6b. bijlage 1 TUSSENEVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID EN VERVOLG
Tekst van het document
EVALUATIE
EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID EN VERVOLG
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
1) INLEIDING DOELSTELLING In 2020 heeft de raad van de gemeente Rozendaal ingestemd met het nieuwe grondstoffenbeleid voor de periode 2021-2030. De gemeente heeft zich het doel om zoveel mogelijk grondstoffen opnieuw te kunnen gebruiken. De gemeente sluit hiermee aan bij het landelijke programma VANG (Van Afval naar Grondstof) van de Rijksoverheid. TWEE FASEN AANPAK GRONDSTOFFENBELEID 2021-2030 Het grondstoffenbeleid voorziet een gedragsverandering en is gebaseerd op drie bouwstenen 1. Het minder aantrekkelijk maken van het aanbieden van restafval; 2. Het aantrekkelijker maken van het aanbieden van grondstoffen; 3. Een goede communicatie. We hebben in het plan gekozen voor een twee fasen aanpak zodat we voldoende tijd kunnen nemen voor de voorbereiding, het betrekken van de inwoners, en het inrichten van voldoende maatwerk. FASE 1(2021-2024) De eerste fase loopt aan het einde van dit jaar af. In de eerste fase hebben we de inzamelfrequentie van restafval aangepast naar 1x per 4 weken, en hebben we een tweede restafvalcontainer minder aantrekkelijk gemaakt door het tarief voor deze container te verhogen. Voor GFT en Plastic, Blik en Drinkpakken (PBD) introduceerden we een wekelijkse inzameling in de zomer, en we hebben de papieren afvalkalender aangevuld met een digitale kalender.
Bovendien kwam er een verzamelcontainer in het dorp voor luier- en incontinentiemateriaal, zodat de inwoners deze niet vier weken in huis hoefden te bewaren. Alle maatregelen werden ondersteund door een communicatiecampagne waarin we nut en noodzaak van het nieuwe beleid hebben toegelicht, en inwoners tips hebben gegeven hoe ze in hun eigen huis het afval beter kunnen scheiden. Ook lieten we in de eerste fase een onderzoek uitvoeren naar het afvalbrengstation in het dorp en brachten we de mogelijke alternatieven voor het grove afval in kaart. EVALUATIE (2023-2024) In deze evaluatie kijken we naar de resultaten van de eerste fase, en evalueren we hoe ver we nog verwijderd zijn van de doelstelling. We bekijken bovendien de belangrijkste ontwikkelingen in de markt, en beoordelen hoe deze van invloed zijn op de gemeente Rozendaal. We vergelijken de resultaten van de gemeente Rozendaal met de cijfers van de andere gemeenten. VERVOLG (2025 EN VERDER) Op basis van de evaluatie van het beleid van de inzameling aan huis en het afvalbrengstation stellen we voor op welke wijze we de tweede fase van het afvalbeleid vormgeven.
7-nov-24
1
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
INHOUD 1)
Inleiding ..............................................................................................................................1
Doelstelling ..................................................................................................................................1 Twee Fasen aanpak Grondstoffenbeleid 2021-2030 ..................................................................1 Inhoud ............................................................................................................................................2 2)
Evaluatie .............................................................................................................................3
Vergelijken...................................................................................................................................3 Resultaten verbrand restafval .....................................................................................................4 Resultaten op de VANG doelstelling ...........................................................................................6 Resultaten gescheiden grondstoffen ...........................................................................................7 3)
Landelijke ontwikkelingen .................................................................................................11
Weinig opties om gunstig te kunnen aanbesteden....................................................................11 Hogere kosten restafval ............................................................................................................12 4)
Heroverweging Inzamelen aan huis .................................................................................14
Aflopen inzamelcontract in 2025 ...............................................................................................14 Overheidsgedomineerde inzameling is anders dan aanbesteding............................................14 Overheidsgedomineerde inzameling in Gelderland ..................................................................15 5)
Verbeteringen van de inzamelresultaten ..........................................................................16
6)
Restafval: de invoering van een tariefprikkel ...................................................................18
Vormen van tariefprikkels ..........................................................................................................18 Maatwerk voor specifieke groepen mensen ..............................................................................20 7)
Oud papier en karton ........................................................................................................22
8)
Textiel ...............................................................................................................................22
9)
Flankerend beleid .............................................................................................................23
Communicatie ...........................................................................................................................23 Afvalcoach .................................................................................................................................23 Omgaan met weerstand ............................................................................................................23
7-nov-24
2
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
2) EVALUATIE VERGELIJKEN Om de resultaten van de gemeente Rozendaal goed te kunnen duiden vergelijken we die met andere gemeenten. Om de vergelijkingsgroep te kunnen definiëren moeten we kijken naar de kenmerken van de gemeente. De stedelijke dichtheid en de hoeveelheid hoogbouw in een gemeente zijn goede infrastructurele indicatoren van de resultaten die gehaald kunnen worden met afvalbeleid. SITUATIESCHETS De gemeente Rozendaal is een kleine gemeente in het gebied van de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen, in de provincie Gelderland. We kwalificeren de gemeente in stedelijkheidsklasse 4 (laag stedelijk, tussen de 500 en 1.000 adressen per km2.) Daarnaast is er gemiddeld zeer weinig hoogbouw. Dit kwalificeren we voor de vergelijking als hoogbouwklasse D (minder dan 20% hoogbouw.) CBS GEGEVENS 2023 We vergelijken de resultaten van Rozendaal met gemeenten in vergelijkbare stedelijkheidsklasse, met de andere gemeenten in Gelderland en met de landelijke gemiddelden. We gebruiken hiervoor de cijfers van het CBS1 tot en met 2023. Deze cijfers over 2023 zijn de meest actuele cijfers die beschikbaar zijn via het CBS. NVRD BENCHMARK 2024, PEILJAAR 2023 Ook vergelijken we de cijfers met de uitkomsten van de landelijke benchmark afvalinzameling van de NVRD2. Voor deze vergelijking gebruiken we ook de cijfers over 2023.
Aan de benchmark doen jaarlijks 175-200 gemeenten mee, die verdiepende cijfers over de dienstverlening leveren. Ook deze resultaten zijn opgenomen in dit rapport. In de benchmark van de NVRD worden de deelnemende gemeenten ingedeeld naar hoogbouw klasse. We vergelijken de resultaten van de gemeente Rozendaal met andere gemeenten die net als Rozendaal minder dan 20% hoogbouw hebben.
