Ervaringsverhalen onderwijs.pdf

Maar… het systeem is log en traag en we mochten niet verder gaan met ons concept. Per ongeluk had één van de groep een interview gegeven aan een man die later een reguliere school begon in een nieuwe wijk met ons concept maar dan binnen het systeem en helemaal niet meer vanuit de vraag van het kind. En wij konden daar solliciteren en werden niet aangenomen. Dit speelde allemaal 17 jaar geleden, we waren te vroeg. Nu zit ik al jaren ziek thuis. Het valt me op dat meerdere hele lieve onderwijskrachten die ik ken, die vanuit het hart werken met kinderen, niet meer in het systeem kunnen werken. Want ik kon het niet meer aan om terug te keren in het onderwijs en voor de klas te gaan staan om kinderen te leren wat vanuit de inspectie moet met weinig oog voor de speciale talenten van het kind, in het trage en logge systeem. Ik ben uiteindelijk helemaal vastgelopen. En net als diverse kinderen die niet meer naar school kunnen gaan en wiens licht uit is gegaan, was mijn licht ook uit. Gelukkig is mijn licht weer aan maar ik werk nog steeds niet, ik kan het gewoon niet meer aanzien dat kinderen dingen moeten leren die ze al kennen of die geen waarheid zijn, zonder oog voor de speciale talenten van het kind. Een opgedrongen systeem wat gewoon 81

niet meer werkt. De kinderen laten het zien, als er nou eens gewoon naar het kind geluisterd wordt… en vanuit de vraag van het kind gewerkt wordt. Ik droom nog wel eens van een nieuwe school, waar vanuit het hart wordt lesgegeven en waar vanuit het kind wordt gewerkt. Een school waar hoogbegaafde en hoogbewuste kinderen gewoon kwantummechanica kunnen leren of koken of een theatervoorstelling maken en opvoeren. Een school waar je kunt leren solderen omdat je een radio in elkaar wilt zetten. Een school waar je kan leren dansen en zingen als je muziek- en bewegingsslim bent, waar je naar buiten kan om te leren over planten en dieren of een buitenhuisje bouwt in het bos. Een school waar je gewoon zelf op internet kan zoeken naar informatie die je op dat moment wilt weten. Een school waar je gewoon jezelf mag en kan zijn. Een school waar vanuit hart en ziel voor de kinderen gewerkt wordt, met enthousiasme en plezier voor alle kinderen zodat hun licht altijd aan blijft. Zal mijn droom ooit uitkomen? Anoniem 25 januari 2021

82

92. Zoon van 6 binnenkort thuis Onze zoon van bijna 7 heeft al sinds zijn 4e en start op de basisschool niet het onderwijs gekregen dat hij verdient. Bij de start op school heeft zijn basisschool hem na 13 weken en 2 verschillende groepen opgegeven en zijn wij met ons rug tegen de muur gezet om in te stemmen met een TLV (toelaatbaarheidsverklaring) voor het SBO. We hebben met 3 andere reguliere basisscholen gesprekken gevoerd, maar niemand durfde het aan door verhalen van de 1e basisschool. Op het SBO ging het de eerste 3 maanden goed omdat er géén verslag en IQ-test was. Toen de uitslag van het 1e IQ-onderzoek er was gingen ze onze zoon ‘behandelen’ op de lage verwerkingssnelheid. Het IQ-onderzoek was niet door een HB-specialist gedaan. Na nieuw IQ-onderzoek blijkt hij net als zijn zus HB te zijn. School blijft echter volgens eigen protocol lopen en heeft in eerste instantie geweigerd het samenwerkingsverband te betrekken en nu blijkt onze zoon nog niet aangemeld voor fulltime HB-onderwijs (wat hier via het swv moet lopen) dus is er nog steeds geen plek en waarschijnlijk volgend jaar ook niet. Onze zoon wordt in februari 7 en gaat 3 jaar naar school, maar i.p.v. wat te leren heeft hij geleerd dat volwassenen hem niet begrijpen en is hij heel gefrustreerd. Ilse Snoek-Hoogland 25 januari 2021

83

93. Wat passend onderwijs kan doen Mijn zoon ging als kleuter met veel plezier naar school. Zijn kleuterjuf had goed door dat hij bovengemiddeld intelligent was en liet hem lekker op zijn eigen niveau werken. In groep 3 ging het mis. Hij kwam bij een juf die zijn ontwikkelingsvoorsprong niet zag en zij liet hem weer helemaal vooraan beginnen en hij moest het tempo volgen van de klas. Na zes weken had ik een totaal ander kind thuis. Hij wilde niet meer naar school, maakte ruzie met zijn vriendjes en werd vervelend in de klas. Zijn interesse in de wereld, de natuur, het heelal en dinosaurussen was verdwenen. Op verzoek van school hebben we hem laten onderzoeken en daar kwam een IQ uit van 130 en een vorm van ADHD. De focus van school ging in zijn geheel naar ADHD. Mijn zoon moest eerst maar eens zijn gedrag aan leren passen voordat ze het werk op school op zijn niveau aan zouden passen. Na vele lastige jaren op school, is mijn zoon dit schooljaar in groep 6 overgestapt naar een fulltime HB-school (op een half uur rijden afstand). Na twee weken zag ik mijn oude, sociale, vrolijke, geïnteresseerde kind weer terug. Hij stond weer aan. Hij gaat met veel plezier naar school, maakt gemakkelijk vrienden en is thuis veel vrolijker. Zijn juf op school heeft de metamorfose gezien.

