Agendabundel

3 2

40.000

6

25%

10.000

Jeugdzorg

Meer aanvragen

3 3

100.000

6

100%

100.000

Kinderopvang

Meer aanvragen SMI

Geen, wel optie om beleid aan te passen Geen, wel optie om beleid (gedeeltelijk) aan te passen Geen

3 2

5.000

6

25%

1.250

Leerlingenvervoer

Meer aanvragen

Geen

3 3

15.000

9

25%

3.750

Beschermd wonen

Meer aanvragen

Geen

3 3

70.000

9

25%

17.500

Open einde regelingen

Overige risico's met structureel effect Algemene uitkering

Samen trap af

Geen

3 3

100.000

9

25%

25.000

Renterisico (uitgaven)

Schommelingen op de geld- en kapitaalmarkt

Op dit moment geen lening en anders wordt dit risico afgedekt via de renterisiconorm

1 1

0

1

0%

0

Renterisico (inkomsten)

Daling van rentevergoeding over uitgezette eigen middelen

Door de gestegen rente lheeft rozendaal weer rente-inkomsten, zekerheid creeren door langere wegezetting van middelen. Onvoorzien en onverwacht onderhoud Actuele beheerplannen en periodiek aan gebouwen of wegen inspectie

2 3

150.000

6

25%

37.500

3 3

50.000

9

25%

12.500

3 3

50.000

9

25%

12.500

Door veranderend klimaat ontstaan er Anticiperen op wetgeving en 3 3 problemen met vegetatie, riool en ontwikkelingen en meenemen in de water begroting Het vroegtijdig overlijden van een (ex) Verzekeren danwel opvangen binnen 1 3 bestuurder kan financiele weerstandsvermogen consequenties hebben (verzekerbaar)

100.000

9

25%

25.000

50.000

3

0%

0

Wachtgeldverplichtingen bestuurders

Bij mutaties in het college kunnen wachtgeldverplichtingen ontstaan

100.000

6

25%

25.000

Juridische procedures

Bewaren en rechtszaken bij projecten Binnen projectplannen en en/of belsissingen besluitovrming aandacht voor hebben Het algemeen bestuur kan besluiten Feitelijk niet aanwezig nemen met financiele consequenties waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is 50 Lastig vervulbare vacatures waardoor Aantrekkelijke werkgever blijven externe inhuur noodzakelijk is

3 2

15.000

6

25%

3.750

5 3

50.000

15

100%

50.000

3 3

50.000

9

25%

12.500

Kapitaalgoederen

Verduurzaming vastgoed/tractie Verplichtingen tot verduurzaming kunnen aanzienlijke kosten veroorzaken Klimaat/droogte

Kortleven pensioen wethouders

Gemeenschappelijke regelingen

Personeel

Anticiperen op regelgeving en ontwikkelingen meenemen in de begroting

Verzekeren danwel opvangen binnen 2 3 weerstandsvermogen

Kortleven pensioen wethouders

Het vroegtijdig overlijden van een (ex) Verzekeren danwel opvangen binnen 1 3 bestuurder kan financiele weerstandsvermogen consequenties hebben (verzekerbaar)

50.000

3

0%

0

Wachtgeldverplichtingen bestuurders

Bij mutaties in het college kunnen wachtgeldverplichtingen ontstaan

Verzekeren danwel opvangen binnen 2 3 weerstandsvermogen

100.000

6

25%

25.000

Juridische procedures

Bewaren en rechtszaken bij projecten en/of belsissingen Risico/oorzaak

Binnen projectplannen en besluitovrming aandacht voor Beheersmaatregel hebben Feitelijk niet aanwezig

15.000

6 Risico

25%

3.750

Onderwerp

Gemeenschappelijke Open einde regelingen regelingen WWB WMO Personeel Jeugdzorg

Veranderende wetgeving Kinderopvang Leerlingenvervoer Beschermd wonen

Het algemeen bestuur kan besluiten nemen met financiele consequenties waaraan de gemeente vanwege de Meer aanvragen Geen, conjunctuurgevoelig constructie gehouden is Meer aanvragen Geen, wel optie om beleid aan te Lastig vervulbare vacatures waardoor Aantrekkelijke werkgever blijven passen externe inhuur noodzakelijk is Meer aanvragen Geen, wel optie om beleid (gedeeltelijk) aan te passen Aanpassing in wetgeving leveren Anticiperen op ontwikkelingen Meer aanvragen SMI Geen kosten op die niet altijd voldoende Meer aanvragen Geen worden gecompenseerd Meer aanvragen Geen