1
Centraal Bureau voor de statistiek
Koninklijke Nederlandse vereniging voor afval- en reinigingsdiensten, branchevereniging voor afval inzamelende gemeenten en bedrijven 2
7-nov-24
3
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
RESULTATEN VERBRAND RESTAFVAL HUISHOUDELIJK RESTAFVAL Restafval is de fractie van het afval die niet gerecycled kan worden. De hoeveelheid echt restafval is maar heel beperkt. In de grijze restafvalbak gooien veel inwoners vaak vooral veel grondstoffen. Uit landelijke sorteeranalyses blijkt dat meer dan 75% van wat inwoners gemiddeld weggooien gerecycled had kunnen worden als het gescheiden was aangeboden. Inwoners kunnen het huishoudelijk restafval aan huis aanbieden in minicontainers. In het tweede kwartaal van 2021 hebben we de inzamelfrequentie aangepast van 1x per 2 weken naar 1x per 4 weken. Daarnaast hebben we het tarief dat inwoners voor een tweede restafvalcontainer moeten betalen verhoogd. Huishoudelijk restafval kilogram per inwoner per jaar 190 170 150
150.8 140.9
143.6
138.4
130 110
121.2 119,6 112
113.1 111 104,0
115.8 115 108,1
108 107 97,1
90
128.7
125.6
98.9 93 87,3
96 90 88
70 50 30 ROZENDAAL Gemiddeld Gelderland Gemiddeld Stedelijkheidsklasse 4 (CBS) Gemiddeld Nederland (CBS) Minder dan 20% hoogbouw (benchmark)
163.8
144.5
169.6
113
92.8
98
2018 163.8 119,6
2019 144.5 104,0
2020 169.6 108,1
2021 113 97,1
2022 92.8 87,3
2023 98 88
121.2
113.1
115.8
108
98.9
96
150.8
140.9
143.6
138.4
128.7
125.6
112
111
115
107
93
90
Figuur 1: Inzameling restafval in kg/inwoner/jaar
De gemeente Rozendaal heeft met het nieuwe afvalbeleid een belangrijke stap gezet op het gebied van afvalscheiding. De hoeveelheid restafval gaat vanaf 2021 met ruim 35% omlaag. De gemeente Rozendaal doet het hiermee ruim 30 kilo per inwoner per jaar beter dan het gemiddelde in heel Nederland en in 2022 ook iets beter dan de gemeente in stedelijkheidsklasse 4, en vergelijkbaar met andere gemeenten met weinig hoogbouw. De provincie Gelderland
7-nov-24
4
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
presteert over het algemeen beter dan het gemiddelde in Nederland. De gemeente Rozendaal presteert iets minder goed dan het gemiddelde in de provincie. In 2023 wordt deze dalende lijn echter niet vastgehouden, en zien we de hoeveelheid huishoudelijk restafval weer licht stijgen. Er is hiervoor geen duidelijk aanwijsbare reden aan te geven. We zien dan dat het gemiddelde van de gemeente Rozendaal iets minder goed is dan het gemiddelde van gemeenten met weinig hoogbouw. GROF RESTAFVAL Het grof restafval is het grof afval dat overblijft nadat de grondstoffen hieruit zijn gesorteerd. Dit gebeurt normaal gesproken op een afvalbrengstation in de gemeente. De gemeente Rozendaal heeft De Moestuin, een klein afvalbrengstation dat 2,5 uur per maand geopend is. Dit afvalbrengstation is echter te klein voor de opslag van alle gewenste grondstoffen. Het is ook niet mogelijk om grof restafval weg te brengen naar de Moestuin. Als alternatief haalt de gemeente al het grove afval op elke eerste woensdag van de maand aan huis op. Dit zorgt ervoor dat de gemeente Rozendaal gemiddeld meer grof restafval heeft dat verbrand wordt. Immers bij een milieustraat worden de grondstoffen gescheiden en belandt alleen de restfractie in de bak die verbrand wordt. Bij de inzameling aan huis, wordt de restfractie samen met grondstoffen geperst in de auto en wordt de hele fractie verbrand.
Grof restafval kilogram per inwoner per jaar 40,0 35,0 30,0 25,5
25,0
22,8
25,4 24,2 23,0
27,5 22,0
20,0
25,3 23,0 20,2
22,8
17,7
19,1 19,0 17,6
37,7
33,0
26,3
2020 34,0 17,7
2021 37,7 16,3
2022 33,0 17,7
2023 26,3 17,6
22,8
24,2
22,0
20,2
19,1
17,0
23,0
22,0
23,0
19,0
25,5
25,4
27,5
25,3
22,8
17,6 17,0
17,7
29,6
34,0
2019 29,6 17,6
15,0
16,3
10,0 5,0 0,0 Rozendaal Gemiddeld Gelderland(CBS) Gemiddeld Stedelijkheidsklasse 4 (CBS) Minder dan 20% hoogbouw (benchmark) gemiddeld nederland (CBS) Figuur 2: Inzameling grof restafval in kg/inwoner/jaar
7-nov-24
5
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
We zien dit verschil terugkomen in de tonnages van Rozendaal die ten opzichte van de andere gemeenten in Gelderland, en vergelijkbare gemeenten fors hoger zijn (bijna het dubbele). TRENDBREUK In 2023 nemen de tonnages ineens fors af. Dit lijkt echter slechts een verschuiving en een ongewenst effect van een goed gelukt afvalbeleid. Doordat inwoners beter scheiden komt er meer ruimte in hun restafvalbak aan huis. In 2023 zien we dat het tonnage ingezameld restafval in de grijze bak weer omhoog gaat. In combinatie met de afname van het grofvuil in dezelfde periode, lijkt het goed mogelijk dat de inwoners de vrijgekomen ruimte in de bak zijn gaan aanvullen met spullen die ze normaal bij het grofvuil zouden aanbieden. Zonder een aanvullende prikkel om een inzamelronde over te slaan, zal deze ‘opvul’-prikkel waarschijnlijk blijven bestaan mede als de huidige milieustraat verplaatst wordt naar een locatie buiten de gemeente. RESULTATEN OP DE VANG DOELSTELLING In totaal boden de inwoners van de gemeente Rozendaal in 2023 124,5 kilo restafval ter verbranding aan. In vergelijking met 2018 (193,6) is dit een hele mooie verbetering om trots op te zijn. De gemeente voldoet echter nog niet aan de doelstelling om in 2025 onder de 100 kilo restafval per inwoner per jaar in te zamelen. Daarvoor zijn aanvullende acties nodig.
