. Hierbij hebben wij ons gebaseerd op de huidige inflatiecijfers, de berichten over prijsstijgingen van leveranciers en de cijfers waar het rijk mee rekent. Conclusie voor begroting:  Voor de ontwikkeling van inflatieontwikkeling de volgende meerkosten opnemen: 2023 135.000

Stelpost inflatie 2023-2026

2024 210.000

2025 210.000

2026 255.000

Organisatieontwikkeling We blijven aandacht besteden aan het doorontwikkelen van de organisatie en het versterken van competenties, zoals digi-vaardigheid, opdrachtgeverschap en regie. In het bestaande organisatiebudget hebben we geen ruimte om langdurige uitval van medewerkers op te vangen, waardoor het risico op een onverwachte overschrijding blijft bestaan. Conclusie voor begroting:  De lijn van de organisatieontwikkeling doorzetten en de uitwerking hiervan laten terugkomen in begroting. Versterken organisatie: Sociaal domein Op 8 februari 2022 stemde de raad in met een collegevoorstel voor een structurele versterking van onze organisatie in het sociaal domein voor een bedrag van € 89.000. Dit bedrag is een uitwerking van scenario 2, waarbij is doorgerekend welke interne (€ 45.000) plus externe capaciteit (€44.000) noodzakelijk is om de Rozendaalse organisatie in het sociaal domein op peil te brengen. Onder programma 0 verwerken we het onderdeel dat betrekking heeft op de interne capaciteit.

Conclusie voor begroting:  Voor de structurele taakinvulling in het sociaal domein budget binnen programma 0 de personele kosten structureel verhogen met € 45.000.2 Energiekosten gemeentelijke gebouwen De hoge energietarieven (gas, water en licht) leiden tot een onvermijdelijke kostentoename de komende jaren. Naar het huidige beeld leidt dit binnen dit programma3 tot meerkosten ten bedrage van € 9.000. Conclusie voor begroting:  Energiekosten naar recente inzichten begroten.  Indien geen recentere inzichten bekend zijn, binnen dit programma de post energiekosten verhogen met € 9.000. Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMRAN): verhoogde inwoner bijdrage Conform begrotingsvoorstel, zoals in de raad behandeld op 31 mei 2022 verhoogt de GMRAN de inwonerbijdragen met een 94 cent per inwoner. Dit vergt een bijstelling van de begroting met € 1.700. Conclusie voor begroting:  De post bestuurlijke samenwerking verhogen met € 1.700. Bijdrage aan het netwerk voor kleine gemeenten: K80 Op 25 februari jl. werd de K80, het netwerk voor en door kleine gemeenten opgericht. Aan de leden van de K80 wordt een jaarlijkse bijdrage gevraagd van € 2.200 om de netwerkorganisatie en de lobby blijvend te kunnen organiseren. Conclusie voor begroting:  De post bestuurlijke samenwerking verhogen met € 2.200.

0.2 Nieuw beleid Digitale Agenda We zetten met de uitvoering van de Digitale Agenda een grote stap naar een toekomstbestendige organisatie waar digitaal werken conform de daarvoor geldende standaarden centraal staat. Dit vergt een andere aansturing en andere kennis en kwaliteiten dan nu binnen de organisatie voorhanden. In de uitvoering van de Digitale Agenda wordt duidelijk welke rollen (intern of extern) belegd moeten worden om structureel de continuïteit en de veiligheid van de informatievoorziening te waarborgen. Het gaat daarbij om in ieder geval de volgende rollen:  Informatiemanager (strategisch i-adviseur). Verantwoordelijk voor het overzicht op en aansturing van de i-ontwikkelingen binnen en buiten de organisatie.  Chief Information Security-officer (CISO). Verantwoordelijk voor het op basis van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) zorg dragen voor een samenhangend pakket van maatregelen ter waarborging van de vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van de informatie binnen een organisatie.

De verhoging van € 44.000 voor de kosten van beleidstaken die we aan Rheden willen uitbesteden staat in programma 6. Deze kostentoename komt tevens binnen programma 2; openbare verlichting terug, wegens de verhoogde elektriciteitstarieven. 3



Beleidsmedewerker Documentaire informatievoorziening (DIV). Verantwoordelijk voor toetsing van praktijk aan informatiebeheerplan en indien noodzakelijk aanpassing van dat plan. Op deze onderdelen zijn we – naast de verdere inrichting binnen de interne organisatie – in de uitvoering van de Digitale Agenda in gesprek met partners in de regio om te komen tot een goede en voor Rozendaal passende invulling van deze noodzakelijke rollen. We schatten in dat dit tussen de € 25.000 en € 50.000 aan structurele meerkosten kan opleveren. In de behandeling van de Digitale Agenda in de raad waren we op basis van de toenmalige inzichten nog uitgegaan van structurele meerkosten van bijna € 100k. Bij de begroting denken we een feitelijk onderbouwde indicatie te kunnen geven van het benodigde budget en de wijze van invulling met externe of interne capaciteit. Conclusie voor begroting:  Voor de structurele inrichting van rollen en taken in het i-domein in de begroting een bedrag opnemen naar recente inzichten. Verduurzaming vastgoed We willen in het beheer van ons gemeentelijk vastgoed (in het bijzonder het gemeentehuis) een bijdrage leveren aan verminderde CO2-uitstoot.

Om te beoordelen welke acties nodig zijn om te voldoen aan de nieuwe normen en ambitie inventariseren is een onderzoek gestart met ondersteuning van de provincie naar mogelijkheden voor de aanpak en bijbehorende financieringsmogelijkheden. Op basis daarvan werken we een plan van aanpak uit waarin ook inzichtelijk wordt welke kosten hiermee gemoeid zijn en hoe we die kosten kunnen dekken. Hierover zal als nodig nadere besluitvorming worden voorgelegd aan de raad. Dat zal in samenhang worden bezien met overige opgaven in het kader van de energietransitie. Conclusie voor begroting:  Voor de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed begroten we op basis van recente inzichten. 0.3 Geconsolideerd financieel effect programma 0 Programma 0 Bestuur en organisatie Bestaand beleid Algemene uitkering meicirculaire Stelpost inflatie 2023-2026 Structurele ophoging capaciteit sociaal domein Energiekosten gebouwen GMRAN K80 Nieuw beleid Versterken organisatie Verduurzaming vastgoed Effect Digitale Agenda (rollen en taken idomein) Totaal bijstellingen programma 0