3 2 K I

Kortleven pensioen wethouders

Planschade Wachtgeldverplichtingen bestuurders Juridische procedures Project OOR Gemeenschappelijke regelingen

Personeel

%

Bedrag

15

100%

50.000

3 2

15.000

6

25%

3.750

3 2 3 3

40.000 50.000

6 9

25% 25%

10.000 12.500

3 3

100.000

6

100%

100.000

3 3 3 2

50.000 5.000

9 6

25% 25%

12.500 1.250

3 3

15.000

9

25%

3.750

3 3

70.000 9 25% subtotaal structureel

17.500 352.500

Geen

3 3

100.000

9

25%

25.000

Op dit moment geen lening en Feitelijk niet aanwezig anders wordt dit risico afgedekt via de renterisiconorm

1 3 1 3

0 50.000

1 9

0% 50%

0 25.000

Door de gestegen rente lheeft rozendaal weer Voorziening voorrente-inkomsten, treffen dan wel zekerheid binnen creeren door langere consequenties aan de orde zijn waarbij er kosten opvangen wegezetting van middelen. optreden voor besluiten met weerstandsvermogen Kapitaalgoederen Onvoorzien en onverwacht onderhoud rechtspostionele consequenties. De Actuele beheerplannen en periodiek aan gebouwen of wegen inspectie gemeente is hiervoor eigen-risicodrager. Verduurzaming vastgoed/tractie Verplichtingen tot door verduurzaming Anticiperen op regelgeving Personeel Langdurige uitval ziekte Goede begeleiding zieke en kunnen aanzienlijke kosten ontwikkelingen meenemen in de werknemers veroorzaken begroting ICT Hacks, privacyissues, uitval systemen Beveiliging op orde, bewustwording Klimaat/droogte Schades

score

50.000

Overige risico's met structureel effect Algemene uitkering Samen trap af Risico's met incidenteel effect Renterisico (uitgaven) Schommelingen debijvoorbeeld geld- en Ramp c.q. groot incident Gemeente wordt op door kapitaalmarkt het ministerie niet volledig gecompenseerd voor de kosten die Renterisico (inkomsten) Daling van rentevergoeding over gemaakt zijn uitgezette Rechtspositionele Binnen elkeigen bedrijfmiddelen kunnen situaties

Bedrag

5 3

2 3

150.000

6

25%

37.500

3 3

75.000

9

50%

37.500

3 3

50.000

9

25%

12.500

3 3 3 3

50.000 80.000

9 9

25% 25%

12.500 20.000

3 3

100.000

9

25%

25.000

Door veranderend klimaat ontstaan er Anticiperen op wetgeving en 3 3 Schade door eigendommen van In principe geldten hiervoor de in de 2 3 problemen met vegetatie, riool ende ontwikkelingen meenemen gemeente (bijvoorbeeld door bomen) aansprakelijkheidsverzekering van water begroting gemeente, echteropvangen er is altijdbinnen een Het vroegtijdig overlijden van een (ex) de Verzekeren danwel 1 3 risico dat het niet past binnen de bestuurder kan financiele weerstandsvermogen voorwaarden, bijvoorbeeld het niet consequenties hebben (verzekerbaar) uitvoeren van inspecties

100.000 30.000

9 6

25% 50%

25.000 15.000

50.000

3

0%

0

Niet binnen de Bij mutaties in het college kunnen exploitatieovereenkomst af te dekken wachtgeldverplichtingen ontstaan planschaden Bewaren en rechtszaken bij projecten Geen volledige compensatie voor en/of belsissingen kosten (o.a. zorg)

Feitelijk niet danwel aanwezig Verzekeren opvangen binnen 2 2 3 3 weerstandsvermogen

