Bijlage 1 Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
Tekst van het document
De gesprekken laten ook zien dat Rozendaal bestuurlijk nog steeds een herkenbare plek heeft in de regionale samenwerking. Gemeente Rheden geeft aan dat bestuurders van Rozendaal in de regio als volwaardige gesprekspartners worden gezien. Zij zijn zichtbaar, nemen deel aan overleggen en worden gewaardeerd. Op persoonlijk niveau is sprake van goed contact en wederzijds begrip, een beeld dat ook door gemeenten Renkum en Arnhem wordt herkend. Voor de gemeenteraad van Rozendaal ligt dit volgens de gesprekspartners soms gevoeliger. Als de raad zich nadrukkelijk positioneert op regionale onderwerpen, wordt dat in de regio niet altijd als passend ervaren bij de feitelijke bijdrage en uitvoeringskracht van de gemeente. Diepte-interview provincie Gelderland De Provincie waardeert dat Rozendaal kritisch en zorgvuldig naar haar eigen toekomst kijkt. In het gesprek wordt benadrukt dat het sterk is dat de gemeente niet afwacht, maar zelf onderzoekt wat nodig is om ook op langere termijn bestuurlijk, financieel en organisatorisch toekomstbestendig << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 25 Deel I: Vertrekpunt Sessie ambtelijke organisatie Uit de sessie met de medewerkers komt naar voren dat de positie van Rozendaal in de regio als kwetsbaar en beperkt invloedrijk wordt ervaren.
Medewerkers geven aan dat de gemeente door haar kleine schaal, beperkte capaciteit en grote afhankelijkheid van uitvoerende partijen onvoldoende in staat is om structureel aanwezig te zijn in regionale gremia en daar echt positie te pakken. Daardoor heeft Rozendaal volgens hen vaak weinig te brengen en weinig te halen in regionale samenwerking, terwijl regionale verwachtingen en externe afhankelijkheden wel toenemen. Conclusie De regionale positie van Rozendaal is bestuurlijk herkenbaar, maar inhoudelijk en organisatorisch kwetsbaar. De gemeente wordt in de regio bestuurlijk gezien en gewaardeerd als gesprekspartner, met korte lijnen en goede persoonlijke verhoudingen. Die bestuurlijke aanwezigheid vertaalt zich zeer beperkt in regionale invloed of uitvoeringskracht. Uit de gesprekken komt een consistent beeld naar voren: Rozendaal is door haar schaal, beperkte ambtelijke capaciteit en afhankelijkheid van andere gemeenten niet in staat om volwaardig bij te dragen aan regionale opgaven. Daardoor wordt de gemeente in de praktijk minder gevraagd, maar ook minder aangesproken. De samenwerking met gemeente Rheden heeft Rozendaal lang geholpen om wettelijke taken te blijven uitvoeren, maar ook die constructie kent grenzen. De Provincie en gemeenten wijzen erop dat formele zelfstandigheid niet automatisch betekent dat er ook voldoende eigen beleidsruimte, regie en invloed is.
<< terug naar inhoudsopgave Deel II Verkenning Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal - 2026 Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 27 Deel II: Verkenning Deze paragraaf is gebaseerd op de studie Trends en ontwikkelingen (opgenomen in het bijlagenboek). In het kader van dit onderzoek is een bureaustudie uitgevoerd naar de trends en ontwikkelingen waarmee Nederlandse gemeenten, en in het bijzonder K80-gemeenten, te maken krijgen. De uitkomsten van deze bureaustudie zijn aangevuld en verdiept in gerichte sessies met het college, de gemeenteraad en met de ambtenaren, zodat deze trends kunnen worden geduid in relatie tot de ambities en waarden van Rozendaal. De volgend trends en ontwikkelingen komen aan bod. Deze worden allen behandeld in het bijlagenboek. 1. Klimaat en energietransitie 2. Wonen en omgevingsvisie 3. Demografische veranderingen en druk op lokale voorzieningen 4. Lokale economie en arbeidsmarkt 5. Druk op de zorg 6. Veelheid en complexiteit van taken 7. Ambtelijke capaciteit onder druk 8. Gemeentefinanciën en onzekerheid gemeentefonds 9. Digitalisering Een aantal hiervan worden hieronder verder beschreven. Deel II verdiept de analyse en brengt belangrijke ontwikkelingen, opgaven en handelings- mogelijkheden voor Rozendaal in beeld.
Waar deel I de uitgangspositie beschrijft, laat dit deel zien welke ontwikkelingen de positie van Rozendaal beïnvloeden, hoe de gemeente zich verhoudt tot andere kleine gemeenten en welke financiële en organisatorische ruimte er is om bij te sturen. Daarvoor worden externe trends en ontwikkelingen verkend, wordt Rozendaal vergeleken met andere kleine gemeenten en worden inzichten uit externe interviews en de inwonersconsultatie betrokken. Ook wordt de begroting doorgelicht en wordt specifiek gekeken naar de vraag wat zelfstandige uitvoering van het sociaal domein zou betekenen. Samen maken deze onderdelen zichtbaar binnen welke context toekomstige keuzes moeten worden gemaakt: welke opgaven zwaarder worden, waar kansen en handelingsruimte liggen en welke financiële, organisatorische en bestuurlijke afwegingen daarbij aan de orde zijn. 3 Verkenning externe trends en ontwikkelingen De huidige situatie van Rozendaal staat niet op zichzelf. De gemeente krijgt de komende jaren te maken met maatschappelijke ontwikkelingen, wettelijke verplichtingen, financiële onzekerheid en toenemende eisen aan de gemeentelijke organisatie. In deze paragraaf wordt verkend welke externe trends en ontwikkelingen relevant zijn voor Rozendaal, hoe deze zichtbaar worden in de lokale praktijk en wat de mogelijke financiële en organisatorische gevolgen zijn.
De trendanalyse biedt daarmee context voor de beoordeling van Rozendaal als kleine zelfstandige gemeente. Niet elke ontwikkeling raakt Rozendaal even sterk, maar samen laten zij zien waar mogelijke kansen liggen, welke opgaven zwaarder kunnen worden en waar de druk op financiële ruimte, uitvoeringskracht en bestuurlijke regie kan toenemen. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 28 Deel II: Verkenning 3.3 Ambtelijke capaciteit onder druk De ambtelijke organisatie van Rozendaal kenmerkt zich door generalisten met een breed takenpakket. Landelijke trends zoals de krappe arbeidsmarkt en de vergrijzing van het personeelsbestand maken kleine organisaties kwetsbaar. Bij uitval van één medewerker kan een heel beleidsveld direct stilvallen. In Rozendaal wordt de unieke werkomgeving als een kracht gezien om personeel aan te trekken, maar het verloop is relatief hoog. Dit komt onder andere door hogere salarisschalen bij grotere gemeenten, werkdruk en de wens om specialistischer te werken. Dit leidt tot verlies van opgebouwde kennis. Organisatorisch leidt dit tot een reactieve werkwijze, waarbij de waan van de dag de overhand heeft en structurele projecten soms onvoldoende zijn belegd.
3.4 Gemeentefinanciën en onzekerheid gemeentefonds Veel kleine gemeenten staan er financieel kwetsbaar voor, mede door de onzekerheid over de uitkeringen uit het gemeentefonds. Rozendaal heeft weinig eigen inkomstenbronnen en is hierdoor sterk afhankelijk van Rijksbeleid. Verwacht wordt dat er vanaf 2028 opnieuw sprake is van een ravijnjaar voor Nederlandse gemeenten. De financiële druk wordt door de raad en het college gezien als een van de grootste risico’s voor de gemeente. Hoewel de gemeente over een behoorlijke algemene reserve beschikt, dwingt de huidige situatie tot scherpe keuzes. Een beleidsarme begroting laat weinig ruimte voor nieuwe ambities, en noodzakelijke investeringen moeten soms worden uitgesteld. 3.1 Druk op de zorg Sinds de decentralisaties in 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor Jeugdzorg, de Wmo en arbeidsparticipatie. Landelijk vertaalt dit zich in een stijgende kostendruk en een toenemend gebruik van voorzieningen. Ook in de gemeente Rozendaal is deze trend zichtbaar. Hoewel de sterke sociale verbondenheid en zorgzaamheid tussen de inwoners een deel van de ondersteuningsbehoefte informeel opvangt, is er sprake van vrijwel volledige afhankelijkheid van de gemeente Rheden voor de uitvoering en beleidsontwikkeling. Ook is er financiële druk.