2023

2024

2025

2026

+475.000 135.000 45.000

+637.000 210.000 45.000

+770.000 210.000 45.000

+530.000 255.000 45.000

9.000 1.700 2.200

pm pm pm

pm Pm pm

pm pm pm

+282.100

+369.100

+502.100

+217.100

Programma 1: Veiligheid 1.1 Bestaand beleid Crisisbeheersing en Brandweer: verhoogde bijdragen VGGM Al geruime tijd hangt een mogelijke herziening van de gemeentelijke bijdrage aan de regionale huisvesting van de brandweer boven de markt. Dit kan op termijn een mogelijk nadeel voor Rozendaal betekenen. Tot dusver is de bestuurlijke discussie hierover nog niet gestart. Voor 2023 verwachten we daardoor geen gewijzigde bijdrage. Wel zijn we een hogere bijdrage voor de VGGM vanwege hogere bedrijfsvoeringskosten. Deze staan in programma 7. Voor de jaren daarna zien we het mogelijke effect als te onzeker om nu mee te nemen in de begroting. Conclusie voor begroting:  De post huisvesting brandweer als PM-post opnemen. 1.2 Nieuw beleid We voorzien geen beleidsontwikkelingen die in de periode 2023-2026 intensiveringen behoeven. 1.3 Geconsolideerd financieel effect programma 1 N.v.t.

Programma 2: Verkeer en vervoer 2.1 Bestaand beleid Beklinkering wegen Bij herstructurering van de Moestuin is gebleken dat eerder gehanteerde berekeningen voor de afschrijvingslast van de wegen in Rozendaal niet accuraat was (Raadsinformatiebrief van 22 maart 2022, die in de raad van 31 mei besproken is). Daarop is in de voorgaande begroting de afschrijvingslast opgehoogd met € 1.800 euro jaarlijks. Ook is doorgerekend of dit aanleiding moet zijn voor het wijzigen van het staande beleid voor het wegenonderhoud (asfalt als optie t.o.v. beklinkering). Ook is de fasering van het groot onderhoud herzien. Uit die doorrekening blijkt dat vervanging van wegen met klinkers de komende decennia goedkoper is en dat pas op lange termijn asfalt goedkoper wordt. Zodoende hanteren we voor begroting het staande beleid om wegen waar mogelijk te vervangen met klinkers. Dit vergt wel een bijstelling van de afschrijvingslast door het budget op te hogen, oplopend met € 932 in jaarschijf 1, tot € 7.482 in jaarschijf 4. Conclusie voor begroting:  Post wegenonderhoud verhogen conform recente inzichten in (meer)kosten voor beklinkering met de volgende bedragen: Beklinkering wegen

2023 932

2024 4.257

2025 7.482

2026 7.482

Toegenomen energiekosten Evenals beschreven in programma 0 zien we ook in programma 2 een effect van de tariefstijgingen in met name de elektra. Op basis van nu bekende tariefstanden betekent dit een voorziene toename van € 3.000 jaarlijks op de energiekosten. Conclusie voor begroting:  Voor de toegenomen energiekosten € 3.000 en voorts begroten op basis van de meest recente tariefinzichten (en de begrotingspost navenant verhogen). Vervolg Masterplan Veluwezoom In het Masterplan Veluwezoom werkt Rozendaal met partijen gemeente Rheden en Natuurmonumenten aan het terugdringen van gemotoriseerd verkeer op de Posbank. In de raad van 31 mei 2022 is voorgesteld hier een krediet voor op te nemen ter hoogte van € 218.000 en om voor een bijdrage in de beheerkosten jaarlijks € 8.800 te begroten. Dit beheerbudget zal van kracht worden na de projectfase, daarmee nemen we het vanaf 2025 in de begroting op. Conclusie voor begroting:  Vooruitlopend op het definitieve raadsbesluit vanaf 2025 een onderhoudsbudget van € 8.800 opnemen. 2.2 Nieuw beleid Vervanging armaturen openbare verlichting door LED De armaturen van de openbare verlichting dienen wegens afschrijving vervangen te worden. Het past bij de huidige ambities op weg naar een duurzamer Rozendaal om bij deze vervanging van openbare verlichting te kiezen voor de energiezuiniger LED-lampen.

De vervanging van de armaturen betekent een investering die leidt tot een afschrijvingslast ter hoogte van € 3.534 jaarlijks. Wel leidt dit op termijn tot een kostenbesparing doordat de LED-lampen zuiniger zijn en minder storingen hebben. Welke besparing dit is, is nog onduidelijk en ook afhankelijk van de tariefontwikkelingen.

Conclusie voor begroting:  Voor de vervangingskosten van de openbare verlichting met € 3.534 bijramen.  Waar mogelijk op basis van recente inzichten een besparing door lagere energiekosten en onderhoudskosten door de inzet van LED-verlichting opnemen. Duurzame mobiliteit; laadinfrastructuur Op basis van provinciaal onderzoek is naar voren gekomen dat de gemeentelijke opgave voor laadpalen de komende jaren (tot 2030) 13 laadpalen betreft. Daarmee kan worden voorzien in de verwachte laadbehoefte van onze Rozendalers. Deze 13 palen zullen op kosten van de door de provincie geselecteerde licentiehouder worden geplaatst. Conclusie voor begroting:  Vooralsnog geen extra kosten voor laadinfrastructuur opnemen. Planmatige aanpak verbetering fietspaden buitengebied In 2023 pakken we het onderhoud van de fietspaden binnen het reguliere budget aan. Parallel stellen we een meerjarig plan op voor het beheer en onderhoud van de Rozendaalse fietspaden. Daarbij zal ook de benodigde financiering in beeld komen. Implicaties worden op zijn vroegst verwerkt in de Kadernota 2024 e.v. Conclusie voor begroting:  Vooralsnog geen kosten opnemen voor de aanpak van fietspaden.

2.3 Geconsolideerd financieel effect programma 2 Programma 2 Verkeer en vervoer Bestaand beleid Beklinkering wegen Energiekosten openbare verlichting Structurele kosten Masterplan Veluwezoom Nieuw beleid Vervanging armaturen openbare verlichting Lagere energielasten door ledverlichting Duurzame mobiliteit/laadpalen Planmatige verbetering fietspaden buitengebied Totaal bijstellingen programma 2

2023

2024

2025

2026

932 3.000 0

4.257 3.000 0

7.482 3.000 8.800

3.534 pm pm pm

7.466

10.791

22.816

Programma 3: Economie 3.1 Bestaand beleid We voorzien geen ontwikkelingen binnen dit programma die onvermijdelijke kosten met zich meebrengen. 3.2 Nieuw beleid We voorzien geen nieuw beleid binnen dit programma dat kosten met zich meebrengt. 3.3 Geconsolideerd financieel effect programma 3 N.v.t.

