Agendabundel

Asielzoekers: de gemeente heeft op grond van de Spreidingswet een taakstelling van 14 asielzoekers waaronder 1 alleenstaande minderjarige vreemdeling (AMV’er). Op dit moment vangt de gemeente geen asielzoekers op. De mogelijkheden om deze opvang binnen de gemeentegrens te 42

realiseren zijn beperkt. Dat komt onder meer door onze ligging: we zijn aan alle kanten omringd door beschermd natuurgebied (Natura2000), wegen en bebouwing van de omliggende gemeenten (Rheden en Arnhem). Daarnaast is de taakstelling dermate gering dat we met het COA waarschijnlijk niet tot overeenstemming zouden kunnen komen over een ‘kleinschalige locatie’. We zijn ons bewust van de urgentie en omvang van de maatschappelijke opgave en lopen niet weg voor onze verantwoordelijkheid, maar lopen voor het invullen van deze taakstelling tegen grenzen aan. In dit kader zijn er binnen de afstemming van de PRT in gesprek met de gemeente Rheden om tot afspraken te komen over de samenwerking op onze taakstelling voor asielzoekers en AMV’ers.

Wat mag het kosten? Werkelijk Begroot 2023 2024 Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.61 Opvang OOR 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Jeugdzorg 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal baten Lasten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.61 Opvang OOR 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Jeugdzorg 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 186.92 Coordinatie en beleid totaal lasten Saldo van baten en lasten 0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

3.431.451 0 0 0 0 0 79.560 75.000 91.586 0 0 0 0 0 0 0 10.000 10.000 0 4.097.000 4.504.865 5.225 0 0 0 0 0 331.800 0 0 0 0 0 3.848.036 4.182.000 4.606.451

0 0 93.586 0 0 10.200 786.138 0 0 0 0 889.924

0 0 95.586 0 0 10.400 20.000 0 0 0 0 125.986

0 0 97.586 0 0 10.600 20.000 0 0 0 0 128.186

3.450.708 67.110 81.094 0 0 0 156.877 114.279 168.812 69.580 71.609 82.593 2.368 1.100 1.120 364.887 259.923 40.217 0 4.097.000 4.472.580 170.046 157.611 156.822 474.968 403.152 422.618 331.800 0 0

90.436 0 172.131 84.245 1.140 41.454 745.430 159.961 430.860 0

70.656 0 175.514 85.930 1.160 42.759 0 163.123 439.105 0

71.627 0 178.961 87.648 1.180 44.058 0 166.314 447.352 0

0 0 305.094 311.196 317.420 323.768 5.021.234 5.171.784 5.730.950 2.036.853 1.295.667 1.320.910 -1.173.198 0 0 0 -1.173.198

-989.784 -1.124.499 -1.146.929 -1.169.681 -1.192.724 0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

-989.784 -1.124.499 -1.146.929 -1.169.681 -1.192.724

43

De lasten binnen dit programma hebben betrekking een groot scala aan sub onderwerpen binnen het sociale domein. Enkele voorbeelden hierbij zijn kinderopvang, vluchtelingenwerk, subsidies, specifieke uitkeringen, opvanglocatie OOR, uitkeringen, woonvoorzieningen en jeugdhulp. De reguliere taken binnen dit programma zijn grotendeels belegd bij de gemeente Rheden. Zij voeren de onder andere onderstaande werkzaamheden voor ons uit: het verstrekken van uitkeringen; het verzorgen van de uitvoering WMO; het mogelijk maken van de zorg voor de jeugd; het verzorgen van het inburgeringsaanbod; het voeren van de administratie in de breedste zin van het woord voor de Rozendaalse cliënten; het vormen van besluitvormingsstukken voor het college en de raad van Rozendaal; het bijdragen aan het opstellen van financiële producten; het vormen van beleidsstukken. Voor 2025 zijn er specifieke de volgende specifieke mutaties te melden: door een verschuiving in kosten dalen de subsidies in het sociaal domein. Het gaat hierbij om Incluzio; de kosten voor de participatiewet/bijstand nemen toe met € 48.000 door hogere instroom; de kosten voor huishoudelijke hulp zijn op basis van de recente cijfers verhoogd met € 19.000; de kosten voor jeugdhulp zijn op basis van ervaringscijfers opgehoogd met een bedrag van € 54.000; de uitvoeringskosten voor jeugd en Wmo samen stijgen met € 20.000.

Beleidsindicatoren Voor het overzicht van de beleidsindicatoren verwijzen wij u naar het Overzicht beleidsindicatoren in de bijlage.

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Veilig Thuis Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland (MGRSD) Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen.

44

Programma 7: Volksgezondheid en milieu Inleiding Binnen dit programma werken we aan het Lokaal Preventieakkoord Rheden-Rozendaal, met als speerpunten gezonde leefstijl, financiële gezondheid en de aanpak van eenzaamheid. Ook omvat dit programma de taken in het kader van een klimaatadaptatie en energietransitie, een leefbaar milieu en afvalverwerking, alsook waterberging, de begraafplaats en bestrijding van ongedierte. Waar nodig stellen we lokale kaders, bijvoorbeeld in de Algemene Plaatselijke verordening (APV) en de Afvalstoffenverordening.

Beleidsdoel Wij werken aan de gemeentelijke opgaven rondom het brede begrip duurzaamheid en publieke gezondheid.

Wat willen wij bereiken? 1. Volksgezondheid We willen, aanvullend op rijksbeleid en in samenwerking met de regio in de GGD (onderdeel van onze VGGM), een bijdrage leveren aan de algemene gezondheid van onze inwoners. We streven ernaar dat gezonde keuzes nog meer een gewoonte zijn. We stimuleren simpele keuzes en aanpassingen in het dagelijks leven die helpen om gezond, sterk en vitaal te blijven. De focus ligt op mentale veerkracht bij jeugdigen en jongvolwassenen en actief en sterk ouder worden. We helpen inwoners gezonde keuzes te maken met voorlichting, communicatie, een gezonde leefomgeving en het letterlijk laten ervaren van gezonde keuzes. Gezonde keuzes gaan over voldoende bewegen, gezonder eten en drinken, een rookvrij leven, bewust omgaan met alcohol/drugs en mentale rust. 2. Riolering We willen een rioleringssysteem op peil houden dat voldoet aan de eisen van deze tijd. Voor zover mogelijk willen we in specifieke straten of buurten de wateroverlast bij hevige regenval verminderen. 3. Afval We willen ons beleid ten aanzien van de hoeveelheid hergebruik grondstoffen doorzetten en daarmee het aantal kilo’s restafval per huishouden doen afnemen. Ook willen wij een goede service blijven leveren aan onze bewoners door voorzieningen aan te bieden waardoor onze bewoners hun grondstoffen/restafval op een doelmatige wijze kunnen aanbieden. 4.

Energieneutraal en duurzaam Rozendaal Onze doelstelling én de landelijke doelstelling, om uiterlijk in 2050 alle gebouwen aardgasvrij te hebben en als gemeente CO2 neutraal te zijn, is ambitieus en ingrijpend. We zetten de ingezette beleidskoers richting een energieneutraal Rozendaal in 2050 voort. Om onze eigen doelstelling te behalen en een effectieve bijdrage te leveren aan de landelijke doelstellingen is het nodig om bij alle gemeentelijke beslissingen rekening te houden met duurzaamheid en energiebesparing. Dat geldt voor onze eigen bedrijfsvoering (bijvoorbeeld duurzaam inkopen) en voor onze uitvoerende taken waarbij we besluiten baseren op de mate van circulariteit, klimaatbestendigheid en CO2-uitstoot. 45

5. Begraafplaats en crematie Onder meer op grond van de Wet op de lijkbezorging hebben gemeenten een zorg voor de organisatie van begraafplaatsen. In Rozendaal geven we vorm en inhoud aan die verplichting door de begraafplaats Roosendael te beheren en onderhouden, alsook door uitvaarten te faciliteren (onder meer grafgraven).