Hij kwam binnen als een boos, dwars jongetje en na twee weken was hij een vrolijke, eigenwijze, leergierige leerling, die helemaal op zijn plek zit. Ik had dit mijn kind jaren eerder gegund. Patrice 25 januari 2021

84

94. Op zoek naar 4e school Wij hebben 2 (u)HB-dochters. De oudste dochter heeft al veel te veel meegemaakt voor haar leeftijd. Net 9 en 3 scholen die zich handelingsverlegen hebben verklaard. Cognitief gaat ze heel snel maar door versnellingen mist ze vaardigheden. Helaas is er geen tijd in een klas van 30 leerlingen om haar daarop te coachen. School wilde haar met 8 jaar naar groep 8 doen, wat we tegen hebben gehouden. Inmiddels is mijn dochter zeer faalangstig, heeft een slecht zelfbeeld en een schooltrauma. We moeten nu op zoek naar school nr. 4, maar de dichtstbijzijnde HB-school kost 3100,- per kind per jaar en dat kunnen we niet betalen door de coronacrisis. We vechten al jaren voor hulp. Passend onderwijs heeft letterlijk gezegd dat ze het niet weten en niet kunnen helpen… Ook de gemeente is niet welwillend om te helpen. We blijven zoeken naar de juiste hulp maar het kost erg veel energie. Marloes Platzek 25 januari 2021

95. Thuiszitters onderwijs Ons verhaal is lang. Basisschool die niet passend is. 4 basisscholen. 3 maal thuiszitter. Handelingsverlegen – bedreigd – gepest – uitgescholden met hele nare dingen. o.a. vieze kutNederlander. etc. etc. Ik wil het best eens optypen, maar ben nu bezig met bestralingsbehandelingen voor een hoofdtumor. Maar vind het fijn als er aandacht voor kinderen, jongeren komt. Een Veilig op School lijkt mij ook fijn. Daar dochter door kinderen maar ook door juffen mishandeld is. Klap, knijpen. Dank u wel, groetjes, Hilda Hilda Edelbroek 25 januari 2021

85

96. Passend onderwijs voor mijn 3 (U)HB-kinderen Mijn zoektocht in het passend onderwijs begon toen mijn dochter 3 jaar was in 2013. Omdat onze dochter (Inge) een ontwikkelingsvoorsprong had was ik mij er al van bewust dat ik op zoek was naar een school die mijn dochter passend onderwijs kon geven. Gesprekken met basisscholen volgden en met vertrouwen een school in Zwaag gekozen waar wij toen woonden. Ook in het kennismakingsgesprek met de juf benoemd wat onze verwachtingen waren van school, zowel die van onze dochter, ze wilde leren schrijven (een boek) als die van ons als ouders. Nog steeds waren wij positief en vol vertrouwen. Blij dat onze dochter eindelijk naar school toe kon, want met 3 jaar wilde Inge al naar school toe maar dat mocht toen nog niet. Het was een lang jaar om te wachten. Voor Inge die veel uitdaging nodig had en driftbuien omdat zij meer nodig had dan ik haar kon geven. Voor mij als moeder voortdurend op zoek naar uitdagingen voor mij dochter, en energievretend om op een juiste manier om te gaan met de driftbuien. Daarnaast had Inge nog een broertje met gezondheidsproblemen, ook daar ging veel energie in zitten in combinatie met een parttimebaan. De eerste dagen op school waren positief, de rust in huis leek wat weder te keren.

Maar in week 2 begonnen de driftbuien thuis weer, en in week 3 waren die weer terug op niveau van voordat Inge naar school toe mocht. Gesprekken met de juf volgden, ook op ons verzoek samen met de IB. Echter dit draaide allemaal op niets uit, want op school zagen ze een lief, zachtaardig meisje die het leuk vond om in de poppenhoek te spelen. Zelfs nu mijn dochter 10 is heeft ze het hier nog over. Mag ik naar school en moest ik in de poppenhoek spelen… Toen zaten we met de rug tegen onze muur. Een kind dat ongelukkig is, een juf en IB’er die dit anders zagen. Op internet nogmaals gezocht naar verhalen over hoogbegaafdheid. Dit had ik in het verleden ook wel eens gedaan, maar mijn kind hoogbegaafd… Nee, dat kon niet. Het vastlopen op school werd steeds erger, inmiddels hadden we Inge een paar dagen thuisgehouden. Uiteindelijk een HB-deskundige gevonden die IQ test afnam, op de website stonden de kenmerken van hoogbegaafdheid beschreven en hier herkende ik veel van. Voordat de HB-deskundige daadwerkelijk een IQ-test afnam wilde ze eerst in gesprek met de ouders, om vooraf al te beoordelen of er mogelijk sprake is van HB. Na 10 minuten in gesprek met de HB-deskundige had zij al geen twijfels meer.

We hebben nog een uur met elkaar gesproken, fijn dat ik eindelijk iemand had gevonden die mijn verhaal herkende en bevestiging gaf in alle problemen waar ik in de opvoeding tegen aanliep. Maar ook het belang aangaf voor passend onderwijs. 1,5 maand later kon pas de IQ test gepland worden. Inge vond het die middag hartstikke leuk, 1 op 1 aandacht en oefeningen doen met voldoende uitdaging. Gelijk na de test kregen we al te horen; ja hoor hoogbegaafd. Maar de daadwerkelijke uitslagen moesten we nog even op wachten. 2 weken later werd er een gesprek gepland. Toen vielen we letterlijk van onze stoel af, hoewel de TIQ 141 was, mochten wij ervan uitgaan dat onze dochter 145+ was. We kregen een volledig verslag mee van de test en adviezen voor school. Naïef als ik was dacht ik dat alles zou veranderen op school en dat Inge eindelijk het onderwijs zou krijgen wat zij nodig had. FOUT!!!! De juf en zelfs de IB’er legden het verslag zo naast zich neer. De IB’er zei zelfs nog dat onze dochter niet HB was, want ze had wel HB-kinderen gezien

86

en dat was onze dochter niet. Ook al was onze dochter HB dan nog moest ze leren om ‘gewoon’ mee te doen met de rest van de klas. Verbijsterd waren we na dit gesprek… Mijn zoektocht op internet ging verder. Ik kwam uit bij een centrum dat begeleiding gaf aan kinderen die HB zijn. Na een kennismakingsgesprek mocht Inge daar 1x in de week 2 uurtjes op een groep met leeftijdsgenootjes. Van hieruit kregen we adviezen om het gesprek aan te gaan met school. Meerdere gesprekken zijn er geweest, intussen voorjaar bijna richting zomer en hoera!!! Inge mocht groep 2 werk gaan maken. Lang verhaal kort, dit werkte helemaal niet. Een kind werk geven zonder uitleg, want jullie vinden haar nu eenmaal HB dan moet ze het zelf kunnen… Samenvattend, op de HB-groep/begeleiding bloeide Inge op, op school deed ze wat er van haar verwacht werd. Thuiskwam alle frustratie, moeheid etc. etc. eruit in de vorm van driftbuien. Na de zomervakantie mocht Inge onder protest naar groep 2. Eigenlijk was Inge gestart in groep 0 en zou ze na de zomervakantie naar groep 1 moeten. Hier ging ik niet mee akkoord. Weer de hoop dat het in groep 2 beter zou gaan. Maar helaas al snel werd duidelijk, het ging niet. Wat dan… thuishouden want het ging niet meer op school. Gesprekken met de adjunctdirecteur, want de directeur zelf was langdurig ziek.