7-nov-24
6
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
RESULTATEN GESCHEIDEN GRONDSTOFFEN GFT Inwoners kunnen GFT en etensresten aan huis aanbieden in minicontainers. De frequentie is gelijk gebleven op iedere twee weken, maar in de zomermaanden kunnen inwoners het GFT afval zelfs wekelijks aanbieden. GFT en Etensresten kilogram per inwoner per jaar 190 170 151
150 130 110
140 136 128 109
137 134
163 157
165
144
148 144
124
124
114
147 137 129 112
141.1 140 138.6
116.4
90 70 50 30 Rozendaal Gemiddeld Gelderland (CBS) Gemiddeld Stedelijkheidsklasse 4 (CBS) Gemiddeld Nederland (CBS) Minder dan 20% hoogbouw (benchmark)
177
189
201
224
192
214
2018 177 140
2019 189 151
2020 201 163
2021 224 165
2022 192 147
2023 214 141.1
128
134
144
144
129
138.6
109
114
124
124
112
116.4
136
137
157
148
137
140
Figuur 3: Inzameling GFT in kg/inwoner/jaar
De inwoners van de gemeente Rozendaal bieden heel veel GFT gescheiden aan. Meer dan gemiddeld in Nederland, de provincie en in vergelijkbare gemeenten. Dit heeft te maken met de gemiddelde perceelgrootte in het dorp. Door de gemiddeld grotere tuinen zijn de resultaten op deze stroom zeer goed. Dit pleit ervoor om de mogelijkheid voor een extra container voor GFT ook voor de toekomst te continueren. De afwijking in 2022 heeft vooral te maken met het weer. Door het zeer droge seizoen was de hoeveelheid GFT lager dan gebruikelijk. Dit zien we in het hele land terug.
7-nov-24
7
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
PBD Inwoners kunnen Plastic, blik en drinkpakken (PBD) aan huis aanbieden in zakken. De frequentie is gelijk gebleven op iedere twee weken, maar in de zomermaanden kunnen inwoners de PBD zakken elke week aanbieden. Plastic, blik en drinkpakken kilogram per inwoner per jaar 50 45 40
38,9
35
34,7 34
36,6 36 33,4
30
30
30 25
32 30,9 28,2 24
33,3 32 29,8
33,1 32 31,6 29
26
32 30.2 28.7 24.6
20 15 10 5
17.1
20.6
31.1
26.1
28.9
24.9
0
2018 17.1 30,9
2019 20.6 33,3
2020 31.1 38,9
2021 26.1 36,6
2022 28.9 33,1
2023 24.9 30.2
28,2
29,8
34,7
33,4
31,6
28.7
24
26
30
30
29
24.6
32
32
34
36
32
32
rozendaal Gemiddeld Gelderland (CBS) Gemiddeld Stedelijkheidsklasse 4 (CBS) Gemiddeld Nederland (CBS) Minder dan 20% hoogbouw (benchmark)
Figuur 4: Inzameling PBD in kg/inwoner/jaar
De inzameling van PBD laat in de gemeente Rozendaal een grillig beeld zien. Over het algemeen kan gesteld worden dat de inzameling vanaf 2020 fors is verbeterd. Als we echter kijken naar de landelijke gemiddelden van vergelijkbare gemeenten is er nog een verbetering mogelijk. Om deze verbetering te bereiken is het nodig om een extra prikkel in te voeren op het verminderen van het aanbieden van ongescheiden restafval
7-nov-24
8
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
OPK (OUD PAPIER EN KARTON) Inwoners kunnen het oud papier en karton wegbrengen naar een verzamelcontainer bij de kerk. Ondanks dat deze inzamelmethode gemiddeld gezien als een lage service wordt ervaren, zijn de resultaten van de gemeente Rozendaal hierdoor in de afgelopen jaren niet of nauwelijks aangetast. Oud papier en karton kilogram per inwoner per jaar 80 70 60
62,1 62 61 58,0
60,3 60 58 56,5
60,0 59 58 56,0
58,7 58 58 55,5
50
53,8 53 52 50,1
50 49.8
48.2 47.4
40 30 20 10 0 Rozendaal Gemiddeld Gelderland (CBS) Gemiddeld Stedelijkheidsklasse 4 (CBS) Gemiddeld Nederland (CBS) Minder dan 20% hoogbouw (benchmark)
57.1
53.8
59.3
62
58.1
45.2
2018 57.1 62
2019 53.8 60
2020 59.3 59
2021 62 58
2022 58.1 53
2023 45.2 48.2
62,1
60,3
60,0
58,7
53,8
49.8
58,0
56,5
56,0
55,5
50,1
47.4
61
58
58
58
52
50
Figuur 5: Inzameling OPK in kilogram per inwoner per jaar
Sterker nog de inzamelresultaten van de gemeente Rozendaal liggen tot en met 2022 gemiddeld boven de resultaten in Gelderland en in Nederland in vergelijkbare gemeenten. In 2023 zakken de resultaten op het oud papier heel fors in. Dit lijkt een landelijke trend, omdat er fors minder oud papier bij de huishoudens terecht komt, maar de effecten zijn in Rozendaal fors groter dan de eerste landelijke gemiddelde cijfers.
7-nov-24
9
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
RESULTATEN AFVALSTOFFENHEFFING De ontwikkeling van de afvalstoffenheffing in de gemeente Rozendaal is als volgt: Tarieven afvalstoffenheffing Eén of twee personen Drie of meer personen Extra groene container Extra grijze container
2020
2024
€ 226,00 € 255,00 € 0,00 € 48,00
€ 275,00 € 310,00 € 57,00 € 170,00
Over het algemeen zien we een tariefsverhoging over deze vier jaar van gemiddeld 21%. Deze tariefsverhoging ligt in lijn bij wat we zien in het hele land. Het gemiddelde tarief van de gemeente (€ 288,65- per aansluiting) ligt fors onder het gemiddelde tarief in Nederland in 2024 (€ 343-)3. De kosten die verrekend worden in de afvalstoffenheffing zijn de kosten voor de inzameling, het transport en de verwerking van het afval, en de kosten voor het ondersteunend beleid. De gemeente profiteert van de relatief lage hoeveelheid restafval, en heeft daarnaast weinig kosten aan het afvalbrengstation door de zeer geringe openingstijden. Gebruikelijk in vergelijkbare gemeenten is dat de mogelijkheid tot het wegbrengen van afval minimaal 25-30 uur per week beschikbaar is. In Rozendaal is dat 2,5 uur per maand.4
3
Bron Rijksuniversiteit Groningen die de cijfers over 2024 van COELO heeft geanalyseerd.