Wat gaan wij daarvoor doen? 1. Volksgezondheid We voeren het programma ‘Actief Ouder Worden’ uit, gericht op meer bewegen in de buurt, sterk blijven en valpreventie. We continueren het Sport- en Preventieakkoord Rheden-Rozendaal tot met 2026. Met subsidie, het leggen van verbindingen en inspiratiesessies ondersteunen we daarmee gezonde, sociale en sportieve initiatieven van inwoners en lokale organisaties. We nemen deel aan het programma ‘Velp-Rozendaal Samen Gezond 2030’: een gezamenlijke aanpak van gemeenten Rheden-Rozendaal, Stichting EenPlus, Incluzio en partners uit eerstelijnszorg en Sociaal Domein om gezondheidsvaardigheden van inwoners te vergroten. Op basis van de Landelijke Routewijzer Houtstook en landelijk onderzoek werken we in samenwerking met de gemeente Rheden een aanpak op het gebied van houtstook en overlast uit. Gericht op enerzijds communicatie en bewustwording, anderzijds regelgeving en handhaving. Via Incluzio zetten we de aanpak Welzijn op Recept in om welzijnsvragen vroegtijdig te signaleren en normaliseren. 2. Riolering We voeren planmatig het op 27 september 2022 vastgestelde vGRP (verbreed Gemeentelijk rioleringsplan) uit. We stellen samen met de gemeente Rheden in 2025 een plan op om de wateroverlast op de Kapellenberglaan en omgeving en de componistenwijk in Velp te verminderen. Uitvoering hiervan is gepland in 2026.

De kosten die gemoeid zijn met de uitvoering worden voor 30% gefinancierd uit de DPRA (Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie). Het overige deel van de kosten wordt bekostigd uit het vastgestelde vGRP. 3. Afval In 2025 geven we verder uitvoering aan de doelen voor het verminderen van restafval per bewoner per jaar. Om het verbeterd inzamelen van grondstoffen een extra impuls te geven willen we meer aandacht besteden via een campagne. We doen dit pas na de evaluatie in december 2024 en als blijkt dat dit nodig is. In 2025 gaan we verder met de voorbereidingen voor het opheffen van onze huidige milieustraat in Rozendaal. 4. Energieneutraal Rozendaal We werken verder met de uitvoering van de op 13 september 2022 vastgestelde Uitvoeringsagenda Rozendaal 2023-2025. Hierin staan de ambities, projecten en de bijbehorende financiering beschreven van het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Rozendaal. De overkoepelende doelstelling is het streven naar een energie neutraal Rozendaal in uiterlijk 2050, op basis van de visie Rozendaal Energieneutraal 2050 (vastgesteld in 2018). De Uitvoeringsagenda 2023-2025 zet in op een effectieve voortzetting van de ingezette werklijnen ten behoeve van de energietransitie in Rozendaal (energiebesparing, duurzame opwek, duurzame warmte en bewustwording & communicatie) en de (begrotingstechnische) borging voor de 46

komende jaren. Wij liggen op koers met het uitvoeren van de Uitvoeringsagenda 2023-2025. In 2025 sturen we bij en passen aan. De focus op energiebesparing en duurzame warmte blijft bestaan, waarbij we de aanpak in 2025 verder verbreden naar een meer praktische ondersteuning van bewoners bij het verder verduurzamen van hun woning zoals gezamenlijke inkooptrajecten, energieadvies, subsidies en duurzaamheidsleningen. We continueren de inzet op onderdelen die voortvloeien uit de brede bijeenkomst over duurzaamheid op 19 september 2024, het opstellen van een Soorten Management Plan (nodig om verder te kunnen met de verduurzaming van woningen) en het opstellen van een Warmteprogramma (opvolging van de Transitie Visie Warmte; wettelijke verplichting). We evalueren in 2025 de uitvoeringsagenda 2023-2025 en stellen een nieuwe uitvoeringsagenda voor de periode 2026-2029 op. Voor de personele invulling worden de middelen vanuit de CDOKE-gelden ingezet; voor het uitvoeren van trajecten en projecten worden de middelen vanuit de reserve Energietransitie ingezet. 5. Begraafplaats en crematie Door de heftige regenval van de laatste jaren en de schuine ligging van de begraafplaats vindt er veel uitspoeling van de paden plaats. Deze uitspoeling zorgt ervoor dat sommige paden tijdelijk onbegaanbaar zijn.

Om de begraafplaats voor iedereen begaanbaar te houden stellen we een plan op om het water te remmen en te sturen zodat er minder uitspoeling plaats vindt. Dit plan en de hieruit volgende maatregelen worden gedekt uit een subsidie van de rijksoverheid, een zogeheten SIM -groen (Subsidie Instandhouding Monumenten-groen). In 2025 voeren we de VTA (Visual Tree Assessment) op de begraafplaats uit. Aan de hand van het hieruit volgende rapport worden de werkzaamheden zoals het snoeien of kappen van bomen uitgevoerd. Op basis van ervaring met de algehele problematiek rondom bomen wordt het resterende bedrag uit programma 5 openbaar groen bomenplan hier ingezet om deze verwachte werkzaamheden uit te voeren. Om het unieke karakter van de begraafplaats te behouden is het noodzakelijk om grip te krijgen op hoe wij in de toekomst denken om te gaan met het onderhoud van de grafmonumenten op het historische deel.

47

Wat mag het kosten? Werkelijk Begroot 2023 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Baten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal baten

34.523 160.095 282.860 100.595 81.450 659.523

0 168.168 229.180 89.248 101.881 588.477

31.135 160.300 244.808 90.050 88.676 614.969

20.554 163.506 251.875 88.446 89.583 613.964

0 166.776 257.290 88.446 90.605 603.117

0 170.112 262.211 88.446 75.687 596.455

Lasten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal lasten

101.744 153.448 175.726 181.012 39.602 651.531

82.533 114.054 181.540 144.248 38.314 560.689

118.760 120.346 169.740 221.050 51.920 681.816

109.934 119.043 173.110 140.436 44.280 586.803

91.164 122.356 176.520 141.446 44.645 576.131

92.986 78.428 179.980 142.466 31.829 525.690

7.992

27.788

-66.847

27.161

26.987

70.766

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

179.687 127.750 51.937

21.200 0 21.200

23.419 0 23.419

25.165 0 25.165

28.509 0 28.509

28.591 0 28.591

Geraamd resultaat

59.929

48.988

-43.428

52.327

55.495

99.356

Saldo van baten en lasten

De lasten binnen dit programma hebben betrekking op een bijdrage aan de VGGM ten behoeve van de volksgezondheid en de ODRA ten behoeve van milieubeheer, specifieke uitkeringen, onderhoud rioleringen, kosten rondom afval, bestrijden van ongedierte, de energietransitie en de kosten voor het onderhoud en beheren van de begraafplaats. De reguliere taken binnen dit programma zijn: het regievoeren op de uitvoering van de taken rondom de volksgezondheid; het zorgen voor een adequate riolering; de regie voeren op het ophalen en juist verwerken van het afval; het onderhouden van onze begraafplaats. Voor 2025 zijn er specifieke de volgende specifieke mutaties te melden: De uitgaven bij volksgezondheid stijgen door kosten die gemaakt worden voor het uitvoeren van een SPUK (zie ook inkomsten). De kosten milieubeheer vallen hoger uit door de uitvoeringsagenda 2023-2025 energie/klimaat. Hiervoor worden de middelen die beschikbaar zijn met de SPUK CDOKE ingezet en daarnaast wordt € 80.000 ingezet die uit de reserve energietransitie wordt onttrokken. Daarnaast zijn de kosten voor de ODRA wat lager door aanpassingen in het werkprogramma. De opbrengsten rioolrecht vallen iets lager uit dan eerder was opgenomen en is in lijn gebracht met eerdere jaren. De opbrengsten afvalstoffenheffing vallen hoger uit.

De opbrengsten grafleges/verkopen zijn verlaagd op basis van ervaringscijfers van de laatste paar jaar. 48

Voor het ontwikkelen en vormgeven van beleid ten aanzien van de grafmonumenten begroten we € 3.000 advieskosten vanuit de reguliere begroting.

Beleidsindicatoren Voor het overzicht van de beleidsindicatoren verwijzen wij u naar het Overzicht beleidsindicatoren in de bijlage.

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Omgevingsdienst regio Arnhem (ODRA) GGD van Veiligheids-en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen.