Onvoorziene, individuele, zware casussen in de jeugdhulp kunnen in een kleine gemeente als Rozendaal direct leiden tot forse budgetoverschrijdingen. 3.2 Veelheid en complexiteit van taken De taken van gemeenten zijn de afgelopen jaren toegenomen en complexer geworden. Er bestaat een groeiende mismatch tussen de omvang van deze landelijke opgaven en de schaalgrootte van kleine gemeenten. In Rozendaal wordt dit dagelijks gevoeld; door de beperkte capaciteit bestaan er zorgen over het oppakken van nieuwe opgaven en over de mate waarin het lukt om kennis en expertise uit te breiden. De organisatorische impact is groot omdat een beperkt aantal medewerkers veel verschillende portefeuilles moet beheren. De toenemende en complexe taken leggen grote druk op de kleine ambtelijke organisatie van de gemeente Rozendaal. Wel liggen er kansen om deze taken efficiënter aan te pakken door de korte lijnen binnen de organisatie, de aanwezige expertise van inwoners en het meer inzetten op participatie. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 29 Deel II: Verkenning 3.5 Digitalisering Digitalisering biedt kansen om processen met weinig personeel efficiënt in te richten, maar vraagt ook om forse investeringen in ICT en cyberveiligheid. Voor Rozendaal biedt de kleinschaligheid kansen: de interne infrastructuur is redelijk overzichtelijk en op orde.
Toch is er de vrees dat de gemeente niet kan blijven meekomen met de snelle technologische ontwikkelingen. De impact van digitalisering is tweeledig: het kan de dienstverlening verbeteren, maar bij achterblijvende innovatie dreigen veiligheidsincidenten of ontevredenheid bij burgers. 3.6 Overige trends en ontwikkelingen In deze analyse is bewust de nadruk gelegd op de trends die de grootste directe impact hebben op de financiën, organisatie en bestuurbaarheid van de gemeente Rozendaal. Hoewel landelijke ontwikkelingen op het gebied van klimaat en energietransitie, wonen en omgevingsvisie, demografische veranderingen en de lokale economie grote opgaven vormen binnen het K80- netwerk, manifesteren deze zich in Rozendaal in beperkte mate. Zo heeft de gemeente geen grote industrie of grootschalige energievragers, is er door het gebrek aan bouwruimte en de ligging nabij beschermde natuur nauwelijks sprake van woningbouwopgaven, en ontbreken een eigen bedrijfsleven en lokale voorzieningen nagenoeg volledig. Conclusie De analyse laat zien dat Rozendaal te maken heeft met een stapeling van opgaven die vooral doorwerkt in financiën, uitvoeringskracht en bestuurlijke regie.
De druk op de zorg, de groeiende complexiteit van gemeentelijke taken, krapte op de arbeidsmarkt, onzekerheid over het gemeentefonds en eisen rond digitalisering vragen steeds meer capaciteit, expertise en investeringsruimte. Voor een kleine gemeente als Rozendaal is vooral de combinatie van deze ontwikkelingen kwetsbaar. Niet elke trend raakt de gemeente even zwaar, maar samen vergroten zij de druk op een kleine ambtelijke organisatie met beperkte schaal, beperkte vervangbaarheid en een sterke afhankelijkheid van samenwerkingspartners. Daarmee bevestigt deze analyse dat de toekomstbestendigheid niet alleen vraagt om incidenteel bijsturen, maar om scherpe structurele keuzes over taken, ambities, samenwerking, financiële ruimte en bestuurlijke regie. << terug naar inhoudsopgave Deel II: Verkenning 4 Benchmarkanalyse | 4.1.2 Indicatoren Voor de benchmark vergelijken we Rozendaal met drie andere kleine gemeenten: Renswoude, | Diverse openbare data zijn geraadpleegd voor het in kaart brengen van enkele relevante Schiermonnikoog en Scherpenzeel.
De benchmark is gebruikt om de positie van Rozendaal in | indicatoren, zoals bevolkingsopbouw, afstand tot voorzieningen, tevredenheid inwoners over perspectief te plaatsen en om actief te zoeken naar mogelijke oplossingsrichtingen die voor | woonomgeving, dienstverlening en gezondheid, aantal Wmo en jeugdzorggebruikers, prognose Rozendaal bruikbaar kunnen zijn. Daarom is onder andere gekeken naar financiële kengetallen, | woningvoorraad, veiligheid en werkgelegenheid. Deze feiten en cijfers staan weergegeven in het organisatie-inrichting, bestuurlijke keuzes en samenwerkingsvormen, aangevuld met diepte- | bijlagenboek. interviews met de gemeentesecretarissen om de cijfers te duiden, gemaakte keuzes beter te begrijpen en te vragen naar bruikbare aanknopingspunten voor Rozendaal. | We zien dat de gemeente Rozendaal niet veel afwijkt op de indicatoren van de drie benchmarkgemeenten (Renswoude, Schiermonnikoog en Scherpenzeel). De gemeenten 4.1 Bureaustudie | Scherpenzeel en Renswoude zijn duidelijk grotere gemeenten dan Rozendaal, dit is terug te zien in 4.1.1 Formatie K80-gemeenten | het aantal inwoners en huishoudens, werkgelegenheid, het aantal misdrijven en de prognose van De K80 is een netwerk van kleine Nederlandse gemeenten, doorgaans met minder dan 20.000 tot | de woningvoorraad. De gemeente Schiermonnikoog heeft een vergelijkbaar inwoneraantal als de 25.000 inwoners.
Binnen dit platform werken gemeenten samen rondom het principe van de “kracht | gemeente Rozendaal. Wel kent deze gemeente meer toerisme en daardoor tijdelijke bewoners en van klein”. Daarbij ligt de nadruk op sterke lokale betrokkenheid, sociale samenhang en korte | meer werkgelegenheid. lijnen in de besluitvorming. Er is een verschil zichtbaar tussen de schaalgrootte van gemeenten binnen K80-gemeenten. Zo kent de gemeente Rozendaal 1.800 inwoners en heeft de ambtelijke | Inwoners uit Rozendaal zijn zeer tevreden over hun woning (94%), woonomgeving (96%) en organisatie 13,5 fte. Dit ligt een substantieel lager dan de benchmarkgemeenten. De gemeente | het groen (96%). Deze tevredenheid is hoger dan in de benchmarkgemeenten (89%-92%). Het Scherpenzeel kent 11.000 inwoners en heeft ambtelijk 100 fte. De gemeente Schiermonnikoog kent | gemiddeld gestandaardiseerd inkomen en het gemiddeld besteedbaar inkomen ligt in Rozendaal 2 á iets meer dan 900 inwoners en heeft ongeveer 35 fte en voor de gemeente Renswoude, met zo’n | 3 keer hoger dan in de benchmarkgemeenten. Ook zien we dat minder inwoners moeite hebben met 5.900 inwoners, werken zo’n 80 ambtenaren (deels vanuit de gemeente Veenendaal). Dit verschil is | rondkomen.
