Bijlage 1 Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
Tekst van het document
Pas dan kan samen worden bepaald welke taken worden overgedragen, welk mandaat daarbij hoort, welke mate van beleidsharmonisatie wordt gekozen, hoe kosten worden toegerekend en op welk moment de constructie daadwerkelijk uitvoerbaar is. De meerwaarde van een centrum-regieconstructie zit niet vanzelfsprekend in lagere kosten, maar vooral in schaalvoordelen. Specialistische kennis, achtervang, functiescheiding, continuïteit en bedrijfsvoering kunnen binnen een grotere organisatie robuuster worden georganiseerd dan binnen de kleine Rozendaalse organisatie. Dat vermindert uitvoeringsrisico’s, maar betekent dus niet automatisch dat de kosten voor Rozendaal dalen. Deel III: Vooruitblik 10.2 Toekomstbeeld II: bestuurlijke zelfstandigheid met vergaande structurele samenwerking In dit toekomstbeeld blijft Rozendaal bestuurlijk zelfstandig, maar wordt een zeer groot deel van de gemeentelijke uitvoering, beleidsvoorbereiding en bedrijfsvoering structureel bij een andere gemeente belegd. Dat kan via een centrumregeling of een vergelijkbare constructie. De raad en het college van Rozendaal blijven bestaan, maar de dagelijkse voorbereiding en uitvoering van beleid komen zo goed als volledig bij de centrumgemeente te liggen. In theorie kan zo’n constructie met verschillende gemeenten worden vormgegeven.
Dit onderzoek heeft niet verkend welke gemeenten daarvoor in aanmerking zouden kunnen komen, of onder welke voorwaarden. De beoordeling richt zich daarom op de concrete en meest voor de hand liggende variant die in het onderzoek naar voren is gekomen: een centrum-regieconstructie met -vaste en historische partner- gemeente Rheden. Deze variant die met gemeente Rheden is besproken gaat ver, want gemeente Rheden zou taken structureel voor Rozendaal uitvoeren, op de Rhedense manier en zonder ambtelijke fusie, maar met brede overname van werkzaamheden, inclusief bedrijfsvoering. Dat vraagt om een gemeentebrede herziening van het takenpakket, volledige beleidsharmonisatie en een vergaand mandaat voor het college van gemeente Rheden. De Rozendaalse raad blijft formeel in positie, maar krijgt in deze variant in de praktijk vooral een zienswijzenpositie op onderdelen. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 68 Deel III: Vooruitblik Brummen. Een parallel traject waarin gemeente Rheden ook nog een centrumfunctie voor gemeente Rozendaal inricht, ligt daarom niet voor de hand. Daarmee biedt dit toekomstbeeld geen oplossing voor de korte of middellange termijn.
Rozendaal zou eerst een overbruggingsperiode moeten doorkomen met mogelijke tussenmaatregelen, zoals bezuinigingen, inkomstenverhoging, inzet van reserves en het opvangen van oplopende DVO-kosten, autonome ontwikkelingen en aanvullende claims. Ook in die periode blijft Rozendaal zelf bestuurlijke, ambtelijke en strategische capaciteit nodig hebben. Daar komt bij dat onzeker is hoe een nieuwe gemeente Rheden-Brummen op termijn naar zo’n samenwerking met Rozendaal kijkt. Hoewel gemeente Rheden geen exact jaartal noemt, ligt het voor de hand dat een centrum-regieconstructie op z’n vroegst in een volgende bestuursperiode of later aan de orde komt. Een centrum-regieconstructie kan in beeld komen, maar pas later en onder voorwaarden die nu nog niet vaststaan. 10.2.4 Sturingskracht Beeld: Onzeker perspectief / Weinig tot geen perspectief Een centrum-regieconstructie kan de huidige samenwerking met gemeente Rheden uitbreiden en duidelijker maken. De bestaande afspraken zijn op onderdelen organisch gegroeid, diffuus afgebakend en niet altijd passend bij de huidige praktijk. Een nieuwe constructie kan zorgen voor heldere verantwoordelijkheden, scherper mandaat, betere bekostiging en duidelijkere verantwoording. De prijs daarvan is hoog.