Programma 4: Onderwijs 4.1 Bestaand beleid We voorzien geen ontwikkelingen binnen dit programma die onvermijdelijke meerkosten met zich meebrengen. 4.2 Nieuw beleid Aanpak laaggeletterdheid Door (recente)subsidies aan bibliotheek wordt extra geïnvesteerd in begrijpend lezen. Dit ligt in lijn met het coalitieakkoord. Het is ook duidelijk dat er bewustwording en zo nodig gedragsverandering bij ouders wenselijk is. We volgen in reguliere overleggen met de scholen en bibliotheek of de huidige inspanningen voldoende resultaat opleveren. Indien nodig maken we, in samenspraak met scholen en bibliotheek, een aanvullend plan waarbij we vooral inzet van ouders en vrijwilligers nastreven. Daarbij kunnen we gebruik maken van kennis in de regio en provincie en zijn we alert op extra subsidiemogelijkheden. Dit vraagt nu geen extra investering; in 2023 beoordelen of we in volgende kadernota meer moeten doen. Conclusie voor begroting:  We begroten vooralsnog geen extra kosten voor de Aanpak van laaggeletterdheid. 4.3 Geconsolideerd financieel effect programma 4 N.v.t.

Programma 5: Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie 5.1 Bestaand beleid We voorzien geen ontwikkelingen binnen dit programma die gedwongen kosten met zich meebrengen. Zie verder Bijlage 1. 5.2 Nieuw beleid Groenvisie Binnen de reguliere capaciteit is er vorm en inhoud gegeven aan een Groenvisie (raadsbesluit 31 mei 2022). De visie op zichzelf heeft geen meerkosten tot gevolg, maar leidt wel tot een meer planmatige groenaanpak die nodig is vanwege de samenhang tussen de klimaatadaptatie, verbeterde biodiversiteit en de staande onderhoudsaanpak gericht op een hoog niveau van kwaliteit in het Rozendaalse openbare groen. Bomenplan Door veroudering van het bomenbestand in Rozendaal, maar ook door de opwarming van het klimaat wordt intensiever bomenonderhoud noodzakelijk en zullen we moeten gaan investeren in vervanging van het huidige areaal. Het gaat daarbij om significante bedragen (schattingen tussen de € 27.000 tot € 100.000 euro jaarlijks) aan extra kosten voor onderhoud en vervanging van bomen. In 2022 is ervoor gekozen om eerst de Groenvisie te actualiseren. De uitwerking van het Bomenplan in een meerjarige aanpak is daardoor doorgeschoven naar 2023. Daarbij wordt gezocht naar slimme regionale samenwerking, subsidiemogelijkheden en de inzet van rijksmiddelen voor de klimaatopgave.

Conclusie voor begroting  Vooralsnog geen kosten ramen voor de groenvisie en het bomenplan. 5.3 Geconsolideerd financieel effect programma 5 N.v.t.

Programma 6: Sociaal domein 6.1 Bestaand beleid Kinderopvang, extra inspectiekosten De VGGM kondigde aan dat de inspectie van de kinderopvang geïntensiveerd wordt. Aanleiding hiertoe is een nieuwe wettelijke verplichting. Als gevolg van die intensivering voorzien we een kostentoename van € 1.000 per jaar. Nog onduidelijk is of, en op welke wijze deze kostentoename (via het gemeentefonds) gecompenseerd wordt. Conclusie voor begroting:  Voor de verscherpte inspectie kinderopvang de begroting met € 1.000 ophogen. Verhoogde regionale bijdragen; BVO DRAN en MGR SD-CG Zoals bij de behandeling van de begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen in de raad van 31 mei 2022 aangegeven, wijzigt de bijdrage van Rozendaal aan de BVO DRAN en aan de MGR. Beide begrotingswijzigingen zijn inmiddels door de respectievelijke AB’s vastgesteld en daarmee te verwerken in de begroting. Conclusie voor begroting:  Voor de bijgestelde begrotingen van de BVO DRAN en de MGR onderstaande begrotingswijziging doorvoeren: 2023 2024 2025 2026 BVO DRAN energieneutraal vervoer 0 5.000 5.000 5.000 Verhoogde bijdrage MGR (WgSW) 6.000 3.000 0 0 Totaal 6.000 8.000 5.000 5.000 Structurele taakinvulling SD Bij besluit van 8 februari 2022 stemde de raad in met een uitbreiding van de capaciteit in het sociaal domein. Een gedeelte van die uitbreiding is ten behoeve van interne capaciteit.

Die (€ 45.000) wordt verwerkt in programma 0 onder de personeelslasten. Een ander gedeelte betreft de capaciteitsuitbreiding bij derden (in het bijzonder Rheden). Het betreft een jaarlijkse ophoging van € 44.000. Conclusie voor begroting:  Budget voor Programma 6 verhogen met € 44.000 in navolging van het raadsbesluit van 8 februari 2022. 6.2 Nieuw beleid Uitvoering WSW door Scalabor De afbouw van de SW en de financiële consequenties die daarmee gepaard gaan, vormen een landelijk (financieel) vraagstuk. Ook Scalabor ondervindt de gevolgen van deze afbouw en ziet zich genoodzaakt om vanaf 2023 gemeenten om een financiële bijdrage te vragen, zodat zij de ouder wordende doelgroep op een goede wijze kunnen blijven ondersteunen. Rozendaal heeft, net als de regiogemeenten, ingestemd met een nieuwe regeling. Hierover is de gemeenteraad geïnformeerd per raadsinformatiebrief (14 december 2021). Rozendaal heeft nog enkele SW’ers, waarvan de verwachting is dat zij in de komende 5 jaren niet zullen uitstromen. Conclusie voor begroting:  Budget voor uitvoering WSW ophogen conform onderstaande tabel WSW-uitvoeringskosten Scalabor