Inwoners uit Rozendaal ervaren over het algemeen een goede gezondheid (84%), dit wezenlijk en van heeft veel invloed op wat een gemeentelijke organisatie kan realiseren. | ligt hoger dan in de benchmarkgemeenten (75%-79%). Het aandeel mantelzorgers is vergelijkbaar met de benchmarkgemeenten en het aandeel vrijwilligers ligt iets lager, 30% ten opzichte van 34%, 35% en 51%. We zien dat de gemeenten Scherpenzeel en Schiermonnikoog meer Wmo- << terug naar inhoudsopgave 30 Deel II: Verkenning gebruikers kent dan de gemeenten Rozendaal en Renswoude. Het aantal jeugdzorggebruikers is | eveneens over een bredere lokale inkomstenbasis, met bijna € 3 miljoen aan lokale heffingen in Rozendaal verhoudingsgewijs vergelijkbaar met de gemeenten Scherpenzeel en Renswoude, in | waarvan de besteding niet gebonden is. Deze bredere inkomstenmix lijkt een belangrijke verklaring Schiermonnikoog ligt dit wat lager. | voor het feit dat deze gemeenten minder sterk dan Rozendaal hoeven terug te vallen op een OZB- verhoging. De dienstverlening van de gemeente wordt door inwoners uit Rozendaal goed beoordeeld, met gemiddeld een 7,7 (bron: vragenlijst Toekomstbestendig Rozendaal, 2026). Ter vergelijking, | Dat verschil wordt ook zichtbaar in de belastingdruk voor inwoners. Binnen deze benchmark inwoners uit gemeenten <25.000 inwoners beoordeelde in 2025 de dienstverlening met een 6,7.
| heeft Rozendaal de hoogste woonlasten voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden. In 2026 Verder zien we dat Rozendaal gunstig gelegen is wat betreft voorzieningen. Vergeleken met de | bedragen deze € 1.260, wat neerkomt op 116% van het landelijk gemiddelde. Daarbij valt op dat dit benchmarkgemeenten is de gemiddelde afstand tot voorzieningen in km vergelijkbaar of gunstiger. | verschil vooral wordt veroorzaakt door de OZB en niet zozeer door andere gemeentelijke heffingen. Als alleen wordt gekeken naar rioolheffing en afvalstoffenheffing, bevinden Rozendaal, 4.1.3 Financiën, organisatie en uitvoering | Scherpenzeel en Renswoude zich namelijk alle drie rond een vergelijkbaar niveau. Rozendaal Een belangrijk verschil tussen Rozendaal en de benchmarkgemeenten zit in de opbouw van de | springt er dus vooral uit vanwege de belasting op het eigenwoningbezit, mede als gevolg van de inkomsten.3 Voor alle gemeenten vormt het Gemeentefonds de belangrijkste bron van inkomsten, | hoge gemiddelde WOZ-waarde. maar daarnaast zijn er grote verschillen in de mate waarin gemeenten gebruik kunnen maken van aanvullende of specifieke lokale inkomstenbronnen. Rozendaal heeft in dat opzicht een smalle | Ook in de gekozen oplossingen om de begroting sluitend te krijgen zijn duidelijke verschillen basis.
Rozendaal leunt in vergelijking sterker op het lokale belastinggebied om financiële ruimte | zichtbaar. Rozendaal combineert een structurele bezuiniging van € 90.000 met een OZB-verhoging te creëren. | en de inzet van reserves. Schiermonnikoog kiest eveneens voor een mix van maatregelen, maar doet dat breder. Daar worden onder meer onbenutte subsidies geschrapt, wordt bespaard De andere gemeenten beschikken over meer alternatieve inkomstenbronnen. Renswoude | op openbare verlichting en wordt de toeristenbelasting verhoogd. Daarnaast is er oog voor profiteert van baten uit het woningbedrijf en realiseert in 2026 door woningverkopen € 544.000 | technische en beleidsmatige aanpassingen, zoals het verlengen van de afschrijvingstermijn voor aan extra inkomsten. Schiermonnikoog heeft een uitzonderlijke positie door haar sterke | rioleringsinvesteringen. Zulke keuzes drukken de lasten structureel en beperken de noodzaak om afhankelijkheid van toeristenbelasting en forensenbelasting. Vooral de toeristenbelasting levert | de belastingdruk voor inwoners al te veel te verhogen. Renswoude gebruikt reserves om tekorten daar met bijna € 2,48 miljoen een substantiële bijdrage aan de begroting. Scherpenzeel beschikt | in 2026 en 2027 op te vangen, maar combineert dat met baten uit het woningbedrijf.
In vergelijking 3 Programmabegroting Rozendaal 2026-2029, Programmabegroting Scherpenzeel 2026-2029, Programmabe- groting Renswoude 2026-2029, Programmabegroting Schiermonnikoog 2026-2029. << terug naar inhoudsopgave 31 Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 32 Deel II: Verkenning Zelfstandigheid wordt in de interviews niet opgevat als volledige onafhankelijkheid. Het beeld dat naar voren komt, is dat kleine gemeenten toekomstbestendig blijven als zij goed weten wat zij zelf willen blijven doen, waar samenwerking noodzakelijk is en hoe zij daarbij regie houden op kwaliteit, betrokkenheid en lokale binding. 4.2.1 Randvoorwaarden voor het behoud van zelfstandigheid Financiële stabiliteit Een gezonde financiële uitgangspositie wordt in de interviews gezien als een basisvoorwaarde voor zelfstandigheid. Daarbij gaat het om het structureel sluitend krijgen van de begroting en ook om financieel realisme, een zekere mate van voorzichtigheid en voldoende weerstandsvermogen om tegenvallers op te vangen. Kleine gemeenten hebben doorgaans beperkte financiële marges, waardoor onverwachte uitgaven relatief zwaar kunnen drukken op de begroting. Een sterke ambtelijke organisatie De tweede belangrijke randvoorwaarde is een organisatie die intern op orde is.
Dat betekent volgens de gesprekken voldoende capaciteit, duidelijke aansturing, passende expertise en ruimte voor strategische advisering. In de interviews komt naar voren dat voor kleine gemeenten de aanwezigheid van voldoende beleidskracht en strategisch vermogen van groot belang is. Zonder die kracht bestaat het risico dat de organisatie vooral reactief werkt en onvoldoende toekomt aan ontwikkeling, planning en voorbereiding op toekomstige opgaven. daarmee lijkt Rozendaal minder knoppen beschikbaar te hebben om op een structurele manier financiële ruimte te organiseren, ook door versoberde keuzes die al zijn genomen de afgelopen jaren. In de begroting van Rozendaal komt naar voren dat de personele rekbaarheid onder druk staat. Het ziekteverzuim is hoog en de gemeente erkent dat taken in de praktijk vaak meer aan personen dan aan functies zijn gekoppeld. Dat maakt de organisatie kwetsbaar. Ook de benchmarkgemeenten herkennen deze kwetsbaarheid van een kleine organisatie, maar geven daar op verschillende manieren invulling aan. Schiermonnikoog kiest nadrukkelijk voor het vervangen van ingehuurd personeel door vaste medewerkers, om de continuïteit te vergroten en de apparaatskosten te verlagen. Renswoude zet in op aantrekkelijk werkgeverschap om minder afhankelijk te worden van inhuur en personeel beter te behouden.
Daarnaast spelen samenwerking en schaalvoordelen in meerdere gemeenten een belangrijke rol bij het beperken van kosten en het borgen van continuïteit. 4.2 Diepte-interviews Uit de interviews met Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog komt een consistent beeld naar voren van wat nodig is om als kleine gemeente zelfstandig en toekomstbestendig te blijven (zie voor de volledige gespreksverslagen het bijlagenboek). In alle drie de gemeenten worden vier elementen als doorslaggevend gezien: een financieel gezonde basis, een voldoende sterke ambtelijke organisatie, bestuurlijke stabiliteit en slimme samenwerking met andere gemeenten of partners. De interviews laten ook zien dat kleine gemeenten kwetsbaar blijven door beperkte schaal, afhankelijkheid van enkele medewerkers en de toenemende complexiteit van taken. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 33 Deel II: Verkenning Invloed van lokale en context specifieke omstandigheden Uit de interviews blijkt dat de mate waarin een gemeente zelfstandig kan blijven, mede wordt bepaald door unieke lokale omstandigheden en structurele kenmerken van de gemeente. Dit kan betrekking hebben op geografische ligging, economische dragers, demografische ontwikkelingen of specifieke inkomstenbronnen.