49

Programma 8: Volkshuisvesting en ruimtelijke ontwikkeling Inleiding Binnen dit programma geven we uitvoering aan wettelijke taken op het terrein van huisvesting, bouw- en woningtoezicht en ruimtelijke ordening. Dit programma gaat over de ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente Rozendaal. Binnen dit programma worden afwegingen gemaakt voor initiatieven met inachtneming van de aanwezige kwaliteiten in zowel het groen als de (historische) bebouwing.

Beleidsdoel We willen het prettige woon- en leefklimaat te behouden en zo mogelijk te verbeteren. Hierbij willen we een bijdrage leveren aan de lokale en regionale behoeftes binnen de fysieke leefomgeving waarbij we de aanwezige waarden van het mooie en groene kasteeldorp respecteren.

Wat willen wij bereiken? 1. Vergunningverlening, toezicht en handhaving We willen onze herkenbare en groene woon- en leefomgeving behouden en ontwikkelen. Onze reguliere werkzaamheden op het gebied van vergunningverlening en toezicht en handhaving dragen daaraan bij. De Omgevingswet biedt aan gemeenten een ruim en integraal juridisch instrumentarium om voor de fysieke leefomgeving beleidsontwikkeling, beleidsdoorwerking, beleidsuitvoering en terugkoppeling te kunnen vormgeven. Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) speelt een belangrijke rol om de doelstellingen van de wet te kunnen bereiken. 2. Volkshuisvesting We werken – ook in regionaal verband – aan ‘groene groei’. In de regio Arnhem-Nijmegen (Groene Metropoolregio) ligt voor de komende jaren een enorme bouwopgave. Hierbij heeft de regio zichzelf als doel gesteld om de invulling van deze opgave zó vorm te geven dat het meerwaarde oplevert voor alle inwoners: dus ontwikkelen van nieuwe woningen in samenhang met werkgelegenheid, mobiliteit én groen. In het Coalitieakkoord 2022-2026 hebben we opgenomen dat we voor Rozendaal onderzoeken (rekening houdend met de regionale visie en prestatieafspraken) de noodzaak om woningen toe te voegen. Dat doen we via de Omgevingsvisie/woonvisie (zie onder). 3. Omgevingsvisie/woonvisie Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet, na enkele keren te zijn uitgesteld, in werking getreden.

De Omgevingswet vereist dat de gemeente optreedt als één overheid en zorgdraagt voor een inhoudelijk integrale afweging met alle betrokken overheden. Samenwerking met verschillende ketenpartners zoals provincie en Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA) is hierin essentieel. De Omgevingswet verplicht gemeenten om uiterlijk op 1 januari 2027 over een omgevingsvisie te beschikken. Wij zijn in 2024 gestart met de voorbereidingen voor een omgevingsvisie/woonvisie. 4. Nadeelcompensatie (voorheen planschade) Het begrip planschade uit de Wet ruimtelijke ordening (Wro) staat niet in de Omgevingswet. De planschaderegeling is met de invoering van de Omgevingswet onderdeel van de regeling 50

nadeelcompensatie. Voor schadeveroorzakende besluiten of handelingen voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet, geldt overgangsrecht. Lopende planschadeverzoeken worden afgewikkeld binnen de wettelijke kader van de Wro. De behandeling van planschadeverzoeken behoort tot het reguliere werk (en capaciteit) binnen dit programma.

Wat gaan wij daarvoor doen? 1. Vergunningverlening, toezicht en handhaving Het huidige beleidskader op het gebied van VTH moet worden aangepast op het nieuwe wettelijk kader. Omdat wij de toezichthoudende taken hebben uitbesteed (ODRA en/of gemeente Rheden) is het beleid afgestemd met de ODRA en de gemeente Rheden. In januari 2024 hebben wij de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO) en de Nota ‘Grenzen aan gedogen’ van toepassing laten verklaren op de aan de ODRA gemandateerde basismilieutaken In het vierde kwartaal van 2024 gaan we, in overleg met de gemeente Rheden en de ODRA aan de slag met de voorbereidingen voor het actualiseren van het VTH-beleid. We schatten nu in dat we in het eerste kwartaal van 2025 het geactualiseerde beleid ter vaststelling aan de raad aan kunnen bieden maar zijn hiervoor deels afhankelijk van de planning van de gemeente Rheden en de ODRA. 2. Omgevingsvisie/woonvisie We bieden de Omgevingsvisie/woonvisie uiterlijk Q2 van 2025 aan de raad aan ter besluitvorming. Een extern bureau heeft in opdracht van de gemeente een woonbehoefteonderzoek uitgevoerd. Hierdoor hebben wij nu een actueel beeld van de woonbehoefte in Rozendaal.

In het woonbehoefteonderzoek is geadviseerd om op basis van de onderzoeksuitkomsten in te zetten op het toevoegen van sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen en het stimuleren van de doorstroming oudere huishoudens naar een levensloopgeschikte woning om de verhuisbeweging tot stand te brengen. Het woonbehoefteonderzoek is een belangrijke bouwsteen voor de Omgevingsvisie/woonvisie. In 2024 zijn we gestart met het opstellen daarvan. In de Omgevingsvisie worden de uitgangspunten van het woonbehoefteonderzoek verder uitgewerkt en wordt een integrale langetermijnvisie voor de hele fysieke leefomgeving vastgelegd. De reikwijdte van de omgevingsvisie is hierdoor breder dan alleen Wonen, zo is er ook aandacht voor de beleidsvelden: Groen, Landschap & Natuur, Verkeer & Mobiliteit, Milieu & Gezondheid, Duurzaamheid & Klimaat en Economie. Het participatietraject voor de Omgevingsvisie vindt plaats in het najaar van 2024, met twee keer een ‘dag van Rozendaal’ waarin we met ketenpartners en inwoners het gesprek aangaan over de keuzes van de verschillende beleidsvelden binnen de fysieke leefomgeving. In de Omgevingsvisie willen we zoveel mogelijk samenhang in deze opgaven creëren. Met de invoering van de Omgevingswet beschikt Rozendaal, net als iedere gemeente over een omgevingsplan van rechtswege: het tijdelijk omgevingsplan.

Gemeenten krijgen tot 1 januari 2032 de tijd om het tijdelijk deel van het omgevingsplan en andere regels over de fysieke leefomgeving om te zetten naar een nieuw omgevingsplan. Samen met de andere gemeenten in de regio en de omgevingsdienst worden de voorbereidingen getroffen voor deze aanpassing van het omgevingsplan. Vanuit de Rijksoverheid is er in verband met de invoering van de Omgevingswet vanuit het Rijk in de afgelopen jaren geld beschikbaar gesteld. Deze bedragen zijn in de algemene reserve opgenomen. Als we in 2025 in dit kader kosten voorzien volgt dat via een separaat raadsvoorstel. Nadeelcompensatie (voorheen planschade) In december 2023 heeft de raad de verordening nadeelcompensatie vastgesteld. Hiermee sluiten we aan bij de wettelijk regime van de Omgevingswet. De herziening van het bestemmingsplan die de bouw van IKC Dorpsschool Rozendaal planologisch mogelijk maakt is aanleiding geweest voor een aantal omwonenden om een verzoek om planschade in te dienen. Voor deze aanvragen zijn overgangsrechtsrechtelijke bepalingen van toepassing waardoor deze verzoeken worden afgehandeld op grond van het wettelijk regime van de Wet ruimtelijke ordening. De termijn om een verzoek om 51

tegemoetkoming in planschade in te dienen tegen het bestemmingsplan Dorpsschool Rozendaal is inmiddels verstreken. Er kunnen nu dus geen nieuwe verzoeken meer worden ingediend. Er lopen op dit moment zeven beroepszaken bij de rechtbank en één bij de Raad van State in dit dossier. Dit brengt voor 2025 werk met zich mee die kunnen worden vergoed uit het beschikbare krediet.