2023 3.228

2024 4.500

2025 5.642

2026 5.642

Uitvoeringskosten SD Samen met Rheden werken wij aan een nieuwe methodiek om de uitvoeringkosten te verrekenen. Onze inzet is gericht op een model waarin de uitvoeringskosten beter te voorspellen zijn, op een niveau dat voor beide gemeenten acceptabel is. Het gaat hierbij om de kosten die verbonden zijn aan de uitvoering van de sociaaldomeintaken. Een nieuw kostenverrekeningsmodel is noodzakelijk geworden door de komst van nieuwe taken en een verschuiving van maatwerk- naar algemene voorzieningen. Omdat dit erg complex is, kunnen we nog niets zeggen over wat dit gaat betekenen. Zoals bekend, zijn we ook over de kosten die verband houden met het feitelijk delegeren van beleidsadvisering, met Rheden in gesprek. Meer informatie hierover is hiervoor te vinden onder het kopje ‘autonome ontwikkelingen structurele taakinvulling SD’. Conclusie voor begroting:  Begroten naar meest recente inzichten in uitvoeringskosten voor de komende jaren. Aanpak onderwijsachterstandenbeleid Bibliotheek op School Door (recente) subsidies aan de bibliotheek in het kader van Bibliotheek op School wordt extra geïnvesteerd in begrijpend lezen. Het is duidelijk dat ook ouders hier een rol in spelen. We volgen in reguliere overleggen met de school en bibliotheek of de huidige inspanningen voldoende resultaat opleveren.

Indien nodig maken we, in samenspraak met scholen en bibliotheek een aanvullend plan waarbij we vooral inzet van ouders en vrijwilligers nastreven. Bibliotheek op School vraagt nu geen extra investering; in 2023 beoordelen of we in volgende kadernota meer moeten doen. Conclusie voor begroting:  We begroten geen extra kosten voor de Onderwijsachterstandenbeleid. 6.3 Geconsolideerd financieel effect programma 6 Programma 6 sociaal domein Bestaand beleid Kinderopvang, extra inspectiekosten BVO DRAN energieneutraal vervoer Verhoogde bijdrage MGR (WgSW) Uitbesteding beleid SD Rheden Nieuw beleid Uitvoering WSW Scalabor Uitvoeringskosten SD Rheden Totaal bijstellingen programma 6

2023

2024

2025

2026

1.000 0 6.000 44.000

1.000 5.000 3.000 44.000

1.000 5.000 0 44.000

3.228 pm 54.228

4.500 pm 57.500

5.642 pm 55.642

Programma 7: Volksgezondheid en milieu 7.1 Bestaand beleid Verhoogde regionale bijdragen; VGGM en RES De VGGM vraagt aan de deelnemende gemeenten een hogere inwonerbijdrage om te kunnen (blijven) voldoen aan wettelijke verplichtingen in de bedrijfsvoering. Te denken valt daarbij aan de Wet open overheid. Voor Rozendaal betekent de verhoging € 4.500 aan jaarlijks terugkerende meerkosten. Om de regionale energiestrategie uit te voeren stelt het AB van de GMRAN op 6 juli 2022 een begrotingswijziging vast. In de raad van 31 mei 2022 is deze door de Rozendaalse raad behandeld. Hier heeft de raad geen zienswijze op ingediend. De meerkosten voor Rozendaal behorende bij het uitvoeringsprogramma RES bedragen € 500 in de eerste 3 jaarschijven. Conclusie voor begroting:  Programma 7 verhogen ten behoeve van de verhoogde bijdrage aan de VGGM en RES conform onderstaande schema: VGGM RES Totaal

2023 4.500 500 5.000

2024 4.500 500 5.000

2025 4.500 500 5.000

2026 4.500 0 4.500

7.2 Nieuw beleid Klimaatverandering; afremmen en aanpassen Klimaatverandering is in toenemende mate een zorg. Enerzijds kan Rozendaal een bijdrage leveren door opwarming te helpen afremmen en anderzijds, omdat opwarming niet geheel kan worden voorkomen, het rekening houden met de nadelige effecten (aanpassen). Wij gaan hiervoor een nieuw programma opstellen dat kosten met zich mee gaat brengen. Klimaatverandering; verduurzamingssubsidie De afgelopen coalitieperiode is er met succes een subsidie voor verduurzaming van Rozendaalse gebouwen ingezet. Het heeft ertoe bijgedragen dat Rozendalers snel verduurzamingsmaatregelen, zoals het plaatsen van zonnepanelen konden realiseren. Ook de komende periode voorzien we de inzet van een verduurzamingssubsidie, waarbij doel en inzet nog nader met de raad moeten worden afgestemd. De kosten die hiermee gemoeid gaan worden gedekt uit het restant krediet energietransitie. Bij het opstellen van deze nota strekt het krediet nog tot een bedrag van € 94.790. Daar wordt nog een onttrekking onder de huidige regeling van ongeveer € 10.000 uit verwacht. Conclusie voor begroting:  Een programma opstellen in het kader van klimaatverandering en de gelden vooralsnog PM ramen.  De verduurzamingssubsidie dekken uit het restant reserve energietransitie.

Klimaatverandering; zonnewand Zoals beschreven in het coalitieakkoord wil Rozendaal bijdragen aan de realisatie van een zonnewand langs de A12. Om tot realisatie te komen zal in regionaal verband en met andere betrokken partijen, zoals Rijkswaterstaat worden onderzocht of en hoe deze ambitie te realiseren. Daar komt ook de wijze van financieren bij aan de orde. Het is op dit moment niet duidelijk of en in hoeverre hier kosten uit voortvloeien voor Rozendaal en welke dekkingsmogelijkheden daar mogelijk tegenover staan.

Conclusie voor begroting:  Voor de realisatie van de zonnewand vooralsnog geen kosten begroten. Klimaatverandering; deelauto’s In uitvoering van het coalitieakkoord wordt binnen bestaande capaciteit beoordeeld en uitgewerkt of en hoe we het gebruik van deelauto’s voor Rozendaalse inwoners kunnen stimuleren. We gaan dit in regionaal verband onderzoeken en nader uitwerken. We voorzien hier vooralsnog geen kosten uit voortvloeien die aanleiding zijn om de begroting op bij te stellen. Conclusie voor begroting:  Voor de stimulering van het gebruik van deelauto’s vooralsnog geen kosten begroten. Toekomst gemeentewerf en wettelijke verplichting afval Er loopt een onderzoek naar de wijze waarop de afvalscheiding in Rozendaal is georganiseerd en in het bijzonder naar de huidige ‘lokale milieustraat’ op de gemeentewerf. Op dit moment zijn er nog geen concrete indicaties in beeld over aanpak en/of kosten. Het is de verwachting dat de financiële impact bij de Kadernota ’24 e.v. in beeld is. Conclusie voor begroting:  Geen meerkosten begroten voor de uitvoering van de wettelijke verplichting afvalinzameling (toekomst gemeentewerf). 7.3 Geconsolideerd financieel effect programma 7 Programma 7 Volksgezondheid en milieu Bestaand beleid VGGM, functiewaardering/formatie e.d.