Dergelijke factoren kunnen de financiële positie en ontwikkelmogelijkheden van een gemeente aanzienlijk versterken of juist beperken. Zo kan een gunstige ligging in een groeiregio kansen bieden voor woningbouw en economische ontwikkeling, terwijl andere gemeenten profiteren van specifieke inkomstenbronnen of een onderscheidend lokaal profiel. Deze omstandigheden zijn niet altijd beïnvloedbaar en daarmee ook niet één-op- één overdraagbaar naar andere gemeenten. Dit betekent dat toekomstbestendigheid niet alleen afhankelijk is van organisatorische en bestuurlijke keuzes, maar ook van de mate waarin een gemeente haar specifieke context weet te benutten en hier strategisch op inspeelt. 4.2.2 Kansen en sterke punten Kracht van kleinschaligheid Uit de interviews komt naar voren dat kleinschaligheid voordelen biedt. Kleine gemeenten kennen vaak korte lijnen, een pragmatische werkwijze en een relatief groot vermogen om snel te schakelen. Dit bevordert de wendbaarheid van de organisatie en maakt het mogelijk om efficiënt af te stemmen tussen bestuur, ambtelijke organisatie en samenleving. Nabijheid tot inwoners Een ander sterk punt is de nabijheid tot inwoners. Kleine gemeenten zijn zichtbaar, toegankelijk en herkenbaar.
De afstand tussen inwoner en bestuur is klein en dienstverlening kan vaak persoonlijk Bestuurlijke stabiliteit en rolzuiverheid Ook bestuurlijke rust wordt als essentieel gezien. Een constructieve samenwerking tussen raad, college en ambtelijke organisatie vergroot de slagkracht van een kleine gemeente. Vertrouwen, wederzijds respect, heldere rolverdeling en een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid dragen eraan bij dat besluiten zorgvuldig en uitvoerbaar tot stand komen. Samenwerking met partners cruciaal Een gemeente kan het vaak niet alleen, samenwerking met partners is belangrijk. Voor specialistische, kwetsbare of schaalgevoelige taken is samenwerking regelmatig noodzakelijk om kwaliteit en continuïteit te kunnen waarborgen. Er wordt benadrukt dat samenwerking alleen goed werkt als de gemeente zelf voldoende regie houdt, duidelijke keuzes maakt en ervoor zorgt dat de lokale context en belangen van eigen inwoners goed meegenomen blijven worden. Keuzes maken in taken en ambities Uit de interviews komt naar voren dat kleine gemeenten scherpe keuzes moeten maken in wat zij wel en niet zelf organiseren. Niet alle taken hoeven per definitie binnen de eigen organisatie te blijven, maar taken die sterk raken aan directe dienstverlening, zichtbaarheid of lokale binding worden vaak gezien als belangrijk om dichtbij te houden.
Specialistische of minder zichtbare taken kunnen bijvoorbeeld beter in samenwerking worden georganiseerd. Het uitbesteden of op afstand organiseren leidt niet automatisch tot lagere kosten of minder kwetsbaarheid. In de praktijk blijkt het lastig om taken die eenmaal buiten de deur zijn georganiseerd later weer terug te halen. Dat maakt een bewuste afweging vooraf des te belangrijker. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 34 Deel II: Verkenning Toenemende gemeentelijke taken en complexiteit Andere bedreiging is het toenemende takenpakket en de complexiteit van gemeentelijke opgaven. Nieuwe vraagstukken op het gebied van digitalisering, cyberveiligheid, ondermijning, regelgeving, verantwoording en specialistische dienstverlening vragen om kennis en capaciteit die voor kleine gemeenten moeilijk volledig zelfstandig te organiseren zijn. Hierdoor neemt de druk op de organisatie toe en wordt samenwerking op steeds meer terreinen noodzakelijk. Beperkte strategische ruimte In de interviews komt naar voren dat kleine organisaties het risico lopen dat de dagelijkse uitvoering alle aandacht opslokt. Als medewerkers vooral bezig zijn met operationele taken, blijft er weinig ruimte over voor strategische ontwikkeling, vernieuwing en lange termijn sturing.
Daardoor ontstaat het risico dat de organisatie onvoldoende voorbereid is op toekomstige opgaven en vooral reageert op actuele problemen. en direct worden vormgegeven. In de interviews wordt deze nabijheid nadrukkelijk gezien als een kwaliteit die voor kleine gemeenten onderscheidend is en behouden zou moeten blijven. Aantrekkelijk werkgeverschap Op het gebied van werkgeverschap worden kansen gezien. Kleine organisaties bieden medewerkers vaak brede functies, veel verantwoordelijkheid en direct zicht op de maatschappelijke betekenis van hun werk. Dat kan bijdragen aan betrokkenheid en werkplezier. Uit de interviews blijkt dat aantrekkelijk werkgeverschap wel vraagt om goede ondersteuning, voldoende ontwikkelmogelijkheden en werkbare randvoorwaarden. Dit is belangrijk om een te hoge werkdruk en eventueel verzuim te voorkomen. 4.2.3 Kwetsbaarheden en bedreigingen Personele kwetsbaarheid De meest terugkerende kwetsbaarheid die genoemd werd in de interviews is de afhankelijkheid van individuele medewerkers. In kleine organisaties zijn functies vaker belegd bij één persoon, waardoor uitval, vertrek of pensionering directe gevolgen kan hebben voor continuïteit en kwaliteit. Bij personele wisselingen gaat relatief veel kennis verloren, omdat kennis in kleine organisaties vaker persoonsgebonden is.
Het aantrekken en behouden van voldoende gekwalificeerd personeel blijkt een blijvende uitdaging. Voor kleine gemeenten is dit extra relevant, omdat zij minder uitwijkmogelijkheden hebben wanneer vacatures moeilijk vervulbaar zijn of medewerkers vertrekken. << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 35 Deel II: Verkenning Conclusie De benchmark laat zien dat Rozendaal op veel maatschappelijke indicatoren goed scoort en vaak vergelijkbaar is met andere kleine gemeenten, met hoge tevredenheid onder inwoners, gunstige gezondheid en goede dienstverlening. De opgave voor Rozendaal zit in het blijvend bestuurlijk en organisatorisch op orde houden van de gemeente: voldoende ambtelijke capaciteit, minder afhankelijkheid van individuele medewerkers, bestuurlijke stabiliteit en slimme samenwerking met behoud van regie. De benchmark biedt hiervoor weinig concrete, overdraagbare oplossingen, omdat succesfactoren van andere gemeenten samenhangen met lokale context, schaal en specifieke inkomstenbronnen die niet één-op-één naar Rozendaal te vertalen zijn. Voor Rozendaal betekent dit dat toekomstbestendigheid niet gevonden kan worden in het benutten van oplossingen van andere gemeenten, maar zal gaan over het maken van eigen keuzes over taken, samenwerking, personele inrichting en bestuur.
<< terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 36 Deel II: Verkenning karakter en kwaliteiten die van waarde zijn. Arnhem vindt het belangrijk dat regionale partners onderling verbonden blijven en hun rol in regionale samenwerkingen actief blijven invullen. Dat positieve beeld gaat samen met zorgen over de bijdrage van Rozendaal aan bredere regionale opgaven. Hoewel Rozendaal financieel bijdraagt, wordt die bijdrage niet altijd als gelijkwaardig ervaren aan de inzet die andere gemeenten leveren. Dat speelt bijvoorbeeld bij discussies over de verdeelsleutel voor de brandweer en bij vraagstukken rond kwetsbare inwoners. Gemeente Arnhem geeft aan dat er spanning kan ontstaan als Rozendaal gebruikmaakt van regionale structuren, terwijl de verdeling van verantwoordelijkheden en lasten niet altijd als gelijkwaardig wordt ervaren. Die spanning wordt volgens Arnhem vooral zichtbaar in tijden van crisis. Als zelfstandigheid wordt behouden, hoort daar in de ogen van gemeente Arnhem ook bij dat een gemeente verantwoordelijkheid neemt voor dit soort maatschappelijke opgaven. 5.1.1 Scenario’s Voor de toekomst ziet gemeente Arnhem beperkte ruimte voor verdere intensivering van de samenwerking in de huidige vorm.