Wat mag het kosten? Werkelijk Begroot 2023 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Baten 8.1 Ruimtelijke Ordening 50.000 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) 300 8.3 Wonen en bouwen 24.488 totaal baten 74.788

0 0 60.000 60.000

0 0 25.000 25.000

0 0 25.500 25.500

0 0 26.000 26.000

0 0 26.500 26.500

Lasten 8.1 Ruimtelijke Ordening 292.840 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) 0 8.3 Wonen en bouwen 91.829 totaal lasten 384.669

13.865 0 71.025 84.890

14.135 0 77.840 91.975

14.420 0 79.390 93.810

14.705 0 80.950 95.655

14.990 0 82.530 97.520

Saldo van baten en lasten

-309.880

-24.890

-66.975

-68.310

-69.655

-71.020

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

227.268 0 227.268

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

Geraamd resultaat

-82.612

-24.890

-66.975

-68.310

-69.655

-71.020

De lasten binnen dit programma hebben betrekking op de kosten rondom het verstrekken van (bouw)vergunningen en de kosten voor de Basisregistratie Adressen Gebouwen(BAG). De reguliere taken binnen dit programma zijn: het verlenen van (omgevingsvergunningen bouwen); het onderhouden van de BAG. Voor 2025 zijn er specifieke de volgende specifieke mutaties te melden: De kostentoename wordt grotendeels veroorzaakt door hogere kosten BAG. De opbrengsten dalen door een bijstelling van de baten van de omgevingsvergunningen bouwen.

Beleidsindicatoren Voor het overzicht van de beleidsindicatoren verwijzen wij u naar het Overzicht beleidsindicatoren in de bijlage.

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (GMR) Omgevingsdienst regio Arnhem (ODRA) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen.

52

Paragrafen Paragraaf 1: Lokale heffingen Lokale heffingen zijn inkomsten die verkregen worden op grond van publiekrechtelijke regels, voornamelijk belastingen en leges. De belangrijkste heffingen in Rozendaal zijn de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Hieronder wordt een beeld gegeven van de tarieven en de kwijtschelding. Uitgangspunten: de tarieven voor rioolheffing moeten kostendekkend zijn; de tarieven voor afvalstoffenheffing moeten kostendekkend zijn; de OZB en overige tarieven worden in principe jaarlijks aangepast met het inflatiepercentage (2025: 2%); In 2025 tot en met 2028 staat voor alsnog een extra verhoging van 5,5% gepland. Rioolheffing Uitgangspunt is een kostendekkend tarief wat een uitvloeisel is van de in het rioleringsplan (vGRP) opgenomen kosten en investeringen. Het tarief rioolheffing wordt vastgesteld aan de hand van het laatst vastgestelde vGRP (27 september 2022). De uitkomsten hiervan bepalen het rioolrecht voor de komende jaren.

Rioolheffing

2022 € 220

2023 € 220

2024 € 220

2025 € 220

Afvalstoffenheffing Uitgangspunt is een kostendekkend tarief. De kosten nemen toe als gevolg van de hogere inflatie die nog doorwerkt in 2025. De tariefsverhoging bedraagt 5,5% voor 2025.

1-2 persoonshuishouden 3 of meerpersoonshuishouden

2022 € 244 € 275

2023 € 251 € 283

2024 € 274 € 309

2025 € 289 € 326

Onroerend zaakbelasting (OZB) In de begroting 2024 is besloten tot een extra verhoging van de ozb met het oog op de financiële vooruitzichten. Daarmee is een start gemaakt met het groeien van onze ozb tarieven naar een regionaal gemiddelde. Ieder jaar wordt opnieuw gekeken naar de noodzaak tot verhoging van de tarieven. Gezien de voorziene tekorten voor 2026 en 2027 wordt deze lijn doorgezet. Voor 2025 wordt een tariefverhoging doorgevoerd van 2% voor inflatie en een extra verhoging van 5,5% in lijn met 2024. Voor de jaren 2026 tot en met 2028 wordt vooralsnog dezelfde lijn aangehouden.

2022

2023

2024

2025

OZB eigenaar woningen

0,0899%

0,0790%

0,0823%

0,0885%

OZB eigenaar niet-woningen

0,1430%

0,1536%

0,1599%

0,1721%

OZB gebruiker niet-woningen

0,1150%

0,1235%

0,1286%

0,1384%

53

Kwijtschelding Voor mensen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen. Dit is het geval als aan de voorwaarden voor kwijtschelding van de invorderingswet is voldaan. Lastendruk Door bovenstaande tariefswijzigingen zal de belastingdruk voor de inwoners van Rozendaal voor een gemiddeld gezin in 2025 stijgen met 5,7%. Kostendekkendheid tarieven In onderstaande tabel is het kostendekkingspercentage van de afzonderlijke producten en het geheel opgenomen.

Soort leges

Burgerlijke stand Huwelijken APV-vergunningen Reinigingsrecht Rioolrecht Grafleges/rechten Omgevingsvergunning bouwen* Totaal

Kosten incl. Geraamde Dekkingsoverhead en opbrengst percentage btw 102.503 11.379 11% 26.679 14.000 52% 6.352 500 8% 220.344 230.808 105% 178.431 160.300 90% 98.676 88.676 90% 57.767 25.000 43% 690.753 530.663 77%

Door een gedaalde opbrengst van huwelijken zijn deze niet kostendekkend. De lagere opbrengst is in lijn met het beeld van de laatste jaren. De dalende opbrengsten omgevingsvergunningen bouwen zijn in lijn met de opbrengsten van de laatste paar jaar. Door de onvoorspelbaarheid en beperkte omvang van de leges omgevingsvergunningen bouwen kan de kostendekkendheid snel veranderen. Door schommelingen in kosten heeft het kostendekkingspercentage van het rioolrecht jaarlijks een afwijking ten opzichte van 100%. Over elke planperiode komt dit jaarlijkse gemiddeld uit op 100%. Omdat de afwijkingen (zowel begroting als jaarrekening) gering zijn, worden deze verrekend met het exploitatiesaldo. Door de kleine schaal van Rozendaal is een aantal leges c.q. producten niet kostendekkend te krijgen. Voor rijbewijzen en reisdocumenten gelden voorgeschreven maximumtarieven terwijl de vaste kosten relatief hoog zijn (mede door de kleine aantallen). Voor overige vergunningen (waaronder APV) en producten is de legesplicht gedeeltelijk afgeschaft omdat de kosten die met de heffing en invordering daarvan te maken hebben hoger zijn dan de (reëel in rekening te brengen) opbrengsten. Dit geldt niet voor rioolrecht, afvalstoffenheffing en in mindere mate de grafleges/rechten en omgevingsvergunningen. De wijze van kostentoerekening is opgenomen in de financiële verordening die door de raad is vastgesteld.

54

Paragraaf 2: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om niet afgedekte risico’s op te vangen met gereserveerde financiële middelen (weerstandscapaciteit). Voldoende weerstandsvermogen zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Voldoende weerstandsvermogen gaat over: 1. Welke risico’s lopen we? 2. Wat is de beschikbare weerstandscapaciteit? Risico’s Een risico is de kans op het optreden van een gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeente. Een gemeente loopt tal van risico’s die we in meer of mindere mate kunnen inschatten en beheersen. Gemeentelijke risico’s kunnen voortkomen uit de politiek, de aansprakelijkheid, de strategie, financiele samenwerking, het bedrijfsproces en het milieu. Daarnaast zijn zaken als Verbonden Partijen, openeinderegelingen en grondexploitaties bekende onderwerpen waar de gemeente belangrijke risico’s loopt. Risicoprofiel Er zijn meer methoden om een gekwantificeerd risicoprofiel op te stellen, uiteenlopend van meer wetenschappelijke methoden tot meer praktische modellen. Voor alle methoden geldt dat ze geen 100% garantie bieden op volledigheid. Het gaat er immers om risico’s zo goed mogelijk te benoemen waar nog niet op één of andere manier in is voorzien.