Uitvoeringsplan RES Nieuw beleid Energietransitie/klimaatadaptatie Verduurzamingssubsidie Realisatie zonnewand Deelauto's Aanpassing gemeentewerf Totaal bijstellingen programma 7

2023

2024

2025

2026

4.500 500

4.500 0

pm pm pm pm pm

5.000

4.500

Programma 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ontwikkeling en stedelijke vernieuwing 8.1 Bestaand beleid Omgevingswet De invoeringsdatum van de Omgevingswet is wederom uitgesteld, maar ligt nu op 1 januari 2023. Verwacht wordt dat de Omgevingswet structureel meerkosten met zich meebrengt, maar ook dat hier inkomsten vanuit het rijk tegenover staan (via het Gemeentefonds). De implicaties hiervan zijn nu nog niet in te schatten. Voor zover dit aan de orde is wordt bij de begroting een voorstel gedaan op basis van de dan meest recente inzichten in de uitkering uit het gemeentefonds. Conclusie voor begroting:  Binnen programma 8 geen wijzigingen aanbrengen ten behoeve van de Omgevingswet. 8.2 Nieuw beleid Woonvisie Als onderdeel van de voorbereiding voor de Omgevingswet moeten gemeenten een omgevingsvisie opstellen. Een voor Rozendaal belangrijke component daarbij is de woonvisie, zoals ook verwoord in het coalitieakkoord. Welstand is onderdeel van deze integrale visie. Vooralsnog denken we binnen de bestaande capaciteit samen met de raad tot de kaders te kunnen komen om tot een definitieve woonvisie te komen. Eventuele meerkosten (zoals extern advies) kunnen bij Kadernota ’24 worden opgenomen. Conclusie voor begroting:  Binnen programma 8 vooralsnog geen wijzigingen aanbrengen voor de Woonvisie.

Grafmonumenten Er is sprake van achterstallig beheer van grafbedekkingen en grafkelders. In sommige gevallen gaat het daarbij om grafmonumenten waar een onderhoudsverplichting op rust. In niet alle gevallen is voldoende in beeld wie verantwoordelijk is voor het onderhoud. Het is mogelijk dat de gemeente Rozendaal onder specifieke omstandigheden kan worden aangesproken voor het beheer van de monumenten. Dit vergt enerzijds verbeterd beheer van de grafmonumenten en anderzijds een mogelijke aanpassing van de risico-inventarisatie die onderdeel uitmaakt van onze planning en control-cyclus. We scherpen in de komende periode het risicobeeld aan op basis van recente juridische inzichten. We voorzien vooralsnog geen noodzakelijke wijziging in de begroting. Conclusie voor begroting:  Binnen programma 8 geen wijzigingen aanbrengen voor de grafmonumenten. 8.3 Geconsolideerd financieel effect programma 8 N.v.t.

C. Ontwikkeling financieel meerjarig perspectief In dit hoofdstuk worden allereerst de meerjarige implicaties geschetst van het bestaande en het nieuwe beleid (coalitieakkoord). Vervolgens wordt in paragrafen ingegaan op de relevante (aangescherpte) uitgangspunten om te komen tot een sluitend meerjarig perspectief. In onderstaande tabel zijn alle, zogenaamde, autonome ontwikkelingen en mutaties verwerkt ten opzichte van de begroting 2022-2025. Dit leidt tot een geactualiseerd financieel perspectief als basis voor de programmabegroting 2023-2026. De uitgangspunten hanterende die we in onderdeel A. van deze nota vaststellen komen we met de voorstellen voor begroting die in onderdeel B. worden gedaan tot onderstaande overzicht voor sluitende begroting. Meerjarenbegroting op basis van bestaand beleid en nieuw beleid Licht grijs = bijstellingen op basis van bestaand beleid Licht oranje = bijstellingen nieuw beleid (waaronder uit coalitieakkoord)

Programma 0 Bestuur en organisatie Algemene uitkering meicirculaire Stelpost inflatie 2023-2026 Structurele ophoging capaciteit sociaal domein Energiekosten gebouwen GMRAN K80 Versterken organisatie Verduurzaming vastgoed Effect Digitale Agenda (rollen en taken i-domein) Programma 1 Veiligheid Huisvesting brandweer Programma 2 Verkeer en vervoer Beklinkering wegen Energiekosten openbare verlichting Vervanging armaturen openbare verlichting Lagere energielasten door ledverlichting Duurzame mobiliteit/laadpalen Planmatige verbetering fietspaden buitengebied Vervolg Masterplan Veluwezoom Programma 4 onderwijs Aanpak laaggeletterdheid Programma 5 openbaar groen, sport/cultuur/recreatie Groenvisie: Versterking open ruimten/houtwallen en biodiversiteit groen Bomenplan Programma 6 sociaal domein Kinderopvang, extra inspectiekosten BVO DRAN energieneutraal vervoer Verhoogde bijdrage MGR (WgSW) Structurele taakinvulling SD Uitvoering WSW Scalabor Uitvoeringskosten SD Rheden

2023

2024

2025

2026

+475.000 135.000 45.000 9.000 1.700 2.200 pm pm pm

+637.000 210.000 45.000 9.000 1.700 2.200 pm pm pm

+770.000 210.000 45.000 9.000 1.700 2.200 pm pm pm

+530.000 255.000 45.000 9.000 1.700 2.200 pm pm pm

932 3.000 3.534 pm pm 0 0

4.257 3.000 3.534 pm pm pm 0

7.482 3.000 3.534 pm pm pm 8.800

7.482 3.000 3.534 pm Pm pm 8.800

1.000 0 6.000 44.000 3.228 pm

1.000 5.000 3.000 44.000 4.500 pm

1.000 5.000 0 44.000 5.642 pm

Programma 7 Volksgezondheid en milieu VGGM, functiewaardering/formatie e.d. uitvoeringsplan RES Energietransitie/klimaatadaptatie Verduurzamingssubsidie Realisatie zonnewand Deelauto's Programma 8 Volkshuisvesting, RO Omgevingswet Woonvisie Grafmonumenten Totaal saldo bijstellingen bestaand beleid Saldo begroting 2022-2025 Totaal saldo begroting 2023 bestaand beleid Totaal bijstellingen o.b.v. nieuw beleid Totaal saldo begroting (incl. bestaand en nieuw beleid)