25.000 100.000

6 6

50% 25%

12.500 25.000

Binnen projectplannen en Sturen op zorgvragers besluitovrming aandacht voor hebben Feitelijk niet aanwezig

3 2 2 3

15.000 150.000

6 6

25% 50%

3.750 75.000

5 3

50.000 15 100% subtotaal incidenteel

50.000 210.000

Totaal

562.500

25%

12.500

subtotaal structureel

352.500

Het algemeen bestuur kan besluiten nemen met financiele consequenties waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is Lastig vervulbare vacatures waardoor Aantrekkelijke werkgever blijven externe inhuur noodzakelijk is

3 3

50.000

9

Weerstandsratio Deze confrontatie van risicoprofiel en weerstandscapaciteit is opgenomen in de volgende tabel. Het vervolgens Veranderende wetgeving Aanpassing in wetgeving leveren Anticiperen op ontwikkelingen 3 3 50.000 9 25% 12.500 gepresenteerde overzicht geeft aan hoe de ratio gewaardeerd kan worden. kosten op die niet altijd voldoende worden gecompenseerd

Weerstandsvermogen Structureel Incidenteel Totaal Structureel (A/B) Incidenteel (C/D) Totaal (E/F) Ratio > 2,0 1,5 - 2,0 1,0 - 1,5 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8 < 0,6

Beschikbaar A C E

10.000 3.783.218 3.793.218

Benodigd B D F

326.250 210.000 536.250

0,03 18,02 7,07 Waardering uitstekend ruim voldoende voldoende matig onvoldoende ruim onvoldoende

51

Conclusie De weerstandsratio van 7,07 is meer dan uitstekend, waarbij de stille reserves niet in de berekening zijn meegenomen. De gemeente Rozendaal is hiermee uitstekend in staat om financiële tegenvallers op te vangen zonder dat het voorzieningenniveau in gevaar uitkomt. Bij materiële tegenvallers van structurele aard is er zodoende ook voldoende tijd om de maatregelen in kaart te brengen die nodig zijn om een structureel evenwicht tot stand te brengen. Daarnaast is voor financiële tegenvallers binnen het sociaal domein nog steeds een afzonderlijke bestemmingsreserve van ruim € 368.000 aanwezig waarmee in de berekening van de weerstandscapaciteit geen rekening is gehouden.

Staat van Reserves en Voorzieningen (inclusief toelichting op mutaties) Overzichtstabel Saldo 1-1-2023

Onttrekkingen

Toevoegingen

Saldo 31-12-2023

Claims

A. Algemene reserve Vrije algemene reserve

4.321.436

538.217

0

3.783.218

389.930

subtotaal A

4.321.436

538.217

0

3.783.218

389.930

B. Bestemmingsreserves Reserve monumenten Reserve sociaal domein Reserve gemeentelijke gebouwen Reserve digitalisering Reserve fietspaden Reserve wegen Reserve begraafplaats Reserve dekking kapitaallasten Reserve energietransitie

20.959 283.962 95.939 61.024 63.264 95.408 18.913 4.875.332 137.151

0 0 0 5.314 0 0 0 205.971 32.642

0 84.248 6.686 0 0 9.203 0 259.132 232.750

20.959 368.210 102.625 55.710 63.264 104.611 18.913 4.928.493 337.260

0 0 0 20.000 0 0 0 4.928.493 0

subtotaal B

5.651.953

243.927

592.019

6.000.045

4.948.493

976.000 332.129

0 7.733

91.000 2.220

1.067.000 326.616

0 0

subtotaal C

1.308.129

7.733

93.220

1.393.616

0

Totaal

11.281.517

789.877

685.239

11.176.879

5.338.422

C. Voorzieningen Voorziening riolering Voorziening pensioenen wethouders

A. Algemene reserve Vrije algemene reserve Doel Weerstandsvermogen en dekking van incidentele kosten c.q. projecten. Claim Niet alle besluiten die ten laste komen van de algemene reserve zijn op 31 december 2023 volledig uitgevoerd. Voor het restant daarvan rust er nog een claim op een aantal reserves. Het gaat om een totaalbedrag van € 389.930 dat beschikbaar is gesteld voor verschillende kredieten. De voornaamste kredieten zijn: Digitale agenda, masterplan Veluwezoom, omgevingswet, planschades en additionele wensen De Del Mutatie In 2023 is de uitvoering van diverse raadsbesluiten ten laste van de algemene reserve gebracht. Het gaat hierbij zowel om besluiten uit 2023 als eerdere jaren. 52