Praktische ondersteuning of hulp bij acute problemen blijft mogelijk, maar een structurele vorm van samenwerking (het volledig organiseren van taken binnen het sociaal domein, fysiek domein of de bedrijfsvoering) wordt door Arnhem niet als een realistisch scenario gezien. Een overstap waarbij Rozendaal stopt met bestaande samenwerkingen, bijvoorbeeld met gemeente Rheden, en vervolgens volledig op gemeente Arnhem gaat leunen, wordt niet realistisch geacht. Er werd aangeven dat dit hogere kosten met zich mee zal brengen voor Rozendaal en de uitvoering dan meestal gelijkgeschakeld moet worden met het beleid van gemeente Arnhem. De gemeente Arnhem stelt: “Wil je eigen kaders, dan vergt dit maatwerk en dus meer geld.” 5 Diepte-interviews (buur)gemeenten, provincie Gelderland en K80 In het kader van het onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de gemeente Rozendaal is gesproken met drie (buur)gemeenten: Arnhem, Renkum en Rheden. In deze interviews is verkend hoe de gemeenten kijken naar de huidige samenwerking met Rozendaal, welke kansen en belemmeringen zij zien voor de toekomst en welke bestuurlijke of organisatorische scenario’s volgens hen passend zouden kunnen zijn. Ook is er gesproken met de provincie Gelderland, waarin centraal stond hoe de Provincie kijkt naar de gemeente Rozendaal, de ontwikkelingen in de regio en wat van belang is voor de toekomst van de gemeente.
Daarnaast is er gesproken met de strateeg van het K80-netwerk, die ook werkzaam is voor de gemeente Losser als adviseur netwerksamenwerking. In dit interview stonden de opgaven van de K80-gemeenten centraal en hoe de strateeg aankijkt naar de gemeente Rozendaal in vergelijking tot andere K80-gemeenten. Zie voor de volledige gespreksverslagen het bijlagenboek. Aanvullend heeft het college van gemeente Rheden een brief gestuurd aan het college van gemeente Rozendaal (zie het bijlagenboek). 5.1 Gemeente Arnhem Gemeente Arnhem kijkt in de basis positief naar de samenwerking met Rozendaal. Arnhem ziet Rozendaal als een goede buur en een vanzelfsprekend onderdeel van de regio, met een eigen << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 37 Deel II: Verkenning voor het verkennen van nieuwe, meer structurele samenwerkingsvormen met andere gemeenten. De huidige timing vanuit Rozendaal voor het verkennen van meer structurele samenwerking komt in die zin op een ongunstig moment. 5.2.1 Scenario’s Tijdens het interview is stilgestaan bij mogelijke toekomstscenario’s voor gemeenten in het algemeen en voor gemeente Rozendaal in het bijzonder, ook in relatie tot wat gemeente Renkum daarin zou kunnen betekenen. Een ambtelijke fusie wordt door de gemeente Renkum niet als kansrijk beschouwd.
De raad van Renkum heeft eerder al besloten dat een ambtelijke fusie niet gewenst is. In de praktijk blijkt het te vaak erg lastig als ambtenaren voor meerdere besturen tegelijk werken. Daarnaast kan een dergelijke constructie gepaard gaan met aanzienlijke organisatorische en financiële kosten. In sommige gevallen kan een ambtelijke fusie fungeren als een tussenstap richting een gemeentelijke herindeling, maar ook dan moeten de bestuurlijke en geografische omstandigheden daarvoor geschikt zijn. In het geval van Renkum en Rozendaal wordt dit onwaarschijnlijk geacht, onder andere vanwege de fysieke afstand tussen de gemeenten (het is geen natuurlijk leefgebied, weinig verbinding, gemeenten grenzen niet aan elkaar) en de beperkte schaalvergroting die een samenvoeging gemeente Renkum zou opleveren. Dit zou voor gemeente Renkum geen meerwaarde hebben in het vergroten van de eigen bestuurskracht. Gemeente Arnhem geeft aan dat andere vormen van intensieve ambtelijke samenwerking in de praktijk vaak moeilijk uitvoerbaar zijn. Een ambtelijke fusie wordt als zeer ingewikkeld beoordeeld. Als Rozendaal een andere bestuurlijke toekomst wil verkennen, noemt gemeente Arnhem een herindeling als het meest passende en realistische scenario.
In de visie van gemeente Arnhem biedt herindeling de meeste duidelijkheid en uitvoerbaarheid, juist omdat andere tussenvormen vaak complex, kwetsbaar en kostbaar blijken. In zo’n scenario moet volgens gemeente Arnhem nadrukkelijk een ander gesprek worden gevoerd, onder andere over het behoud van het karakter van Rozendaal, de lokale belangen en de behoeften die beschermd moeten worden. Gemeente Arnhem benadrukt dat bij een eventuele toekomstverkenning scherp en realistisch gekeken moet worden naar wat men in stand wil houden, wat dat kost en welk bestuurlijk construct daarmee feitelijk wordt gecreëerd. 5.2 Gemeente Renkum De gemeente Renkum en Rozendaal werken samen in een aantal regionale samenwerkings- verbanden, zoals de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR), de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) en de Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM). Het interview met de gemeente Renkum richtte zich in belangrijke mate op de recente bestuurlijke keuze van de gemeente Renkum om zelfstandig verder te gaan. In november 2025 heeft de Renkumse gemeenteraad hierover een unaniem besluit genomen. Uit het interview komt naar voren dat de gemeente Renkum zich momenteel in sterke mate richt op de eigen organisatie en haar eigen bestuurlijke toekomst.
Mede deze interne focus maakt dat er op dit moment weinig ruimte is << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 38 Deel II: Verkenning dat scherper wordt gedefinieerd welke diensten precies aan Rozendaal worden geleverd en welke kosten daarmee gemoeid zijn. Meer beleidsmatige invloed van Rozendaal, bijvoorbeeld binnen het sociaal domein, zou volgens gemeente Rheden bovendien leiden tot extra afstemming, meer overhead en hogere kosten. 5.3.1 Scenario’s Een belangrijk gegeven is dat gemeenten Rheden en Brummen een fusietraject ingaan. Deze verkenning raakt ook aan de huidige samenwerking tussen gemeente Rheden en Rozendaal. De nieuwe gemeente die ontstaat uit de herindeling zal alle bestaande samenwerkingen en afspraken opnieuw tegen het licht houden. Dit brengt onzekerheid met zich mee voor Rozendaal. Echter, ook los van de herindeling heeft gemeente Rheden aangegeven de werkelijke kosten voor de uitvoering van taken voor Rozendaal scherper in beeld te willen brengen en toe te werken naar een reëlere kostprijs. Vanuit gemeente Rheden wordt het als verstandig gezien om de samenwerking met Rozendaal te evalueren, omdat de samenwerking onder de huidige afspraken op termijn niet realistisch wordt geacht. Voor de toekomst ziet gemeente Rheden verschillende scenario’s: • Volledige zelfstandige uitvoering door Rozendaal.
In dit scenario zou Rozendaal alle taken weer volledig zelfstandig uitvoeren, waaronder het sociaal domein. Gemeente Rheden acht dit scenario praktisch onmogelijk. • Intensievere samenwerkingsvorm, bijvoorbeeld via een centrumregeling . In dit scenario zou gemeente Rheden een nog veel groter deel van de taken van Rozendaal structureel uitvoeren, inclusief de bedrijfsvoering. Dit zou geen ambtelijke fusie zijn, maar een vergaande taakuitvoering door gemeente Rheden, met vrijwel gehele beleidsharmonisatie en uitvoering Verder geeft gemeente Renkum aan dat praktische en pragmatische vormen van samenwerking met andere gemeenten zoals Rozendaal altijd bespreekbaar zijn. Als zich concrete vraagstukken voordoen, kan ad hoc samenwerking volgens gemeente Renkum helpen om op een efficiënte en effectieve manier tot oplossingen te komen. Er wordt opgemerkt dat die kansen op samenwerking klein zijn door de zeer beperkte ambtelijke omvang van de organisatie van Rozendaal. Ook is dit momenteel niet aan de orde, omdat gemeente Renkum de focust legt op hun eigen traject. 5.3 Gemeente Rheden Uit het interview met de gemeente Rheden komt naar voren dat het beeld van de samenwerking met Rozendaal in de afgelopen raadsperiode is veranderd. Waar eerder sprake was van tevredenheid over de bestaande samenwerking, kijkt gemeente Rheden daar inmiddels kritischer naar.