2023

2024

2025

2026

4.500 500 pm pm pm pm

4.500 0 pm pm pm pm

0 0 pm

0 pm pm

+222.168 +18.991 +241.159

+303.843 +30.155 +333.998

+436.618 +88.079 +524.697

+152.118 +88.079 +240.197

6.762

8.034

17.976

+234.397

+325.964

+506.721

+222.221

D. Toekomstbestendig financieel beleid: inkomsten en weerstandsratio In de aanloop naar deze kadernota hebben wij met de meicirculaire de sterke afhankelijkheid ervaren van veranderingen in het gemeentefonds. Waar we in de aanloop naar de kadernota aankoersten op een structureel tekort, bleek uit de doorrekening van de meicirculaire dat we toch een structureel begrotingsoverschot hebben. Door onze atypische omvang hebben wijzigingen in het gemeentefonds een onvoorspelbare en substantiële doorwerking op onze financiële positie. Het is niet ondenkbaar dat we bij een volgende circulaire weer verrast worden, waardoor we wellicht rode cijfers moeten schrijven. Dit maakt dat wij een aantal mogelijkheden hebben geïnventariseerd hoe we onze eigen inkomsten kunnen verhogen, te weten: - Kostendekkende leges; - Verhoging OZB. Kostendekkende leges Uit de inventarisatie van inkomsten hebben we gekeken naar de kostendekkendheid van onze leges. Met name bij de leges voor begraafdiensten en voor huwelijksdiensten lijkt er nog onbenutte capaciteit te hoogte van € 7.000. Nader onderzoek moet uitwijzen in hoeverre dit haalbaar is. Conclusie voor begroting:  Onbenutte legescapaciteit inzetten.

Verhogen OZB Rozendaal heeft aan gemeentelijke belastingen4 vooral de OZB als grondslag om inkomsten te genereren.5 Omdat wij minder afhankelijk willen zijn van de positieve en negatieve schommelingen in het gemeentefonds geven wij in overweging om de OZB te verhogen. Een bijkomend effect is dat onze lokale belastingtarieven meer in de pas gaan lopen met die van onze buurgemeenten. We zien dat de Rozendaalse tarifering sterk afwijkt van die in de ons omliggende gemeenten. Als rekenexercitie hebben wij als vertrekpunt genomen dat de OZB maximaal kan worden verhoogd tot het regionaal geaccepteerde niveau. Het gaat dan om een toename binnen de geprognosticeerde 4 jaarschijven van 8% jaarlijks. Ter toelichting staan verderop tabellen met de tarieven in de regio en in Nederland. Ter indicatie zou een OZB-verhoging er als volgt uit zien: Mogelijke OZB-verhoging Verhoging ozb, jaarlijks 8%

2023 36.057

2024 74.998

2025 117.054

2026 162.475

Dit levert gemiddeld per huishouden een lastenverzwaring op van ongeveer € 40 per jaar. Conclusie voor begroting:  Op basis van de uitkomsten van de Algemene Beschouwingen een eventuele verhoging van de OZB verwerken in de begroting.

Anders dan leges die strikt genomen ook gelden als gemeentelijke belasting. De andere mogelijkheden zoals toeristenbelasting, parkeerheffingen en hondenbelasting die voor de Rozendaalse praktijk nagenoeg geen relevantie hebben of nagenoeg onuitvoerbaar zijn, bijvoorbeeld omdat de (administratieve) lasten van het proces van heffen en innen niet opwegen tegen de opbrengsten. 4

Tariefverschillen

Rozendaal

Arnhem

Renkum

OZB-eigenaren

0,0899

0,1194

0,1285

0,1213

Verschil tov Rozendaal absoluut

0,0295

0,0386

0,0314

Verschil tov Rozendaal in %

32,8%

42,9%

34,9%

Toegroeien naar zelfde tarief

Rheden

Rheden in % 8,2% 5,5%

in 4 jaar in 6 jaar

Arnhem euro 36.974 24.649

in % 10,7% 7,2%

Renkum

euro 48.380 32.253

in % 8,7% 5,8%

euro 39.355 26.237

Toelichting: De % betreffen jaarlijkse extra stijging van het tarief in %, de bedragen zijn de extra opbrengst per jaar in € (voor meerjarentermijn cumuleren).

OZB-aanslag op basis van het huidig tarief in €

Woningwaarde

Rozendaal

Rheden

Arnhem

Renkum

Gemiddelde NL

290.000

261

346

373

352

Gemiddelde Rozendaal

534.000

480

638

686

648

Weerstandsratio; risicobeheersing en vermogenspositie Inleiding Vanuit het uitgangspunt om toe te werken naar een toekomstbestendig gezond evenwicht zijn een aantal aanscherping nodig ten aanzien van de bestaande aanpak. Rozendaal heeft een historisch stevige vermogenspositie (zie bijlage vermogenspositie) die ook bijdraagt aan een uitstekende weerstandsratio. De weerstandsratio bedroeg bij de jaarrekening zelfs 15,8, wat uitzonderlijk hoog is. Het is de staande aanpak om investeringen – vrijwel standaard – te onttrekken uit die reservepositie. Dat leidt op twee manieren tot een risico in het financieel beheer. Enerzijds betekent dit op langere termijn het interen op de reserve. Dat vraagt om een notie van een bodemuitputting: hoeveel willen we op termijn minimaal in kas houden? De andere kant hiervan is dat de onttrekkingen uit de reserves veelal niet gebaseerd zijn op een financieel planmatige aanpak. Ze vinden vaak ad hoc plaats. Er wordt daarmee niet bekeken hoeveel investeringsruimte we in totaal in de reserves hebben. Dit alles is geen probleem als de reservepositie blijvend wordt aangevuld met bijvoorbeeld exploitatiewinst, zoals uit de Steenhoek en De Del, als in de jaarrekening 2021. Maar we zien in de komende jaren maar beperkt de mogelijkheid om de reservepositie op peil te houden.