In de evaluatie is enkel de bestaande informatie opgenomen. De gemeente Rozendaal beraadt zich momenteel op de toekomst van het afvalbrengstation. In de businesscase om aan te sluiten bij het Recycleplein in Doesburg worden naast de verruimde openingstijden ook de effecten voor de afvalstoffenheffing meegenomen. 4
7-nov-24
10
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
3) LANDELIJKE ONTWIKKELINGEN WEINIG OPTIES OM GUNSTIG TE KUNNEN AANBESTEDEN De gemeente Rozendaal heeft tot nu toe het inzamelen van huishoudelijk afval altijd aanbesteed aan een marktpartij. Er waren in de omgeving drie grote inzamelaars actief (Prezero, Renewi en Remondis) en de lokaal opererende Ter Horst5. Dit heeft ervoor gezorgd dat er altijd voldoende concurrentie was om een goede aanbieding te krijgen. Het huidige contract is in 2020 gegund aan ter Horst. Recent hebben zowel Prezero als Renewi 6 bekend gemaakt niet langer in te schrijven op de inzameling van huishoudelijk afval. Dit zorgt ervoor dat er niet of nauwelijks concurrentie overblijft in de commerciële aanbieders. Omdat aanbestedingen een methode zijn om uit de bestaande marktpartij de beste aanbieding te krijgen door middel van concurrentie, staat de methode van aanbesteden in heel Nederland onder druk. HEROVERWEGING VAN GEMEENTEN DIE VOORHEEN AANBESTEDEN De meeste gemeenten die voorheen aanbesteedden zijn gestart met een heroverweging over hoe ze in de toekomst hun inzameling aan huis gaan regelen. De opties in dit veranderende marktbeeld zijn; 1. Aanbesteden zonder echte concurrentie 2. Een eigen inzameldienst oprichten en de werkzaamheden zelf gaan uitvoeren 3. Samen met de buren een eigen inzameldienst oprichten en de werkzaamheden samen gaan uitvoeren 4.
Aansluiten bij een bestaande overheidsgedomineerde inzameldienst (GR).
Figuur 6: Ontwikkeling in inzameling in Nederland. Bron: IPR Normag
5Ter Horst is in 2021 veroordeeld voor een beroepsdelict. Hiermee is de toekomstige inschrijving op aanbestedingen niet
gegarandeerd. Een beroepsdelict is een facultatieve uitsluitingsgrond voor een Europese Aanbesteding. Renewi heeft dit officieel bekend gemaakt in een nieuwsbericht. Prezero heeft geen algemeen nieuwsbericht opgesteld maar kiest ervoor om in stappen al haar klanten op de hoogte te stellen. Dit is inmiddels ook gedaan met de gemeenten die in de omgeving van Rozendaal gebruik maken van de diensten van Prezero (bijvoorbeeld Arnhem en Overbetuwe) 6
7-nov-24
11
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
We zien dat de meeste gemeenten er steeds vaker voor kiezen om aan te sluiten bij een bestaande overheid gedomineerde inzameldienst. De keuze voor een aanbesteding wordt steeds minder vaak gemaakt. HOGERE KOSTEN RESTAFVAL Zoals we zagen heeft de gemeente Rozendaal al een grote stap gezet in het terugdringen van de hoeveelheid huishoudelijk en grof restafval die verbrand wordt. Dit is een belangrijke stap, die niet alleen gunstig is voor het milieu, maar de gemeente ook helpt om de afvalstoffenheffing in de toekomst minder snel te laten stijgen. De kosten voor de verwerking van het restafval stijgen momenteel door drie autonome ontwikkelingen, waar de gemeente Rozendaal geen invloed op heeft. Twee hiervan zijn bewuste prijsprikkels van de overheid, een derde is een ongewenste bijwerking van het dossier lachgas. HEFFINGEN OVERHEID Verbrandingsbelasting
De overheid heft belasting op alle tonnen afval die verbrand worden. Dit past binnen het beleid waarin ze ervoor willen zorgen dat er zoveel mogelijk grondstoffen opnieuw gebruikt worden. De kosten voor het verbranden van een ton afval stegen tussen 2013 en 2024 van € 13,- per ton naar € 39,23 per ton. De verwachting is dat deze heffing in de toekomst alleen verder zal stijgen. CO2 Heffing
Sinds 2021 heft de overheid ook een CO2 heffing voor de industrie per uitgestoten ton broeikasgas. Doordat de invoering gepaard ging met een dispensatiestelsel hebben de gemeenten hier tot nu toe geen last van gehad voor de verbranding van het afval. Deze dispensatie weegt echter niet meer op tegen de steeds hoger wordende heffing. De verwachting is dat de kosten vanaf 2025 lineair zullen gaan oplopen, en in 2030 in een gunstig scenario ca € 30,- per ton zullen bedragen. EFFECTEN OVERHEIDSHEFFINGEN VOOR DE GEMEENTE ROZENDAAL
Figuur 7: Effecten overheidsheffingen op gemeente Rozendaal
7-nov-24
In de grafiek zien we dat de effecten van het grondstoffenbeleid ook op de overheidsheffingen fors zijn. Door de vermindering van het tonnage huishoudelijk restafval dat verbrand wordt betaalt de gemeente Rozendaal in 2023 € 4000,- minder overheidsheffing (€ 5,50 per aansluiting). Hier komt het verschil in kosten tussen het verbranden van het afval en het recyclen van de grondstoffen die we nu hebben gescheiden. De meest effectieve manier om de stijgende kosten te beheersen is het verminderen van de hoeveelheid restafval.
12
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
In 2030 neemt dit verschil fors toe door de stijging van de heffingen (verbranding én CO2). We hebben de scenario’s hiervoor uitgebreid met een scenario na invoering van de tariefprikkel (zie hoofdstuk 6). De inschatting is dat de hoeveelheid restafval aan huis dan nogmaals tussen de 35 en 40% zal dalen. LACHGAS CILINDERS Lachgas is per 1 januari 2023 verboden als genotsmiddel, en is opgenomen in de opiumwet. Sinds die tijd mag lachgas niet meer legaal in Nederland in de handel worden gebracht, en hierdoor is ook het bestaande retoursysteem (statiegeld) op de lege cilinders bij de leveranciers komen te vervallen. Een onvoorzien gevolg van het verbod is een toename van gedumpte lachgascilinders in de openbare ruimte, of in verschillende afvalstromen, voornamelijk in het restafval. De gemeenten zien gemiddeld sinds 1 januari 2023 een significante toename van het aantreffen van lachgascilinders in de openbare ruimte. De cilinders zorgen in het restafval voor gevaarlijke situaties, zoals ontploffingen in kraakperswagens, op overslaglocaties of in de verbrandingsovens. Met name deze laatste ondervinden gigantische materiele schade van de cilinders, die ontploffen tijdens het verbrandingsproces. De kosten werden in 2023 geschat op 65 miljoen euro.
Om deze kosten in de hand te houden worden momenteel allemaal processtappen ontwikkeld op het afval voordat het de verbrandingsoven in gaat. Ook deze stappen zijn kostbaar, en de tarieven in de markt variëren tussen de € 20 en de € 70,- extra per ton restafval. De verwachting is dat het aantal lachgas cilinders in de gemeente Rozendaal relatief beperkt is. Omdat de meeste verwerkers echter een zero-tolerance hanteren, en de maatregelen eisen van alle gemeenten, heeft dat ook voor de gemeente Rozendaal gevolgen.