In 2023 sprake van de volgende onttrekkingen: Digitale agenda Masterplan Veluwezoom Masterplan (grote krediet) Pinkenberg (theater) Het Rond Naar reserve energietransitie Planschades Omgevingswet

51.380 (Pr. 0) 25.000 (Pr. 2) 4.723 (Pr. 4) 75.000 (Pr. 5) 26.431 (Pr. 5) 127.750 (Pr. 7) 227.225 (Pr. 8) 43 (Pr. 8)

Totaal

538.217

B. Bestemmingsreserves 1. Reserve monumenten Doel Bekostiging van verleende subsidies aan inwoners ten behoeve van monumentenzorg. Claim N.v.t. Mutatie Geen 2. Reserve sociaal domein Doel Opvang van eventuele tegenvallers in het sociaal domein en/of egalisatie van de kosten voor de WWB. Claim N.v.t. Mutatie Een deel (€ 84.248) van het jaarrekening resultaat 2022 is toegevoegd aan deze reserve. 3. Reserve gemeentelijke gebouwen Doel Opvang van kosten van vervanging van inventaris, (ICT)apparatuur. Daarnaast worden voortaan de kosten van het schilderwerk en overig groot onderhoud voor het gemeentehuis aan deze reserve onttrokken. Claim N.v.t. Mutatie De toevoeging komt voort uit de notitie reserves en voorzieningen (nota R&V) en betreft de jaarlijkse storting ten behoeve van het schilderwerk. 4. Reserve digitalisering Doel Opvang van kosten/investeringen op het gebied van digitalisering (basisregistraties, digitale ontsluiting van gegevens, koppelingen met landelijke registraties e.d., geen hardware) Claim De eerdere claim met betrekking tot een investering voor de uitvoering van de digitale agenda (DA) Mutatie De kosten voor de DA zijn onttrokken (€ 5.314) 5. Reserve fietspaden Doel Deze reserve dient ter opvang van kosten groot onderhoud fietspaden. Claim Geen Mutatie Geen 6. Reserve wegen Doel Deze reserve dient ter opvang van kosten groot onderhoud wegen. Claim N.v.t.

Mutatie De toevoeging betreft de jaarlijkse dotatie ten behoeve van het wegenonderhoud van geasfalteerde wegen.

53

7. Reserve begraafplaats Doel Opvang van kosten voor het op peil houden van de begraafplaats en het onderhoud van de paden. Claim N.v.t. Mutatie N.v.t. 8. Reserve dekking kapitaallasten Doel Bij de invoering van het BBV is de systematiek van dekking van afschrijvingen gewijzigd. Voorheen werden sommige investeringen direct uit een reserve/voorziening gedekt. Volgens de voorschriften moet eerst worden geactiveerd. Vervolgens worden de afschrijvingslasten van een investering (die t.l.v. een reserve is gebracht) uit de reserve geboekt. Deze reserve is in feite de som van de toekomstige afschrijvingen. Claim In feite zijn alle middelen in deze reserve een claim voor de toekomstige afschrijvingslasten. Mutatie In 2023 uit het jaarrekeningsaldo 2022 ruim € 259.000 toegevoegd aan deze reserve ten behoeve van de toekomstige afschrijvingslasten van de school. De onttrekkingen betreffen de afschrijvingen van investeringen die eerder zijn gedaan. De grootste daarvan betreft de nieuwe Dorpsschool. De totale onttrekking voor de egalisatie van die kapitaallasten bedraagt € 190.000. 9. Reserve energietransitie Doel De reserve kan worden ingezet voor een breed aantal maatregelen met als doel Rozendaal op lange termijn klimaatneutraal. Wanneer de plannen (en hoogte van de investeringen) meer concreet zijn vindt een dotatie vanuit de algemene reserve plaats.