De eigenschap van een risico is echter dat men niet weet wat, wanneer of hoe het zich aandient. Voor deze paragraaf kiezen we voor een pragmatische aanpak. Basis voor het risicoprofiel is een organisatie brede inventarisatie van risico’s die tweemaal per jaar plaatsvindt (begroting en rekening). Deze hebben we zo goed mogelijk gekwantificeerd en voorzien van een risicoscore (kans x impact), op basis van de volgende tabellen. Kans Gering (minder dan 1 x per 4 jaar) Gemiddeld (ongeveer 1 x per 4 jaar) Hoog (minimaal 1 x per jaar)

Score 1 3 5

Financieel gevolg Score Gering (< 0,1% omzet = < € 5.000 1 Beperkt (> 0,1% omzet < 0,5 % omzet = tussen € 5.000 en € 25.000) 2 Groot (> 0,5 % omzet = > € 25.000) 3 Omzet: lasten programma’s Rozendaal (begroting 2023: afgerond € 4,6 miljoen) De risicoscore komt tot stand door de kans te vermenigvuldigen met de impact. Hoe hoger de score hoe groter het risico. De uitkomst zetten we af tegen de volgende tabel. Ranking Scores >= 10 5 < Scores < 10 Scores < 5

Gevolg Hoog risico. Als het een financieel risico betreft dient weerstandsvermogen aanwezig te zijn. Beperkt risico. Als het een structureel financieel risico betreft wordt deze voor 25% meegeteld voor het aanhouden van een weerstandsvermogen (spreiding over 4 jaar). Een incidenteel risico wordt voor 50% meegenomen. Gering risico. Voor zover het financiële gevolgen betreft worden die geacht binnen de reguliere bedrijfsvoering gedragen te kunnen worden. 55

De risicoscore houdt ook rekening met het feit dat niet alle risico’s zich tegelijkertijd voordoen. Wanneer hiermee geen rekening wordt gehouden is de kans groot dat een behoorlijk deel van het vermogen (ofwel algemene reserve) onnodig geblokkeerd wordt. Structureel of incidenteel Van belang is onderscheid te maken tussen risico’s met structurele en incidentele effecten, in het profiel is dit onderscheid ook aangebracht. Risico’s met structurele effecten hangen meestal samen met de bedrijfsvoering zoals rente of hogere kosten vanwege een hoger aantal bijstandontvangers. Wanneer dit soort risico’s zich voordoen dienen ook structurele maatregelen genomen te worden door ze mee te nemen in het financieel meerjarig perspectief. Het kan zijn dat het perspectief hiervoor op korte termijn geen ruimte biedt en dat moet worden omgebogen binnen de begroting. Om die reden wordt het risico voor 100% meegenomen wanneer het hoog is en voor 25% wanneer het beperkt is om het eerste jaar eventueel te overbruggen met behulp van het weerstandsvermogen. Wanneer zich een incidenteel risico voordoet dient deze in principe ineens ten laste van de weerstandscapaciteit gebracht te worden, wanneer deze niet kan worden opgevangen in het rekeningresultaat. Weerstandscapaciteit Voor een oordeel over ons weerstandsvermogen is naast het risicoprofiel ook een inschatting van onze weerstandscapaciteit nodig.

Ook hierbij wordt in principe onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele middelen. Bronnen van weerstandscapaciteit zijn de algemene reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserves, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorziene uitgaven. Stille reserves kunnen hierbij ook een rol spelen. Het betreft eigendommen die lager zijn gewaardeerd (boekwaarde) dan de waarde in het economisch verkeer (bij gebouwen is uitgegaan van de WOZ-waarde). Omdat deze niet onmiddellijk in een feitelijk dekkingsmiddel kunnen worden omgezet, laten we deze bij de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beschouwing. We benoemen deze wel zoals voorheen.

Omschrijving

Kerklaan 1 en 3 Werf

Boekwaarde 31-12-2024 0 0

Economische/ woz-waarde

Stille reserve

1.224.000 147.000

1.224.000 147.000

Totaal 1.371.000 De obligaties zijn inmiddels afgelost en staan niet meer in dit overzicht. Structureel Dit wordt vooral gevormd door de onbenutte belastingcapaciteit (en dan vooral OZB aangezien er al voor 100% dekking is gekozen voor afval en riool) en het bedrag voor onvoorzien. De onbenutte belastingcapaciteit kan berekend worden door aansluiting te zoeken bij artikel 12 van de financiële verhoudingswet. Artikel 12 Bij een eventuele ‘artikel 12-aanvraag’ geldt ook een normtarief voor de OZB als één van de toelatingseisen. In dat geval dient een gemeente minimaal 20% meer OZB te heffen dan het landelijk gemiddelde. Op basis van die norm bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit voor de gemeente Rozendaal ongeveer € 354.000 voor het jaar 2025.

56

Echter, de feitelijke hoogte van de onbenutte belastingcapaciteit (met uitzondering van een artikel 12aanvraag) is vooral een politieke keuze. Op basis van het gewenste financiële beleid is er feitelijk geen onbenutte belastingcapaciteit, uitgezonderd een inflatieverhoging. Om die reden is in onderstaand overzicht alleen € 10.000 voor onvoorziene uitgaven opgenomen voor de structurele weerstandscapaciteit. Incidenteel De incidentele weerstandscapaciteit wordt bepaald door de som van alle reserves waaraan nog geen specifieke bestemming is gegeven en eventuele bestemmingsreserves zonder concrete verplichting die daardoor her-bestemd kunnen worden. Voor de berekening van de weerstandscapaciteit beperken we ons tot de algemene reserve. De overige reserves hebben in principe allemaal een bestemming waarvan het niet wenselijk is om deze opnieuw te bestemmen. Het genoemde bedrag betreft de geraamde stand per 1-1-2024.

Structureel Onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien (gemiddeld obv meerjarenbegroting) subtotaal structureel

0 10.000 10.000

Incidenteel Algemene reserve

3.394.412

Totale weerstandscapaciteit

3.404.412

Risicoprofiel Risico K I Bedrag score %

Onderwerp Open einde regelingen

Risico/oorzaak

Beheersmaatregel

WWB WMO

Meer aanvragen Meer aanvragen

Jeugdzorg

Meer aanvragen

Geen, conjunctuurgevoelig 3 2 15.000 Geen, wel optie om beleid 3 2 40.000 aan te passen Geen, wel optie om beleid 3 3 100.000 (gedeeltelijk) aan te passen

Kinderopvang Leerlingenvervoer Beschermd wonen

Meer aanvragen SMI Geen Meer aanvragen Geen Meer aanvragen Geen

3 2 5.000 3 3 15.000 3 3 70.000

Bedrag

6 6

25% 25%

3.750 10.000

9

50%

50.000

6 9 9

25% 50% 50%

1.250 7.500 35.000

57

Overige risico's met structureel effect Algemene uitkering Renterisico (uitgaven)

Renterisico (inkomsten)

Kapitaalgoederen

Verduurzaming vastgoed/tractie

Klimaat/droogte

Kortleven pensioen wethouders

Wachtgeldverplichtingen bestuurders

Juridische procedures

Gemeenschappelijke regelingen

Personeel

Veranderende wetgeving

Schommelingen in het gemeentefonds Schommelingen op de geld- en kapitaalmarkt

Geen

3 3 100.000

9

25%

25.000

1 1

0

1

0%

0

3 3 150.000

9

25%

37.500

3 3 50.000

9

25%

12.500

3 3 50.000

9

25%

12.500

Door verandernd Anticiperen op wetgeving en 3 3 100.000 klimaat ontstaan er ontwikkelingen en problemen met meenemen in de begroting vegetatie, riool en water Het vroegtijdig Verzekeren danwel opvangen 1 3 50.000 overlijden van een binnen weerstandsvermogen (ex) bestuurder kan financiele consequenties hebben (verzekerbaar) Bij mutaties in het Verzekeren danwel opvangen 3 3 100.000 college kunnen binnen weerstandsvermogen wachtgeldverplichtin gen ontstaan Bewaren en Binnen projectplannen en 3 2 25.000 rechtszaken bij besluitovrming aandacht projecten en/of voor hebben belsissingen Het algemeen Feitelijk niet aanwezig 5 3 50.000 bestuur kan besluiten nemen met financiele consequenties waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is

9

25%

25.000

3

0%

0

9

25%

25.000

6

25%

6.250

15 100%

50.000

Op dit moment geen lening en anders wordt dit risico afgedekt via de renterisiconorm Daling van Door stijgende rentevergoeding over rentevergoeding bij de uitgezette eigen schatkist is dit risico middelen verhoogd tov eerdere jaren Onvoorzien en Actuele beheerplannen en onverwacht periodiek inspectie onderhoud aan gebouwen of wegen Verplichtingen tot Anticiperen op regelgeving verduurzaming en ontwikkelingen kunnen aanzienlijke meenemen in de begroting kosten veroorzaken

Lastig vervulbare vacatures waardoor externe inhuur noodzakelijk is Aanpassing in wetgeving leveren kosten op die niet altijd voldoende worden gecompenseerd