7-nov-24
13
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
4) HEROVERWEGING INZAMELEN AAN HUIS AFLOPEN INZAMELCONTRACT IN 2025 Het contract van de gemeente Rozendaal voor de inzameling aan huis loopt in 2025 af. Zoals we in Hoofdstuk 3 zagen worden de opties voor het nieuwe inzamelcontract fors kleiner. •
• •
De opties om opnieuw aan te besteden zijn vrij beperkt. Effectief is er nog één grote commerciële partij actief in het gebied. Dit betekent dat er weinig tot geen concurrentie in de markt aanwezig is. De gemeente heeft te weinig schaalgrootte om een efficiënte eigen inzameling op te zetten. Voor het gezamenlijk met een aantal gemeenten opzetten van een eigen inzameldienst ontbreekt het in de gemeenten in de regio vooralsnog aan een gezamenlijke intentie op dit vlak.
De gemeenten Arnhem, Overbetuwe en Lingewaard en Rheden oriënteren zich op dit moment op de toekomst. Zij hebben op dit moment inzamelcontracten met een marktpartij, net als de gemeente Rozendaal. Lingewaard en Overbetuwe overwegen om in dit traject gezamenlijk op te trekken. De gemeente Arnhem werkt aan een eigen oriëntatie. De gemeente Rheden is voor wat betreft de milieustraat al aangesloten bij Circulus. De gemeente Rozendaal verkent deze optie ook nader. Voor een lange duurzame garantie met betrekking tot de invulling van de wettelijke zorgplicht voor gemeenten voor het huishoudelijk afvalbeheer moet de gemeente Rozendaal daarom op zoek naar een alternatief om ook in de toekomst de inzameling te kunnen waarborgen, met beheersbare kosten, goede service richting de inwoners. Bij voorkeur bij een partij die de gemeentelijke ambitie voor het opnieuw gebruiken van grondstoffen ondersteunt. Aansluiting bij een bestaande overheid gedomineerde partij ligt bij een zich terugtrekkende commerciële markt hierbij het meest voor de hand. OVERHEIDSGEDOMINEERDE INZAMELING IS ANDERS DAN AANBESTEDING De inzameling onderbrengen bij een overheid gedomineerde inzamelaar werkt anders dan het periodiek aanbesteden van de inzameling bij een marktpartij. Bij een aanbesteding bepaalt de gemeente de besteksvoorwaarden, en stelt een programma van eisen op.
Binnen dit programma van eisen wordt de keuze tussen de inschrijvingen gedaan voor de economisch meest voordelige aanbieding. Na elke periode wordt opnieuw aanbesteed. De partijen die inschrijven zijn marktpartijen die gedreven worden door een winstbelang. De inzameling bij een overheid gedomineerde inzamelaar onderbrengen is het aangaan van een langdurige verbintenis tussen twee publieke organisaties. De gemeente wordt in de meeste gevallen zelfs mede-eigenaar van de inzamelaar (aandeelhouder). Zowel de gemeente als de inzamelaar zijn maatschappelijke organisaties met ambities op het gebied van duurzaamheid en arbeidsparticipatie en kennen geen winstoogmerk. De inzamelaar heeft wel vaak een groot belang bij harmonisatie van de dienstverlening. Om schaalvoordelen te behalen voor de deelnemers offeren ze een deel van de eigen keuzevrijheid in bij het vormgeven van het beleid
7-nov-24
14
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
ten behoeve van het collectief. Vanwege het aandeelhouderschap en het feit dat gemeenten mede-eigenaar worden is het niet gebruikelijk om regelmatig van partner te wisselen. OVERHEIDSGEDOMINEERDE INZAMELING IN GELDERLAND Er zijn een aantal inzameldiensten actief in Gelderland, die niet direct in het gebied rondom Rozendaal werken. • • •
•
AVRI in de Betuwe in het gebied rondom Tiel Dar in het zuiden rondom Nijmegen Omrin in Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek en Elburg. ROVA in het oosten in Oost Gelre, Aalten en Winterswijk
Ook zijn er twee kleine gemeenschappelijke regelingen actief in het gebied. Dit zijn Reinigingsdienst de Liemers in Zevenaar en Montferland en BUHA in Doetinchem.
ACV Circulu s
Figuur 8: Overheid gedomineerde inzameling rondom Rozendaal
Rondom de gemeente Rozendaal zijn er met name de volgende twee partijen actief: -
-
Circulus verzorgt de inzameling voor de gemeenten Apeldoorn, Bronckhorst, Brummen, Deventer, Doesburg, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen. Ook de gemeenten Duiven en Westervoort hebben in april 2024 in principe besloten om per 1 januari 2025 aan te sluiten bij Circulus. De ACV Groep verzorgt de inzameling in Ede, Renkum, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen
Beide partijen zijn voor de gemeente Rozendaal een goede partner om de mogelijkheden voor de toekomst mee te onderzoeken. De gemeente Rozendaal ligt binnen hun gebied van de dienstverlening en hun dienstenpakket sluit in grote mate aan bij de keuzes die Rozendaal heeft gemaakt. Circulus verzorgt ook de milieustraat in Doesburg, waar de gemeente Rozendaal bij wil aansluiten. Advies: Het overleg op te starten met Circulus en ACV over de mogelijkheden en voorwaarden voor de gemeente Rozendaal om aan te sluiten voor de inzameling aan huis, zodat de gemeente Rozendaal ook na 2025 de inzameling van huishoudelijk afval op een duurzame wijze kan borgen.
7-nov-24
15
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
5) VERBETERINGEN VAN DE INZAMELRESULTATEN In fase 1 hebben we grote stappen gezet richting de doelstelling om te komen tot minder restafval. Inmiddels hebben de inwoners van de gemeente Rozendaal nog 124,3 kilogram restafval die verbrand wordt. In het vorige hoofdstuk zagen we dat het verminderen van de hoeveelheid restafval ook voor de toekomst een belangrijke knop is om de afvalstoffenheffing beheersbaar te houden. De ontwikkeling is echter dat de hoeveelheid restafval na een forse afname langzaam weer toeneemt. Het succesvol verbeteren van afvalscheiding vereist een gedragsverandering bij inwoners. We zijn geneigd te denken dat inwoners hun gedrag baseren op rationele overwegingen, maar een groot deel van ons gedrag is juist onbewust en automatisch. Daarom werken we door middel van prikkels aan het bijsturen van onbewuste gedrag om nieuw gedrag en normenpatronen te ontwikkelen. Voor de vervolgstappen is een extra prikkel nodig. Om te kijken naar de mogelijkheden voor extra prikkels hebben we gekeken naar de best practices voor alle afvalstromen: Afvalstroo m Restafval
GFT
PBD
Best Practice
Gemeente Rozendaal
Tariefprikkel in combinatie met laagfrequente inzameling of omgekeerd inzamelen7 Tweewekelijkse Inzameling, eventueel in combinatie met een zomerinzameling Tweewekelijkse Inzameling door middel van zakken die door de gemeente worden verstrekt
De gemeente Rozendaal heeft wel een laagfrequente inzameling maar nog geen tariefprikkel De gemeente Rozendaal heeft een tweewekelijkse inzameling vergezeld van een wekelijkse zomerinzameling De gemeente Rozendaal heeft een systeem met meer service dan de best practice, waarbij er in de zomer zelfs wekelijks wordt ingezameld. De gemeente Rozendaal heeft een maandelijkse inzameling met een verzamelcontainer in het dorp Het glas kan worden aangeboden in verzamelcontainers op kleur gescheiden in het dorp. De meeste inwoners doneren hun kleding aan het Leger des Heils.