Toen werd ons gezegd dat school het er niet mee eens was dat we onze dochter thuishielden. We hadden het voordeel dat Inge nog steeds 4 was en niet leerplichtig maar anders was er een melding gemaakt bij de leerplichtambtenaar. Boos was ik. Ja de adjunct-directeur had begrip voor onze situatie, en gaf wel aan dat de gesprekken met juf en de IB’er niet netjes waren verlopen. Maar dit was het beleid van school. Toen… Omdat mijn man inmiddels al een jaar thuis zat, werkeloos was geraakt door de crisis en zijn uitkering bijna stopte stonden we op een tweesprong. Verhuizen moesten we omdat we de hypotheek niet meer konden betalen van alleen mijn salaris, inmiddels fulltime aan het werk. Toen ben ik me gaan verdiepen in andere scholen in West-Friesland. Ik kreeg tips van andere ouders via de HB-begeleiding waar Inge nog steeds zat. Ook heb ik aangeklopt bij de gemeente. Tja de HB-begeleiding zelf betalen was inmiddels ook geen optie meer. Maar gemeente Hoorn wilde hierin niet meewerken. Via via via, kwam ik bij het samenwerkingsverband uit van Hoorn. Goed gesprek gehad, over wat mijn ervaringen waren in mijn zoektocht naar passend onderwijs. De beste mevrouw gaf aan zeer geschokt te zijn van mijn verhaal, wilde dit zeker gebruiken om beterschap te beloven. Maar helaas, of misschien zoals verwacht, nooit meer wat van gehoord.

De school die goed stond aangeschreven in Blokker voor begeleiding HBkinderen heb ik gemaild, en gebeld met mijn verhaal over mij dochter en mijn zoektocht voor passend onderwijs. Maar helaas hebben zij nooit gereageerd of mij teruggebeld. Hierna heb ik mijn zoektocht uitgebreid naar fulltime HB-onderwijs in Noord-Holland. In deze zoektocht liep ik tegen veel muren op omdat vooral in de regio Amsterdam er veel aanbod was voor HB-onderwijs, maar allemaal met eigen bijdrage van richting de 2000 euro per jaar. Tja als je maar 1 inkomen hebt, niet te betalen. Er bleef maar 1 optie over. HB-onderwijs in Julianadorp. Alhoewel ik zelf oorspronkelijk in Den Helder ben opgegroeid had ik geen ambities om hiernaar terug te keren. Maar alles voor je kind(eren) en de directrice belde mij gelijk op nadat ik een mail had gestuurd met mijn ervaring

87

en het passende onderwijs waarna ik naar op zoek was. We mochten binnen een week langskomen voor gesprek. Het was een heel fijn gesprek, het voelde als thuiskomen. We kregen alle erkenning voor de problemen waar wij als ouders en kind(eren) tegen aan liepen. We waren van harte welkom op deze school alleen om voor het HB-onderwijs in aanmerking te komen moesten we binnen een bepaalde straal van school wonen. Er was een toelatingscommissie die bepaalt of je op het HB-onderwijs toegelaten wordt. Dus onze dochter zou eerst starten in het basisonderwijs in groep 2-3. Verhuizen kon heel snel, binnen 3 maanden startte onze dochter op de basisschool, in het reguliere onderwijs. Korte lijntjes met juf, IB’er. Dochter werd vaak besproken in het OT-team. Uiteindelijk na een jaar werd mijn dochter toegelaten tot HB-onderwijs. Ik ben nog nooit zo blij geweest met deze stap. Ons middelste kind (zoon) heeft een apart traject afgelopen i.v.m. TOS en heeft eerst 2 jaar cluster 2-onderwijs gevolgd. Dit was drama!!!! Dit speciaal onderwijs is gericht op de kinderen met wat langzamere ontwikkeling. Ondanks dat bij mij zijn op de peuterspeelzaal al een IQ-test was gedaan om te controleren of zijn taalachterstand niet kwam door lage IQ. De peuterspeelzaal had nog nooit zo’n hoge score gehad; TIQ 122.

Helaas was dit ook voor deze school in Schagen niet voldoende om onze zoon extra uitdaging te bieden. De enigste die er wat van probeerde te maken was de logopediste van groep 1. Wat school ook nog eens had verzonnen was dat ze voor groep 1 een ander team hadden (juf, IB, psycholoog) als groep 2. In groep 1 zijn we al heel lang bezig geweest om voor onze zoon de uitdaging te krijgen die hij nodig had, maar in groep 2 konden we dit nog eens dunnetjes over doen met het nieuwe team. Toen waren we inmiddels naar Julianadorp verhuisd en zijn we samen met de gemeente en OBD Noordwest in overleg geweest op school. Maar ondanks alle gesprekken helemaal geen verbetering. Onze zoon liet niets zien… Ook de schoolarts, die onze zoon had gezien op school (wat ik overigens geweigerd had want onze ervaringen met het CB zijn ook slecht, maar dat was niet doorgegeven door de juffen) kon niks betekenen. Zij had ons nog op gesprek gevraagd om met ons te bespreken dat zij het vermoedde had dat onze zoon een ontwikkelingsvoorsprong had. Maar dat wisten wij al… Uiteindelijk na 2 jaar was ik klaar met cluster 2 onderwijs en wilde ik dat onze zoon groep 3 in het reguliere onderwijs zou volgen in Julianadorp. School was het er niet mee eens, het moest in een commissie besproken worden, waarbij dan ook de IB van de toekomstige school bij was.