Aantrekkelijke werkgever blijven

3 3 50.000

9

25%

12.500

Anticiperen op ontwikkelingen

3 3 50.000

9

25%

12.500

subtotaal structureel 326.250

58

Onderwerp Risico's met incidenteel effect Ramp c.q. groot incident

Rechtspositionele consequenties

Personeel ICT

Risico/oorzaak

Beheersmaatregel

3 3 50.000

9

50%

25.000

3 3 75.000

9

50%

37.500

Langdurige uitval Goede begeleiding zieke door ziekte werknemers Hacks, privacyissues, Beveiliging op orde, uitval systemen bewustwording

3 3 80.000

9

25%

20.000

3 3 100.000

9

25%

25.000

In principe geldt hiervoor 3 3 30.000 de aansprakelijkheidsverzeker ing van de gemeente, echter er is altijd een risico dat het niet past binnen de voorwaarden, bijvoorbeeld het niet uitvoeren van inspecties Feitelijk niet aanwezig 3 3 25.000

9

50%

15.000

9

50%

12.500

1 3 150.000

3

0%

0

1 3 320.000

3

0%

0

Schade door eigendommen van de gemeente (bijvoorbeeld door bomen)

Planschade

Niet binnen de exploitatieovereenk omst af te dekken planschaden geen volledige Bepaalde begrote posten compensatie voor heroverwegen. de gemaakte (zorg)kosten geen volledige Bepaalde begrote posten compensatie voor heroverwegen. de gemaakte kosten

Waarborgfonds sociale woningbouw

Bedrag

Gemeente wordt Feitelijk niet aanwezig door bijvoorbeeld het ministerie niet volledig gecompenseerd voor de kosten die gemaakt zijn Binnen elk bedrijf Voorziening voor treffen kunnen situaties aan dan wel opvangen binnen de orde zijn waarbij weerstandsvermogen er kosten optreden voor besluiten met rechtspostionele consequenties. De gemeente is hiervoor eigen-risicodrager.

Schades

Project OOR

Risico K I Bedrag score %

subtotaal incidenteel 135.000 Totaal 461.250

59

Weerstandsratio De confrontatie van risicoprofiel en weerstandscapaciteit is opgenomen in de volgende tabel.

Weerstandsvermogen 1-1-2025 Structureel Incidenteel Totaal

A C E

Structureel (A/B) Incidenteel (C/D) Totaal (E/F) Ratio > 2,0 1,5 - 2,0 1,0 - 1,5 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8 < 0,6

Beschikbaar 10.000 3.394.412 3.404.412

Benodigd B D F

326.250 135.000 461.250

0,03 25,14 7,38

Waardering uitstekend ruim voldoende voldoende matig onvoldoende ruim onvoldoende

Conclusie De risico’s zijn opnieuw geactualiseerd. Hierbij zijn er aanpassingen gedaan bij de risico’s voor rente, planschades, langdurige uitval door ziekte en beschermd wonen. De weerstandsratio is onverminderd meer dan uitstekend, waarbij de stille reserves niet in de berekening zijn meegenomen. De gemeente Rozendaal is hiermee uitstekend in staat om financiële tegenvallers op te vangen zonder dat het voorzieningenniveau in gevaar uitkomt. Bij materiële tegenvallers van structurele aard is er zodoende ook voldoende tijd om de maatregelen in kaart te brengen die nodig zijn om een structureel evenwicht tot stand te brengen.

60

Meerjarig overzicht van Reserves en Voorzieningen Begroot 1-1-2025

Begroot 1-1-2026

Begroot 1-1-2027

Begroot 1-1-2028

Begroot 1-1-2029

A. Algemene reserve Mobiel

3.394.412

3.283.684

3.283.684

3.283.684

3.283.684

subtotaal A

3.394.412

3.283.684

3.283.684

3.283.684

3.283.684

B. Bestemmingsreserves Reserve monumenten 20.959 Reserve sociaal domein 242.866 Reserve gemeentehuis 109.311 Reserve digitalisering 35.710 Reserve fietspaden 63.264 Reserve wegen 113.814 Reserve begraafplaats 18.913 Reserve Energietransitie 268.260 Reserve onderhoud gymzaal 0 Reserve dekking kapitaallasten 4.778.638

20.959 242.866 35.997 35.710 63.264 123.017 18.913 188.260 1.700 4.621.139

20.959 242.866 42.683 35.710 63.264 132.220 18.913 188.260 3.450 4.461.894

20.959 242.866 49.369 35.710 63.264 141.423 18.913 188.260 5.250 4.299.305

20.959 242.866 56.055 35.710 63.264 150.626 18.913 188.260 7.100 4.136.634

subtotaal B

5.351.825

5.210.219

5.065.319

4.920.387

C. Voorzieningen Voorziening riolering 1.141.000 1.192.000 Voorziening wachtgeld/pensioen341.616 wethouders 361.616

1.230.000 381.616

1.267.000 401.616

1.268.000 421.616

subtotaal C

1.482.616

1.553.616

1.611.616

1.668.616

1.689.616

Totaal

10.528.763

10.189.125

10.105.519

10.017.619

9.893.687

5.651.735

Bij het vermelden van de stand van de reserves en voorzieningen gaat het altijd om een momentopname. De cijfers in de eerste kolom zijn gebaseerd op de laatst formeel vastgestelde cijfers van de jaarrekening 2023 en aangevuld met de verwachte mutaties (claims) in 2024. In de overige jaren zijn de vaste en bekende toevoegingen en onttrekkingen verwerkt. Overige financiële kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht gemeenten met ingang van het begrotingsjaar 2016 een basisset van vijf financiële kengetallen op te nemen. Doel is om in één oogopslag de gemeenteraad meer inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente. Financiële kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 -109% -138% -80% -92% -92% -87% -109% -138% -80% -92% -92% -87% 79% 83% 77% 76% 75% 75% -3% 0% 0% 0% 0% 0% -6,8% 0,0% -3,6% -2,7% -1,9% 0,0% 135% 120% 127% 128% 130% 131%

Betekenis van de kengetallen Net als bij het weerstandsvermogen gelden ook voor deze kengetallen geen harde normen. Wel zijn er algemene bandbreedtes waarmee een indruk kan worden verkregen over de waarde van het kengetal.

61

Netto schuldquote Netto schuldquote voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Categorie A Voldoende < 90% < 90% > 50% < 20% Begr en Mrj >0% < 95%

Categorie B Matig 90%-130% 90%-130% 20%-50% 20%-35% Begr of Mrj >0% 95%-105%

Categorie C Onvoldoende >130% >130% <20% >35% Begr en Mrj <0% >105%

Netto schuldquote inclusief alle verstrekte leningen Beide zijn voor Rozendaal gelijk omdat er geen door verstrekte geldleningen aan bijvoorbeeld woningcorporaties zijn. De netto schuldquote geeft het niveau aan van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft daarmee een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Normaal ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen 0% en 90%. Als de netto schuldquote tussen 90% en 130% ligt, is de gemeenteschuld hoog (oranje). Hij moet niet verder stijgen. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt de gemeente in de gevarenzone (rood). Het bestuur moet er werk van maken om de schuld te verlagen. (Bron: VNG -website). Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin Rozendaal in staat is op de lange termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Kengetal grondexploitatie De grondexploitatie kan een grote invloed op de financiële positie van een gemeente hebben (zowel positief als negatief). Dit kengetal geeft een indicatie van het relatieve belang van de grondexploitatie voor Rozendaal. Het percentage is de waarde van bouwgronden in relatie tot de totale baten exclusief de reserves. Het kengetal is nu 0% aangezien de grondexploitatie op De Del eind 2022 is afgesloten en er geen nieuwe grondexploitatie aanwezig is.

Structurele exploitatieruimte Aan de hand van dit kengetal kan het structurele en reële evenwicht van de begroting beoordeeld worden. Een percentage van 0% betekent een sluitende begroting, een positief percentage wil zeggen dat er begrotingsruimte is. In dit geval biedt het financieel meerjarig perspectief bij de begroting dan ook een betere indicatie. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen kan worden gerelateerd aan de totale woonlasten. De woonlasten worden bepaald aan de hand van de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in Rozendaal. De gemiddelde WOZ-waarde in Nederland bedroeg in 2024 € 379.000 en in Rozendaal € 770.000. Dat is dan ook de reden voor het hoge percentage. Dit zegt echter niets over de feitelijke onbenutte belastingcapaciteit, dat is immers een politieke keuze.