OPK
Vierwekelijkse inzameling door middel van bakken aan huis
Glas
Inzameling door middel van verzamelcontainers
Textiel
Inzameling door middel van verzamelcontainers/ Eventueel inzameling aan huis Mogelijkheid om luiers separaat en onbetaald aan te bieden in door gemeente verstrekte zakken
Luiers
De luiers kunnen worden aangeboden in een verzamelcontainer in het dorp.
Tabel 1: Rozendaal vergeleken met de best practices voor de inzameling aan huis
7 Dit zijn de best practices in gemeenten waar het restafval met een container wordt ingezameld. In sommige gemeenten worden
nog betere resultaten gehaald met het systeem van de ‘dure afvalzak’. Omdat dit systeem ook effecten heeft voor het aanzicht van de openbare ruimte, behandelen we deze hier niet.
7-nov-24
16
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
Daar waar de gemeente Rozendaal al voldoet aan de best practice, continueren we deze. Daar waar de gemeente nog niet voldoet aan de best practice bekijken we hoe we zaken kunnen verbeteren. Dit geldt voor de stromen Restafval, Oud papier en karton en Textiel.
7-nov-24
17
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
6) RESTAFVAL: DE INVOERING VAN EEN TARIEFPRIKKEL In de cijfers van het CBS zien we zeer duidelijk dat een tariefprikkel in Nederland de meest effectieve manier om de hoeveelheid restafval te verlagen. In 2022 hebben 181 van de 342 gemeenten (53%) een tariefprikkel ingevoerd. Het aantal gemeenten met een tariefprikkel stijgt elk jaar. Bij de invoering van tariefprikkel splitsen we de afvalstoffenheffing net als bijvoorbeeld de energierekening in een vast en een variabel deel. Inwoners krijgen met de invoering van een tariefprikkel invloed op de hoogte van de afvalstoffenheffing. De inwoners die goed afval scheiden betalen minder dan inwoners die niet zo goed scheiden. Voor inwoners die minder goed scheiden is de tariefprikkel een aansporing om hun afval beter te scheiden. Tariefprikkel Stedelijkheid
Restafval in kg/inw/jr
Geen tariefprikkel Afval
Scheiding
Restafval in kg/inw/jr
Afval Scheiding
Grmiddeld alle gemeenten Restafval in kg/inw/jr
Afval Scheiding
1
97,59
65%
218,63
28%
211,53
30%
2
108,81
66%
173,57
48%
148,96
54%
3
97,11
69%
154,10
56%
123,23
63%
4
83,78
75%
150,44
61%
104,26
71%
5
94,94
72%
177,75
58%
127,35
67%
Gemiddeld
95,15
71%
185,03
44%
147,07
55%
Tabel 2: Resultaten tariefprikkel 2022 bron CBS
Gemiddeld zien we dat de gemeenten met een tariefprikkel bijna 90 kilo minder restafval hebben dan de gemeenten zonder een tariefprikkel, en dat het scheidingspercentage van het huishoudelijk afval stijgt van gemiddeld 44% naar gemiddeld 71%. Dit effect treedt in alle stedelijkheidsklassen op. In de stedelijkheidsklasse van Rozendaal (stedelijkheidsklasse 4) worden de beste resultaten gehaald met een tariefprikkel, en daalt de gemiddelde hoeveelheid restafval naar 84 kg/inwoner/jaar. VORMEN VAN TARIEFPRIKKELS De tariefprikkel is bedoeld om mensen bewuster te maken van het belang van afvalscheiding. Daarom brengen we alleen kosten de aanbiedingen van restafval apart in rekening. De inzameling van grondstoffen, zoals gft en etensresten, plastic, blik en drinkpakken, oud papier, glas en textiel blijft onderdeel van het vaste tarief en wordt niet apart afgerekend per keer dat ze worden aangeboden. Met deze aanpak willen we inwoners aansporen om hun restafval zo goed mogelijk te scheiden en de grondstoffen netjes gescheiden aan te bieden. Op die manier bevorderen we een betere afvalscheiding en duurzaamheid in de gemeente. VOLUME-FREQUENTIE Bij een tariefprikkel op basis van volume-frequentie bepaalt de hoeveelheid aanbiedingen en het volume van de bak de hoogte van de afvalstoffenheffing. Het aanbieden van de restafvalbak wordt per keer afgerekend.
Inwoners maken de afweging of het resterende volume in de bak
7-nov-24
18
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
voldoende is tot de volgende inzamelbeurt. Als ze ervoor kiezen om hun bak aan de weg te zetten, maakt het voor hun rekening niet uit of anderen afval in hun bak gooien. Er wordt immers alleen afgerekend per keer lediging. Op dit moment maakt de gemeente Rozendaal alleen gebruik van 240 liter bakken. Eventueel kan de gemeente ook nog een keuze maken om de inwoners de keuze te geven tussen een grote (240 liter duurdere8) en een kleinere (goedkopere 140 liter)bak. GEWICHT Bij een tariefprikkel op basis van gewicht krijgen de inwoners een rekening voor het aantal aangeboden kilo’s per keer . De bakken worden vóór en na lediging gewogen. Het verschil van deze twee wegingen, het nettogewicht, wordt geregistreerd en is de basis voor de afrekening. Inwoners proberen om hun restafvalbak zo leeg mogelijk te houden, maar kunnen deze wel elke keer aanbieden. Het nadeel van het afrekenen op gewicht is dat inwoners meer moeten betalen als een buurtbewoner een extra zak in de kliko gooit. Bovendien is de registratiemethode van wegen duurder en meer storingsgevoelig dan de methode van enkel tellen (volume frequentie). GEWICHT-FREQUENTIE Combinatie van afrekening op gewicht en frequentie. Hierbij worden er twee zaken financieel afgerekend. Het aantal keren dat inwoners de bak aan de weg zetten, en het aantal kilogrammen dat in de bak zit.