Gelukkig, gelukkig, gelukkig heeft de IB van de school in Julianadorp geholpen en heeft de commissie toestemming gegeven. Wat ik nooit meer zal vergeten is dat juf vertelde dat mijn zoon in de 1e week al vriendjes had gemaakt, voorgelezen heeft voor de klas. Juf die zei dat zij onze zoon niet herkende uit het verslag dat van de cluster 2 onderwijs meekwam. Na de 2e week hadden we een startgesprek met zoon, juf en ik. Toen wij uit school wegliepen, zij mijn zoon tegen mij: “zie je wel mama dat ik het prima kan redden op deze school…” Inmiddels zit hij nu 2,5 jaar op deze school, hij is letterlijk en figuurlijk gegroeid. Overleg met juf, IB’er, OT-team en directrice is altijd mogelijk. Inmiddels gaat mijn 3e kind (dochter) ook naar dezelfde school in Julianadorp, maar helaas loopt ook zij vast in het onderwijs door perfectionisme, faalangst, het zich niet durven laten zien omdat ze niet anders wil zijn. Maar lang leve deze school waarmee ik goede gesprekken 88

heb. Waar ik nooit maar dan ook nooit het gevoel heb dat ik teveel ben, teveel eis, teveel vraag.. Linda Brugman 29 januari 2021

97. Gebroken hart en leven Mijn lieve zoon is inmiddels 15 jaar. Hij heeft een fysieke, sociale/communicatieve, muzikale en mentale hoogbegaafdheid. En is beelddenker en hooggevoelig mens. Hij kijkt dwars door mensen en docenten heen. Altijd al. Op de democratische school zijn we verzocht te vertrekken omdat men niet via oogcontact en even aanraken contact wilde maken met mijn zoon zoals een psychologe aan school had aangegeven, die ik op mijn eigen initiatief had ingehuurd om uit te zoeken waarom de leerbehoefte van mijn 5-jarige kind niet tegemoet werd gekomen. Nadien was er een half jaar geen enkele school die hem aan wilde nemen, men vond het tijdens veelvuldig proeflopen erg onpassend dat mijn zoon bijvoorbeeld vroeg: “Goh juf ik ben nog niet klaar met buitenspelen, mag ik mijn spel alstublieft eerst even afmaken en dan kom ik naar binnen?” Erg ongepast. Na een half jaar dan maar samen op reis i.p.v. thuis vastzitten eindelijk een school gevonden door 12 samenwerkende instanties. Op alle scholen is mijn zoon kapot gepest en werd hem het label ‘dom’ en ‘achterstand’ opgeplakt. Hij is vooral gepest door docenten en lievelingetjes van de school. Tijdelijk overspannen thuis omdat leren en schoolgang gewoon niet meer ging. Totdat de laatste school het nodig achtte hem te verwijderen omdat hij gepest werd door de ouders van vriendinnen van de directie.

Zo erg gepest dat dit fysiek geweld en emotioneel geweld en vandalisme van zijn bezittingen genoemd zou kunnen worden. Daarna vond de school het nodig moeder in de schoenen te schuiven dat er teveel van school gewisseld werd en maakte er een Veilig Thuis melding van. Die door Veilig Thuis geopend werd door de zin: wij gaan niet aan waarheidsvinding doen. Dat doet alleen de politie. Inmiddels zijn wij in een ver buitenland en richt ik mijn eigen school op voor mijn kind en anderen. Maar wel met een nog altijd gebroken hart en mijn zoons gebroken leven. Wat graag had hij gewoon een school doorlopen en een fijne tijd gehad tot aan zijn diploma. Anoniem 29 januari 2021

89

98. Schooltrauma I. was enthousiast, blij, intens, slim, een leuk, sociaal, wijs kind. Na de start van haar schoolcarrière hebben wij, ouders, haar in 6 jaar zien veranderen naar een meisje met enorme faalangst en psychische klachten. Niet passende hulpverlening volgde op niet-passend onderwijs, met als gevolg op 10-jarige leeftijd een thuiszitter met een ernstige burn-out en schooltrauma. Na onderzoek door een deskundig psycholoog bleek ze niet gezien hoogbegaafd, ernstig onderpresterend en gedemotiveerd. Ze wil heel graag naar school, en ze maakt steeds een doorstart. Elke keer als het lukt, op het moment dat wij verbetering en groei zien, wordt vanuit óf goede bedoelingen óf procedures óf algemene ervaringen, één van de partijen ongeduldig. En kiest vanuit eigen positie stelling, waardoor de precaire en nog kwetsbare opbouw van het herstel van onze dochter in een schoolsetting steeds weer onderuit wordt gehaald. Ze herpakt zich keer op keer en maakt een doorstart, maar herpakken kost haar veel energie. Het gaat ten koste van haar ontwikkeling. Zij zou gebaat zijn bij minder druk vanuit school/leerplicht en (tijdelijk) thuisonderwijs. School geeft stress, maar ondertussen is ze autodidact en daarnaast sociaal-emotioneel bijna volwassen, 14 jaar oud. (Sinds een jaar hulpverleners met resultaat.) Anoniem 29 januari 2021

99. Thuisles + online lesprogramma Wij zijn al jaren op zoek naar passend onderwijs voor onze oudste. Tot nu toe geeft elke vorm van onderwijs na gemiddeld 2 a 3 jaar het op, merken wij. Autonomie, top-down leren, eigenzinnig, autoriteitsproblemen, hoogsensitiviteit, psychosociale problemen… tja, het is nogal wat. En toen kwam de corona-crisis met een lockdown en wat bleek? Thuisles in combinatie met een online lesprogramma werkt wel! Gewoon 1 op 1 begeleiding door mama, weinig prikkels, zelf bepalen wat en wanneer welk vak. Mama is bereid haar werk op te geven, maar helaas mag een kind in Nederland geen thuisles krijgen als het eenmaal ingeschreven staat. Wij zitten klem. De weg naar vrijstelling is ongelofelijk moeilijk. En na 7 moeilijke jaren willen wij niet nog meer moeilijkheden. Wij zijn moe en willen gewoon een gelukkig leven! Marleen 1 februari 2021

90

100. De grote verhuizing Onze zoon bezocht drie basisscholen, onze dochter zit inmiddels op haar vierde basisschool. Dat bedenk je niet aan de voorkant als ouder. De derde basisschool was een voltijds HB-school, hoera, eindelijk passend onderwijs. Not. Er werkten leerkrachten met weinig begrip voor en affiniteit met de doelgroep. Er werd veel geschreeuwd, zelfs gescholden door leerkrachten. Toen ik hoorde dat er meerdere incidenten waren geweest met 1 leerkracht die fysiek uithaalde naar kinderen, heb ik samen met andere ouders een officiële klacht ingediend bij het bestuur. Het onderwijs bleek van de losse draden (geen onderwijsvisie, geen leerplan, geen op de doelgroep aansluitende lesmethodes, leerkrachten die zelf erg chaotisch waren die structuur moesten bieden) aan elkaar te hangen. Eigenlijk wist niemand daar precies hoe het onderwijs opgebouwd was. Pappen en nathouden. Wat een totale deceptie. Remedial teaching hielp onze zoon en meer dan de helft van zijn klas (moesten we zelf betalen) door de meest ernstige hiaten heen. We probeerden hem in te laten stromen op een andere basisschool. Ze namen hem eind groep 7 niet meer aan. Het werd een verschrikkelijk jaar. Onze dochter zit nu op een reguliere school en is net versneld naar groep 7. Het is niet ideaal, maar de sfeer is er goed, het is er veel fijner dan op de voltijds HB-school. Dit is wat er nu voorhanden is.