Bij volledige beleidsharmonisatie en een vergaand mandaat aan het college van Rheden blijft gemeente Rozendaal formeel zelfstandig, maar neemt de feitelijke lokale sturing sterk af. In het sociaal domein is dat in de huidige situatie feitelijk al grotendeels het geval. 10.2.2 Organisatie en uitvoeringskracht Beeld: Kansrijk perspectief De belangrijkste opbrengst van dit toekomstbeeld ligt bij organisatie en uitvoering. Een groot deel van de kwetsbaarheid van Rozendaal hangt samen met de kleine ambtelijke organisatie, de afhankelijkheid van individuele medewerkers, het werken vanuit de waan van de dag en het tekort aan specialistische kennis. Door uitvoering en bedrijfsvoering structureel in een grotere organisatie te beleggen, kunnen continuïteit, expertise, functiescheiding en achtervang steviger worden georganiseerd. Rozendaal kan hierbij niet zonder eigen organisatie. Ook bij een centrumregieconstructie blijft capaciteit nodig voor onder andere bestuurlijke advisering, opdrachtgeverschap en ondersteuning van raad en college. De gemeente moet dan kleiner in uitvoering worden, maar sterker in regie. De overgangsfase kan complex zijn. Het voorbereiden van zo’n constructie vraagt tijd, sturing en ambtelijke inzet van een organisatie die al onder druk staat.
De route kan op termijn helpen, maar vergroot in de aanloop de belasting op de ambtelijke organisatie van Rozendaal met de risico’s van dien. 10.2.3 Tijdigheid van realisatie Beeld: Weinig tot geen perspectief Een groot afbreukrisico van dit toekomstbeeld zit in de tijdigheid van realisatie. Gemeente Rheden geeft aan dat een centrum-regieconstructie de komende jaren niet haalbaar is. Gemeente Rheden richt de bestuurlijke en ambtelijke capaciteit op de voorgenomen herindeling met gemeente << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 69 Deel III: Vooruitblik afspraken kan maken over herkenbare dienstverlening, lokale aanspreekpunten en voldoende ruimte voor Rozendaalse omstandigheden. Echter wegen de schaalvoordelen hier op tegen deze onzekerheid als het om behoud van dienstverlening en voorzieningen gaat. 10.2.6 Aansluiting bij de mening van inwoners Beeld: Onzeker perspectief Dit toekomstbeeld geeft invulling aan een belangrijke wens die uit de inwonersconsultatie blijkt: Rozendaal blijft formeel bestuurlijk zelfstandig. Voor inwoners die veel waarde hechten aan zelfstandigheid kan dat zwaar wegen. De vraag is wel wat die zelfstandigheid in de praktijk betekent. Uit de inwonersconsultatie komt naar voren dat inwoners zelfstandigheid vooral verbinden met nabijheid, eigenheid, invloed, persoonlijke dienstverlening en het karakter van Rozendaal.
Als beleid en uitvoering grotendeels bij een andere gemeente komen te liggen, betekent dat niet automatisch dat deze waarden verdwijnen. Nabijheid, herkenbaarheid en lokale aandacht kunnen ook in een samenwerkingsconstructie worden georganiseerd. Zij ontstaan dan alleen niet vanzelf uit de eigen gemeentelijke organisatie, maar moeten expliciet onderdeel worden van de afspraken. In de met gemeente Rheden besproken variant speelt mee dat uitvoering op één consistente manier wordt georganiseerd. Dat vraagt om harmonisatie van beleid en processen, waardoor vooraf helder moet worden vastgelegd waar ruimte blijft voor Rozendaalse accenten en lokale omstandigheden. In een centrum-regieconstructie zou die lijn zich verbreden naar de andere beleidsterreinen. De raad en het college blijven bestaan, maar hebben beperkt ruimte om zelfstandig beleid te maken of de uitvoering op Rozendaalse wijze in te richten. De afweging gaat daarom niet alleen over behoud van zelfstandigheid op papier. Onzeker is hoeveel beleidsruimte, regie en zeggenschap Rozendaal in de praktijk overhoudt als uitvoering, beleidsvoorbereiding en bedrijfsvoering grotendeels elders worden belegd. Als beleidsvoorbereiding, uitvoering en bedrijfsvoering grotendeels elders worden belegd, verschuift ook een belangrijk deel van de feitelijke invloed.