Dit komt mede doordat gemeente Rheden ook kritisch naar haar eigen financiële continuïteit moet kijken en een financieel gezonde gemeente wil waarborgen in een context van toenemende taken en afnemende structurele middelen vanuit het Rijk. Gemeente Rheden geeft aan dat de extra inspanningen die voor Rozendaal worden geleverd niet langer in verhouding staan tot de financiële afspraken die daaronder liggen. Gemeente Rheden wil nadrukkelijk een goede buur blijven, maar wel vanuit een hedendaagse en meer zakelijke wijze die voor beide partijen uitlegbaar en te verantwoorden is. Daarbij wijst gemeente Rheden erop dat op sommige terreinen geen specifieke of actuele afspraken bestaan, terwijl Rozendaal in de praktijk wel gebruikmaakt van voorzieningen, expertise of dienstverlening van gemeente Rheden. Ook bestaande afspraken, zoals kortingspercentages, worden in dat licht minder houdbaar geacht. De in de loop der jaren gegroeide samenwerking vraagt volgens gemeente Rheden daarom om duidelijkere afbakening, transparantere afspraken en een reële kostenverdeling. Daarbij hoort ook << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 39 Deel II: Verkenning de inrichting, bestuurlijke keuzes en overgangsafspraken, en wordt voorkomen dat het later moet aanhaken bij een proces en structuur die al grotendeels zijn vastgesteld.
Er wordt benadrukt dat gemeenten Rheden en Rozendaal op dit moment nog vanuit verschillende perspectieven naar de toekomst kijken. Rozendaal richt zich nog op de vraag hoe zij (gevoelsmatig ‘koste wat het kost’) zelfstandig kan blijven, terwijl gemeente Rheden vooral beziet hoe voorzieningen en dienstverlening ook op de langere termijn bestendig kunnen blijven, vanuit een sterke ambtelijke en bestuurlijke organisatie en een krachtige regionale positie. Er wordt uitgesproken dat de sturingskracht van Rozendaal binnen de bestaande DVO mogelijk beperkter is, dan in een scenario waarin Rozendaal onderdeel wordt van een grotere gemeente. Voor gemeente Rheden is het meest gewenste scenario dat Rozendaal zelf aangeeft te willen aansluiten bij het herindelingstraject van gemeenten Rheden en Brummen. Gemeenten Rheden en Brummen hebben afgesproken dat zij gezamenlijk de samenwerking verder vormgeven. Het uitgangspunt daarbij is dat eventuele andere gemeenten die willen aansluiten, dit doen bij de combinatie van Rheden-Brummen. Het advies vanuit de gemeente Rheden is dat de gemeente Rozendaal haar bestuurlijke toekomst zoveel mogelijk in eigen hand moet houden. Dat vraagt om tijdige regie en om het maken van keuzes op een moment waarop er nog reële afwegingsruimte is.
Voorkomen moet worden dat externe ontwikkelingen, oplopende druk of verminderde slagkracht ertoe leiden dat de gemeente op een later moment vooral nog moet reageren op omstandigheden in plaats van zelf richting te bepalen. Daarbij speelt ook mee dat langdurig uitstel financiële en organisatorische kwetsbaarheden kan vergroten. volgens Rhedense werkwijzen. En daarmee een nagenoeg volledig mandaat voor het college van de gemeente Rheden. Gemeente Rheden acht een dergelijke centrumregeling logischer dan een ambtelijke fusie, omdat een ambtelijke fusie vaak veel bestuurlijke afstemming en organisatorische complexiteit met zich meebrengt, maar ook kosten. Een dergelijke samenwerkingsvorm vraagt om een gemeentebrede beoordeling van het takenpakket, duidelijke afspraken over mandaat, kosten, sturing en verantwoording, en mogelijk een zienswijzenpositie voor de Rozendaalse raad. Op korte termijn lijkt dit scenario moeilijk uitvoerbaar, omdat gemeente Rheden al intensief bezig is met de verkenning van herindeling met Brummen. Dat roept vragen op over de tussenperiode: hoe wordt de huidige dienstverleningsovereenkomst (DVO) dan ingericht, welke kosten ontstaan daarbij en wanneer zou een verdergaande samenwerkingsvorm realistisch kunnen worden voorbereid? Ook voor Rozendaal vraagt dit scenario aanzienlijke bestuurlijke, ambtelijke en strategische capaciteit.
Daarnaast kan een nieuwe bestuurlijke situatie, bijvoorbeeld bij de fusie tussen gemeente Rheden en gemeente Brummen, onvoorspelbaar zijn, waardoor verhoudingen binnen de nieuwe gemeente en de visie op de samenwerking met Rozendaal kan veranderen. • Aansluiting van gemeente Rozendaal in de herindeling van gemeenten Rheden en Brummen. Dit is het scenario dat vanuit Rhedens perspectief als meest wenselijk en realistisch wordt gezien. Gemeente Rheden heeft hierover ook al met Brummen gesproken. Daarbij is de vraag gesteld hoe Brummen zou aankijken tegen een eventuele aansluiting van Rozendaal bij de samenwerking. De reactie vanuit Brummen was dat zij daar in principe voor openstaan. Door op dit moment aan te sluiten, kan gemeente Rozendaal vanaf het begin mee in het ontwerp van de nieuwe gemeente, invloed uitoefenen op << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 40 Deel II: Verkenning algemene voorzieningen naar rato van het aantal inwoners zou uitkomen op € 490.000 per jaar. Daarnaast geeft gemeente Rheden aan dat beschermd wonen en beschermd thuis voor gemeente Rozendaal een waarde vertegenwoordigen van € 173.000. De inzet van gemeente Rheden op dit thema is gelimiteerd tot dit bedrag.
Tot slot geeft het college van de gemeente Rheden mee aan het college van de gemeente Rozendaal rekening te houden met het scenario dat Brummen-Rheden de DVO wenst af te bouwen. De samenwerking is daarom vanaf 2028 onzeker. 5.4 Provincie Gelderland De Provincie beschouwt Rozendaal als een unieke gemeente: een charmant pareltje die als cultuurhistorisch erfgoed gezien kan worden. De Provincie verwacht van iedere gemeente dat ze haar basis op orde heeft. Daarbij gaat het om de financiën, de besluitvorming en de vraag of inwoners voldoende tot hun recht komen en geholpen kunnen worden, waar de wet dat vraagt. De gemeente moet kunnen (blijven) voorzien in belangrijke maatschappelijke opgaven, zoals de toegang tot zorg, veiligheid, onderwijs en sport, en stappen kunnen zetten op het gebied van klimaat en energie. Hoewel het financieel nu nog wel klopt, heeft de Provincie zorgen over de toekomst. Voor de middellange termijn acht de Provincie de ontwikkeling zorgelijk, omdat de kosten en opgaven naar verwachting verder stijgen en de druk op de gemeentelijke organisatie zal toenemen. En dat terwijl verschillende vraagstukken nu al ingewikkeld zijn en dat Rozendaal niet aan bepaalde taken 5.3.2 Brief door het college van gemeente Rheden Op 30 april 2026 heeft het college van de gemeente Rheden een brief gestuurd naar het college van de gemeente Rozendaal (zie het bijlagenboek).
In deze brief wijst gemeente Rheden erop dat de gemeenten Rheden en Brummen beide unaniem hun voorkeur hebben uitgesproken voor een bestuurlijke fusie en dat de komende jaren wordt toegewerkt naar één nieuwe gemeente. Gemeente Rheden geeft aan dat deze ontwikkeling nu al consequenties heeft. De bestuurlijke aandacht en ambtelijke strategische capaciteit die gemeente Rheden tot eind 2025 informeel aan Rozendaal kon bieden, is sterk verminderd en wordt ingezet voor Brummen-Rheden. Gemeente Rheden verwacht dat deze ontwikkeling, afhankelijk van de besluiten over de formele start van de nieuwe gemeente, steeds meer gevolgen zal hebben voor gemeente Rheden zelf en voor de samenwerking met gemeente Rozendaal. Daarom wil gemeente Rheden de samenwerking in het derde kwartaal van 2026 evalueren, met het oog op de te maken afspraken voor de dienstverlening in 2027. Daarbij wordt onder meer gekeken of de aannames onder de toegepaste korting van 50% op de apparaatskosten nog kloppen. De huidige afspraken voor het sociaal domein zijn vastgelegd in een DVO. In de evaluatie zal gemeente Rheden specifiek inzoomen op de apparaatskosten en algemene voorzieningen van het sociaal domein. Het college van de gemeente Rheden stelt in de brief: “Voor 2026 brengen wij een bedrag voor apparaatskosten van 434.000 in rekening.