Passend onderwijs is er in deze regio nog niet. Daniëlle van Sundert Praktijk HB, praktijk voor hoogbegaafdheid 3 februari 2021

91

101. Een kleuterdepressie Mijn dochter van 4 begint 2 maanden voor de zomervakantie. De eerste dag van de zomervakantie komt ze huilend uit school. Moet ik nog een jaar naar de kleuterschool? Ik wil niet meer. Twee maanden lang praat ik met haar voor de school. Ze wil niet. Elke dag neem ik dezelfde beslissing. Loopt ze zelf naar binnen, dan heeft ze die dag school. Gaat ze niet, dan dwing ik haar niet fysiek. Ze is tenslotte nog niet leerplichtig. Na 2 maanden loopt ze naar binnen, zonder te huilen. Onze kleuter is gebroken. Dan beginnen de schreeuwbuien in de nacht. Ze wordt wakker en schreeuwt en huilt en is ontroostbaar. De diagnose is een kleuterdepressie, waarschijnlijk veroorzaakt door onderpresteren op school. Vanuit school komt er 30 minuten per week verrijking. We hebben onze dochter ondertussen laten testen. Ze is uitzonderlijk hoogbegaafd. Doordat zij al op de stichting van de HB-onderwijs zit en haar broer een plekje heeft krijgt ze voorrang en kan ze op 5-jarige leeftijd beginnen in groep 3 op HB-onderwijs. En ze vindt het geweldig. We weten dat ook deze school waarschijnlijk niet genoeg uitdaging kan geven aan haar uitzonderlijke hoogbegaafdheid. Maar voorlopig geniet ik van 1 schooljaar waarbij ze het fijn vindt om naar school te gaan. Waar ze vriendinnetjes heeft die haar gedachtegang begrijpen.

Waar ze verjaardagsfeestje heeft en blijft logeren met vriendinnetjes. Anoniem 5 februari 2021

102. Geen plaats… S was op de PSZ al uitgevallen en na 1,5 jaar basisschool met veel worstelingen, kwamen we erachter dat ze uitzonderlijk HB was. Dat verklaarde veel, maar op school bleef het drama. In groep 3 kwam ze steeds meer thuis te zitten en is ze versneld. Na versnelling ging het een paar maanden beter, maar een jaar na versnellen viel ze weer in hetzelfde patroon: veel boosheid, niet naar school willen, middagen thuis, te moe… we zijn toen gestart op een groep voor HBthuiszitters voor 3 dagen per week en we bouwen nu in uurtjes op om weer naar school terug te gaan. Reguliere school. Fulltime HB-onderwijs is er alleen buiten de regio, en met mega wachtlijsten of praktisch niet haalbaar. Ze is de middelste van 3, dus het gezin moet het ook kunnen dragen. Ze is nu bijna 9, met bijna 5 jaar ellende op school… Esther 16 februari 2021

92

103. Op eigen kracht omdat geen school maatwerk wil bieden Onze zoon (13) was als klein kind altijd al heel inventief en slim. Toen hij naar school ging zagen onze zoon steeds faalangstiger worden, hij werd letterlijk ziek van school. Hij kreeg een verwijzing naar cluster 4 speciaal onderwijs. Het onderwijs was zo niet passend, de drukke kinderen en ontploffingen om hem heen zo beangstigend…. Hij werd vaak letterlijk de trap op gesleurd. Hij voelde zich het allerdomste kind. En toen kwam die ene vrijdag… hij wilde zo niet meer en toen ik hem kwam ophalen op school wilde hij van een balustrade naar beneden springen. Hij was toen 10 jaar oud. Dankzij een groep ouders van thuiszitters werd ik erop geattendeerd dat onze zoon hoogbegaafd zou kunnen zijn en dat zijn gedrag door toxische stress zou kunnen komen. Een psycholoog die in hoogbegaafdheid gespecialiseerd is bevestigde dat. Geen enkele middelbare school wilde hem aannemen en maatwerk bieden. Ondertussen was hij tot rust gekomen en ging hij zelf leren. Eerst via IVIO, maar dat ging te langzaam. Hij heeft onlangs een mooi wiskunde certificaat van de TU Delft gehaald en is nu druk bezig om zijn vwo-examen te halen. Alles zelfstandig, er is geen plek die echt passend maatwerk wil bieden, onderwijsinstellingen durven/mogen het systeem niet loslaten en dat is totaal niet passend voor onze zoon. Sandra 16 februari 2021

104. Ontwikkelingsvoorsprong Ik denk dat veel problemen voorkomen kunnen worden als er meer aandacht komt voor vroegsignalering. Onze zoon heeft een ontwikkelingsvoorsprong, hetgeen ik zelf heb ontdekt. Het consultatiebureau heeft nagenoeg geen kennis en heeft helaas veelal enkel aandacht voor een ontwikkelingsachterstand. Na aandringen kon ik spreken met een orthopedagoog (gespecialiseerd in hoogbegaafden) van een ander consultatiebureau. Ik kreeg een paar tips maar verder moest ik het zelf maar uitzoeken en door veel te lezen weet ik nu wat het is om hoogbegaafd te zijn. Na een slechte ervaring met de ‘reguliere’ peuterspeelzaal is mijn zoon naar een peuterspeelzaal gegaan, voor kindjes met een ontwikkelingsvoorsprong. Hij is opgebloeid en zit goed in z’n vel. Hij staat elke week te popelen om naar de juf te mogen gaan. Geweldig om te zien dat er initiatieven zijn voor deze kindjes. Zou in elke gemeente beschikbaar moeten zijn. Door al op jonge leeftijd een goede begeleiding te geven kun je problemen op latere leeftijd voorkomen/verkleinen. Ik hoop dat hij over een half jaar, als hij eindelijk naar de basisschool mag, nog steeds zo graag naar de juf gaat… vervroegd instromen is bijna onmogelijk, ook iets dat moet veranderen. Anoniem 17 maart 2021