Inwoners zullen proberen om hun restafvalbak zo leeg mogelijk te houden en zo min mogelijk aan te bieden. Het nadeel van wegen is dat een extra zak van de buren in de bak financiële consequenties heeft. Bovendien is de registratiemethode inclusief wegen duurder en meer storingsgevoelig dan de methode van enkel tellen (volume frequentie). Ook betekent deze manier van afrekenen een extra regel op de factuur. Dit betekent dat ook de kosten van de inning zullen stijgen . DURE ZAK Inwoners kunnen hun restafval dan alleen aanbieden in een officiële, dure zak, die namens de gemeente op een aantal verzamelpunten kan worden gekocht voor een bedrag per zak. Restafval dat in andere zakken dan de gemeentelijke zak wordt aangeboden, wordt niet meegenomen. Dit is een zeer effectieve manier en kostenefficiënte manier van een tariefprikkel die met name is het zuidoosten van Nederland is ingevoerd. Inwoners worden er op deze wijze elke keer mee geconfronteerd dat het aanbieden van restafval geld kost. Deze methode heeft echter wel gevolgen voor de openbare ruimte. Hierdoor kiezen gemeenten die in het verleden al een bak hebben ingevoerd voor de inzameling van restafval eigenlijk nooit voor deze methode. Advies: Te kiezen voor een tariefprikkel op basis van Volume Frequentie. Dit is een robuust systeem dat door veel gemeenten wordt gebruikt.
Het zorgt voor mooie inzamelresultaten, waarbij inwoners geen financiële consequenties ervaren als een buurtgenoot oneigenlijk gebruik maakt van hun inzamelbak.
8
De huidige bakken zijn allemaal 240 liter
7-nov-24
19
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
MAATWERK VOOR SPECIFIEKE GROEPEN MENSEN Omdat we onze inwoners zoveel als mogelijk willen helpen bij het verminderen van de hoeveelheid restafval, maar niet de inwoners in problemen willen brengen die door een of andere reden onvermijdbaar restafval hebben, wordt de tariefprikkel vergezeld van een uitgebreid pakket aan maatwerk. Voorzieningen voor inwoners met medisch afval
Sommige inwoners hebben door ziekte onvermijdbaar veel restafval (bijvoorbeeld dialysemateriaal of stomamateriaal ). Dit afval mag alleen worden aangeboden bij het restafval. Voor deze inwoners introduceren we een regeling medisch afval. Deze regeling houdt het volgende in: Inwoners die door medisch afval onvermijdbaar extra restafval hebben krijgen een tegemoetkoming op de aanbiedkosten. Deze tegemoetkoming de prijs van 7 ledigingen op jaarbasis. Dit betekent dat zij maximaal 6 ledigingen zelf hoeven te betalen. Kwijtschelding
In Rozendaal ontvangen inwoners kwijtschelding voor de afvalstoffenheffing op basis van hun financiële positie. Bij de invoering van de tariefprikkel respecteren we deze grondslag, maar willen we voorkomen dat de prikkel om te scheiden voor deze doelgroep verdwijnt. We introduceren de volgende spelregels voor de mensen met kwijtschelding -
De grondslag blijft dezelfde. Mensen die nu in aanmerking komen, komen ook in de toekomst in aanmerking. Het vaste deel van het tarief wordt volledig kwijtgescholden. We berekenen elk jaar het gemiddeld aanbiedgedrag. Mensen die in aanmerking komen voor kwijtschelding krijgen het gemiddeld aanbiedgedrag kwijtgescholden. Ledigingen die ze aanbieden boven het gemiddelde aanbiedgedrag van de inwoners van Rozendaal worden wel in rekening gebracht.
Voorzieningen voor luier- en incontinentiemateriaal
In Rozendaal staat een verzamelcontainer voor luier- en incontinentiemateriaal waarvan iedereen gebruik mag maken. Omdat deze container mogelijk kan worden misbruikt na de invoering van een tariefprikkel voor het gratis dumpen van het restafval, zorgen we ervoor dat de container voortaan alleen open te maken is met een toegangspas. Deze kunnen de inwoners met babyluiers, of inwoners die gebruik maken van incontinentiemateriaal gratis aanvragen bij de gemeente. De pas is maximaal 2 jaar geldig. Daarna moet de pas opnieuw worden opengezet. Advies: Samen met de nieuwe inzamelaar een plan op te stellen voor de introductie van een tariefprikkel op basis van de bovenstaande contouren. Zowel Circulus als ACV bedienen gemeenten die een tariefprikkel hebben ingevoerd, en hebben dus ervaring met geregistreerd inzamelen.
7-nov-24
20
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
De introductie van Diftar moet goed worden voorbereid. De totale voorbereidingstijd voor het op orde brengen van de inzamelmiddelen, de link met de gemeentelijke belastingen en een goede communicatie naar de inwoners zal waarschijnlijk een jaar in beslag nemen.
7-nov-24
21
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
7) OUD PAPIER EN KARTON De best practice voor oud papier is op dit moment nog de inzameling door middel van een bak aan huis. De inwoners van de gemeente Rozendaal hebben geen bak aan huis. Zij kunnen het oud papier elke zaterdag naar een verzamelpunt op de parkeerplaats bij de kerk brengen. Landelijk zien we dat deze afvalstroom heel fors afneemt. Door de opkomt van de digitale abonnementen van krant en tijdschriften lopen de kilo’s per inwoner heel snel terug. De inwoners krijgen in plaats van deze papierstroom wel meer karton omdat ze veel pakketpost thuis ontvangen. Deze stroom is echter lichter dan oud papier, waardoor het totaal van deze afvalstroom al jaren landelijk afneemt. De vraag is dus ook of de investering van een bak aan huis voor de gemeente Rozendaal op dit moment een slimme investering is. Ze haalt gemiddeld 5 kilo minder op dan vergelijkbare gemeenten, en de extra vergoeding voor deze 5 kilo is onvoldoende om de kosten van de aanschaf, het uitzetten en het legen van de containers te dekken. Toch is het wel mogelijk voor de gemeente Rozendaal om de papierinzameling te verbeteren door op één of twee vaste punten een vaste verzamelcontainer te plaatsen. Op deze wijze zijn de inwoners niet langer afhankelijk van het inlevermoment op de zaterdagochtend. De meeste nieuwe containers hebben een speciale opening voor karton.