In deze route komt het er daarom op aan welke ruimte Rozendaal nog overhoudt om eigen keuzes te maken en lokale belangen op een eigen manier te wegen. 10.2.5 Behoud van dienstverlening en voorzieningen Beeld: Kansrijk perspectief Dit toekomstbeeld zal helpen om dienstverlening stabieler te organiseren. Een grotere uitvoeringsorganisatie heeft meer achtervang, specialistische kennis en mogelijkheden om processen professioneel in te richten. Dat zal bijdragen aan continuïteit, voorspelbaarheid en het nakomen van wettelijke taken. De dienstverlening kan in deze route mogelijk anders worden ervaren door inwoners. Uitvoering op de Rhedense manier kan betekenen dat de ruimte voor maatwerk, korte lijnen en persoonlijke benadering minder worden. Dat hoeft niet te leiden tot slechtere dienstverlening, maar wel tot dienstverlening die minder Rozendaals voelt. Voor deze route is belangrijk of Rozendaal harde << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 70 Deel III: Vooruitblik De maatschappelijke aanvaardbaarheid van dit toekomstbeeld hangt af van zichtbare invloed en heldere afspraken. Inwoners moeten kunnen blijven herkennen waar Rozendaal zelf over gaat, hoe lokale belangen worden ingebracht en op welke manier nabijheid in bestuur en dienstverlening wordt geborgd.
10.2.7 Slotsom • Dit toekomstbeeld behoudt de bestuurlijke zelfstandigheid van Rozendaal formeel, maar beperkt de feitelijke lokale sturing aanzienlijk. • Een centrumregeling zal uitvoeringsrisico’s verkleinen en de continuïteit van dienstverlening versterken, maar biedt geen directe oplossing en vraagt om vergaande beleidsharmonisatie, mandaatverlening en afhankelijkheid van een andere gemeente. • De meest concrete variant, een centrumregeling met gemeente Rheden, is de komende jaren niet haalbaar door de voorgenomen herindeling van gemeente Rheden en gemeente Brummen. Ook is onzeker of een toekomstige gemeente Brummen-Rheden deze constructie wil dragen. • De kern uit dit onderzoek is dat dit toekomstbeeld bestuurlijke zelfstandigheid op papier behoudt, maar in de praktijk vrijwel geen eigen beleidsruimte overlaat en op korte termijn weinig houvast biedt. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 71 Deel III: Vooruitblik De financiële effecten van dit toekomstbeeld zijn niet afzonderlijk doorgerekend. Een zinvolle doorrekening kan alleen plaatsvinden in samenhang met de financiële positie, beleidskeuzes, harmonisatie-effecten en uitgangspunten van de andere betrokken gemeenten.
De schaalmatige betekenis is wel duidelijk: een grotere gemeente heeft meer mogelijkheden om schommelingen, specialistische taken, bedrijfsvoeringslasten en uitvoeringsrisico’s op te vangen dan Rozendaal zelfstandig heeft. 10.3.2 Organisatie en uitvoeringskracht Beeld: Kansrijk perspectief Een groot deel van de kwetsbaarheid van Rozendaal hangt samen met de beperkte schaal van de organisatie, de afhankelijkheid van individuele medewerkers en het werken onder hoge druk. Een uitbreiding van de ambtelijke organisatie wordt nodig geacht om kwetsbaarheden te verminderen, achterstanden weg te werken en de kwaliteit van dienstverlening, uitvoering en bedrijfsvoering op peil te brengen. Bij herindeling worden deze kwetsbaarheden in beginsel opgevangen binnen een grotere ambtelijke organisatie. Daardoor ontstaat meer ruimte voor specialistische kennis, achtervang, functiescheiding, beleidsvoorbereiding, bedrijfsvoering en continuïteit. Ook de problemen die nu ontstaan door diffuse en deels verouderde samenwerkingsafspraken met gemeente Rheden, kunnen dan plaatsmaken voor één organisatorisch geheel. Dit betekent niet dat alle uitvoeringsvraagstukken vanzelf verdwijnen. Ook grotere gemeenten kennen capaciteitsdruk, financiële beperkingen en uitvoeringsproblemen. Vergeleken met de 10.3 Toekomstbeeld III: Herindeling onder voorwaarden Een ander toekomstbeeld is een herindelingsroute.