93

105. Met horten en stoten Mijn lagereschooltijd in de jaren ‘80 was zwaar voor mij – ik was verlegen en wilde het punt dat ik anders was het liefst verbergen. Ik werd nogal eens tot voorbeeld gesteld en dat maakte me niet populair in de klas. Door mijn zeer hoge tempo was ik snel klaar met alle taken die beschikbaar waren en nadat ik in groep 7 al het lees- en rekenmateriaal had doorgewerkt inclusief plustaken, moest ik me maar bij de ‘leesmoeders’ voegen en groepjes kinderen uit groep 3 begeleiden. Iets wat ik vreselijk vond. In mijn rapporten stond dat ik met mijn neus uit de boeken moest – en in onze kleine bibliotheek in het dorp had ik als enige kind toestemming om de boeken voor volwassenen te lezen omdat ik alles voor de jeugd al uit had. Ik las vooral graag biografieën, boeken over mythologie, etc. Mijn hoogbegaafdheid uitte zich op de lagere en middelbare school door mijn (fotografisch) goede geheugen en hoge tempo. Ik was weer de beste van de klas, maar in de vwo-brugklas voelde ik me beter thuis. Goed presteren was niet meer iets om me voor te schamen. Mijn mentor belde met mij ouders over hoe zonde het was dat ik niet op het gymnasium zat, maar zelf wilde ik dat niet want dan had ik een ander rooster dan mijn vriendinnen en dan zou ik alleen moeten fietsen.

In de bovenbouw werden mijn cijfers wisselvalliger en ging ik grote periodes niets doen – afgewisseld met korte momenten van hyperfocus, vlak voor de deadline. Hoewel ik nooit heb leren leren, slaagde ik zeer ruim. Ik ging een studie doen aan de Universiteit Utrecht en doorliep deze op dezelfde manier, met vlagen productiviteit. Ik vond het enorm fijn om origineel te zijn (iets wat zich op het vwo ook al uitte in mijn boekenlijst voor Engels) en deed twee specialisaties en een aantal pittige keuzevakken van andere studies om een uniek geheel te maken. Soms was ik even in paniek omdat ik het gevoel had écht te laat ‘mentaal ingestapt te zijn’ bij een vak. Aansluiting met medestudenten had ik weinig want ik werd onzeker van hun verhalen over hard blokken en voelde me een impostor – ze keken vaak zo goed te weten wat ze wilden en waar ze het over hadden. In die tijd heb ik ook intelligentieonderzoek ondergaan – ik hoopte dat de bevestiging (IQ van 141) me zelfverzekerder zou maken, maar helaas gebeurde dat niet. In de afstudeerfase deed ik ook ‘te veel’ – ik moest een stage doen en een afstudeeronderzoek/thesis maar voor die laatste deed ik ook nog een stage/grote praktijkcomponent. Net na mijn 22e verjaardag haalde ik mijn doctorandusdiploma, als eerste in mijn familie.

Ik kreeg een baan aangeboden bij het bedrijf waar ik afgestudeerd was, omdat ik voor hen een subsidie had binnengesleept. Eigenlijk wilde ik een promotietraject doen maar de werkgelegenheid was slecht op dat moment dus dit baanaanbod was een enorme kans. Bovendien vond ik mezelf daar te slordig voor én was ik nooit als ‘slim’ opgevallen bij de wetenschappelijke staf. Sommige andere studenten hadden al een baantje als studentassistent. 94

Er kwam een fase van onderprikkeling en ook depressies. Op mijn 35e werd ADHD vastgesteld; aan hoogbegaafdheid dacht ik wel maar ik durfde er niet over te beginnen. Wat als ik inmiddels niet zo slim meer was? Door/tijdens mijn periodes van bore-out had ik ook geheugenproblemen. Hoogbegaafdheid is mijn ‘olifant in de kamer’. Mijn oudste zoon is ook hoogbegaafd, ik vind het zoveel makkelijker om voor hem op te komen dan voor mezelf! Inmiddels ben ik, mede dankzij de ADHD-medicatie, een traject gestart buitenpromovendus. Omdat ik blij word van nadenken, maar ook om iets te ‘bewijzen’.

als

Marlies 17 maart 2021

106. School is een worsteling Onze zoon (nu 17) is vanaf het moment dat hij in groep 1 kwam langzaam van een leergierig, vrolijk, onderzoekend, creatief kind veranderd in een kind dat niet meer speelde, geen vragen meer stelde en neerslachtig was; alleen in vakanties fleurde hij op. Toen hij ruim 6 was hebben wij hem laten testen en bleek hij een IQ te hebben dat niet goed meetbaar was (145+). Wanneer je als ouders de uitslag krijgt, geeft dat opluchting omdat je denkt dat er oplossingen zijn. Helaas kom je van een koude kermis thuis en begint er een gevecht om je kind een goede plek te geven. In ons geval is dat niet gelukt en is hij uiteindelijk op een VMBO terechtgekomen. Zijn basis- en middelbare schooljaren zijn, op zijn zachtst gezegd, niet leuk geweest. We hadden een kind dat in groep 6 depressief was omdat hij niet in het schoolsysteem paste. Toch heeft hij de moed weten op te brengen zijn hart te volgen en voor zichzelf een traject uit te stippelen waarmee hij hopelijk zijn droom – chirurg worden – kan verwezenlijken. Op dit moment zit hij op de middelbare laboratoriumschool en doet hij de medische kant. Via die weg is er een mogelijkheid door te stromen naar geneeskunde. Op dit moment vliegt hij. Helaas is dat niet te danken aan zijn schoolcarrière, maar aan zijn eigen doorzettingsvermogen en focus. Alice Veer 17 maart 2021

95

107. Zo snel en anders, maar zo niet gezien… Hai. Ik ben Jacqueline, moeder van een dochter, Tess. Zelf ben ik er ooit achter gekomen dat ik snel en anders ben, waardoor mijn voelsprieten bij alle mensen om mij heen meteen beginnen te trillen, als deze mensen ook snel en/of anders zijn. Zo ook bij mijn eigen dochter. Ik wil haar verhaal hier vertellen, al zou ik het nog veel breder en uitgebreider kunnen en willen maken. Ik wil haar verhaal en stem laten horen. Toen zij geboren werd was al heel snel duidelijk voor mij dat ze snel en anders was. Op dag 1 keek zij mij gericht aan, hield zeer snel hoor hoofd op, draaide zich snel om, zat, stond met 8 maanden en liep met 9 maanden haar eerste passen. En zo kan ik nog wel even doorgaan. Ze sprak snel zinnen, begreep opdrachten, was snel zindelijk etc. etc. Met 2 jaar ging zij naar de peuters en daar ging het al een beetje mis. Ze had geen aansluiting, vond het meeste maar stom behalve de glijbaan, en werd door de juf talig zeer ver voor genoemd. Met 3 verveelde ze zich enorm en eindelijk, ze mocht naar de basisschool. Inmiddels hadden we imaginary friends, maakte ze schilderijtjes waarbij ze bedacht oude opgedroogde verf los te tikken en te gebruiken voor haar schilderij, etc. Wij hebben in ons dorp niet veel keus. De school zou voor O4NT gaan, een concept mede bedacht door M de Hond.