62

Kengetal

A B C D E F G H

A B

A B C

A B C D E

A B C D E F

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028

1A Netto Schuldquote (incl. verstrekte leningen) Vaste schulden (cf art 46 BBV) 0 Netto vlottende schuld (cf art 48 BBV) 926.035 Overlopende passiva (cf art.49 BBV) 639.126 Financiele activa (cf. art 36 lid d, e en f) 1.583.804 Uitzettingen < 1 jaar 5.972.814 Liquide middelen (cf.art 40 BBV) 23.972 Overlopende activa (cf art. 40a BBV) 67.334 Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV excl mut.reserves) Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100% 2. Solvabiliteitsratio Eigen vermogen (cf art 42 BBV) Balanstotaal Solvabiliteit (A/B) x 100% Kengetal grondexploitatie Niet in exploitatie genomen bouw gronden (cf art 38 lid a punt 1 BBV) Bouw gronden in exploitatie

5.576.296 -109%

0 700.000 10.000 1.638.866 4.242.687 50.000 250.000 3.973.368 -138%

0 1.000.000 75.000 1.771.684 4.411.265 25.000 50.000 6.513.362 -80%

0 1.000.000 75.000 0 6.291.149 25.000 50.000 5.770.047 -92%

0 1.000.000 75.000 0 6.392.081 25.000 50.000 5.892.232 -92%

0 1.000.000 75.000 0 6.248.151 25.000 50.000 6.064.485 -87%

10.182.998 9.730.160 8.635.509 8.493.903 8.349.003 8.204.071 12.970.622 11.745.823 11.264.125 11.180.519 11.092.619 10.968.687 79% 83% 77% 76% 75% 75%

0

0

0

0

0

0

-173.714 5.579.296 -3%

0 3.973.368 0%

0 6.513.362 0%

0 5.770.047 0%

0 5.892.232 0%

0 6.064.485 0%

4.850.392 4.301.296 96.742 265.718 Totaal baten 5.576.296 Structurele exploitatieruim te (((B-A)+(D-C))/E x 100% -6,8%

3.949.095 3.813.348 15.889 149.855 3.973.368 0,0%

6.890.042 6.513.362 17.589 157.499 6.513.362 -3,6%

6.068.442 5.770.047 17.639 159.245 5.770.047 -2,7%

6.146.288 5.892.232 17.689 162.589 5.892.232 -1,9%

6.206.827 6.064.485 17.739 162.671 6.064.485 0,0%

513 220 275 0

549 220 309 0

766

1.008 839

1.078 852

557 220 314 0 0 1.091 852

566 220 318 0 0 1.104 852

574 220 323 0 0 1.117 852

135%

120%

127%

128%

130%

131%

Totale baten cf art 17 lid c BBV (excl mut.reserves) Grondexploitatie (A+B)/C x 100% Structurele exploitatieruim te Structurele lasten Structurele baten Totale structurele toevoegingen aan reserves Totale structurele onttrekkingen aan reserves

Belastingcapaciteit, w oonlast m eerpersoonshuishouden OZB lasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ-w aarde 572 Rioolheffing voor een gezin 220 Afvalstoffenheffing voor een gezin 244 Eventuele heffingskorting 0 Totaal w oonlasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ-w aarde (A+B+C-D) 1.036 Woonlasten gemidd voor gezin in 2020 (gem <25K)* Woonlasten t.o.v. landelijk gem iddelde jaar ervoor (E/F) x 100%

* bron: Coelo

63

Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente Rozendaal beslaat een oppervlakte van 2.795 hectare. Hier wonen, werken en recreeren mensen waarvoor veel kapitaalgoederen nodig zijn. In deze paragraaf geven we inzicht in de onderhoudstoestand en de kosten van onze belangrijkste groepen kapitaalgoederen (wegen, riolering/water, openbare verlichting, groen en gebouwen). Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting. Een goed overzicht is daarom van belang voor een juist inzicht in de financiële consequenties ervan. De lasten hiervan komen in verschillende programma’s tot uitdrukking. Beleid voor beheer kapitaalgoederen Voor het onderhoud hanteren we de volgende plannen: Nota Onderhoudsplan wegen (2022-2033) Onderhoudsplan riolering (2023-2027) Aangescherpte Groenvisie (2022-2026)

Jaar van vaststelling/beoordeling 2022 2022 2023

Wegbeheer Vanaf de begroting 2019 wordt bij groot onderhoud van de daarvoor geschikte wegen het asfalt vervangen door klinkers. Op grond van het wegenplan 2022-2033 wordt de ‘beklinkering’ uitgevoerd op basis van noodzaak tot renovatie, in plaats van fysiek aansluitend. In de meerjarenbegroting is met de kapitaallasten van die investeringen rekening gehouden. We actualiseren de ramingen voor het ‘beklinkeren’ in 2025. Voor de wegen die niet voor beklinkering in aanmerking komen vanwege de doorstroomfunctie is rekening gehouden met asfaltonderhoud. Hiervoor houden wij een reserve aan. Ook deze ramingen worden in 2025 geactualiseerd. Bij het uitvoeren van de onderhoudswerkzaamheden inspecteren we ook het riool van het betreffende wegvak om te beoordelen of er ‘werk met werk’ gemaakt. Daarnaast kan hiermee mogelijk worden voorkomen dat kort na het onderhoud vanwege werkzaamheden aan het riool een deel van de aangebrachte verharding weer verwijderd moet worden. Investeringsschema Omschrijving Gemeentehuis Riolering Mercedes bedrijfswagen Iseki trekker Lift/baar/bekisting begraafplaats Schilderwerk/dak gemeentehuis J. van Arnhemstraat Steenhoek Vossenberglaan Totaal

2025

2026

2027

2028

0 50.000 85.000 40.000 20.000 80.000 0 198.000 313.000 786.000

0 50.000 0 0 0

0 50.000 0 0

0 283.000 0 0

39.000

0

0

0 89.000

0 50.000

0 283.000

Riolering In 2022 is een nieuw verbreed rioleringsplan (vGRP) vastgesteld (looptijd 2023-2027). Hiermee wordt invulling gegeven aan de wettelijke verplichting om over een rioleringsplan te beschikken. In dit plan 64

zijn de normen bepaald voor de kwaliteit van het onderhoud. Daarnaast is in dit plan ook aangegeven welke investeringen er jaarlijks nodig zijn om aan de gestelde voorwaarden uit het plan te voldoen. Als onderdeel van het onderhoud van het riool voeren we jaarlijks een inspectie uit van ca. 1500 meter riool. De resultaten uit deze inspectie verwerken we in het onderhoud dan wel herstel/vervanging en vormt de basis voor het vGRP vanaf 2028. Op grond van de Wet gemeentelijke watertaken zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor de ruimtelijke inpassing van maatregelen die de waterbeheerder betreffen. Deze wet kent drie zorgplichten toe aan gemeenten: afvalwater, hemelwater en grondwater. Met het vGRP geven wij invulling aan deze zorgplichten. Gemeentegebouwen Om het benodigde dagelijks onderhoud uit te kunnen voeren is jaarlijks per gebouw een budget in de begroting opgenomen. Deze budgetten zijn toereikend voor het noodzakelijke dagelijkse onderhoud. Wij komen in de eerste helft van 2025 met een uitgewerkt raadsvoorstel waarin we aangeven welke maatregelen we uit willen voeren. Voor het onderhoud van de Dorpsschool is in 2019 een contract afgesloten. Het deel dat voor rekening komt van de gemeente wordt via de VVE verrekend. Gebleken is dat de kosten voor onderhoud hard stijgen (voornamelijk inflatie). In de begroting is hiermee rekening gehouden.