Op deze wijze kan geplet karton makkelijker worden aangeboden. Advies: Af te wijken van de best practice van een bak aan huis. Het bestaande inzamelpunt dat slechts 2 uur per week open is te vervangen door één of twee vaste verzamelcontainers zodat inwoners hun oud papier op elk gewenst moment kunnen aanbieden. Dit uit te werken en te introduceren bij de implementatie van de dienstverlening met de nieuwe inzamelaar. De verwachting is dat deze verandering nagenoeg kostenneutraal kan worden doorgevoerd
8) TEXTIEL De meeste inwoners van Rozendaal brengen hun textiel op dit moment naar het inzamelpunt van Reshare / Leger des Heils. De gemeente ontvangt hier geen opgave van hoeveelheden van, zodat ze registratie van de hoeveelheden huishoudelijk afval niet volledig zijn. Omdat de gemeente verantwoordelijk is voor de zorgplicht van huishoudelijk afval moet zij hiervoor Reshare / Leger des Heils officieel aanwijzen als inzamelpartner. Aan deze aanwijzing kan zij de voorwaarde verbinden dat de hoeveelheden elk kwartaal worden aangeleverd. Naast de textielcontainer bij het Leger des Heils heeft de gemeente ook een textielcontainer in het dorp staan. Deze textielcontainer staat bij de werf De Moestuin en deze is altijd toegankelijk. Advies: De bestaande situatie vast te leggen. Het Leger des Heils/ Reshare officieel aan te wijzen door middel van een aanwijzing in de afvalstoffenverordening, en aan deze aanwijzing
7-nov-24
22
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
voorwaarden te verbinden voor wat betreft de registratie van de hoeveelheden, zodat de gemeente haar afvalstoffenbalans compleet kan maken. 9) FLANKEREND BELEID Een uitgebreid communicatieplan en de inzet van een afvalcoach maken deel uit van het ondersteunend beleid voor de introductie van een tariefprikkel COMMUNICATIE We ondersteunen alle wijzigingen met een communicatieplan. Het doel is om iedereen te informeren over de veranderingen en de nieuwe afvalregels. Op de website kunnen mensen makkelijk vinden wat er verandert. We leggen simpel uit waarom deze veranderingen belangrijk zijn en zorgen dat de website tijdens alle fasen up to date is. Het plan is simpel, praktisch en flexibel, zodat we snel kunnen reageren op vragen en veranderingen. AFVALCOACH Veel gemeenten maken tegenwoordig gebruik van een afvalcoach. De afvalcoaches zorgen voor ondersteuning en educatie, en zijn de spreekbuis van het nieuwe beleid in het dorp. Zij begeleiden inwoners om afval te voorkomen en anders zo goed mogelijk afval te scheiden. • • • •
Leggen de nadruk op het belang van afval voorkomen en anders correct afval scheiden. Bieden hulp en beantwoorden vragen van inwoners. Helpen bij problemen met afvalscheiding, en ondersteunen inwoners met een praktische oplossing in de buurt. Gaan in gesprek met inwoners die herhaaldelijk restafval in gft- en plasticcontainers doen.
Advies: Voorafgaand aan de veranderingen overleggen we met de gekozen inzamelpartner het ondersteunend beleid. De meeste overheid gedomineerde inzamelaars hebben (door ervaringen in andere gemeenten) voorbeelden op de plank liggen van communicatiecampagnes, en aanpakken voor de bijplaatsingen ed. Deze moeten op dat moment wel ingevuld worden met de lokale bijzonderheden. Ook werken de meeste publieke inzamelaars met afvalcoaches, die door meerdere gemeenten kunnen worden ingezet om veranderingen te begeleiden. We adviseren om gebruik te maken van de middelen en de ervaring van de publieke partner, zodat de inzet zo efficiënt mogelijk kan verlopen
OMGAAN MET WEERSTAND Elke verandering kan verschillende reacties oproepen. Dit geldt ook voor de introductie van een tariefprikkel waarbij de afvalstoffenheffing wordt gesplitst in een vast en een variabel deel. De
7-nov-24
23
Tussenevaluatie Grondstoffenbeleid en vervolg eindconcept
inwoners moeten opnieuw wennen aan een nieuwe situatie (net als bij de introductie van het 1x4 weken inzamelen van het restafval). Dit kan leiden tot een periode van weerstand waarbij inwoners zich nog niet gelukkig voelen bij het nieuwe systeem en manieren zoeken om het systeem te omzeilen. In deze periode moeten we rekening houden met een aantal mogelijke uitingen. In deze periode nemen bijvoorbeeld in veel gemeenten de dumpingen en de bijplaatsingen toe. Deze periode duurt doorgaans maximaal 9 maanden. Daarna normaliseert het aantal dumpingen en bijplaatsingen zich op het niveau van voor de verandering. VERVUILING VAN DE GRONDSTOFFEN Het apart inzamelen van grondstoffen doen we om deze opnieuw te gebruiken. Gescheiden inzameling heeft geen nut als de grondstoffen te veel vervuild zijn om gerecycled te worden. Bij de introductie van nieuw beleid zien we soms dat een kleine groep mensen hun weerstand uit bij de inzameling van de grondstoffen. Dit gebeurt bijvoorbeeld door luiers of restafval bij textiel te doen, plastic bij het gft te gooien, of restafval in de zak voor plastic te deponeren. Om vervuiling van grondstoffen te voorkomen is een regelmatige controle van de aangeboden grondstoffen nodig door de medewerkers van de inzameling, aangevuld met afvalcoaches of een hiertoe gespecialiseerde BOA.
Met name in inzamelroutes waar regelmatig vervuiling of afkeur plaatsvindt zijn regelmatige controles een bewezen effectief middel om deze vervuiling terug te brengen. Het vervuilen van de grondstoffen in gebieden met een financiële prikkel is een grote angst maar de effecten zijn relatief beperkt. In het laatste rapport van IPR NORMAG9 over de neveneffecten van Diftar (bijlage 1) kunt u lezen dat de grondstoffen PBD en GFT doorgaans zelf iets schoner zijn in gemeenten die een tariefprikkel hebben ingevoerd. DUMPINGEN EN BIJPLAATSINGEN De meeste inwoners kiezen ervoor om hun afval achter te laten op een plek waarvan ze weten dat de gemeente hier regelmatig langskomt in een inzamelvoertuig. Dit geldt met name voor grof afval en afval dat gescheiden hoort te worden. Dit betekent dat een gemeente met veel (ondergrondse) inzamelpunten in de openbare ruimte doorgaans meer bijplaatsingen ervaart dan een gemeente met weinig verzamelpunten voor de inzameling van afval. De gemeente Rozendaal heeft nauwelijks verzamelpunten voor de inzameling van het afval. Daarom is de verwachting dat de overlast beperkt zal blijven
9 IPR Normag is een onafhankelijk adviesbureau dat voor de overheid een rapport heeft geschreven over
de neveneffecten en ervaringen van gemeenten bij de invoering van een tariefprikkel
7-nov-24
24