een leerlingvolgsysteem met de iPad, klasdoorbroken stamgroepen enz. Het leek ons perfect voor Tess. Maar zoals alle vernieuwende ideeën in onderwijsland ging ook deze niet door. Te duur, geen draagvlak onder ouders en leerkrachten. En toen ging het mis… na 4 weken kreeg ik al te horen dat het ook hier saai en stom was. Eerst de driehoek knippen, dan mag je pas iets uit de kast, cijfers gaan niet zo goed (we telden toch al tot 20??) en ze was dwars en wilde niet in de kring komen zitten. Meteen aangegeven, de ene juf snapte het verhaal maar zag het niet, de andere snapte überhaupt niet waar dit vandaan kwam, Tess sprong er niet uit. En toen kwam kleuter af. Te fijn! Maar… noodgedwongen moest er een groep 2/3 en een groep 3/4 komen. En zij werd uiteraard… in groep 2/3 gezet. De juffen vielen uit en een stagiaire heeft haar totaal beschadigd. We zijn na veel praten en uitzoeken en zelf didactisch laten onderzoeken, naar een andere basisschool gegaan. Wel regulier maar in de veronderstelling dat ze er daar meer mee konden. 96

Nu, na 2 jaar, blijkt dat deze school dat al die tijd al wel wil en probeert maar het ook niet voor elkaar krijgt haar uit de fixed modus en onderprestatie te krijgen. Ze is doodongelukkig, wil eigenlijk niet meer naar school, blijkt een creatief hoogbegaafd profiel te hebben, en met een extern adviesbureau en eigen kennis door een opleiding en werk op een hoogbegaafdenschool zijn we er wel achter dat voor haar een heel ander soort onderwijs nodig is. Zij leert autodidact en niet lineair. Voor de reguliere school bijna niet te doen. We zijn inmiddels nog een keer met elkaar om tafel om te kijken hoever we komen voordat we wederom op zoek moeten naar andere scholen, scholen die niet dicht in de buurt zullen zijn. Nu is het uiteindelijk ook nog eens zo dat zij in haar klas meestal geen aansluiting vindt. Toch zou het zo fijn zijn als overheid, scholenkoepels, samenwerkingsverbanden, en scholen zelf (deze school wil ook echt wel) gaan inzien, dat regulier onderwijs totaal niet meer relevant is. Het systeem kan zo anders. Zelf ga ik me daar in de zeer nabije toekomst ook hard voor maken. Voor nu wil ik dat er geld teruggaat naar de plek waar er direct iets mee gedaan kan worden, zodat mensen en middelen ingezet kunnen worden om de scholen daar waar het pijn doet beter te maken. En vooral voor mijn kind en zo veel, maar eigenlijk alle kinderen: zie en help hen.

De toekomst van Nederland zal er zoveel mooier van worden. Jacqueline 17 maart 2021

108. Gelijk gekregen maar toch geen Passend Onderwijs Onze zoon D. is heen en weer geslingerd van regulier naar speciaal onderwijs en weer terug, en wéér terug. D. was een vrolijke, lieve, gevoelige en heel grappige en onderzoekende kleuter die niet stil kon zitten als de muziek aanstond. Doordat voor zijn zus fulltime HB-onderwijs nodig bleek, zijn wij naar 100 km verderop verhuisd voor een goede school. Ook D. ging daar naartoe en startte in groep 2. De HB-school stopte na 1 jaar met fulltime HB-les geven, het werd een reguliere school. In groep 3 begon hij gedragsproblemen te krijgen door onbegrip en frustratie. Na groep 4 moest hij vanwege handelingsverlegenheid naar Speciaal Onderwijs met gedragsproblemen. Wel was hij toen al AVI-uit en zat met geschiedenis op VO-niveau. Op de SO-school konden ze hem qua lesstof niets extra’s bieden, maar wél nam hij na 3 maanden het drukke gedrag en taalgebruik van zijn klasgenoten over en ging onderpresteren. D. heeft daar een trauma opgelopen door niet-Passend Onderwijs en door de ruige omgang van leerkrachten met de kinderen met voornamelijk ADHD waarmee D. totaal geen aansluiting had. Hij snapte ook niet dat grote mensen kinderen zó konden behandelen. Armen op de rug draaien, houdgrepen en opsluiting. Hij ging in de pas lopen, hij was bang. Na 2 jaar SO, waar hij voornamelijk zijn stapels boeken 97

las als hij klaar was met de lesstof, kon hij weer terug naar regulier, want zijn gedrag was verbeterd en ze konden hem qua lesstof niets meer bieden. Een goede overdracht tussen de 2 scholen bleef, ondanks afspraken en beloften uit en in plaats van hulp in te roepen van het SWV werd het kind aan zijn lot overgelaten. School verklaarde zich na 5 maanden, tijdens de 1e lockdown, handelingsverlegen en zoon zou niet meer welkom zijn in groep 8. Omdat er geen OPP was opgesteld en er niet is onderzocht of school hem passend onderwijs met extra ondersteuningsbehoefte kon bieden hebben we een klacht ingediend. Geschillencommissie Passend Onderwijs (GPO) heeft onze klacht gegrond verklaard: ‘Niet voldaan aan de zorgplicht en geen OPP opgesteld’, maar school legde het advies naast zich neer en weigerde de toegang tot groep 8. Zo’n uitspraak is namelijk niet bindend. School wilde gewoon z.s.m. van D. (en zijn ouders) af, dat was wel duidelijk. In het verweer van school aan de GPO, werd gedreigd met een VT-melding indien wij niet zouden instemmen met teruggang naar SO. Wat? Een VT-melding? Maar dat is toch voor kindermishandeling? Nee dus. School stelde dat wij als ouders niet het beste voor hadden met D.