Als de aannames onder de korting niet juist blijken te zijn dan dient u rekening te houden met maximaal een verdubbeling van apparaatskosten van 2027.” De algemene voorzieningen worden nu nog gefragmenteerd in rekening gebracht. Gemeente Rozendaal heeft een berekening ontvangen waaruit blijkt dat doorrekening van alle << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 41 Deel II: Verkenning bijvoorbeeld door de belastingen maximaal te benutten, en tegelijkertijd – waarschijnlijk bij buurgemeenten – nog meer zaken en/of extra kennis en capaciteit in te kopen. Daarbij plaatst de Provincie wel de vraag of dit toekomstbestendig, uitvoerbaar en structureel houdbaar is. Het tweede scenario is onderzoeken of Rozendaal bestuurlijk samen verder kan gaan met een andere partner. De ontwikkelingen rond gemeenten Brummen en Rheden zijn in dit verband relevant. Volgens de Provincie is het belangrijk om de regionale bewegingen goed te volgen en tijdig positie te bepalen. Als Rozendaal in een vroeg stadium aansluit bij gesprekken in de regio, kan de gemeente volgens de Provincie als volwaardige partner meepraten over de inrichting van een eventueel vervolg. Als die afweging op een later moment wordt gemaakt, kan de ruimte om daar zelf richting aan te geven kleiner worden.
De kans is dan groter dat er geen sprake meer is van een reguliere volwaardige fusie, maar van opheffing van Rozendaal die via een zogeheten ‘lichte samenvoeging’ wordt toegevoegd aan een andere gemeente. Verdere bezuinigingen liggen volgens de Provincie niet voor de hand, omdat de uitvoering nu al op onderdelen onder druk staat en niet aan alle wettelijke eisen kan worden voldaan (bijvoorbeeld huisvesting statushouders, archivering, rekenkamer, openbare orde en veiligheid). In zo’n situatie ligt het niet voor de hand om de organisatie verder te versmallen, maar zijn structurele keuzes nodig om de continuïteit, kwaliteit en rechtszekerheid duurzaam te kunnen borgen. De Provincie geeft aan dat uitstel van onvermijdelijke keuzes geen houdbare strategie is. Volgens de Provincie is het van belang dat de discussie over toekomstscenario’s niet alleen wordt gevoerd vanuit het behoud van zelfstandigheid als principe, maar vooral vanuit de vraag welke bestuursvorm en organisatie het beste in staat zijn om inwoners en ondernemers op een betrouwbare, toekomstbestendige en wettelijk verantwoorde manier te bedienen. kan voldoen, zoals de huisvesting van statushouders. De situatie is op middellange termijn dus niet houdbaar, waardoor het voor Rozendaal noodzakelijk is om maatregelen te nemen of andere keuzes te maken.
Het is krachtig en positief dat Rozendaal momenteel kritisch naar de haar eigen toekomst- bestendigheid kijkt. Die opstelling wordt als, moedig, constructief en verstandig beoordeeld. De Provincie plaatst kanttekeningen bij de sturingskracht en de eigen invloed van de gemeente Rozendaal. De vraag wordt gesteld in hoeverre de gemeente, ondanks haar formele zelfstandigheid, in de praktijk nog over voldoende beleidsruimte beschikt om zelfstandig keuzes te maken. Volgens de Provincie is Rozendaal voor een belangrijk deel aangewezen op samenwerking, met name met gemeente Rheden, waardoor beleid en uitvoering op veel terreinen gelijkgeschakeld aan die van de grotere samenwerkingspartner moeten zijn. De Provincie spreekt zorgen uit over de middellange termijn, zowel vanuit het perspectief van inwoners als van ondernemers en de samenleving in bredere zin. Volgens de Provincie zal er iets moeten gebeuren. Er wordt uitgesproken dat het knap is wat Rozendaal tot nu toe met de beschikbare schaal en capaciteit altijd heeft weten te realiseren. De Provincie acht het van belang dat de nieuwe gemeenteraad op korte termijn wezenlijke keuzes maakt. Als die keuzes uitblijven, is volgens de Provincie de verwachting dat de situatie binnen afzienbare tijd verslechtert.
De Provincie geeft aan dat er niet één vaste oplossingsrichting is, maar een palet aan mogelijkheden met voor- en nadelen, waarbij de keuze nadrukkelijk bij Rozendaal zelf ligt. In de kern blijven volgens haar twee hoofdscenario’s over. Het eerste scenario is het vergroten van de inkomsten, << terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 42 Deel II: Verkenning De strateeg benadrukt dat een samenwerking alleen werkt als een kleine gemeente daarin niet vanuit afhankelijkheid of een ‘Calimero-houding’ instapt. K80-gemeenten moeten juist scherp hebben waarom zij zelfstandig willen blijven en wat hun meerwaarde is in de regio. De vraag is dan niet alleen: waar kunnen wij hulp krijgen, maar ook: wat hebben wij anderen te bieden? Juist door zich goed te positioneren, duidelijke afspraken te maken en zichtbaar te maken wat zij komen halen én brengen, kunnen kleine gemeenten serieus partner blijven in regionale samenwerking. In kleine gemeenten zijn de lijnen kort, kennen bestuurders en ambtenaren de lokale samenleving vaak goed en is er meer direct contact tussen gemeente en inwoners. Dat zorgt voor meer vertrouwen, grotere betrokkenheid en vaak ook een sterkere verbondenheid met het lokale bestuur. Daarnaast kan er vaak sneller geschakeld worden. Vanwege deze kracht ziet de geïnterviewde ook nadelen in schaalvergroting voor kleine gemeenten.
Door schaalvergroting kan de afstand tussen inwoners en bestuur juist toenemen, waardoor betrokkenheid en herkenbaarheid afnemen. Schaalvergroting kan dus bestuurlijk of organisatorisch voordelen bieden, maar dreigt juist datgene aan te tasten wat kleine gemeenten sterk maakt. Volgens de strateeg heeft de gemeente Rozendaal financieel mogelijk weinig knoppen om aan te draaien. De gemeente is sterk afhankelijk van het gemeentefonds, de mogelijkheden om de OZB te verhogen zijn beperkt en door het ontbreken van groei in woningen en inwoneraantal is er ook weinig ruimte om extra inkomsten te genereren. Juist daarom is het voor Rozendaal belangrijk om scherp te hebben waarom het zelfstandig wil blijven en wat het als gemeente toevoegt aan de regio. De kernvraag is daarbij niet alleen hoe Rozendaal ondersteuning kan krijgen van buurgemeenten, maar ook wat de regio zou missen als Rozendaal als zelfstandige gemeente zou verdwijnen. 5.5 K80 K80-gemeenten hebben met een aantal stevige opgaven te maken, waarbij de gemeentefinanciën een belangrijk thema vormen. Binnen het K80-netwerk ligt de focus op thema’s als gemeentefinanciën, wonen, landelijk gebied, weerbaar bestuur, aantrekkelijk werkgeverschap en het sociaal domein. Binnen het K80-netwerk is de herverdeling van het gemeentefonds een van de grootste structurele knelpunten voor kleine gemeenten.