Rozendaal gaat dan niet langer als zelfstandige gemeente verder, maar wordt onderdeel van een grotere gemeente met één bestuur en één ambtelijke organisatie. In dit onderzoek is aansluiting bij de voorgenomen herindeling van gemeente Rheden met gemeente Brummen het meest concrete perspectief. Vanuit gemeente Rheden wordt dit als een realistische en wenselijke richting gezien en er is door gemeente Rheden aangegeven dat gemeente Brummen ervoor openstaat. Bij een herindeling eindigt de formele bestuurlijke zelfstandigheid van Rozendaal en blijft Rozendaal niet langer als zelfstandige gemeente bestaan. De bestuurlijke vraag verschuift dan naar de voorwaarden waaronder taken, expertise, capaciteit, dienstverlening en lokale belangen binnen een grotere gemeente worden georganiseerd en voor Rozendaal worden geborgd. 10.3.1 Financiële kracht Beeld: Onzeker perspectief / Kansrijk perspectief Voor Rozendaal verandert de financiële situatie bij herindeling wezenlijk. De huidige financiële opgave hoeft dan niet langer te worden gedragen door een gemeente van circa 1.800 inwoners en een kleine ambtelijke organisatie, maar wordt onderdeel van een veel grotere financiële en organisatorische basis. Kosten, risico’s, overhead, specialistische taken en continuïteit kunnen daardoor breder worden gedragen.
Wat voor Rozendaal als zelfstandige gemeente zwaar drukt op de begroting, krijgt binnen een grotere gemeente een andere orde van relatieve omvang. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 72 Deel III: Vooruitblik 10.3.4 Sturingskracht Beeld: Weinig tot geen perspectief Bij herindeling verliest Rozendaal haar eigen gemeenteraad en college. Ook de formele zelfstandige beleidsruimte verdwijnt: besluiten over beleid, uitvoering en prioriteiten worden dan genomen binnen de nieuwe grotere gemeente. Dat betekent niet dat Rozendaal nu alles zelf uitvoert en beslist. De gemeente is al op onderdelen, zoals het sociaal domein, afhankelijk van samenwerkingspartners. De huidige programmabegroting van Rozendaal is beleidsarm, de financiële ruimte is beperkt en de uitvoering leunt sterk op samenwerkingspartners. Ook de Provincie plaatst kanttekeningen bij de sturingskracht en de eigen invloed van de gemeente Rozendaal. De afweging gaat daarom vooral over hoeveel invloed Rozendaal feitelijk kan uitoefenen op beleid, uitvoering en lokale belangen. Bij herindeling verdwijnt de formele lokale autonomie, maar ontstaat ook de mogelijkheid om de belangen en kwaliteiten die Rozendaal wil behouden vooraf expliciet te maken en zo goed mogelijk te borgen binnen de nieuwe gemeente.
Dat vraagt om tijdige inzet op voorwaarden, overgangsafspraken, dorpsgerichte vertegenwoordiging, dienstverlening en borging van lokale belangen. 10.3.5 Behoud van dienstverlening en voorzieningen Beeld: Onzeker perspectief De inwonersconsultatie laat zien dat de dienstverlening op dit moment positief wordt gewaardeerd. Uit de ambtelijke organisatie komt naar voren dat die dienstverlening steeds huidige schaal van Rozendaal biedt herindeling wel duidelijk meer mogelijkheden om wettelijke taken, bedrijfsvoering en beleidsvoorbereiding structureel te organiseren en borgen. 10.3.3 Tijdigheid van realisatie Beeld: Onzeker perspectief / Kansrijk perspectief Wat tijdigheid van realisatie betreft biedt herindeling kansrijk perspectief. De regionale beweging is al op gang gekomen, door de voorgenomen herindeling van gemeenten Rheden en Brummen. Vanuit gemeente Rheden wordt aansluiting van Rozendaal in deze fase als logisch gezien. Dat betekent niet dat herindeling eenvoudig is of snel kan. Een herindeling vraagt bestuurlijke besluitvorming, betrokkenheid van inwoners, afstemming met de Provincie en wettelijke stappen. De tijdigheid zit vooral in het moment waarop Rozendaal nog invloed kan uitoefenen op de voorgenomen herindeling. Maar ook in dit toekomstbeeld is een overbruggingsperiode nodig.