School stelde als noodoplossing voor hem naar een andere groep 8 binnen de scholengemeenschap te sturen, maar mét de voorwaarde van 7 weken proeftijd en verplicht weer een TLV aanvraag voor SO Cluster 4. We hebben zelf 7 scholen benaderd maar geen enkele wilde D. aannemen want in alle groepen 8 zaten al te veel zorgkinderen waardoor ze D. er niet bij konden hebben. Het inmiddels bestaande verplichte OPP staat vol fouten en aannames. School wil deze niet corrigeren. In de tussentijd heeft onze zoon gedachten aan levensbeëindiging ontwikkeld, is depressief geraakt door de afwijzing, heeft een enorm laag zelfbeeld ontwikkeld en heeft ook geen vertrouwen meer in leerkrachten waardoor hij thuis is komen te zitten. Zomer: De IQ-tester zegt hoogbegaafd (131), de therapeut zegt ADHD. We hebben ze samengebracht met de vraag wát voortkomt uit ADHD en wát uit overexcitabilities van HB, zodat wij weten hoe wij het beste met de uitingen ervan om kunnen gaan en ook school, maar de twee professionals kwamen er niet uit, konden dat niet duiden. LPA eist een startdatum op een school, Tijdelijke Klas met alweer de dreiging van een VTmelding, een boete, een proces-verbaal of een combinatie hiervan. Want meer dan 3 maanden thuis betekent dat hij officieel meegeteld moet worden met de thuiszitters en dat wil men natuurlijk niet.

Drang en dwang dus, terwijl we al in gesprek waren en geen invloed hadden op wel of geen aanname door de Tijdelijke Klas. Bij de kennismaking met de Tijdelijke Klas vertelde men dat ondanks dat het SWV ons anders had verteld, een plek tot de zomervakantie niet gegarandeerd kon worden i.v.m. de tijdelijke aard van ca. 12 weken.

98

Twee dagen voor de 2e lockdown mocht hij eindelijk starten. Gelukkig tijdens de lockdown halve dagen naar school. Nu weer hele dagen en daarvoor zit hij 3 uur per dag in het leerlingenvervoer. Extreem vroeg op en hij houdt amper tijd over om te spelen. Het lange proces van de contacten met scholen, onderwijsconsulent, samenwerkingsverbanden, geschillencommissie, psycholoog, onderwijs-zorgconsulent, leerkrachten, directie, bestuur etc. etc. heeft ons als ouders nogal beziggehouden en psychisch gesloopt en erger nog: hem ook. We zijn moegestreden en we zijn er nog niet. Op dit moment zijn we aan het zoeken naar een VO-school terwijl het niveau nog niet eens goed duidelijk is. Tegelijkertijd moet hij misschien dit jaar ook nog naar een andere groep 8 wisselen hoewel de psychiater en therapeut dat beide niet veilig vinden voor onze zoon. Het is al maart. Hoe MAAK je een kind kwetsbaar?! Nu dus een Tijdelijke Onderwijs Plek. Zij hebben D. 3 maanden geobserveerd en begeleid zónder introductie, zónder zijn dossier te lezen, zónder de voorgeschiedenis te willen weten. Veel gedragsoefening, weinig les. Uitkomst: Zij verwachten dat het type ondersteuning dat D. nodig heeft, te bieden is binnen een reguliere setting met extra kijk op specifieke onderwijsbehoeften. Hij heeft het vertrouwen van de leerkracht nodig en duidelijke afspraken over hoe om te gaan met zijn frustratie.

Wij weten dit al 5 jaar! Hij zit nu op zijn 5e school! Is dit zó te veel gevraagd van Passend Onderwijs? Mariska 17 maart 2021

99

109. Das past wel zeker, dat past net niet… Toen onze eerste dochter 2 was, was het al duidelijk. Ze was “anders”. Eigenwijs zeiden ze. Er is een verschil tussen eigenwijs en koppig… Bij eigenwijs heb jij toch eigen wijsheid. Op de Montessorischool ging het toch niet zo super goed, totdat we haar lieten testen… Geniaal denken mensen… Ver daarvan. Een soep tussen emotioneel anders en cognitief verder. In groep 2 was ook zo een zebra. Hup naar de speciale basisklas. Basisschool ging dus goed. Automatiseren is altijd een zwaar onderwerp geweest… Maar de leerkrachten op deze school waren met hart en ziel met die kinderen bezig. VWO/gymnasium advies. Vol trots (namelijk meer van onze opvoedkeuzes dan haar eigen kunnen, achteraf kijken…) lieten we ons eerste door de middelbare school wandelen. Ging niet zo tof… Zie je, haar brein snapt alles, het plannen ontbreekt. Faalangst, perfectionisme. Verantwoordelijkheid nemen over zichzelf is voor haar, voor lang, een zwaar concept geweest. In de tussentijd gingen de jaren voorbij, van atheneum naar havo en nu thuiszitter. Twee scholen, geen passende oplossing. Die ene legt de schuld op de ander. Er zijn protocollen… In de schaduw groeit haar zusje met angst en weerstand op. Want ja, ze presteert ook onder.

Wat is de uitweg? Psychologen, therapeuten, GGD-artsen, buurtteam, leerplichtambtenaar, onderwijsconsulent… Brengt het iets? Ze begrijpt gewoon véél te véél van deze wereld zonder de emotionele afstand die noodzakelijk is. Beide kinderen zien de mensen voor wie ze zijn, wat hun intenties zijn, wat voor macht ze hebben en waarom ze het hebben of willen. Alleen ze zijn nog niet in staat tot een goede zelfreflectie, net niet. Maar als ze het krijgen, wat gaan jullie als excuses gebruiken om jullie beslissingen uit te leggen? Op welke rolmodel moeten ze zichzelf vormen? Welke plek heeft de maatschappij nu te bieden voor een hoogbegaafde die bitter door het leven heen gaat met een MBO2-opleiding? Waar gaan deze talenten heen? Deze briljante geesten… Jullie lopen dagelijks langs zonder ze op te merken, verwoesten levens… Jullie kijken kleinerend naar zulke zielen. Er moet iets fout in de opvoeding zijn geweest… Het moet aan het gezin liggen, arme kinderen, ze passen niet in het systeem door de utopie van de ouders. Van die ene instantie naar de ander, jouw stem telt niet echt. Ze hebben protocollen. Dat telt.

100