Gemeenten als Losser en Rozendaal zijn in sterke mate afhankelijk van deze inkomsten, terwijl de verdeelmaatstaven van het fonds niet altijd goed aansluiten bij de werkelijkheid van kleine gemeenten. Daarnaast nemen de wettelijke taken toe, terwijl de middelen daar onvoldoende in meegroeien. Andere inkomstenbronnen, zoals de OZB, bieden maar beperkt soelaas. Zeker in een gemeente als Rozendaal met weinig woningen en weinig groeimogelijkheden. Kleine gemeenten kunnen bestuurlijk veel betekenen door hun nabijheid en slagkracht, maar zonder een beter passend gemeentefonds wordt het steeds moeilijker om die zelfstandigheid ook financieel vol te houden. Voor veel kleine gemeenten is het steeds moeilijker om alle taken volledig zelfstandig uit te voeren. Samenwerking met buurgemeenten of grotere centrumgemeenten is daarom een manier om kennis, capaciteit en schaalvoordelen te organiseren, zonder dat een gemeente meteen haar zelfstandigheid hoeft op te geven. Zo werkt de gemeente Losser samen met de gemeente Enschede. Op het gebied van personeel, organisatie en IT kan de gemeente Losser gebruikmaken van de expertise van gemeente Enschede. Ook werken Enschedese ambtenaren gedetacheerd op locatie voor de gemeente Losser en voelen zich onderdeel van de organisatie.
<< terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 43 Deel II: Verkenning Conclusie Uit de interviews komt een duidelijk beeld naar voren: Rozendaal wordt gewaardeerd als kleine gemeente met een eigen karakter, korte lijnen en een herkenbare plek in de regio, maar de ruimte voor verdere ondersteuning door omliggende gemeenten is beperkt. Gemeente Arnhem ziet hooguit praktische ondersteuning of hulp bij acute problemen als mogelijk. Gemeente Renkum staat mogelijk open voor pragmatische samenwerking op concrete onderwerpen, maar ziet weinig ruimte voor structurele samenwerking, mede door de focus op de eigen organisatieontwikkeling. Daarmee blijft gemeente Rheden de bepalende samenwerkingspartner, wat ook logisch is gezien ligging en historie. Die samenwerking is vooral in het sociaal domein essentieel om wettelijke taken te kunnen uitvoeren, maar beperkt ook de eigen regie. Gemeente Rheden wil een goede buur blijven, maar kijkt kritischer naar de bestaande afspraken. De samenwerking moet duidelijker, zakelijker en beter uitlegbaar worden georganiseerd, met een reëlere kostenverdeling. De aangekondigde evaluatie van de DVO kan daardoor leiden tot substantieel hogere kosten voor Rozendaal. Voor de toekomst acht gemeente Rheden volledige zelfstandige uitvoering door Rozendaal nauwelijks uitvoerbaar.
Een centrumregeling of andere vergaande samenwerkingsvorm is in theorie denkbaar, maar ligt op korte termijn niet voor de hand, mede door de voorgenomen herindeling van gemeente Rheden met Brummen. Vanuit Rhedens perspectief is aansluiting van Rozendaal bij die herindeling het meest realistische en wenselijke scenario. Ook gemeente Brummen staat daarvoor open. Ook moet Rozendaal rekening houden met het scenario dat Brummen- Rheden de DVO wenst af te bouwen, wat de samenwerking vanaf 2028 onzeker maakt. De Provincie waardeert dat Rozendaal zorgvuldig naar haar eigen toekomst kijkt, maar acht de huidige situatie op middellange termijn niet houdbaar zonder maatregelen of andere keuzes. Het K80-perspectief onderstreept dat kleine gemeenten waardevol kunnen zijn door nabijheid, herkenbaarheid en bestuurlijke wendbaarheid, maar dat samenwerking alleen werkt als een kleine gemeente niet alleen afhankelijk is, maar ook zelf meerwaarde meebrengt. Daarmee gaat de toekomstvraag voor Rozendaal niet alleen over het behoud van zelfstandigheid, maar vooral over de voorwaarden waaronder die zelfstandigheid bestuurlijk, financieel en organisatorisch verantwoord kan blijven.
<< terug naar inhoudsopgave Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026 44 Deel II: Verkenning 6.2 De resultaten Waardering, zorgen en toekomstbelangen De resultaten laten zien dat dat inwoners Rozendaal vooral waarderen om het groene, rustige en dorpse karakter, en de bestuurlijke zelfstandigheid van de gemeente. Hier liggen voor de inwoners ook de grootste zorgen richting de toekomst. Inwoners maken zich vooral zorgen over het behoud van het eigen karakter van Rozendaal, het behoud van de bestuurlijke zelfstandigheid en de financiële houdbaarheid van de gemeente. Uit het dorpsatelier komt daarbij naar voren dat inwoners vrezen dat schaalvergroting kan leiden tot meer bureaucratie, minder invloed van bewoners en een afname van gemeenschapszin. Voor de toekomst vinden inwoners het in eerste plaats belangrijk dat de openbare ruimte en woonomgeving groen en van goede kwaliteit blijven. Daarnaast vinden ze het voor de toekomst belangrijk dat de gemeente bestuurlijk zelfstandig blijft en beschikt over een veilige woonomgeving. Ook hechten inwoners waarde aan dat ze invloed kunnen houden op hun woonomgeving. In het dorpsatelier is dit verder verdiept. Inwoners benadrukken het belang van sociale samenhang en nabuurschap. Ze zien kansen om als bewoners zelf meer bij te dragen aan de leefomgeving en aan oplossingen voor de toekomst van het dorp.
Keuzes over de toekomst Wanneer inwoners afwegen wat het zwaarst moet meewegen bij keuzes over de toekomst van Rozendaal, staat de bestuurlijke zelfstandigheid van de gemeente het duidelijkst voorop. Daarnaast vinden inwoners het behoud van de eigen identiteit, de kwaliteit van dienstverlening en voorzieningen, en acceptabele gemeentelijke lasten belangrijk. De reactie uit het dorpsatelier laat zien dat bestuurlijke zelfstandigheid door inwoners wordt gezien als een middel om bepaalde kwaliteiten te behouden, zoals het hechte dorpse karakter, de gemeenschapszin, de groene leefomgeving en de nabijheid van gemeentelijke dienstverlening. Daarnaast vragen inwoners zich af hoe lang zelfstandigheid nog houdbaar is, gezien het groeiende takenpakket van de gemeente. 6 Inwonersconsultatie 6.1 Inleiding Om een toekomstbestendige koers te bepalen, is het essentieel om het perspectief van inwoners nadrukkelijk mee te nemen. Inwoners zijn betrokken via een breed verspreide inwonersraadpleging en een dorpsatelier. Daarin konden zij aangeven hoe zij de huidige gemeente waarderen, welke kwaliteiten zij willen behouden, welke zorgen zij hebben en welke keuzes zij aanvaardbaar vinden voor de toekomst van Rozendaal. De inwonersconsultatie is gebruikt als belangrijke toets op waarden, verwachtingen en mogelijke oplossingsrichtingen. De consultatie bestond uit twee onderzoeksmethoden.
Ten eerste is een vragenlijst uitgezet onder een brede groep inwoners om op systematische wijze waarden, zorgen en opvattingen op te halen. Ten tweede is een dorpsatelier georganiseerd om de resultaten uit de vragenlijst verder te duiden en te verdiepen. De combinatie van deze methoden levert zowel breedte als diepgang op en maakt het mogelijk om de uitkomsten niet alleen cijfermatig, maar ook inhoudelijk te begrijpen. De inwonersconsultatie is uitgevoerd in twee fasen. Eerst konden inwoners van 19 maart tot en met 7 april 2026 een vragenlijst invullen. Hiervoor zijn inwoners uitgenodigd via een brief die is verspreid tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart 2026, aangevuld met aandacht via de gemeentelijke communicatiekanalen, waaronder de website en het blad In de Roos. In totaal hebben 253 inwoners de vragenlijst volledig ingevuld. De antwoordopties in de vragenlijst zijn uitsluitend gerandomiseerd getoond, om mogelijk beïnvloeding te voorkomen. Aansluitend vond op 14 april 2026 een dorpsatelier plaats, waarvoor inwoners zich konden aanmelden. Voor deze bijeenkomst hadden 50 inwoners zich aangemeld; uiteindelijk waren ongeveer 40 inwoners aanwezig. Het volledige onderzoeksrapport van de inwonersconsultatie staat in het bijlagenboek.