Die storting kan worden aangevuld met aanvullende middelen die het rijk beschikbaar stelt om bij te dragen vanuit het Interbestuurlijk Programma. Claim Geen. Mutatie In 2023 is vanuit het jaarrekeningsaldo 2022 een bedrag van € 105.000 toegevoegd. Daarnaast is er € 127.750 vanuit de algemene reserve overgeheveld. Voor inhuur is een bedrag van € 25.735 onttrokken en voor de werklijnen 2023 een bedrag van € 4.907. De afronding van de klimaatsubsidies vergde nog een bedrag van € 2.000. Deze bedragen vallen lager uit doordat er gebruik gemaakt kon worden van de CDOKE-middelen. C. Voorzieningen Voorziening riolering Deze voorziening dient ter dekking van kosten groot onderhoud en vervanging. Op basis van het verbrede gemeentelijk rioleringsplan. Jaarlijks wordt er gestort volgens het vGRP. Betreft de jaarlijkse dotatie aan de voorziening voor de toekomstige rioolinvesteringen op basis van het rioleringsplan (hiermee is in het tarief rekening gehouden). Voorziening pensioen wethouders De toekomstige pensioenverplichtingen en wachtgeldverplichtingen worden ten laste van deze voorziening gebracht. Naast storting van ingehouden pensioenpremies, heeft de jaarlijkse berekening uitgewezen dat er een bedrag van € 7.700 moest worden vrijvallen om de voorziening op het juiste peil te brengen. De aanpassing van de rekenrente verklaart de onttrekking.

Overige financiële kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht gemeenten een basisset van vijf financiële kengetallen op te nemen. Doel is in 1 oogopslag de gemeenteraad meer inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente.

54

Financiële kengetallen

Rekening Begroting 2023 2023 Netto schuldquote -55% -100% Netto schuldquote voor alle verstrekte leningen -55% -100% Solvabiliteitsratio 67% 77% Kengetal grondexploitatie 0% 0% Structurele exploitatieruimte 39% 0% Belastingcapaciteit 120% 127% * ter vergelijking gemiddelde van Gelderland toegevoegd, betreffen begrotingscijfers 2022

Rekening Gelderland* 2022 -107% 67% -107% 59% 79% 29% 0% 6% 10% 1% 120% 103%

De percentages nemen flink af. Dit betreft een tijdelijk effect doordat de begroting door OOR fors hoger is dan gebruikelijk. Betekenis van de kengetallen Net als bij het weerstandsvermogen gelden ook voor deze kengetallen geen harde normen. Wel zijn er algemene bandbreedtes waarmee een indruk kan worden verkregen over de waarde van het kengetal, de Provincie Gelderland heeft bijvoorbeeld de volgende categorieen aangeduid:

Netto schuldquote Netto schuldquote voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Categorie A Voldoende < 90% < 90% >50% <20% Begr en Mrj >0% <95%

Categorie B Matig 90%-130% 90%-130% 20%-50% 20%-35% Begr of Mrj >0% 95%-105%

Categorie C Onvoldoende >130% >130% <20% >35% Begr en Mrj <0% >105%

Netto schuldquote inclusief alle verstrekte leningen Beide zijn voor Rozendaal gelijk omdat er geen door-verstrekte geldleningen aan bijvoorbeeld woningcorporaties zijn. De netto schuldquote geeft het niveau aan van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft daarmee een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Normaal ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen 0% en 90% (groen), oranje is hoog en rood betekent gevarenzone, het gemeentebestuur moet er dan werk van maken om de schuld te verlagen. In Rozendaal is de schuldquote onverminderd uitstekend. Solvabiliteitsratio Het solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin Rozendaal in staat is op de lange termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen, ook deze is onverminderd hoog. Kengetal grondexploitatie De grondexploitatie kan een grote invloed op de financiële positie van een gemeente hebben (zowel positief als negatief). Dit kengetal geeft een indicatie van het relatieve belang van de grondexploitatie voor Rozendaal. Door de afsluiting van de grondexploitatie De Del is deze niet meer van toepassing. Structurele exploitatieruimte Aan de hand van dit kengetal kan het structurele en reële evenwicht van de begroting beoordeeld worden.