Als Rozendaal tijdig aansluit bij het proces van de gemeenten Rheden en Brummen, kan zij eigen aandachtspunten, voorwaarden en lokale belangen aan de voorkant inbrengen. Het gaat dan onder meer om de inrichting van de nieuwe gemeente, overgangsafspraken, lokale dienstverlening en de positie van de kern Rozendaal. Op een later moment, als de herindeling van de gemeenten Rheden en Brummen al verder is uitgewerkt of afgerond, zal die ruimte beperkt zijn. Hoofdkeuzes over inrichting, werkwijze en bestuurlijke verhoudingen zijn dan al gemaakt. Bovendien ligt het niet voor de hand dat een nieuwe gemeente kort na herindeling opnieuw fundamentele afspraken over haar inrichting openbreekt. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 73 Deel III: Vooruitblik 10.3.6 Aansluiting bij de mening van inwoners Beeld: Weinig tot geen perspectief De inwonersconsultatie laat zien dat bestuurlijke zelfstandigheid voor veel inwoners zwaar meeweegt. Ook het eigen karakter van Rozendaal, invloed van inwoners en gemeenschapszin worden belangrijk gevonden. Inwoners vrezen dat schaalvergroting kan leiden tot meer bureaucratie, minder invloed en grotere afstand tot het bestuur. Een herindelingsroute is daarmee maatschappelijk ingewikkeld. Het sluit niet aan bij wat veel inwoners op dit moment belangrijk vinden.
Die kwetsbaarheid moet serieus worden genomen, omdat zelfstandigheid voor inwoners niet alleen een bestuurlijke vorm is, maar ook verbonden is aan voor hen belangrijke waarden. De inwonersconsultatie laat zien welke kwaliteiten inwoners willen behouden. Voor de maatschappelijke aanvaardbaarheid van een herindelingsroute is bepalend of Rozendaal duidelijke voorwaarden kan formuleren om die kwaliteiten te borgen, zoals lokale identiteit, voorzieningen, dienstverlening, betrokkenheid van inwoners en zichtbare invloed binnen de nieuwe gemeente. moeilijker op peil te houden is door beperkte capaciteit, oplopende werkdruk en organisatorische kwetsbaarheid. Een grotere organisatie kan dienstverlening en wettelijke taken stabieler en professioneler organiseren. Er is meer achtervang, meer specialistische kennis en meer ruimte om processen, servicenormen en continuïteit te borgen. Dat kan helpen om het functionele niveau van dienstverlening vast te houden. De kwetsbaarheid zit in de lokale beleving van dienstverlening. Rozendaal wordt nu gewaardeerd om korte lijnen, persoonlijk contact en maatwerk. Bij herindeling kan voor inwoners het gevoel ontstaan dat dienstverlening verder van de gemeenschap af komt te staan. Ook vanuit het perspectief van K80 wordt erop gewezen dat schaalvergroting kan raken aan wat kleine gemeenten sterk maakt: herkenbaarheid, nabijheid en direct contact.
Herindeling kan dus helpen om dienstverlening professioneel en continu te organiseren. Voor de werkbaarheid van deze route zijn heldere afspraken nodig over lokale dienstverlening, bereikbaarheid, dorpsgericht werken en herkenbare aanspreekpunten. Dergelijke afspraken bepalen of inwoners de dienstverlening blijven ervaren als nabij en passend bij Rozendaal. Dat neemt niet weg dat de dienstverlening anders zal worden georganiseerd dan inwoners nu gewend zijn. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 74 Deel III: Vooruitblik 10.3.7 Slotsom • Dit toekomstbeeld is bestuurlijk en maatschappelijk ingrijpend, omdat Rozendaal ophoudt te bestaan als zelfstandige gemeente. Daarmee verdwijnen de eigen gemeenteraad, het eigen college en de formele lokale beleidsruimte. Dat raakt aan een waarde die voor veel inwoners zwaar weegt. • De opgave hoeft niet langer te worden gedragen door een zeer kleine gemeente met een smalle ambtelijke basis, maar wordt ondergebracht in een grotere bestuurlijke en organisatorische eenheid. • De timing is relevant. Omdat de voorgenomen herindeling van gemeenten Rheden en Brummen nog in voorbereiding is, heeft Rozendaal nu nog de mogelijkheid om vanuit een eigen positie voorwaarden, lokale belangen en overgangsafspraken aan de voorkant in te brengen.
• De kern is dat herindeling de bestuurlijke zelfstandigheid beëindigt, maar meer perspectief biedt op duurzame uitvoeringskracht, financiële draagkracht en continuïteit van dienstverlening, mits nabijheid, lokale identiteit, betrokkenheid van inwoners en zichtbare invloed vooraf zorgvuldig worden geborgd. Deze onderliggende kwaliteiten zijn voor inwoners belangrijk. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal - 2026