Openbaar groen In mei 2022 heeft de raad een Groenvisie vastgesteld, deze is in 2023 aangescherpt. In dit plan is voor de lange termijn aangegeven waar het openbaar groen verbeterd of aangepast kan worden. In dit plan wordt beschreven hoe Rozendaal met het openbaar groen om wil gaan. Bij het opstellen van de begroting wordt rekening gehouden met de kosten voor onderhoud van de hierin beschreven zaken. In het coalitieakkoord is al geconstateerd dat veel bomen het einde van hun levensduur naderen en dat droge periodes de aftakeling versterken. Om de komende decennia het groene karakter van Rozendaal te bewaren is het noodzaak om keuzes te maken in de wijze waarop het bomenonderhoud vorm wordt gegeven. Hiervoor gaan we in 2025 een bomenplan opstellen. In de meerjarenbegroting van 2024 was dit bomenplan nog voorzien in 2026. In de raadsinformatiebrief van 3 september 2024 hebben we de raad hier al over geïnformeerd. Het bomenplan moet inzicht geven in keuzes voor de uitvoering van het bomenonderhoud (verlengen levensduur, kappen en planten). Hiervoor worden verschillende scenario’s inhoudelijk omschreven en wordt per scenario inzicht gegeven in prioriteit van locaties en de kosten per jaar.

65

Paragraaf 4: Financiering De paragraaf financiering geeft jaarlijks inzicht in de ontwikkelingen rond de meerjarenfinanciering, het te voeren beleid op dit gebied en in de risico’s die de gemeente daarbij loopt. Zoals wettelijk voorgeschreven hanteren we hiervoor een Treasurystatuut dat door de raad is vastgesteld. In het Treasurystatuut staat aan welke partijen en onder welke condities de gemeente geld mag uitlenen en bij welke partijen en onder welke condities beleggingen en financieringen kunnen plaatsvinden. De uitgangspunten zijn gebaseerd op een risicomijdend treasurybeleid. De gemeente verricht geen ‘near banking’- of ‘banking’-activiteiten omdat dit niet tot de kernactiviteiten van de gemeente behoort. De gemeente is verplicht haar overtollige middelen bij de schatkist te stallen. Risicobeheer In deze paragraaf wordt, via een aantal tabellen, inzicht gegeven in de risico’s met betrekking tot de vlottende schuld (kasgeldlimiet) en de risico’s op de vaste schuld (renterisiconorm). Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet is bedoeld om het renterisico op opgenomen kortlopende geldleningen tot een acceptabel maximum te beperken. Kortlopende leningen zijn immers ‘goedkoper’ dan langlopende leningen. Een risico hierbij is echter dat het lagere rentepercentage ook voor een korte periode van toepassing is.

Om te voorkomen dat gemeenten met omvangrijke kortlopende leningen bij forse rentestijgingen in de problemen komen is er een landelijke kasgeldlimiet vastgesteld. In Rozendaal is dit niet aan de orde, omdat er sprake is van een hoog bedrag aan eigen liquide middelen. Kasgeldlimiet

Omvang begroting per 1 januari (afgerond) 1. Toegestane kasgeldlimiet (8,5% begroting) 2. Omvang vlottende korte schuld (rekening-courant Gemeente) 3. Vlottende middelen (kortlopende vorderingen) 4. Totaal kasgeld (2) – (3) 5. Toegestaan kasgeldlimiet (1) 6. Overschrijding kasgeldlimiet (4-5)

Begroting 2025 10.638.267 904.253 1.000.000 4.486.265 -3.486.265 904.253 -4.390.518

De omvang van de begroting schommelt (o.a.) door de kosten die gemoeid zijn met de opvang van ontheemde Oekraïners. In 2025 is daarvoor een kostenpost van € 745.000 opgenomen. Het negatieve bedrag bij de overschrijding van de kasgeldlimiet betekent in dit geval dus een overschot op de kasgeldlimiet en ruimschoots binnen de norm. Renterisiconorm Eventuele renterisico’s op de langere termijn worden beheerst door de toepassing van de zogenaamde renterisiconorm. In de kern komt deze erop neer dat niet op eenzelfde moment een omvangrijke herfinanciering van langlopende leningen plaatsvindt tegen op dat moment bijvoorbeeld fors hogere rentepercentages. Met het toepassen van een renterisiconorm worden de renterisico’s gespreid.

66

De gemeente Rozendaal kent momenteel (en dat is ook niet voorzien) geen langlopende leningen, daarom is berekening van de norm niet aan de orde. Uitgezette middelen De gemeente Rozendaal heeft een goede liquiditeitspositie, in 2025 voorzien we dat we gemiddeld een bedrag van ongeveer € 4,8 miljoen aanhouden bij de schatkist. Door de opgelopen rente wordt hier weer een rendement op behaald. Door middel van (o.a.) een liquiditeitsplanning wordt ingezet op een zo hoog mogelijke opbrengst te behalen. In de begroting hebben wij voor 2025 een bedrag opgenomen van € 157.000 aan renteopbrengsten. Garanties op leningen aan derden Wij hebben een contra-garantie afgegeven voor de te realiseren nieuwbouw van de Stichting Dierentehuis Arnhem en omstreken. Voor 2025 is dit voor een bedrag van € 28.149. Wet Houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) De wet is in 2013 aangenomen. De decentrale overheden hebben door deze wet nog eens nadrukkelijk dezelfde verantwoordelijkheid opgelegd gekregen voor een gedegen begrotingsbeleid. Doel is om samen het Nederlandse begrotingstekort binnen de perken te houden. Er wordt gewerkt met het zogenaamde EMU-saldo en Europese normeringen hiervoor. Ook is bepaald dat overtollige kasmiddelen belegd dienen te worden bij het Rijk. Dat geldt dus ook voor de gemeente Rozendaal.

67

Paragraaf 5: Bedrijfsvoering Inleiding Onze bedrijfsvoering richt zich op de ondersteunende diensten die nodig zijn om de beoogde resultaten uit de beleidsprogramma’s te bereiken. Bedrijfsvoering omvat Personeel, Informatievoorziening, Organisatie, Financiën, Automatisering, Digitalisering, Juridische zaken, Communicatie en Huisvesting. Bedrijfsvoering is primair een verantwoordelijkheid van het college van B&W. Deze paragraaf vertoont overlap met Programma 0, Bestuur en Ondersteuning. Deze paragraaf behandelt die aspecten van de bedrijfsvoering die niet onder programma 0 zijn behandeld, waarbij met name het ‘hoe’ centraal staat (het ‘wat’ hoort thuis in programma 0). Daarbij gaan we achtereenvolgens in op de onderdelen Personeel en Organisatie, Organisatieontwikkeling, Informatievoorziening en digitalisering, Planning en Control. Personeel en organisatiewikkeling De doelstellingen van de organisatieontwikkeling en het P&O-beleid zijn onveranderd: 1. mens en organisatie verder ontwikkelen met als kernwaarden klantgericht, resultaatgericht en samenwerkingsgericht; 2. bouwen aan een toekomstbestendige gemeentelijke organisatie; 3. goed werkgeverschap, waarbij wij medewerkers weten te boeien en te binden. Wij blijven werken aan een lerende organisatie, waarin ruimte is om te ontwikkelen en van fouten te leren.

Sinds 2022 werken we met een werkprogramma, om zicht te houden op de voortgang van de activiteiten die voortvloeien uit de begroting. Hierdoor heeft het college meer overzicht en meer mogelijkheden om bij te sturen. In ontwikkelgesprekken met medewerkers worden individuele afspraken gemaakt over hun ontwikkeling en over resultaten. Deze gesprekken worden periodiek herhaald. Met uw raad zijn we met regelmaat in gesprek over de verwachtingen over en randvoorwaarden voor een toekomstbestendige organisatie voor een zelfstandig Rozendaal, via raadsinformatiebijeenkomsten en raadsinformatiebrieven. Een toekomstbestendige organisatie betekent dat we bouwen aan een robuuste organisatie die er ‘staat’ in 2026 en waarin ‘achterstallig onderhoud’ zo veel mogelijk opgelost is. De raadsinformatiebrief van oktober 2023 blijft ook in 2025 een belangrijke leidraad in de aanpak. Deze geeft onze visie weer op de doorontwikkeling van de organisatie en een groot aantal maatregelen om wendbaar en weerbaar te zijn en blijven. Net als in voorgaande jaren ondersteunen wij onze medewerkers in hun professionele ontwikkeling met trainingen, intervisie en coaching. Dit is des te meer van belang gelet op de krappe arbeidsmarkt, waarin voldoende gekwalificeerd personeel schaars is. Daarom blijven we in gesprek met medewerkers over P&O-vraagstukken, zodat we hen kunnen blijven boeien en binden.