De enige stille reserves (de werf en het gemeentehuis) zijn daartoe niet eenvoudig inzetbaar. We streven er daarom naar om op een meer behoedzame en planmatige wijze om te kunnen gaan met de reservepositie. In deze paragraaf werken we uit dat we anders dan voorheen willen gaan werken met een streefwaarde voor de weerstandsratio en dat we investeringen in de toekomst waar mogelijk activeren. Weerstandsratio Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om niet afgedekte risico’s op te vangen met gereserveerde financiële middelen (weerstandscapaciteit). Voldoende weerstandsvermogen zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Voldoende weerstandsvermogen gaat over twee vragen: 1. Welke risico’s lopen we? 2. Wat is de beschikbare weerstandscapaciteit? Het weerstandsniveau dat we hanteren bij deze kadernota bedraagt 6,75. Daarmee wijkt het fors af van die in de jaarrekening (15,8). In onderstaande tabel zijn de bewegingen van de ratio in beeld gebracht sinds vaststelling jaarrekening. Stand 0 Jaarrekening, exclusief claims (risicobeeld begr. '21) 1 Jaarrekening, inclusief claims (risicobeeld begr. '21) 2 Jaarrekening, inclusief claims en bestemming rekeningresultaat (risicobeeld begr. '21) 3 Kadernota 23, inclusief risico-wijziging '22

Ratio 15,8 12,9 14,6 6,7

In de tabel is te volgen wat het effect is van de toevoeging van de claims op de reserve (1) en vervolgens het effect van de storting in de algemene reserve van het restant na bestemming van het positieve saldo van de jaarrekening van € 450.000 (2). Ter toelichting: Wij hebben in de jaarstukken 2021 een positief saldo van € 1,1 mln. Omdat we hebben afgesproken dat we in totaal € 450k toevoegen aan de algemene reserve stijgt de weerstandsratio (14,6 ten opzichte van 12,9). Vervolgens is te zien hoe de ratio in bij de stand kadernota met 6,7 sterk afwijkt (namelijk meer dan halveert) ten opzichte van de ratio van 14,6 vanwege een veranderde risicoinventarisatie.

Gewijzigde risico-inventarisatie De halvering van de weerstandsratio wordt voor het overgrote gedeelte verklaard door een gewijzigde risicoinventarisatie. De meest zwaarste wijziging daarin is het ophogen van de risicocomponent van planschadeprocedures. Daarnaast wordt een groot deel van de wijzigingen verklaard door een nieuwe aanpak voor de risicobeheersing. In lijn met ambities van het college is het sinds 2022 de bedoeling om 2x per jaar de risicoparagraaf te herzien. Daar wordt ook een andere, meer integrale afweging toegepast. Dit is in de voorbereiding van deze kadernota in februari gebeurd, via een breed proces waarbij de gehele organisatie is betrokken. Dit proces leverde een verbeterd inzicht in de reële risico’s op, doordat een nieuwe risicothema’s in beeld kwamen en doordat bij een aantal risico’s de impact is herijkt. In de Bijlage risicoparagraaf is deze gewijzigde risicoparagraaf opgenomen. De update van de risico-indicatie leidde tot bijna een verdubbeling in gekwantificeerde risico’s (van 303.750 naar 582.500). We verwachten dat de afwijking in risico’s in deze omvang als eenmalig moet worden bezien, omdat de nieuwe aanpak (twee maal per jaar herzien op basis van gewijzigd proces) leidt tot meerdere, maar kleinere bijstellingen. Vermogenspositie Het cijfer 6,7 is tevens op basis van de meest actuele stand van de vermogenspositie.

Met inbegrip van de stortingen in de algemene reserve bij de jaarrekening (5 juli 2022) en met aftrek van de relevante claims. Voor deze actuele stand van de vermogenspositie is bijlage 2 Vermogenspositie toegevoegd. Daar worden ook enkele rekenkundige voorbeelden gegeven van impact van grote risico’s.

Hanteren van een bodemratio voor weerstand Het heeft meerwaarde om een ondergrens aan de weerstandsratio te benoemen; een streefgetal waar we boven willen blijven door gedegen financieel beheer en planmatige inzet van reserves. Daarmee geven we een indicatief antwoord op de vraag wanneer we vinden dat voor Rozendaal de verhouding tussen de risico’s en het vermogen om klappen op te vangen (vrije vermogen) een ondergrens nadert. Door dat getal te identificeren komt in beeld wat de restinvesteringsruimte is. De provinciaal toezichthouder beoordeelt een ratio van 2 als uitstekend. Een hogere ratio voor Rozendaal is echter zinnig, omdat in onze relatief kleine begroting risico’s inherent relatief groot zijn. In de zoektocht naar de ideale balans tussen investeringsruimte en weerstand stellen we voor om als bodemratio van 4 te hanteren. Die ratio houdt in dat we 4 maal de geïnventariseerde risico’s kunnen afdekken vanuit de reserve. Deze ratio volgend hebben we op basis van het huidige risicobeeld en de huidige vermogenspositie een restinvesteringsruimte van € 1.500.0006. Conclusie voor begroting:  We hanteren als bodemratio voor het weerstandsvermogen 4.

Dit bedrag is exclusief claims waar de raad tussen 14 juni en 12 juli 2022 over heeft besloten. 26

Activeren onttrekkingen reserves

Voor een toekomstbestendig, solide financieel beleid is het wenselijk om binnen de exploitatie ruimte te creëren voor investeringen en incidentele lasten. Daarmee blijft immers de reserve het karakter van buffer behouden. We willen de komende jaren behoedzaam omgaan met de restruimte in de reserves. Daarnaast staan we een realistischer beeld voor van de daadwerkelijke exploitatielasten. Onderstaande uitgangspunt draagt daaraan bij. Conclusie voor begroting:  Bij toekomstige investeringen (die geactiveerd moeten worden) nemen we afschrijvingslasten op in de exploitatie. Deze investeringen worden niet gedekt uit de reserve.