Een percentage van 0% betekent een sluitende begroting, een positief percentage wil zeggen dat er begrotingsruimte is. In dit geval biedt het financieel meerjarig perspectief bij de begroting dan ook een betere indicatie. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om haar belastingen te verhogen kan worden gerelateerd aan de totale woonlasten. De woonlasten worden bepaald aan de hand van de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in Rozendaal. De gemiddelde WOZ waarde in Nederland bedroeg in 2022 € 369.000 en in Rozendaal € 753.000. Dat is dan ook de voornaamste reden voor het hoge percentage. Dit zegt dus niets over de uiteindelijke belastingcapaciteit. Zoals elders in deze paragraaf aangegeven is dat een politieke keuze (gerelateerd aan de ‘Artikel 12-norm’ bedraagt die capaciteit ongeveer € 435.000). 55

Berekening van de kengetallen Kengetal

Rekening 2023

Begroting 2023

Rekening 2022

A B C D E F G H

1A Netto Schuldquote (incl. verstrekte leningen) Vaste schulden (cf art 46 BBV) Netto vlottende schuld (cf art 48 BBV) Overlopende passiva (cf art.49 BBV) Financiële activa (cf. art 36 lid d, e en f) Uitzettingen < 1 jaar Liquide middelen (cf.art 40 BBV) Overlopende activa (cf art. 40a BBV) Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV excl mut.reserves) Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100%

0 567.451 2.793.494 1.854.817 6.346.816 2.166 319.434 9.338.875 -55%

0 1.000.000 75.000 1.606.008 4.168.174 25.000 50.000 4.774.580 -100%

0 1.005.976 389.078 1.943.101 5.086.286 41.813 205.269 5.480.135 -107%

A B

2. Solvabiliteitsratio Eigen vermogen (cf art 42 BBV) Balanstotaal Solvabiliteit (A/B) x 100%

9.657.920 14.412.481 67%

8.715.679 11.266.472 77%

10.421.769 13.124.952 79%

A B C

A B C D E

A B C D E F

Kengetal grondexploitatie Niet in exploitatie genomen bouwgronden (cf art 38 lid a punt 1 BBV) Bouwgronden in exploitatie Totale baten cf art 17 lid c BBV (excl mut.reserves) Grondexploitatie (A+B)/C x 100%

0

0

0

0 9.338.875 0%

0 4.774.580 0%

0 5.480.135 0%

Structurele exploitatieruimte Structurele lasten Structurele baten Totale structurele toevoegingen aan reserves Totale structurele onttrekkingen aan reserves Totaal baten Structurele exploitatieruimte (((B-A)+(D-C))/E x 100%

6.296.707 9.759.075 143.639 333.764 9.338.875 39,1%

4.849.959 4.731.550 15.889 141.831 4.774.580 0,2%

5.322.687 5.699.044 9.907 190.326 5.480.135 10,2%

648 220 309 0

549 220 309 0

581 220 283 0

1177 904

1078 904

1084 904

130%

119%

120% De

Belastingcapaciteit, woonlast meerpersoonshuishouden OZB lasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ-waarde Rioolheffing voor een gezin Afvalstoffenheffing voor een gezin Eventuele heffingskorting Totaal woonlasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ-waarde (A+B+C-D) Woonlasten landelijk gemiddelde voor gezin in 2022* Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde jaar ervoor (E/F) x 100%

berekende woonlast (F) wordt gepresenteerd vanuit het perspectief van de belastingbetaler, het betreft immers ook de feitelijke aanslag. Binnen de algemene uitkering wordt er echter (via een korting gebaseerd op de WOZwaarde) vanuit gegaan dat een gemeente met een gemiddelde hoge WOZ-waarde in staat is meer eigen inkomsten te genereren via de OZB (hier bestaat een relatie met de onbenutte belastingcapaciteit). Om die reden komt het percentage hoog uit, wanneer het OZB-% vergeleken zou worden met het OZB-% van andere gemeenten ligt dat onder het landelijk gemiddelde.

56