Bijlage 1 Risico-inventarisatie Het is van belang om grip te hebben op de risico’s door de inventarisatie van die risico’s up to date te houden. In lijn met wensen van de raad en het college wordt daarom de risicoparagraaf van de jaarstukken niet een keer per jaar, maar twee keer per jaar herzien. In februari heeft met het oog op deze kadernota een herijking plaatsgehad van de risico’s. Dat heeft een gewijzigd risicobeeld tot gevolg gehad, waarbij met name de risico’s op planschade leiden tot een significante bijstelling. In onderstaande tabel staat de recente risico-inventarisatie, waarbij in oranje de wijzigingen zijn aangegeven ten opzichte van de oude risico-inventarisatie. Hele rijen oranje houden in dat er een volledige nieuw thema is geïndiceerd. In veel gevallen zijn alleen de getallen aangescherpt. De K staat voor Kans, de I voor Impact. Onderwerp Risico/oorzaak Openeinderegeling en

Beheersmaatregel

K I

Bedrag

Risicoscore

Bedrag

WWB/IOAW/IOAZ

Meer aanvragen

3 2

15.000

25%

3.750

WMO

Meer aanvragen

3 2

30.000

25%

7.500

Jeugdzorg

Meer aanvragen

3 3

50.000

100%

50.000

Kinderopvang Leerlingenvervoer Overige risico's met structureel effect Algemene uitkering Renterisico (uitgaven)

Meer aanvragen SMI Meer aanvragen

Geen, conjunctuurgevoelig Geen, wel optie om beleid aan te passen Geen, wel optie om beleid (gedeeltelijk) aan te passen Geen Geen

3 2 3 3

5.000 15.000

6 9

25% 25%

1.250 3.750

Geen Op dit moment geen lening, gezien liquiditeitspositie ook niet te verwachten Daling van Feitelijk geen gezien de rentevergoeding over verplichting tot uitgezette eigen middelen schatkistbankieren. Momenteel geen rentevergoeding. Onvoorzien en onverwacht Actuele beheerplannen onderhoud aan gebouwen en periodiek inspectie of wegen

3 3 1 1

100.000 0

9 1

25% 0%

25.000 0

1 1

3 3

50.000

25%

12.500

Verduurzaming vastgoed, tractie

Verplichtingen tot verduurzaming kunnen aanzienlijke kosten veroorzaken

Anticiperen op wetgeving en ontwikkelingen en meenemen in de begroting

3 3

50.000

25%

12.500

Klimaat/droogte

Door veranderend klimaat ontstaan er problemen met vegetatie, riool en water

Anticiperen op wetgeving en ontwikkelingen en meenemen in de begroting

3 3

100.000

25%

25.000

Renterisico (inkomsten)

Kapitaalgoederen

Samen trap af Schommelingen op de geld- en kapitaalmarkt

Onderwerp Kort leven pensioen wethouders

Risico/oorzaak Het vroegtijdig overlijden van een (ex) bestuurder kan financiële consequenties hebben (verzekerbaar)

Wachtgeld bestuurders

Bij mutaties in het college kunnen wachtgeldverplichtingen ontstaan Juridische Bezwaren en rechtszaken procedures bij projecten en/of beslissingen Gemeenschappelijk Het algemeen bestuur kan e regelingen besluiten nemen met financiële consequenties waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is Personeel Lastig vervulbare vacatures waardoor externe inhuur noodzakelijk is Veranderende wetgeving

Beheersmaatregel K I Verzekeren c.q. opvangen 1 3 binnen weerstandsvermogen

Bedrag 50.000

Risicoscore 3

% 0%

Bedrag 0

Verzekeren c.q. opvangen 2 3 binnen weerstandsvermogen

90.000

25%

22.500

Binnen projectplannen en 3 2 besluitvorming aandacht voor hebben Feitelijk niet aanwezig 5 3

15.000

25%

3.750

50.000

100%

50.000

Aantrekkelijke werkgever blijven

3 3

50.000

25%

12.500

3 3

50.000

25%

12.500

Aanpassingen in wetgeving Anticiperen op leveren kosten op die niet ontwikkelingen altijd voldoende worden gecompenseerd

Subtotaal structureel 230.000 Risico's met incidenteel effect Ramp c.q. groot incident

Rechtspositionele consequenties

Personeel

Gemeente wordt door bijvoorbeeld het ministerie niet volledig gecompenseerd voor de kosten die gemaakt zijn Binnen elk bedrijf kunnen situaties aan de orde zijn waarbij er kosten optreden voor besluiten met rechtspositionele consequenties. De gemeente is hiervoor eigen-risico-drager. Langdurige uitval door ziekte

Feitelijk niet aanwezig

3 3

50.000

50%

25.000

Voorziening voor treffen 3 3 dan wel opvangen binnen weerstandsvermogen

75.000

50%

37.500

Goede begeleiding zieke werknemers

50.000

25%

12.500

3 3

K I 3 3

Bedrag 100.000

Risicoscore 9

% 25%

Bedrag 25.000

In principe geldt hiervoor 2 3 de aansprakelijkheidsverzeke ring van de gemeente, echter er is altijd een risico dat het niet past binnen de voorwaarden, bijvoorbeeld het niet uitvoeren van inspecties Feitelijk niet aanwezig 2 3

30.000

50%

15.000

475.000

50% 237.500

Onderwerp ICT

Risico/oorzaak Beheersmaatregel Hacks, privacyissues, uitval Beveiliging op orde, systemen bewustwording

Schades

Schade door eigendommen van de gemeente (bijvoorbeeld door bomen)

Planschade

Niet binnen de exploitatieovereenkomst af te dekken planschaden

Subtotaal incidenteel 352.500 Totaal 582.500

Bijlage 2 Vermogenspositie Bij het vermelden van de stand van de reserves en voorzieningen gaat het altijd om een momentopname. De tweede kolom is conform de jaarrekening 2021, dus de werkelijke stand per 31-12-2021. Bij claims is rekening gehouden met de reeds genomen raadsbesluiten tot en met 31 mei 2022. 1.

2. Saldo 1-1-2022

A. Algemene reserve Vrije algemene reserve subtotaal A B. Bestemmingsreserves Reserve monumenten Reserve sociaal domein Vervangingsreserve inventaris gemeentehuis Reserve digitalisering Reserve fietspaden Reserve wegen Reserve begraafplaats Reserve dekking kapitaallasten Reserve energietransitie subtotaal B C. Voorzieningen Voorziening riolering Voorziening wachtgeld/pensioen wethouders subtotaal C Totaal

3. Claims

5. Saldo beschikbaar

4.219.491 4.219.491

778.772 778.772

25.959 132.644

0 0

25.959 132.644

95.939 164.358 145.706 95.408 18.913 4.320.722 216.575 5.216.224

0 28.750 145.706 0 0 4.320.722 216.575 4.711.753

95.939 135.608 0 95.408 18.913 0 0 504.471

999.000

377.793 1.376.793

0 0

377.793 1.376.793

10.812.508

5.490.525

5.321.983

2 3

4 5

3.440.719 3.440.719

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Rozendaal&id=29aa64a9-cbe6-44bc-a6c4-870a3a3373da